Cyfroteka.pl

klikaj i czytaj online

Cyfro
Czytomierz
00312 007285 15368617 na godz. na dobę w sumie
Wprowadzanie towarów na obszar celny Unii Europejskiej - ebook/pdf
Wprowadzanie towarów na obszar celny Unii Europejskiej - ebook/pdf
Autor: Liczba stron: 349
Wydawca: Wolters Kluwer Język publikacji: polski
ISBN: 978-83-264-5074-7 Data wydania:
Lektor:
Kategoria: ebooki >> prawo i podatki >> gospodarcze i handlowe
Porównaj ceny (książka, ebook, audiobook).

W książce zaprezentowano szczegółowe informacje na temat praw i obowiązków związanych z wprowadzaniem towarów na obszar celny Unii Europejskiej. Omówiono m.in. zasady dokonywania zgłoszeń celnych, możliwości ich sprostowania lub unieważnienia, zasady kontroli zgłoszeń celnych po zwolnieniu towarów.

Przedstawiono czynności podmiotów uprawnionych do dokonywania zgłoszeń celnych, co pozwoli prawidłowo wykonywać obowiązki przedstawiciela celnego.

Opracowanie zawiera wybór orzecznictwa i literatury związany z prezentowaną tematyką.

Adresaci:
Publikacja przeznaczona jest w szczególności dla specjalistów z działów importu, pracowników fi rm przewozowych i spedycyjnych, a także dla podmiotów świadczących usługi przedstawicielstwa celnego - agencji celnych, doradców podatkowych czy radców prawnych. Jej adresatami są także funkcjonariusze celni oraz sędziowie sądów administracyjnych.

'We współczesnym prawie celnym instytucja zgłoszenia celnego stanowi jedną z centralnych instytucji prawnych (...). Problematyka ta, ściśle powiązana z naszym członkostwem w Unii Europejskiej, jest tematem nowym i nieznajdującym jeszcze właściwego odzwierciedlenia w literaturze przedmiotu (...)'.

Prof. zw. dr hab. Eugeniusz Ruśkowski

 

Znajdź podobne książki Ostatnio czytane w tej kategorii

Darmowy fragment publikacji:

W SERII UKAZAŁY SIĘ: INTERPRETACJE PRAWA PODATKOWEGO I CELNEGO – STABILNOŚĆ I ZMIANA Wojciech Morawski REGULACJE W ZAKRESIE PRAWA CELNEGO I PODATKU AKCYZOWEGO PO PRZYSTĄPIENIU POLSKI DO UNII EUROPEJSKIEJ. DOŚWIADCZENIA I PERSPEKTYWY redakcja naukowa Piotr Stanisławiszyn, Tomasz Nowak OPODATKOWANIE PRZENIESIENIA WŁASNOŚCI NIERUCHOMOŚCI Ewelina Bobrus ZASADA NEUTRALNOŚCI PODATKU OD WARTOŚCI DODANEJ W ORZECZNICTWIE TRYBUNAŁU SPRAWIEDLIWOŚCI UNII EUROPEJSKIEJ Dariusz Gibasiewicz WPROWADZANIE TOWARÓW NA OBSZAR CELNY UNII EUROPEJSKIEJ Karol Piech Warszawa 2012 Stan prawny na 1 czerwca 2012 r. Recenzent Prof. zw. dr hab. Eugeniusz Ruśkowski Wydawca Grzegorz Jarecki Redaktor prowadzący Joanna Cybulska Opracowanie redakcyjne Anna Krzesz Łamanie Wolters Kluwer Polska Układ typografi czny Marta Baranowska © Copyright by Wolters Kluwer Polska Sp. z o.o., 2012 ISBN 978-83-264-3909-4 ISSN 1897-4392 Wydane przez: Wolters Kluwer Polska Sp. z o.o. Redakcja Książek 01-231 Warszawa, ul. Płocka 5a tel. 22 535 82 00, fax 22 535 81 35 e-mail: ksiazki@wolterskluwer.pl www.wolterskluwer.pl Księgarnia internetowa www.profi nfo.pl Spis treści Wykaz skrótów / 11 Wstęp / 17 Rozdział pierwszy Prawo celne w systemie prawa publicznego / 25 1. 2. 3. 4. 5. 6. 7. Cło jako danina publiczna / 25 Towar jako przedmiot regulacji prawa celnego / 32 Miejsce prawa celnego w systemie prawa / 40 Źródła prawa celnego / 44 4.1. 4.2. 4.3. Unijne prawo celne / 44 Umowy międzynarodowe / 47 Prawo celne państw członkowskich / 48 4.3.1. 4.3.2. Krajowe prawo celne / 53 Prawo celne innych państw członkowskich Unii Europejskiej na przykładzie Republiki Federalnej Niemiec / 56 4.4. Charakter prawny not wyjaśniających do Nomenklatury Scalonej, opinii Komitetu Celnego oraz instrukcji wypełniania formularzy jednolitego dokumentu administracyjnego / 57 Orzeczenie prejudycjalne jako źródło prawa celnego / 60 4.5. Konstytucja jako źródło prawa celnego / 65 Doktryna pierwszeństwa stosowania prawa unijnego / 68 Podsumowanie / 78 5 Spis treści 1. Rozdział drugi Zgłoszenie celne jako czynność wyrażająca zamiar objęcia towaru procedurą celną / 83 Obowiązki podmiotu wprowadzającego towary na obszar celny Unii Europejskiej / 83 1.1. Terytorium Rzeczypospolitej a obszar celny Unii Europejskiej / 83 Obowiązki wynikające z faktu wprowadzenia towaru na obszar celny Unii Europejskiej / 84 Zwolnienia z obowiązków powstających w wyniku wprowadzenia towarów na obszar celny Unii / 87 Zwolnienia w krajowym prawie celnym / 88 1.3.1. Zwolnienia w prawie celnym Republiki Federalnej 1.3.2. Niemiec z obowiązku dostarczenia towarów do granicznego urzędu celnego lub miejsca wyznaczonego / 91 Skutki prawne niewypełnienia obowiązków przy wprowadzaniu towarów na obszar celny Unii w świetle orzecznictwa Trybunału Sprawiedliwości / 93 Zmiany w unijnym prawie celnym wynikające z wprowadzenia kontroli opartych na ocenie ryzyka / 96 1.2. 1.3. 1.4. 1.5. Zgłoszenie celne jako warunek objęcia towaru procedurą celną / 101 2.1. 2.2. 2.3. Czasowe składowanie towarów / 101 Charakter zgłoszenia celnego / 107 Przyjęcie zgłoszenia jako czynność materialno-techniczna / 114 Skutki prawne przyjęcia zgłoszenia celnego / 116 2.4.1. 2.4.2. 2.4.3. 2.4.4. Objęcie towaru procedurą celną / 117 Powstanie długu celnego / 119 Określenie kwoty wynikającej z długu celnego / 125 Data przyjęcia zgłoszenia a stosowanie przepisów regulujących procedurę celną / 131 Sprostowanie zgłoszenia celnego / 132 Unieważnienie zgłoszenia celnego / 134 2.6.1. 2.6.2. Cel instytucji unieważnienia zgłoszenia celnego / 134 Unieważnienie zgłoszenia celnego a przepisy karne / 136 2.4. 2.5. 2.6. 2. 6 Spis treści 2.6.3. 2.6.4. Unieważnienie zgłoszenia celnego po zwolnieniu towarów do procedury / 137 Formy procesowe rozstrzygnięcia wniosku o unieważnienie zgłoszenia celnego / 140 2.7.3. Weryfikacja zgłoszenia celnego / 143 2.7.1. 2.7.2. Pojęcie i cel weryfikacji zgłoszenia celnego / 143 Zasady weryfikacji oraz skutki prawne przeprowadzonej weryfikacji zgłoszenia celnego / 145 Postępowanie organu celnego w przypadku stwierdzenia niezgodności danych zawartych w zgłoszeniu celnym z wynikami weryfikacji / 154 Odmowa przyjęcia zgłoszenia celnego / 161 2.8.1. 2.8.2. Forma odmowy przyjęcia zgłoszenia celnego / 161 Przesłanki oraz skutki prawne odmowy przyjęcia zgłoszenia celnego / 163 2.7. 2.8. 3. Podsumowanie / 170 1. 2. Rozdział trzeci Osoby uprawnione do dokonania zgłoszenia celnego / 174 Zgłaszający a prawo własności towaru zgłoszonego do procedury celnej / 174 Zgłaszający jako osoba w rozumieniu art. 4 pkt 1 w.k.cel. / 176 2.1. 2.2. 2.3. Osoby fizyczne / 177 Osoby prawne / 181 Stowarzyszenie osób uznane za zdolne do podejmowania czynności prawnych, a nieposiadające przy tym osobowości prawnej / 182 3. 4. Przedstawicielstwo w sprawach celnych / 188 3.1. 3.2. 3.3. 3.4. 3.5. Podsumowanie / 203 Źródła zastępstwa procesowego / 188 Przedstawicielstwo bezpośrednie / 189 Przedstawicielstwo pośrednie / 192 Skutki prawne działania bez upoważnienia / 194 Ograniczenia dotyczące osoby przedstawiciela / 196 7 Spis treści Rozdział czwarty Kontrola zgłoszeń celnych po zwolnieniu towarów / 207 1. 2. 3. 1. 2. 3. 4. 5. 8 Podstawy prawne kontroli zgłoszeń celnych po zwolnieniu towarów / 207 1.1. 1.2. Uwagi ogólne / 207 Kontrola zgłoszeń celnych przyjętych przed przystąpieniem RP do UE / 207 Zasady kontroli zgłoszeń celnych w oparciu o postanowienia art. 78 w.k.cel. / 209 1.3. Skutki prawne wynikające z kontroli zgłoszenia celnego / 218 2.1. Retrospektywne zaksięgowanie kwoty wynikającej z długu celnego / 219 2.1.1. Podstawy prawne retrospektywnego zarejestrowania przed przystąpieniem Polski do UE / 220 Retrospektywne zaksięgowanie w świetle postanowień art. 220 w.k.cel. / 221 2.1.2. 2.2. 2.3. Zwrot lub umorzenie kwoty długu celnego / 239 Korekta danych niewpływających na kwotę wynikającą z długu celnego / 245 2.3.1. Rozstrzygnięcie o nadaniu towarom właściwego przeznaczenia celnego / 245 Zmiana osoby zgłaszającego / 247 Korekta nieprawidłowych danych statystycznych / 252 2.3.2. 2.3.3. Podsumowanie / 257 Rozdział piąty Zgłoszenie celne a deklaracja podatkowa / 261 Wstęp / 261 Deklaracja podatkowa w rozumieniu art. 3 pkt 5 o.p. / 262 Zgłoszenie celne jako deklaracja podatkowa w rozumieniu art. 3 pkt 5 o.p. w podatku od importu towarów / 265 Zgłoszenie celne jako rodzaj deklaracji podatkowej / 271 Zgłoszenie celne w świetle niektórych postanowień zmodernizowanego wspólnotowego kodeksu celnego / 280 5.1. 5.2. Uwagi ogólne / 280 Formalności celne przy wprowadzaniu towarów na obszar celny Unii Europejskiej / 285 Spis treści 5.3. 5.4. 5.5. Zgłoszenie celne – przyjęcie, sprostowanie, unieważnienie oraz weryfikacja / 289 Przedstawicielstwo w sprawach celnych / 294 Określanie kwoty należności celnych oraz powiadamianie o długu celnym / 296 Księgowanie, zwrot lub umorzenie długu celnego / 298 Skutki prawne przyjęcia zgłoszenia celnego / 301 5.6. 5.7. Zgłoszenie celne na tle wspólnotowego kodeksu celnego / 303 Podsumowanie / 311 6. 7. Wnioski / 315 Bibliografia / 319 Wykaz aktów normatywnych / 331 Wykaz orzecznictwa / 337 Skorowidz rzeczowy / 343 9 Wykaz skrótów Krajowe akty prawne ustawa z dnia 23 kwietnia 1964 r. – Kodeks cywilny (Dz. U. Nr 16, poz. 93 z późn. zm.) ustawa z dnia 9 stycznia 1997 r. – Kodeks celny (tekst jedn.: Dz. U. z 2001 r. Nr 75, poz. 802 z późn. zm., akt archiwalny) ustawa z dnia 14 czerwca 1960 r. – Kodeks postępowania administracyjnego (tekst jedn.: Dz. U. z 2000 Nr 98, poz. 1071 z późn. zm.) ustawa z dnia 17 listopada 1964 r. – Kodeks postępowania cywilnego (Dz. U. Nr 43, poz. 296 z późn. zm.) ustawa z dnia 25 lutego 1964 r. – Kodeks ro- dzinny i opiekuńczy (Dz. U. Nr 9, poz. 59 z późn. zm.) ustawa z dnia 15 września 2000 r. – Kodeks spółek handlowych (Dz. U. Nr 94, poz. 1037 z późn. zm.) ustawa z dnia 29 sierpnia 1997 r. – Ordynacja podatkowa (tekst jedn.: Dz. U. z 2005 r. Nr 8, poz. 60 z późn. zm.) ustawa z dnia 19 marca 2004 r. – Prawo celne (Dz. U. Nr 68, poz. 622 z późn. zm.) ustawa z dnia 28 grudnia 1989 r. – Prawo celne (tekst jedn.: Dz. U. z 1994 r. Nr 71, poz. 312 z późn. zm., akt archiwalny) 11 k.c. k.cel. k.p.a. k.p.c. k.r.o. k.s.h. o.p. pr. cel. pr. cel. z 1989 r. Wykaz skrótów u.f.p. z 2005 r. u.f.p. u.p.a. u.p.a. z 2004 r. p.p.s.a. ustawa o Służbie Celnej ustawa o VAT ustawa z dnia 30 czerwca 2005 r. o finansach publicznych (Dz. U. Nr 249, poz. 2104 z późn. zm., akt archiwalny) ustawa z dnia 27 sierpnia 2009 r. o finansach publicznych (Dz. U. Nr 157, poz. 1240 z późn. zm.) ustawa z dnia 6 grudnia 2008 r. o podatku ak- cyzowym (tekst jedn.: Dz. U. z 2011 r. Nr 108, poz. 626 z późn. zm.) ustawa z dnia 23 stycznia 2004 r. o podatku akcyzowym (Dz. U. Nr 29, poz. 257 z późn. zm., akt archiwalny) ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyj- nymi (tekst jedn.: Dz. U. z 2012 r., poz. 270) ustawa z dnia 27 sierpnia 2009 r. o Służbie Celnej (Dz. U. Nr 168, poz. 1323 z późn. zm.) ustawa z dnia 11 marca 2004 r. o podatku od towarów i usług (tekst jedn.: Dz. U. z 2011 r. Nr 177, poz. 1054 z późn. zm.) Zagraniczne akty prawne AO BGB GG Abgabenordnung (niemiecka ordynacja podat- kowa z dnia 16 kwietnia 1976 r., Ursprüngliche Fassung vom 16. April 1976, BGBl. I S. 613; ber. 1977 S. 269, Neubekanntmachung vom 1. Oktober 2002, BGBl. I S. 3866, ber. 2003 S. 61) Bürgerliches Gesetzbuch (niemiecki kodeks cywilny z dnia 18 sierpnia 1896 r., BGBl. I S. 42, 2909; 2003 I S. 738) Grundgesetz für die Bundesrepublik Deutsch- land (Konstytucja Republiki Federalnej Nie- miec, BGBl. I 1949, S. 1) 12 konwencja HS RAO rozporządzenie o ulgach rozporządzenie wy- konawcze, rozporzą- dzenie nr 2454/93 szósta dyrektywa TFUE TUE TWE w.k.cel., wspólnoto- wy kodeks celny ZG ZollV Wykaz skrótów międzynarodowa konwencja ustanawiająca Zharmonizowany System Oznaczania i Kodo- wania Towarów Reichsabgabenordnung (ordynacja podatkowa Rzeszy z 13 grudnia 1919 r., RGBl. II S. 1993) rozporządzenie Rady nr 918/83 z dnia 28 marca 1983 r. ustanawiające wspólnotowy system zwolnień celnych (Dz. Urz. WE L 105 z 23.04.83, s. 1) rozporządzenie Rady nr 2454/93 z dnia 2 lipca 1993 r. ustawiające przepisy wykonawcze do wspólnotowego kodeksu celnego (Dz. Urz. WE L 253 z 11.10.1993, s. 1) szósta dyrektywa Rady nr 77/388/WE z dnia 17 maja 1977 r. w sprawie harmonizacji usta- wodawstw państw członkowskich w odniesie- niu do podatków obrotowych – wspólny sys- tem podatku od wartości dodanej: ujednolico- na podstawa wymiaru podatku (Dz. Urz. WE L 145 z 13.06.1977, s. 1) Traktat o funkcjonowaniu Unii Europejskiej (wersja skonsolidowana Dz. Urz. UE C 83 z 30.03.2010, s. 1) Traktat o Unii Europejskiej (wersja skonsoli- dowana Dz. Urz. UE C 83 z 30.03.2010, s. 13) Traktat ustanawiający Wspólnotę Europejską (wersja skonsolidowana Dz. Urz. UE C 321E z 29.12.2006, s. 203) rozporządzenie Rady nr 2913/92 z dnia 12 października 1992 r. ustanawiające wspól- notowy kodeks celny (Dz. Urz. L 302 z 19.10.1992, s. 1) Zollgesetz (niemieckie prawo celne) Zollverordnung (niemieckie rozporządzenie celne z dnia 23 grudnia 1992 r.) 13 Wykaz skrótów ZollVG z.w.k.cel., zmoderni- zowany wspólnoto- wy kodeks celny Zollverwaltungsgesetz (niemiecka ustawa z dnia 21 grudnia 1992 r. o administracji cel- nej) rozporządzenie Parlamentu Europejskiego i Rady nr 450/2008 z dnia 23 kwietnia 2008 r. ustanawiające wspólnotowy kodeks celny (zmodernizowany kodeks celny) (Dz. Urz. UE L 145 z 04.06.2008, s. 1) Czasopisma i publikatory BFH/NV BFHE BGBl. BverfGE Dz. U. Dz. Urz. WE/UE LEX M. Podat. NJW NZfV ONSA OSNP OSP ZfZ Bundesfinanzhofentscheidungen nicht veröf- fentlichte Entscheidungen (nieopublikowane orzeczenia Federalnego Sądu Finansowego) Bundesfinanzhofentscheidungen (orzeczenia Federalnego Sądu Finansowego) Bundesgesetzblatt (Federalny Dziennik Ustaw) Bundesverfassungsgerichtsentscheidungen (orzeczenia Federalnego Sądu Konstytucyjne- go) Dziennik Ustaw Dziennik Urzędowy Wspólnoty Europej- skiej/Unii Europejskiej System Informacji Prawnej LEX Monitor Podatkowy Neue Juristische Wochenschrift Neue Zeitschrift für Verwaltungsrecht Orzecznictwo Naczelnego Sądu Administracyj- nego Orzecznictwo Sądu Najwyższego, Izba Pracy Orzecznictwo Sądów Polskich Zeitschrift für Zölle und Verbrauchssteuern 14 Wykaz skrótów Inne (Federalny Sąd Bundesfinanzhof (Federalny Sąd Finansowy) Bundesgerichtshof (Trybunał Federalny) Bundesverfassungsgericht Konstytucyjny) Nomenklatura Scalona (Combined Nomecla- ture) Trybunał Sprawiedliwości Unii Europejskiej z siedzibą w Luksemburgu Europejskie Ugrupowanie Interesów Gospo- darczych Wspólnota Energii Atomowej Europejska Wspólnota Gospodarcza Układ Ogólny w sprawie Taryf Celnych i Handlu (General Agreement on Tariffs and Trade) Hauptzollamt (niemiecki Główny Urząd Cel- ny) Zharmonizowany System Określania i Kodo- wania Towarów Naczelny Sąd Administracyjny jednolity dokument administracyjny Sąd Najwyższy Zintegrowana Taryfa Celna Wspólnot Europej- skich (TARif Intégré Communautaire) Trybunał Konstytucyjny Wojewódzki Sąd Administracyjny Światowa Organizacja Handlu (World Trade Organisation) BFH BGH BverfG CN ETS EUIG EURATOM EWG GATT HZA Nomenklatura HS NSA SAD SN TARIC TK WSA WTO 15 Wstęp Już od zamierzchłych czasów kupcy przewożący swoje towary zo- bowiązani byli przedstawiać je urzędnikom celnym pobierającym cła i myta na rogatkach miast, przy brodach, mostach, na granicach księstw czy państw. Z chwilą pojawienia się na ziemiach polskich pierwszych organizacji państwowych powstały także warunki do rozwoju wymiany towarowej oraz podstawy ustanowienia tak zwanych stacji (komór), na których pobierano cła od przewożonych towarów1. Rozwój gospo- darczy i społeczny spowodował, że już w XVI wieku podjęto próby sformalizowania postępowania celnego (wydając tzw. instruktaże cel- ne)2. We współczesnym prawie celnym instytucja zgłoszenia celnego stanowi jedną z centralnych instytucji prawnych. Postępowanie celne jako „określony przez prawo, zorganizowany ciąg działań organów celnych i osób, mających na celu realizację uprawnień w odniesieniu do towarów przywożonych i wywożonych z obszaru celnego”3 inicjo- wane jest bowiem – co do zasady – przez podmiot dokonujący obrotu towarowego przez granicę celną. To jego zachowanie determinuje sposób postępowania organów celnych wobec towarów przewożonych przez tę granicę. Organy celne wszczynają bowiem postępowanie celne z urzędu tylko w sytuacji niewykonywania – przez podmiot do tego zobowiązany – nałożonych na niego obowiązków celnych. Legalny obrót towarowy z zagranicą nie może być bowiem realizowany bez dokonania zgłoszenia celnego przewożonych towarów przez podmioty dokonujące obrotu towarowego z zagranicą. Prawidłowe dokonanie przez uprawniony podmiot czynności zgłoszenia celnego powoduje 1 A. Drwiłło, Prawo celne, Gdańsk 2001, s. 14. 2 A. Kuś, Gospodarcze procedury celne w prawie polskim na tle prawa Unii Europej- skiej, Warszawa–Poznań 2001, s. 30. 3 Ibidem, s. 17. 17 Wstęp oczekiwane przez niego skutki prawne. Natomiast wadliwość tej czyn- ności wywołać może dla przedsiębiorcy realizującego import czy eksport towarów negatywne konsekwencje o istotnych skutkach prawnych i ekonomicznych. Przystąpienie Polski do Unii Europejskiej – z uwagi na zniesienie zachodniej i południowej granicy celnej – spowodowało wprawdzie zmniejszenie znaczenia prawa celnego dla handlu zagranicznego nasze- go państwa, jednak znajomość regulacji dotyczących zasad dokonywania zgłoszeń celnych jest w dalszym ciągu niezwykle istotna. Dla prawidło- wego rozwoju gospodarczego naszego kraju istotny jest bowiem nie tylko rozwój wymiany handlowej z państwami członkowskimi Unii Europejskiej, ale także z pozostałymi parterami handlowymi, w szcze- gólności takimi jak Federacja Rosyjska, Indie, Chiny czy Stany Zjedno- czone, a więc krajami znajdującymi się poza obszarem celnym Unii. Polskie organy celne w latach 2007–2009 przyjęły ponad 5,5 mln zgło- szeń celnych, a z tytułu przyjętych zgłoszeń celnych pobierają rocznie podatek od towarów i usług w kwocie ponad 30 mld zł (około 1/3 wpływów z tytułu podatku VAT). Dla porównania: z tytułu podatku akcyzowego pobrano w analogicznym okresie ponad 47 mld zł. Prawo celne jest podstawową gałęzią prawa unijnego i nie może być traktowane jedynie jako zharmonizowany – w oparciu o dyrektywy unijne – zbiór przepisów prawnych ustanowionych przez poszczególne państwa członkowskie. Jest ono bowiem ujednoliconym i skodyfikowa- nym prawem celnym całej Unii Europejskiej. Z uwagi na to, że podstawą Unii Europejskiej jest unia celna, która rozciąga się na całą wymianę towarową i obejmuje zakaz stosowania ceł przywozowych i wywozowych między państwami członkowskimi oraz wszelkich opłat o skutku rów- noważnym, jak również ze względu na przyjęcie wspólnej taryfy celnej w stosunkach z państwami trzecimi, unijne prawo celne jest stanowione w formie rozporządzeń, które mają zasięg ogólny. Podstawowym unijnym aktem normatywnym w zakresie prawa celnego jest rozporzą- dzenie Rady nr 2913/92 z dnia 12 października 1992 r. ustanawiające wspólnotowy kodeks celny. W celu wykonania jego przepisów wydane zostało rozporządzenie Komisji nr 2454/93 z dnia 2 lipca 1993 r. usta- nawiające przepisy w celu wykonania rozporządzenia Rady nr 2913/92 ustanawiającego wspólnotowy kodeks celny. W zakresie uzupełniającym i nieuregulowanym w unijnym prawie celnym i w celu jego wykonania państwa członkowskie mogą stanowić przepisy krajowego prawa celnego obowiązujące tylko na terytorium tego jednego państwa członkowskie- 18 Wstęp go. Dla realizacji tych celów w Polsce uchwalono w dniu 19 marca 2004 r. ustawę – Prawo celne. Ze względu na to, że nie zawiera ona niezbędnych przepisów proceduralnych, posiłkowo w zakresie spraw celnych zastosowanie mają przepisy działu IV ustawy z dnia 29 sierpnia 1997 r. – Ordynacja podatkowa. Powołane rozporządzenia wiążą w całości i są bezpośrednio stoso- wane we wszystkich państwach członkowskich. Przepisy prawa celnego muszą być zatem stosowane w sposób jednolity na całym obszarze cel- nym Unii Europejskiej, co wymaga przyjęcia jednolitej wykładni tego prawa. W tym też zakresie i w tym celu nowo przyjęte do Unii Europej- skiej państwa członkowskie mogą i powinny korzystać z dotychczaso- wego dorobku doktryny i orzecznictwa wypracowanego w państwach tzw. starej Unii Europejskiej. Dyrektywa jednolitego stosowania przepisów prawa celnego na całym obszarze celnym Unii, zawarta w art. 2 ust. 1 w.k.cel., ma znacze- nie zarówno „wewnętrzne” – zapewniając równe traktowanie unijnych przedsiębiorców niezależnie od kraju pochodzenia (siedziby przedsię- biorcy) i miejsca dokonania zgłoszenia celnego, jak i „zewnętrzne” – realizując zobowiązania międzynarodowe, jakie zostały podjęte przez Unię Europejską i jej państwa członkowskie w stosunku do krajów trzecich w wyniku przystąpienia do Układu Ogólnego w sprawie Taryf Celnych i Handlu (GATT). Zgodnie z postanowieniami zawartego układu, wynikającymi z art. X:3(a) GATT, „każda z układających się stron będzie stosować w sposób jednolity, bezstronny i rozsądny wszelkie swoje ustawy, przepisy, orzeczenia i decyzje określone w ustępie 1 niniejszego artykułu”. Niestety, niejednolitość stosowania prawa celnego przez organy celne państw członkowskich Unii Europejskiej stała się przyczyną zło- żenia przez władze Stanów Zjednoczonych – w styczniu 2005 r. – wniosku o wszczęcie przeciwko Unii Europejskiej tzw. postępowania panelowego przed Światową Organizacją Handlu (WTO)4. Światowa Organizacja Handlu powstała w lipcu 1995 r.5 – z prze- kształcenia GATT w wyniku kolejnej rundy liberalizacyjnej (Runda Urugwajska). Organizacja ta określa zasady współczesnego światowego handlu i – w przeciwieństwie do GATT – ma osobowość prawną. Do WTO należą 153 państwa. Kolejne rundy negocjacyjne WTO, w wyniku 4 US Request, EC – Selected Customs Matters (WT/DS 315/8). Zob. M. Dierksmeier, EG-Zollrecht im Konflikt mit dem Recht der WTO, Aachen 2007, s. 1. 5 Polska jest współzałożycielem WTO – porozumienie ratyfikowała w 1995 r. 19 Wstęp których następuje liberalizacja taryf celnych, przyczyniają się do popra- wy warunków eksportu na rynki innych krajów oraz wprowadzają jasne i przejrzyste reguły handlu międzynarodowego. Stwierdzenie przez uprawnione organy WTO, że Unia Europejska narusza postanowienia art. X:3(a) GATT, może prowadzić do koniecz- ności przeprowadzenia strukturalnych zmian w organizacji administra- cji celnej w Unii Europejskiej (zwłaszcza konieczności stworzenia jed- nolitej unijnej administracji celnej), a w przypadku braku możliwości przeprowadzenia takiej reorganizacji (organizacja administracji celnej należy do kompetencji państw członkowskich) – nawet do wystąpienia czy wykluczenia ze Światowej Organizacji Handlu6. Taki krok miałby dla gospodarki Unii Europejskiej i jej państw członkowskich zasadnicze znaczenie. To w ramach WTO zapadają decyzje dotyczące zasad światowego handlu. Nieliczne państwa, które nie są członkami WTO, zmuszone są akceptować reguły globalnego handlu ustalone na forum tego gremium. Natomiast swoje stosunki handlowe kształtują w drodze dwustronnych (międzypaństwowych) umów. Wszyscy członkowie WTO zobowiązani są stosować we wzajem- nym handlu tzw. klauzulę najwyższego uprzywilejowania (KNU). Państwa znajdujące się poza WTO nie są w tak uprzywilejowanej sytua- cji. Reguły WTO zapewniają informację o dozwolonych środkach ochrony rynku przed nadmiernym importem, dumpingiem lub nie- uczciwą konkurencją. Złamanie tych reguł daje poszkodowanemu krajowi należącemu do WTO prawo do domagania się zaprzestania niedozwolonych praktyk oraz zrekompensowania poniesionej szkody. W ramach WTO działa system rozstrzygania sporów, a członkowie WTO naruszający zasady są zobowiązani do wykonania wyroku tzw. panelu. System rozstrzygania sporów jest ważnym elementem dyscyplinującym członków i skłaniającym do przestrzegania przyjętych reguł w handlu międzynarodowym. Państwa pozostające poza WTO pozbawione są tego instrumentu prawnego. Zasadniczą częścią prowadzonej przez Unię Europejską polityki jest polityka konkurencji, której nie mogą ograniczać regulacje celne. Głównym celem UE jest stworzenie wspólnego rynku dla wszystkich państw członkowskich, a gwarantować to mają podstawowe swobody związane ze zniesieniem granic państwowych i celnych. Swoboda 6 Zob. M. Dierksmeier, EG-Zollrecht..., s. 2. 20 Wstęp przepływu towarów, usług, osób i kapitału to cztery zasady stanowiące fundamenty funkcjonowania wspólnego rynku7. W trosce o to, aby w żaden inny sposób nie zostały narzucone jakiekolwiek bariery w wymianie handlowej pomiędzy państwami członkowskimi, Unia Europejska prowadzi dość rygorystyczną politykę ochrony konkurencji i wspólną politykę celną. Biorąc pod uwagę znaczenie norm prawa celnego i ich wpływ na rozwój gospodarki państw członkowskich zasad- ne było podjęcie oraz naukowe rozważenie i opisanie problemów, wątpliwości i niejasności wiążących się z wprowadzaniem towaru na obszar celny Unii Europejskiej. W niniejszej publikacji dokonano analizy obowiązujących regulacji prawnych dotyczących zgłoszenia celnego, zarówno w prawie krajowym, jak i międzynarodowym, oraz próby określenia i rozwiązania proble- mów związanych z zastosowaniem tej instytucji w praktyce. Problema- tyka ta, ściśle powiązana z naszym członkostwem w Unii Europejskiej, jest tematem nowym i nieznajdującym jeszcze właściwego odzwiercie- dlenia w literaturze przedmiotu, zwłaszcza polskiej. Ze względu na rozległość tematu oraz wielość i różnorodność za- gadnień w zakresie zgłoszeń celnych zdecydowano się na ograniczenie analizy do przepisów ogólnych dotyczących wszystkich rodzajów form zgłoszeń celnych, ze szczególnym uwzględnieniem zwykłej formy pi- semnej, oraz przepisów dotyczących wszystkich typów procedur cel- nych, przedstawiając – tam gdzie uznano to za konieczne – skutki prawne na przykładzie procedury celnej dopuszczenia do swobodnego obrotu. W celu przeprowadzenia analizy postawionego problemu w roz- dziale I zostały przedstawione zagadnienia ogólne dotyczące prawa celnego jako elementu prawa publicznego, takie jak: zdefiniowanie cła jako daniny publicznej, ustalenie przedmiotu prawa celnego, określenie miejsca tego prawa w systemie prawa, zdefiniowanie źródeł prawa cel- nego oraz ustalenie – na gruncie prawa celnego – znaczenia doktryny pierwszeństwa stosowania prawa unijnego. W rozdziale II poddano ocenie obowiązujące brzmienie przepisów regulujących zasady i tryb postępowania przy wprowadzaniu towarów na obszar celny UE oraz nadawaniu im dopuszczalnego przeznaczenia celnego oraz prawa i obowiązki podmiotów dokonujących obrotu to- 7 A. Cieśliński, Wspólnotowe prawo gospodarcze, Warszawa 2003, s. 12 i n. 21 Wstęp warowego z zagranicą. Na tym tle dokonano ustalenia charakteru zgłoszenia celnego na gruncie obowiązującego unijnego prawa celnego. W rozdziale III wskazano osoby uprawnione do dokonania zgło- szenia celnego oraz omówiono warunki zastępstwa procesowego w sprawach celnych. W rozdziale IV przedstawiono możliwości i sposoby kontroli zgłoszeń celnych po zwolnieniu towarów i wynikające z tego skutki w zakresie zmiany stosunków prawnych, związane z przyjętym zgłosze- niem celnym. W rozdziale V przeprowadzono analizę porównawczą cech zgło- szenia celnego i deklaracji podatkowej, a także omówiono instytucję zgłoszenia celnego w świetle niektórych postanowień zmodernizowa- nego wspólnotowego kodeksu celnego. W publikacji dokonano wszechstronnej analizy materiału norma- tywnego oraz dorobku doktryny i orzecznictwa Trybunału Sprawiedli- wości Unii Europejskiej, a także Naczelnego Sądu Administracyjnego i wojewódzkich sądów administracyjnych oraz Federalnego Sądu Finan- sowego w Monachium. Wykorzystano również krajowe i zagraniczne materiały dotyczące prawa celnego, w tym bogatą niemieckojęzyczną literaturę prezentującą stanowisko niemieckiej doktryny i judykatury. Wybór Republiki Federalnej Niemiec jako kraju, którego prawodawstwo i orzecznictwo poddane zostały analizie prawnoporównawczej, wynikał w szczególności z faktu, że nasz zachodni sąsiad należy do największych i najbardziej rozwiniętych państw Unii Europejskiej. W RFN handel zagraniczny jest podstawą gospodarki, a regulacje prawne dotyczące obrotu towarowego z zagranicą i ich prawidłowa interpretacja mają istotne znaczenie dla rozwoju tego kraju. Republika Federalna jest także państwem, które do dnia 30 kwietnia 2004 r. posiadało najdłuższą w Unii Europejskiej lądową granicę celną. W związku z tym organy celne RFN mają ogromne, wypracowane przez lata doświadczenie w stosowaniu unijnego prawa celnego. Także wiele istotnych dla stoso- wania przepisów prawa celnego orzeczeń prejudycjalnych Trybunału Sprawiedliwości zapadło w wyniku pytań złożonych przez niemieckie sądy finansowe – właściwe na terytorium RFN w sprawach rozstrzygania sporów celnych. W Republice Federalnej Niemiec funkcjonują również istotne dla rozwoju doktryny unijnego prawa celnego ośrodki naukowe – Federalna Wyższa Szkoła Finansów (Fachhochschule des Bundes für Finanzen) w Münster oraz Westfalski Uniwersytet im. Wilhelma 22 Wstęp w Münster, którego Instytut Prawa Podatkowego specjalizuje się w za- kresie prawa celnego. Niniejsza publikacja jest rezultatem podjętych przeze mnie prac badawczych, które zaowocowały przedłożeniem oraz obroną rozprawy doktorskiej pt. Zgłoszenie celne jako szczególna forma czynności prawnej podmiotu dokonującego obrotu towarowego z zagranicą. Publikacja stanowi poprawioną i uzupełnioną wersję tej rozprawy, obronionej na Wydziale Prawa i Administracji Uniwersytetu Śląskiego w Katowicach w grudniu 2010 r. W książce uwzględniono stan prawny, literaturę oraz orzecznictwo na dzień 1 czerwca 2012 r. Szczególne słowa podziękowania składam na ręce promotora mojej rozprawy – Pani Profesor dr hab. Jadwigi Glumińskiej-Pawlic, bez której udziału zarówno niniejsza publikacja, jak i poprzedzająca ją rozprawa doktorska nie miałyby szans realizacji. Za okazane mi zaufa- nie, życzliwość oraz wszelką udzieloną pomoc serdecznie dziękuję. Chciałbym podziękować również recenzentom rozprawy – Panu Pro- fesorowi zw. dr. hab. Eugeniuszowi Ruśkowskiemu z Uniwersytetu w Białymstoku, którego trafne i życzliwe uwagi przyczyniły się do po- prawienia i uzupełnienia rozprawy oraz dały asumpt do podjęcia działań zwieńczonych publikacją rozprawy, a także Panu Profesorowi dr. hab. Markowi Zdeblowi, którego wskazówki również znacząco wpłynęły na ostateczny kształt publikacji. Osobne wyrazy wdzięczności należą się mojej żonie Stanisławie oraz synowi Mateuszowi, bez których wsparcia i anielskiej cierpliwości nie doszłoby do realizacji podjętych w 2007 r. zamierzeń. 23 Rozdział pierwszy Prawo celne w systemie prawa publicznego 1. Cło jako danina publiczna Daniny publiczne to przymusowe świadczenia o charakterze bez- zwrotnym i powszechnym. Obowiązek ich ponoszenia jest określany przez normy prawa publicznego, które wiążą go z zaistnieniem pewnych okoliczności, a każdy, kogo okoliczności te dotyczą, jest zobligowany do świadczenia na rzecz związku publicznoprawnego8. Również cło jest „rodzajem świadczenia zaliczanego pierwotnie do danin publicz- nych, pobieranego przez uprawnione do tego organy w związku z przekroczeniem przez towar granicy celnej państwa lub unii celnej”9. Trudności w zdefiniowaniu, czym jest cło, wynikają z faktu, że ani krajowy, ani unijny prawodawca nie stworzył definicji legalnej tego pojęcia10, natomiast zarówno krajowy, jak i wspólnotowy kodeks celny używają tego niezdefiniowanego określenia do stworzenia legalnej de- finicji „należności celnych”. I tak, w polskiej ustawie należności celne to „cła i inne opłaty związane z przywozem (wywozem) towarów”, zaś we wspólnotowym kodeksie celnym to „cła i opłaty o równoważnym skutku należne przy przywozie (wywozie) towarów”. 8 K. Sawicka (w:) E. Fojcik-Mastalska, K. Sawicka, Podstawy prawa celnego i dewi- zowego, Wrocław 2001, s. 52. 9 A. Drwiłło, Prawo celne..., s. 14. 10 Zob. ibidem, s. 17; J. Chlebny (w:) J. Borkowski, J. Chlebny, J. Chromicki, R. Hauser, H. Wojtachnio, Kodeks celny. Komentarz, Warszawa 2001, s. 19; W. Morawski (w:) M. Krzemiński, K. Lasiński-Sulecki, R. Mateńka, A. Milczarczyk, W. Morawski, R. Rosiak, T. Rudyk, C. Sowiński, M. Śpiewak, Wspólnotowy kodeks celny, Warszawa 2007, s. 85; S. Waschko, Systemy celne, Warszawa 1971, s. 87. 25 Rozdział pierwszy. Prawo celne w systemie... Cło często utożsamiane jest z podatkiem i określane bywa jako podatek pośredni nakładany w związku z przewozem towarów przez granicę11 lub jako opłata ciążąca na towarach przywożonych z zagranicy w związku z przekraczaniem przez te towary granicy celnej państwa lub unii celnej12. Natomiast zdaniem A. Drwiłły cło jest świadczeniem pieniężnym, obowiązkowym, nieodpłatnym, bezzwrotnym oraz ogól- nym pobieranym od podmiotów przewożących towary przez granicę13. Ciężar cła z reguły przenoszony jest na nabywców towarów kon- sumpcyjnych i ma on charakter cenotwórczy14. Jednak pomimo bardzo wielu cech wspólnych z podatkiem, cło jest traktowane jako odrębne źródło dochodów budżetowych o charakterze niepodatkowym15. Tradycyjnie cła są wymieniane jako drugi, obok podatków, podsta- wowy typ danin publicznych zapewniających wpływy do budżetu państwa16. Zgodnie z art. 96 pkt 2 ustawy z dnia 30 czerwca 2005 r. o finansach publicznych cła są dochodami budżetu państwa, zaś podatki, jako odrębne źródło dochodów, wymienione zostały w art. 96 pkt 1 tej ustawy. Natomiast środki wpłacane do budżetu Unii Europejskiej, 11 J. Chlebny (w:) J. Borkowski, J. Chlebny, J. Chromicki, R. Hauser, H. Wojtachnio, Kodeks celny..., s. 19; G. Mosiej, Polityka celna Polski w okresie transformacji systemowej, Toruń 2004, s. 55; R. Ludwikowski, Handel międzynarodowy, Warszawa 2006, s. 26; A. Ossowski, Cło a Konstytucja, MPCiP 2006, nr 9, s. 355; A. Kuś, Podstawy prawa celnego (w:) W. Wójtowicz (red.), Zarys finansów publicznych i prawa finansowego, wyd. IV, Kraków 2005, s. 333. 12 Tak m.in. T. Bartosiewicz, Cło w międzynarodowych stosunkach gospodarczych, wyd. II, Ostrowiec Świętokrzyski 2006, s. 9; S. Waschko, Systemy..., s. 87, który definiuje cło jako „opłatę pobieraną (...) od towarów z tytułu przekroczenia linii celnej”; a także R. Ludwikowski, Handel..., s. 26; zob. również: G. Mosiej, Polityka celna..., s. 54–56. 13 Zob. A. Drwiłło, Prawo celne..., s. 18–20. 14 K. Włodkowski, Przerzucalność cła, MPCiP 2008, nr 5, s. 174. 15 Jako niepodatkową należność budżetu państwa klasyfikują cło między innymi: R. Mastalski (w:) B. Adamiak, J. Borkowski, R. Mastalski, J. Zubrzycki, Ordynacja podat- kowa. Komentarz, Wrocław 2006, s. 24; C. Kosikowski (w:) C. Kosikowski, H. Dzwon- kowski, A. Huchla, Ordynacja podatkowa. Komentarz, Warszawa 2003, s. 34 czy C. Ko- sikowski, L. Etel, R. Dowgier, P. Pietrasz, S. Presnarowicz, Ordynacja podatkowa. Komen- tarz, wyd. II, LEX 2007, komentarz do art. 2 o.p. oraz M. Ślifirczyk, Niepodatkowe należ- ności budżetowe – pojęcie i systematyka, GSP, Studia Prawno-Finansowe, t. XVI, Gdańsk 2007, s. 336. Inaczej: M. Niezgódka-Medek (w:) S. Babiarz, B. Dauter, B. Gruszczyński, R. Hauser, A. Kabat, M. Niezgódka-Medek, Ordynacja podatkowa. Komentarz, Warszawa 2004, s. 23 i 40 oraz B. Brzeziński (w:) B. Brzeziński, M. Kalinowski, M. Masternak, A. Olesińska, Ordynacja podatkowa – komentarz, Toruń 2002 s. 11. 16 W. Modzelewski, J. Pyssa, Zarys prawa celnego (w:) E. Chojna-Duch, H. Litwiń- czuk (red.), Prawo finansowe, Warszawa 2007, s. 536. 26 1. Cło jako danina publiczna zwane środkami własnymi Unii Europejskiej, stanowią w myśl art. 97 ust. 1 pkt 6 u.f.p. z 2005 r. wydatki budżetu państwa. Również w obo- wiązującej od dnia 1 stycznia 2010 r. ustawie z dnia 27 sierpnia 2009 r. o finansach publicznych podatki i cła stanowią odrębne źródła docho- dów budżetu państwa (odpowiednio art. 111 pkt 1 i 2 u.f.p.). Cła stanowią także tradycyjne środki własne budżetu ogólnego Unii Europejskiej, a w początkowym okresie przekazywano na rachunek Wspólnoty nawet 90 zarejestrowanych należności. Aktualnie zgodnie z decyzją Rady 2007/436 w sprawie systemu zasobów własnych Wspólnot Europejskich na dochody własne budżetu ogólnego UE składają się między innymi cła pobierane na podstawie Wspólnej Taryfy Celnej i inne cła, które zostały lub zostaną ustanowione przez instytucje Wspólnot w odniesieniu do handlu z państwami trzecimi, cła na pro- dukty objęte nieobowiązującym już Traktatem ustanawiającym Euro- pejską Wspólnotę Węgla i Stali, a także wkłady i inne opłaty przewidzia- ne w ramach wspólnej organizacji rynków cukru17. Natomiast państwa członkowskie zatrzymują – na poczet kosztów poboru – 25 pobranych kwot. Przepisy wykonawcze do decyzji Rady w sprawie środków wła- snych Wspólnoty zostały określone w rozporządzeniu Rady nr 1150/2000 z dnia 22 maja 2000 r. wykonującym decyzję 94/728 w sprawie systemu środków własnych Wspólnot. Zgodnie z utrwalonym orzecznictwem Trybunału Sprawiedliwości istnieje nierozerwalny związek pomiędzy obowiązkiem ustalenia unij- nych środków własnych, obowiązkiem zapisania ich na rachunek Ko- misji w wyznaczonych terminach oraz obowiązkiem zapłaty odsetek za opóźnienie18. Zarówno błędne zapisanie na rachunku długu celnego (np. na rachunku B, zamiast na rachunku A), jak i opóźnienie w prze- kazaniu UE przypadających jej środków własnych powoduje obowiązek zapłaty odsetek za zwłokę, które są wymagalne bez względu na przyczy- nę opóźnienia19. Państwa członkowskie są zobowiązane do stwierdzenia tytułu Unii do środków własnych z chwilą, w której organy celne mogą obliczyć kwotę należności wynikającej z długu celnego oraz ustalić 17 Art. 2 ust. 1 lit. a. 18 Zob. szczególnie wyrok z dnia 16 maja 1991 r. w sprawie C-96/89, Komisja prze- 19 Wyrok z dnia 14 kwietnia 2005 r. w sprawie C-460/01, Komisja przeciwko Nider- ciwko Niderlandom, pkt 38. landom, pkt 91. 27 Rozdział pierwszy. Prawo celne w systemie... dłużnika i w związku z tym uwzględnić te należności w rachunkach20. Możliwa zatem jest sytuacja, gdy mimo braku zaksięgowania przez or- gany celne kwot długu celnego lub ich zaksięgowania, ale niewyegze- kwowania, państwo będzie zobowiązane do przekazania Unii Europej- skiej tych niezaksięgowanych lub niepobranych przez organy celne kwot. Wydatek z budżetu państwa nie zostanie wówczas zrównoważony odpowiednim dochodem. Zauważyć należy, że po przystąpieniu Polski do Unii Europejskiej cła stanowią istotne źródło dochodów budżetu unijnego21, natomiast ich udział w dochodach budżetu państwa znacznie zmalał. Cło spełnia inne funkcje niż podatek. Pierwotnie miało ono charak- ter prawie wyłącznie fiskalny, będąc jednym z głównych źródeł docho- dów państwa. Jednak po wykształceniu się systemu podatkowego to podatki okazały się efektywniejszym źródłem dochodów. Równocześnie zmieniała się rola ceł i począwszy od czasu merkantylizmu (XVIII wiek) coraz częściej były one wykorzystywane dla ochrony gospodarki22. Za- kres podmiotowy i przedmiotowy podatków jest o wiele szerszy aniżeli ceł. Także rola społeczna podatków jest nieporównywalnie większa niż innych danin publicznych23. Ustawowa definicja zawarta w art. 6 o.p. stanowi, że podatkiem jest publicznoprawne, nieodpłatne, przymusowe oraz bezzwrotne świadczenie pieniężne na rzecz Skarbu Państwa, wo- jewództwa, powiatu lub gminy, wynikające z ustawy podatkowej. Defi- nicja ta wskazuje na cechy, które przypisuje się również cłom. Wysokość stawek celnych zależy jednak przed wszystkim od uzgodnień między- narodowych i wzajemnych koncesji poczynionych w ramach Światowej Organizacji Handlu (WTO), natomiast zakres należności podatkowych jest w pierwszym rzędzie zależny od tego, jak szeroko zostaną zakreślone granice potrzeb i zadań publicznych, finansowanych przez państwo. Poprzez stanowienie i pobór podatków państwo dokonuje korekty podziału produktu społecznego (redystrybucji dochodu narodowego). Cła mają więc, przynajmniej w obecnych warunkach, całkiem inne za- 20 Zob. wyrok Trybunału Sprawiedliwości z dnia 5 października 2006 r., C-377/03, 21 Tak E. Chojna-Duch (w:) Polskie prawo finansowe. Finanse publiczne, wyd. 5, 22 K. Sawicka (w:) E. Fojcik-Mastalska, K. Sawicka, Podstawy..., s. 54. 23 R. Mastalski, Prawo podatkowe, Warszawa 2004, s. 3–4. pkt 76. Warszawa 2007, s. 101. 28 1. Cło jako danina publiczna dania niż podatki i dlatego stanowią odrębną kategorię danin publicz- nych. Nietrafne są poglądy, że cło jest „opłatą” nakładaną na towar w momencie przekraczania przez niego granicy celnej danego kraju (unii celnej). Opłaty bowiem to daniny publiczne (świadczenia), które zawierają element wynagrodzenia za czynności związane z kosztami działania władzy publicznej24. Opłaty różnią się podatków i od ceł cechą odpłatności (ekwiwalentności), której nie mają cła czy podatki. Odpłat- ność może mieć charakter symboliczny i nie musi nawiązywać do rze- czywistych kosztów otrzymanej w zamian za wniesienie opłaty usługi urzędowej25. Przykładem opłat na gruncie prawa celnego są opłaty za przecho- wanie towarów w depozycie lub w magazynie czasowego składowania prowadzonym przez organ celny czy za wykonywanie na wniosek osoby zainteresowanej czynności przewidzianych w przepisach prawa celnego w miejscu innym niż urząd celny lub poza czasem pracy urzędu celnego (art. 93 ust. 1 pkt 1 i 2 pr. cel.)26. Ponieważ importer z tytułu uiszczenia cła nie otrzymuje żadnego ekwiwalentu, definiowanie cła jako opłaty z formalnego punktu widzenia nie jest zabiegiem prawidło- wym. Cła można podzielić według różnych kryteriów27, natomiast kla- syczny podział przeprowadzany jest najczęściej ze względu na cel ich pobierania. Zgodnie z tym kryterium rozróżnia się cła fiskalne (wpro- wadzane na ogół przez państwa o niskim poziomie rozwoju gospodar- czego) i cła ochronne (prohibicyjne, ekspansywne i wychowawcze, których celem jest ochrona rynku wewnętrznego i produkcji krajowej). Klasyfikując cła ze względu na sposób podejmowania decyzji o wysoko- ści stawek celnych, wyróżnia się cła konwencyjne (ustalane w wyniku umów międzynarodowych) i autonomiczne (gdy nie występuje stawka 24 L. Adam, M. Mazurkiewicz, Opłaty (w:) M. Weralski (red.), System instytucji prawno-finansowych PRL, t. III, Instytucje budżetowe, Wrocław 1985, s. 466, podaję za: C. Kosikowski, L. Etel, R. Dowgier, P. Pietrasz, S. Presnarowicz, Ordynacja..., komentarz do art. 2. 25 Por. C. Kosikowski, H. Dzwonkowski, A. Huchla, Ordynacja..., s. 33. 26 Na temat pojęcia opłaty celnej zob. A. Kuś, Podstawowe opłaty celne w obrocie towarowym z zagranicą, Glosa 2003, nr 2, s. 26 i n. 27 Zob. A. Drwiłło, Procedury celne w świetle przepisów kodeksu celnego, Sopot 1998, s. 26–29; E. Fojcik-Mastalska, K. Sawicka, Podstawy..., s. 55–58; T. Bartoszewicz, Cło..., s. 10–15. 29 Rozdział pierwszy. Prawo celne w systemie... konwencyjna). Kolejnym kryterium może być kierunek ruchu towarów w obrocie międzynarodowym i wówczas wyróżnia się cła przywozowe (importowe), wywozowe (eksportowe) i tranzytowe (przewozowe)28. W prawie niemieckim prawo danin publicznych (Abgabenrecht) stanowi jeden z działów publicznego prawa finansowego (Öffentliches Recht). Wśród norm tej gałęzi prawa wyróżnić można: prawo podatkowe (Steuerrecht), prawo opłat, dopłat i składek (Recht der Gebühren und Beitrage), prawo danin szczególnych (Sonderabgabenrecht) oraz na podstawie nieco innych kryteriów – prawo danin Unii Europejskiej (Abgabenrecht der EU). Niemieckie prawo nie zawiera definicji legalnej pojęcia daniny publicznej (öffentliche Abgabe), a w piśmiennictwie przyjmuje się, że daniną publiczną jest nałożony normą prawa publicz- nego obowiązek świadczenia pieniężnego niemającego charakteru sankcji29. W niemieckiej doktrynie prawa podatkowego nie ma generalnie zgody co do kwestii przynależności ceł do kategorii podatków. Cła służą obecnie zasadniczo do regulacji przepływu towarów przez granicę Unii Europejskiej i realizują przede wszystkim funkcje sterujące (inter- wencyjne), natomiast ich wydajność fiskalna jest stosunkowo niewielka. Zgodnie z ustawą zasadniczą Republiki Federalnej Niemiec z dnia 23 maja 1949 r. władztwo w zakresie ustawodawstwa i uzyskiwania dochodów w zakresie ceł spoczywa w rękach Federacji (Bund). Z uwagi na wyłączność Unii Europejskiej w zakresie stanowienia materialnego prawa celnego jedynie zadania związane z wymiarem i poborem tej daniny wykonywane są w dalszym ciągu przez organy administracji finansowej państw członkowskich. W Niemczech zadania te wykonują główne urzędy celne (Hauptzollamt), należące do pionu administracji federalnej. Kompetencje federalnej administracji celnej w zakresie ad- ministrowania „ceł, monopoli skarbowych, akcyz regulowanych w ustawach federalnych łącznie z podatkiem od importu towarów oraz danin w ramach Wspólnot Europejskich” wynikają z art. 108 ust. 1 GG30. 28 A. Kuś, Publicznoprawne pozataryfowe i parataryfowe instrumenty reglamentacji obrotu towarowego z zagranicą, Bydgoszcz 2006, s. 56. 29 I. Mirek, Daniny publiczne w prawie niemieckim, Warszawa 1999, s. 23, 27 i 32. 30 I. Mirek, Czy cło jest podatkiem. Analiza na podstawie niemieckiego stanu praw- nego, Monitor Prawa Celnego 1999, nr 3. 30 1. Cło jako danina publiczna Zgodnie z orzecznictwem Federalnego Sądu Konstytucyjnego w Karlsruhe (Bundesverfassungsgericht) „prawne pojęcie podatku, cła czy rolnej daniny wyrównawczej odpowiadać musi obrazowi tych in- stytucji, jaki z biegiem czasu ukształtował się na gruncie ustawodawstwa oraz nauk prawnych i ekonomicznych. Odpowiedź na pytanie, czy w danym wypadku mamy do czynienia z taką czy inną daniną publiczną, nie zależy więc od terminologii użytej w odpowiedniej ustawie, ale je- dynie od tego, czy badana instytucja w istocie odpowiada cechom owego tradycyjnego obrazu”31. W myśl panującej w doktrynie niemieckiej opinii cła są podatkami mocą postanowień § 3 I 2 AO. Również BverfG – w wyroku z dnia 29 października 1958 r.32 w sprawie dodatkowych ceł na wyspie Helgo- land stwierdził, że „cła ze swej istoty nie różnią się zasadniczo od określonych podatków [i są to:] jednorazowe świadczenia pieniężne, pozbawione charakteru świadczenia wzajemnego, które wspólnota publicznoprawna (...) nakłada na tych wszystkich, którzy spełniają określony, opisany w ustawie stan faktyczny (...) co od strony formalnej określić można jako podatek nakładany na ruch towarów przez granicę celną i wymierzany według taryfy celnej”. Prezentowane są jednak również poglądy odmienne33, zgodnie z którymi historyczna i systemo- wa wykładnia normy zawartej w § 3 I 2 AO nie zezwala na zaliczenie ceł do grupy podatków. Nie przeczy temu również fakt, że pojęcie cła znalazło się w tym samym przepisie ordynacji Rzeszy z dnia 13 grudnia 1919 r. co definicja podatku, gdyż było to rezultatem rygorystycznej polityki ceł ochronnych prowadzonej przez ówczesnego kanclerza Rzeszy Niemieckiej. Co prawda § 1 I 2 RAO stanowił, że „cła są podat- kami w sensie ordynacji podatkowej Rzeszy”, jednak twórca projektu ordynacji świadomy był faktu, że cecha osiągania dochodów zanika wyraźnie – jeśli nie całkowicie – w przypadku ceł o charakterze ochronnym34. W jego ocenie cła ochronne (Schutzzölle) najlepiej speł- niają swoje zadanie, jeśli w ogóle nie przynoszą dochodów. Natomiast cła fiskalne (Finanzzölle), „których jedynym czy głównym celem byłoby pozyskiwanie wpływów, należą już do przeszłości i w państwach rozwi- 31 BverfGE 8, 260, 269, za: I. Mirek, Daniny publiczne..., s. 180. 32 Az. 2 BvL 19/56, BverfGE 8, 260, 269. 33 Zob. H.W. Kruse (w:) Lehrbuch des Steuerrechts, Allgemeiner Teil, t. I, München 1991, s. 35, za: I. Mirek, Daniny publiczne..., s. 181. 34 E. Becker, Reichsabgsabenordnung, wyd. 7, Berlin 1930, § 1 Anmerkung 4. 31 Rozdział pierwszy. Prawo celne w systemie... niętych właściwie nie występują”. Przepisy § 3 I 2 AO, powtarzając treść § 1 I 2 RAO, stanowią wprawdzie, że „cła są podatkami w sensie tej ustawy”, jednakże takie sformułowanie (podyktowane względami histo- rycznymi) nie czyni z nich tego, czym realnie nie są. Paragraf 3 I 2 AO stanowi wyłącznie logiczne uzupełnienie § 1 AO, który z kolei reguluje zakres stosowania przepisów ordynacji, stanowiąc expressis verbis, że „niniejsza ustawa obowiązuje w stosunku do podatków”. Tak więc § 3 I 2 AO służy wyłącznie do zabezpieczenia stosowania przepisów ordy- nacji podatkowej wprost do ceł i nie oznacza, że cła są rodzajem podat- ku35. 2. Towar jako przedmiot regulacji prawa celnego Prawo celne jest dziedziną prawa, która reguluje zasady i tryb przywozu lub wywozu towarów z obszaru celnego oraz związane z tym prawa i obowiązki osób prowadzących tego rodzaju działalność, a także uprawnienia i obowiązki organów celnych. Reguluje zatem międzyna- rodowy obrót towarami. Natomiast obrót usługami (z handlem drogą elektroniczną włącznie, o ile przy tym nie dochodzi do przemieszczania towarów) oraz obrót kapitałem nie są objęte prawem celnym36. Zgodnie z treścią art. 1 w.k.cel. obowiązuje on w obrocie towarowym między Wspólnotą a krajami trzecimi w odniesieniu do towarów37. Pojęcie towarów nie zostało zdefiniowane we wspólnotowym ko- deksie celnym, ponieważ w tym zakresie przy opracowywaniu jego koncepcji nie osiągnięto porozumienia38. Zgodnie z art. 2 lit. b rozpo- 35 I. Mirek, Daniny publiczne..., s. 181. 36 A. Kuś, Gospodarcze procedury celne..., s. 14; W. Czyżowicz, Prawo celne – samo- dzielna dyscyplina prawa, GSP, Studia Prawno-Finansowe, t. XVI, Gdańsk 2007, s. 761; M. Lux, Prawo celne Unii Europejskiej. Podręcznik dla praktyków z przykładami i poży- tecznymi wskazówkami, Szczecin 2004, s. 43. 37 Tekst w języku polskim, zgodnie z którym „(...) [Kodeks] stosuje się w handlu między Wspólnotą a państwami trzecimi (...)” odpowiada tekstowi w języku angielskim „(...) to trade between the Community and third countries (...)”. 38 P. Witte, Zollkodex, art. 1 nb. 51, za: E. Grabitz, M. Hilf (red.), Swobody wspólno- towe w Traktacie ustanawiającym Wspólnotę Europejską. Swoboda przepływu towarów, usług i przedsiębiorczości. Komentarz, Warszawa 2009. Na brak we wspólnotowym prawie celnym definicji legalnej pojęcia „towar” zwracają również uwagę A. Thoma, R. Böhm oraz E. Kirchhainer (w:) Zoll und Umsatzsteuer. Die Rechtliche Beurteilung und praktische Abwicklung von Warenlieferungen mit Drittlandsbezug, Wiesbaden 2009, s. 24. 32 2. Towar jako przedmiot regulacji prawa... rządzenia Rady nr 1172/95 z dnia 22 maja 1995 r. w sprawie statystyk odnoszących się do handlu między Wspólnotą i jej państwami człon- kowskimi a państwami trzecimi39 towarem jest każda rzecz ruchoma oraz energia elektryczna. Pojęcia towaru nie należy utożsamiać z cywilnoprawnym pojęciem rzeczy40. Zgodnie z art. 45 k.c. rzeczami są tylko przedmioty materialne. W doktrynie prawa cywilnego rzeczy dzieli się na nieruchomości i rzeczy ruchome. Rzeczy ruchome – poza tym, że są materialnymi częściami przyrody, przedmiotami materialnymi – mają charakter sa- moistny i zindywidualizowany, tzn. są wyodrębnione w taki sposób, że mogą być w obrocie traktowane jako dobra samoistne. Z tych względów energia elektryczna czy program komputerowy nie są rzecza- mi w rozumieniu kodeksu cywilnego, a pieniądze obiegowe są rzeczą ruchomą41. W przedakcesyjnym polskim prawie celnym definicja towaru funkcjonowała do wejścia w życie kodeksu celnego. W okresie II Rze- czypospolitej przyjmowano, zgodnie z art. 18 rozporządzenia Prezydenta Rzeczypospolitej z dnia 27 października 1933 r. o prawie celnem42, że towarem był każdy przedmiot ruchomy, zarówno nowy, jak i używany, bez względu na swoje przeznaczenie. Pierwsze uchwalone w okresie powojennym prawo celne43 w art. 3 stanowiło, że towarem jest każda rzecz ruchoma, nie wyłączając środków płatniczych i papierów warto- ściowych. Kolejne, obowiązujące od 1 lipca 1975 r. prawo celne44 roz- szerzyło pojęcie towaru w rozumieniu przepisów celnych o „energię elektryczną, cieplną lub inną”, a pierwsze po przywróceniu gospodarki rynkowej prawo celne określiło towar jako każdą rzecz ruchomą, jak również energię elektryczną, cieplną lub inną, która może być przed- miotem obrotu z zagranicą. Natomiast obowiązująca od dnia przystą- pienia Polski do Unii Europejskiej ustawa z dnia 16 kwietnia 2004 r. 39 Dz. Urz. UE L 118, z 25.05.1995, s. 10. 40 A. Kuś, Publicznoprawne pozataryfowe..., s. 27. 41 Zob. K. Piasecki (w:) Kodeks cywilny. Księga pierwsza. Część ogólna. Komentarz, Kraków 2003, komentarz do art. 45 k.c.; M. Bednarek, Mienie. Komentarz do art. 44–55 ust. 3 kodeksu cywilnego, Kraków 1997, komentarz do art. 45. 42 Dz. U. Nr 84, poz. 610 z późn. zm. 43 Ustawa z dnia 14 lipca 1961 r. – Prawo celne (Dz. U. Nr 33, poz. 166 z późn. zm.). 44 Art. 4 ustawy z dnia 26 marca 1975 r. – Prawo celne (Dz. U. Nr 10, poz. 56 z późn. zm.). 33 Rozdział pierwszy. Prawo celne w systemie... o administrowaniu obrotem towarowym z zagranicą45 definiuje towar jako rzecz ruchomą i energię. Wskazana ustawa określa zasady admini- strowania obrotem towarami z zagranicą oraz, w zakresie uzupełniają- cym przepisy prawa wspólnotowego, zasady obrotu towarami z krajami trzecimi dokonywanego na podstawie przepisów tego prawa. Definicji towaru można również poszukiwać na gruncie przepisów ustawy o VAT, która w art. 2 pkt 6 zdefiniowała pojęcie towaru, okre- ślając go jako rzeczy oraz ich części, a także wszelkie rodzaje energii. Rzeczami nieuznawanymi za towary w rozumieniu ustawy są w szcze- gólności pieniądze, chyba że będą to kolekcjonerskie nominały, prawa do wartości niematerialnych i prawnych, prawa do projektów wynalaz- czych, prawa do znaków towarowych, know-how, licencje, papiery wartościowe czy bony towarowe, jeżeli nie spełniają funkcji płatniczej46. Jest rzeczą oczywistą, że z punktu widzenia prawa celnego (oraz podat- kowego w części dotyczącej importu towarów) z zakresu pojęcia towaru należy wyłączyć budynki i budowle, ich części oraz grunty. Pieniądze jako przedmiot obrotu towarowego z zagranicą występują w szczególnej roli. Z jednej strony pieniądze, które występują w postaci znaków pieniężnych, są rzeczami ruchomymi. Jednak ze względu na nadaną im przez państwo szczególną funkcję, tj. środka płatniczego o określonej wartości, jednostkę pieniężną wyrażoną w banknotach lub monetach należy traktować jako przedmiot o charakterze niematerial- nym. Od jednostki pieniężnej należy więc odróżnić znak pieniężny, którym jest zawsze jakiś przedmiot materialny (swoista rzecz ruchoma). Na znakach tych wyrażone są jednostki pieniężne, jakie te znaki repre- zentują. Znak ten jest nosicielem i miernikiem wartości i tylko dla wy- rażenia takiego znaczenia powinno się używać określenia „pieniądz”47. Tak zdefiniowane pieniądze są przedmiotem regulacji prawa dewizo- 45 Dz. U. Nr 97, poz. 963 z późn. zm. 46 M. Wystrychowski, Wewnątrzwspólnotowe nabycie towarów, cz. 2, Wewnątrz- wspólnotowe nabycie towarów w ustawie o podatku od towarów i usług, Kraków 2004, rozdział V, Wewnątrzwspólnotowe nabycie towarów za wynagrodzeniem na terytorium kraju – charakterystyka czynności podlegającej opodatkowaniu. 2. Zakres pojęcia „towar”, 2.1. Rzeczy ruchome, LEX nr 49574. 47 Zob. H. Witczak, A. Kawałko, Prawo rzeczowe, Warszawa 2006, s. 4; Z. Radwański, A. Olejniczak, Zobowiązania – część ogólna, wyd. 7, Warszawa 2006, s. 54; Z. Radwański, Prawo cywilne – część ogólna, Warszawa 1993, s. 101. 34 2. Towar jako przedmiot regulacji prawa... wego48, które normuje między innymi zasady obrotu dewizowego z zagranicą. Zgodnie z art. 18 prawa dewizowego rezydenci i nierezy- denci przekraczający granicę państwową są obowiązani zgłaszać w formie pisemnej organom celnym lub organom Straży Granicznej przywóz do kraju oraz wywóz za granicę złota dewizowego lub platyny dewizowej, bez względu na ilość, a także krajowych lub zagranicznych środków płatniczych, jeżeli ich wartość przekracza łącznie równowartość 10 000 euro49. Z kolei we Wspólnej Taryfie Celnej50 banknoty sklasyfikowane zostały w pozycji 4907 Nomenklatury Scalonej (podpozycja 4907003000 ze stawką celną erga omnes 0 ). Według not wyjaśniających do pozycji 4907 cechą charakterystyczną wyrobów nią objętych jest to, że są one wydawane (jeśli zachodzi taka konieczność po zatwierdzeniu) przez odpowiednie organy i posiadają dodatkową wartość oprócz wartości rzeczywistej. Określenie „banknoty” obejmuje papiery dłużne wszelkich nominałów emitowane przez państwo lub uprawniony bank emisyjny do użytku jako waluta lub prawny środek płatniczy w kraju emisji lub 48 Ustawa z dnia 27 lipca 2002 r. – Prawo dewizowe (Dz. U. Nr 141, poz. 1178 z późn. zm.). 49 Zdaniem Z. Ofiarskiego, Prawo dewizowe. Komentarz, Kraków 2003, komentarz do art. 18: „sprawowana w tym zakresie kontrola raczej nie ma charakteru typowej kontroli dewizowej, ponieważ w świetle postanowień art. 9 niniejszej ustawy nie są wy- magane zezwolenia dewizowe na dokonywanie przywozu do Polski takich walorów. Ustawodawca wprowadza natomiast wymóg dokonania pisemnego zgłoszenia przywo- żonych do kraju walorów, a więc nawiązuje do określonych rozwiązań stosowanych na gruncie przepisów ustawy z dnia 9 stycznia 1997 r. – Kodeks celny”. Należy jednak za- uważyć, że obowiązek ten nie wynika z przepisów celnych, ale dewizowych, i nie dotyczy tylko granicy zewnętrznej (celnej), ale każdej granicy państwowej RP, w tym granicy wewnętrznej (z wyjątkiem granicy lądowej z państwem należącym do konwencji z Schengen oraz lotów do tych państw – zgodnie z § 11a rozporządzenia Ministra Finan- sów z dnia 4 września 2007 r. w sprawie ogólnych zezwoleń dewizowych (Dz. U. Nr 168, poz. 1178) zmienionego rozporządzeniem z dnia 4 marca 2008 r. zmieniającym rozpo- rządzenie w sprawie ogólnych zezwoleń dewizowych (Dz. U. Nr 53, poz. 317). Z dniem 15 maja 2009 r. obowiązek zgłaszania organom celnym lub organom Straży Granicznej przez rezydentów i nierezydentów przekraczających granicę państwową z innymi pań- stwami obszaru Schengen przywozu do kraju oraz wywozu za granicę krajowych lub zagranicznych środków płatniczych o wartości przekraczającej łącznie równowartość 10 000 euro został zniesiony (zob. § 3 rozporządzenia Ministra Finansów z dnia 29 kwietnia 2009 r. w sprawie ogólnych zezwoleń dewizowych, Dz. U. Nr 69, poz. 597). 50 Rozporządzenie Rady 2685/87 z dnia 23 lipca 1987 r. w sprawie nomenklatury taryfowej i statystycznej oraz w sprawie Wspólnej Taryfy Celnej (Dz. Urz. WE L 256 z 07.09.1987, s. 1). 35
Pobierz darmowy fragment (pdf)

Gdzie kupić całą publikację:

Wprowadzanie towarów na obszar celny Unii Europejskiej
Autor:

Opinie na temat publikacji:


Inne popularne pozycje z tej kategorii:


Czytaj również:


Prowadzisz stronę lub blog? Wstaw link do fragmentu tej książki i współpracuj z Cyfroteką: