Cyfroteka.pl

klikaj i czytaj online

Cyfro
Czytomierz
00042 005159 15188686 na godz. na dobę w sumie
Wprowadzenie do prawoznawstwa - ebook/pdf
Wprowadzenie do prawoznawstwa - ebook/pdf
Autor: Liczba stron: 252
Wydawca: Lexis Nexis Język publikacji: polski
ISBN: 978-83-7806-028-4 Data wydania:
Lektor:
Kategoria: ebooki >> prawo i podatki >> inne
Porównaj ceny (książka, ebook (-8%), audiobook).

Wprowadzenie do prawoznawstwa to podręcznik adresowany nie tylko do studentów studiów prawniczych i administracyjnych, ale także innych kierunków – zwłaszcza politologii, ekonomii, socjologii czy historii, jak również do tych wszystkich, którzy chcieliby poznać pod-stawy kultury prawnej państw demokratycznych.
Praca pokazuje porządek prawa stanowionego jako funkcję wartości i zasad państwa demokratycznego, przejawianych w postaci zasad prawa dotyczących całego porządku prawnego oraz systemu norm prawnych. Szczególnie istotne jest przyjęcie podziału porządku prawnego na prawo publiczne i prawo prywatne oraz wyodrębnienie dwu oddzielnych sfer społecznego funkcjonowania prawa: sfery stanowienia i sfery stosowania prawa. Podręcz-nik prezentuje również relacje między prawem wewnątrzpaństwowym a prawem Unii Europejskiej.
Prof. zwycz. Adam Jamróz – kierownik Katedry Teorii Państwa i Prawa Uniwersytetu w Białymstoku, były dziekan tego Wydziału, pierwszy rektor tej uczelni. Od 2003 r. sędzia Trybunału Konstytucyjnego. Wykładowca na uczelniach francuskich, między innymi na prestiżowym Institut d’Etudes Politiques w Paryżu; członek Académie Européenne des Sciences, des Arts et des Lettres w Paryżu. Autor wielu prac (monografii, podręczników, ar-tykułów) z zakresu ustrojoznawstwa (współczesne doktryny polityczne, systemy polityczne, prawo konstytucyjne, teoria

Znajdź podobne książki Ostatnio czytane w tej kategorii

Darmowy fragment publikacji:

Wprowadzenie do prawoznawstwa Adam Jamróz Wydanie 2 Warszawa 2011 Redaktor prowadzący: Grażyna Polkowska-Nowak Opracowanie redakcyjne: Agata Raczkowska Opracowanie techniczne: Krzysztof Koziarek Projekt okładki i stron tytułowych: Agnieszka Tchórznicka © Copyright by LexisNexis Polska Sp. z o.o. 2011 Wszelkie prawa zastrzeżone. Żadna część tej książki nie może być powielana ani rozpowszechniana za pomocą urządzeń elektronicznych, mechanicznych, kopiujących, nagrywających i innych – bez pisemnej zgody Autora i wydawcy. ISBN 978-83-7620-028-4 LexisNexis Polska Sp. z o.o. Ochota Offi ce Park 1, Al. Jerozolimskie 181, 02-222 Warszawa tel. 22 572 95 00, faks 22 572 95 68 Infolinia: 22 572 99 99 Redakcja: tel. 22 572 83 26, 22 572 83 28, 22 572 83 11, faks 22 572 83 92 www.LexisNexis.pl, e-mail: biuro@LexisNexis.pl Księgarnia Internetowa: dostępna ze strony www.LexisNexis.pl Spis treści Wykaz skrótów i przywoływanych aktów prawnych . . . . . . . . . . . . . Przedmowa do wydania drugiego . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . Przedmowa do wydania pierwszego . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . ROZDZIAŁ I. Społeczeństwo. Państwo. Prawo . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 1. Normy prawne na tle innych norm społecznych . . . . . . . . . . . . . . . . . . 2. Prawo a państwo . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . ROZDZIAŁ II. Hierarchiczny porządek prawny prawa stanowionego w państwie demokratycznym . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 1. Kształtowanie się modelu prawa stanowionego w państwie demokratycznym . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 2. Hierarchiczna struktura porządku prawnego prawa stanowionego . . . ROZDZIAŁ III. Pozioma struktura przepisów prawa stanowionego (porządku prawnego) . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 1. Prawo publiczne i prawo prywatne . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 2. Prawo materialne i prawo proceduralne (prawo postępowania) . . . . 3. Główne gałęzie prawa publicznego . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 4. Prawo cywilne – główna gałąź prawa prywatnego . . . . . . . . . . . . . . . 7 9 11 15 15 30 40 40 48 64 64 73 78 90 ROZDZIAŁ IV. Instrumenty pojęciowe analizy prawniczej . . . . . . . . 101 1. Dogmatyka prawa – centralna sfera rozważań prawoznawstwa . . . . 101 2. Podmiotowość prawna prawa prywatnego . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 104 3. Osoby prawne prawa publicznego . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 111 4. Zagadnienie praw podmiotowych . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 119 ROZDZIAŁ V. Przepis prawny a norma prawna. Konstruowanie norm prawnych . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 127 1. Język prawny jako język przepisów prawnych. Język prawniczy . . . . 127 6 Spis treści 2. Przepis prawny. Rodzaje przepisów prawnych . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 138 3. Normy prawne. Rodzaje norm prawnych . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 145 4. Wykładnia prawa a „konstruowanie” norm prawnych . . . . . . . . . . . . 154 ROZDZIAŁ VI. Stosowanie prawa . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 164 1. Pojęcie stosowania prawa. Rozdzielność sfer stanowienia prawa i stosowania prawa . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 164 2. Typy stosowania prawa. Zasady i modele procedur prawnych . . . . . . 172 3. Fazy (etapy) stosowania prawa . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 182 3. Subsumcja jako faza stosowania prawa. System norm prawnych . . . 194 ROZDZIAŁ VII. Prawo wewnątrzpaństwowe a prawo międzynarodowe publiczne i prawo Unii Europejskiej . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 211 1. System prawa wewnątrzpaństwowego a prawo międzynarodowe publiczne . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 211 2. System prawa wewnątrzpaństwowego a prawo Unii Europejskiej . . . . 218 ROZDZIAŁ VIII. Praworządność . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 229 1. Pojęcie praworządności. Spory wokół rozumienia praworządności . . . 229 2. Praworządność w sferze stanowienia prawa oraz w sferze stosowania prawa . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 236 3. Formalne (prawne) gwarancje praworządności . . . . . . . . . . . . . . . . . . 241 Indeks . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 249 Wykaz skrótów i przywoływanych aktów prawnych k.c. k.k. k.p. k.p.a. k.p.c. k.p.k. Skróty – ustawa z 23 kwietnia 1964 r. – Kodeks cywilny, Dz.U. Nr 16, poz. 93 ze zm. – ustawa z 6 czerwca 1997 r. – Kodeks karny, Dz.U. Nr 88, poz. 553 ze zm. – ustawa z 26 czerwca 1974 r. – Kodeks pracy, tekst jedn. Dz.U. z 1998 r. Nr 21, poz. 94 ze zm. – ustawa z 14 czerwca 1960 r. – Kodeks postępowania admini stracyjnego, tekst jedn. Dz.U. z 2000 r. Nr 98, poz. 1071 ze zm. – ustawa z 17 listopada 1964 r. – Kodeks postępowania cy- wilnego, Dz.U. Nr 43, poz. 296 ze zm. – ustawa z 6 czerwca 1997 r. – Kodeks postępowania kar- nego, Dz.U. Nr 89, poz. 555 ze zm. k.r. i o. – ustawa z 25 lutego 1964 r. – Kodeks rodzinny i opiekuńczy, k.s.h. – ustawa z 15 września 2000 r. – Kodeks spółek handlo- Dz.U. Nr 9, poz. 59 ze zm. OTK ZU RP w.s.a. wych, Dz.U. Nr 94, poz. 1037 ze zm. – Orzecznictwo Trybunału Konstytucyjnego – Rzeczpospolita Polska – wojewódzki sąd administracyjny Przywoływane akty prawne ustawa z 1 sierpnia 1997 r. o Trybunale Konstytucyjnym, Dz.U. Nr 102, poz. 643 ze zm. ustawa z 10 kwietnia 1997 r. – Prawo energetyczne, tekst jedn. Dz.U. z 2006 r. Nr 89, poz. 625 ze zm. 8 Wykaz skrótów i przywoływanych aktów prawnych ustawa z 29 grudnia 1992 r. o radiofonii i telewizji, tekst jedn. Dz.U. z 2011 r. Nr 43, poz. 226 ze zm. ustawa z 15 lipca 1987 r. o Rzeczniku Praw Obywatelskich, tekst jedn. Dz.U. z 2001 r. Nr 14, poz. 147 ze zm. ustawa z 23 grudnia 1994 r. o Najwyższej Izbie Kontroli, tekst jedn. Dz.U. z 2007 r. Nr 321, poz. 1701 ze zm. uchwała Sejmu RP z 30 lipca 1992 r. – Regulamin Sejmu, tekst jedn. M.P. z 2009 r. Nr 5, poz. 47 ze zm. uchwała Senatu RP z 23 listopada 1990 r. – Regulamin Sejmu, tekst jedn. M.P. z 2010 r. Nr 39, poz. 542 ze zm. ustawa z 25 lipca 2002 r. – Prawo o ustroju sądów administracyjnych, Dz.U. Nr 153, poz. 1269 ze zm. ustawa z 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami admini- stracyjnymi, Dz.U. Nr 153, poz. 1270 ze zm. ustawa z 30 sierpnia 2002 r., Przepisy wprowadzające ustawę – Prawo o us- troju sądów administracyjnych i ustawę – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, Dz.U. Nr 153, poz. 1271. ustawa z 27 lipca 2005 r. – Prawo o szkolnictwie wyższym, Dz.U. Nr 164, poz. 1365 ze zm. Powszechna Deklaracja Praw Człowieka ONZ (1948). Międzynarodowy Pakt Praw Obywatelskich i Politycznych otwarty do podpisu w Nowym Jorku dnia 19 grudnia 1966 r., Dz.U. z 1977 r. Nr 38, poz. 167. Konwencja o ochronie praw człowieka i podstawowych wolności, uchwalona w Rzymie 4 listopada 1950 r., Dz.U. z 1993 r. Nr 61, poz. 284 ze zm. Konwencja o przywilejach i immunitetach organizacji wyspecjalizowanych, przyjęta przez Zgromadzenie Ogólne Narodów Zjednoczonych dnia 21 li- stopada 1947 r., Dz.U. z 1970 r. Nr 4, poz. 25 ze zm. Karta Narodów Zjednoczonych, Dz.U. z 1947 r. Nr 23, poz. 90 ze zm. Przedmowa do wydania drugiego Drugie wydanie tego podręcznika ukazuje się w trzy lata po wydaniu pierwszym. Zasadnicza koncepcja, a w związku z tym także struktura pracy – nie uległy zmianie. Nie zmieniły się także podstawowe zało- żenia i cele podręcznika. Przede wszystkim związane z podstawowym jego założeniem: podręcznik ten nie jest wstępem do nauk prawnych ani też wprowadzeniem do teorii prawa, lecz syntetycznym wprowa- dzeniem do prawoznawstwa; wprowadzeniem do podstaw kultury prawnej Rzeczypospolitej Polskiej jako państwa demokratycznego. W stosunku do wydania pierwszego dokonano jednak kilku istotnych, z punktu widzenia jasności wykładu, zmian. Dotyczą one zwłaszcza problemu relacji między przepisem prawnym a normą prawną, a także, co jest z tym problemem związane, przedstawienia Czytelnikowi dwu podstawowych koncepcji (teorii) wykładni prawa, a mianowicie: kla- ryfi kacyjnej (semantycznej) oraz derywacyjnej. Istotnym zmianom i uzupełnieniom uległo omówienie relacji między „prawem europejskim” a prawem wewnątrzpaństwowym (R. VII, 2) co jest konsekwencją wydarzeń, jakie zaszły po ukazaniu się pierw- szego wydania podręcznika (ratyfi kacja przez Polskę Traktatu z Lizbo- ny, wejście w życie tego Traktatu). Ponadto poczyniono wiele drobnych zmian w tekście, głównie sty- listycznych w celu poprawienia jasności wykładu. Jak wspomniano w przedmowie do wydania pierwszego, praca ta ma służyć przede wszystkim jako podręcznik dla studentów prawa. Trzy lata doświadczeń dydaktycznych w wykorzystywaniu tego podręcz- nika – to okres stosunkowo krótki dla wniosków o bardziej rozległym charakterze. Dlatego również, mimo wielu eksperymentalnych zmian 10 Przedmowa do wydania drugiego dostrzegalnych w edukacji prawniczej, nie dokonałem radykalnej prze- budowy strukturalnej. Nie ukrywam też, że przy pisaniu tego podręcz- nika kierowałem się daleko posuniętą ostrożnością w prezentowaniu współczesnych, ciekawych z punktu widzenia fi lozofi cznoprawego, poglądów. Dydaktyka prawnicza, zwłaszcza wprowadzająca na ob- szary prawoznawstwa, musi kierować się pewnym nieuchronnym i po- trzebnym konserwatyzmem. Adam Jamróz Warszawa 25 sierpnia 2011 roku. Przedmowa do wydania pierwszego Wprowadzenie do prawoznawstwa, do którego piszę tę przedmowę, jest wynikiem wielu lat doświadczeń zdobywanych podczas prowadzenia wykładów z zakresu „wstępu do prawoznawstwa” oraz „wstępu do nauk prawnych”, przede wszystkim na studiach prawniczych. Jest to, rzecz jasna, również rezultat pewnych przemyśleń wynikających za- równo ze wspomnianych doświadczeń dydaktycznych, jak i lektury in- nych podręczników dotyczących tej, tradycyjnie wykładanej na pierw- szym roku studiów prawniczych, dyscypliny dydaktycznej. Tytuł tego opracowania nie jest przypadkowy. Celem nie było bo- wiem napisanie syntetycznego, teoretycznego wstępu do teorii pań- stwa i prawa, wykładanej z reguły na czwartym lub piątym roku stu- diów prawniczych. Tego rodzaju podręczniki, pisane tradycyjnie pod tytułem „wstęp do nauk prawnych” lub „wstęp do prawoznawstwa”, okazywały się trudne w odbiorze na pierwszym roku studiów, a po- nadto do wielu zagadnień należało i tak powrócić, w sposób posze- rzony oraz pogłębiony, w ramach „teorii państwa i prawa”. Taki tra- dycyjny model miały dwa poprzednie podręczniki, których byłem współautorem1, i znakomita większość wartościowych podręczników będących dziełem innych Autorów. Walor poznawczy i dydaktyczny tych podręczników jest bezdyskusyjny – nieprzypadkowo większość z nich jest często cytowana i polecana Czytelnikom tego Wprowa- dzenia…, przede wszystkim w celu pogłębienia pewnych wątków pro- blemowych, ale czasem także po to, aby przedstawić pogląd inny od prezentowanego w niniejszej książce. Takie podejście jest konieczne, 1 A. Jamróz (red. i współautorstwo), A. Breczko, S. Oliwniak, Wstęp do nauk praw- nych, Białystok, kilka wydań; A. Jamróz (red. i współautorstwo), A. Breczko, S. Oliw- niak, Wstęp do prawoznawstwa, Białystok. 12 Przedmowa do wydania pierwszego aby – wraz z przekazywaniem określonej wiedzy z zakresu prawo- znawstwa – uczyć również metody myślenia prawniczego: krytycznej i zracjonalizowanej analizy, służącej także sferze praktyki prawniczej, celom społecznie ważnym i użytecznym. Wprowadzenie do prawoznawstwa ma być podręcznikiem, który wpro- wadzi Czytelnika do pogłębionych studiów nie tylko w zakresie ogólnej teorii prawa, ale również w zakresie innych przedmiotów prawniczych i różnych gałęzi prawa. Duże znaczenie przywiązuje się tutaj do ukazania miejsca i roli prawa w państwie demokratycznym; stąd porządek prawa stanowionego uka- zywany jest jako funkcja wartości i zasad państwa demokratycznego, przejawianych w postaci zasad prawa dotyczących całego porządku prawnego oraz systemu norm prawnych, a następnie zasad prawa dwóch wielkich działów prawa (prawo publiczne i prawo prywatne) oraz poszczególnych gałęzi prawa. Większość z tych zasad, trafnie czasem nazywanych „zasadami prawnymi narodów cywilizowanych”, ma swoją długą historię. Dlatego tak ważne jest ukazanie ich genezy na tle kształtującego się modelu państwa demokratycznego i praw- nego. Oprócz powyższych założeń, dotyczących celów i metodologii tego podręcznika, należy jeszcze wspomnieć o kilku innych kwestiach natury metodologicznej związanych z konstrukcją i zakresem tre- ściowym tego opracowania. Szczególną rolę dla modelu struktury podręcznika odegrało przyjęcie dwu podstawowych założeń, spełnia- jących zarówno funkcje poznawcze, jak i dydaktyczne. Chodzi miano- wicie o podział porządku prawnego, a w konsekwencji także systemu norm prawnych, na prawo publiczne i prawo prywatne oraz wyod- rębnienie dwóch oddzielnych sfer społecznego funkcjonowania prawa: sfery stanowienia i sfery stosowania prawa. Mimo pojawiających się nowych przesłanek, które mogą modyfi kować powyższe założenia (np. wstąpienie Polski do Unii Europejskiej), pozostają one nadal ak- tualne. Obydwa powyższe podziały to – w przyjętej przeze mnie konstrukcji – „zasadnicze klucze poznawcze” systemu prawa stanowionego (w sze- rokim sensie) państwa demokratycznego. Przystąpienie Polski do Unii Europejskiej wywołuje określone konse- kwencje dla prawa polskiego, zarówno w sferze stanowienia prawa, Przedmowa do wydania pierwszego 13 jak i w sferze jego stosowania. Było więc rzeczą konieczną poświęcenie tym zagadnieniem nieco miejsca w podręczniku. Nie jest to łatwe, gdyż literatura dotycząca tej problematyki jest już dość obszerna i na- leżało dokonać syntetycznego wyboru zagadnień dla celów tego opra- cowania. Mam nadzieję, że podręcznik będzie przydatny (w różnym zakresie) nie tylko dla studentów studiów prawniczych czy administracyjnych, ale też dla wszystkich, którzy chcą poznać podstawy kultury prawnej państw demokratycznych. Dla tych, którzy chcieliby pogłębić wiedzę z zakresu prawoznawstwa, książka ta powinna stanowić wprowa- dzenie o charakterze metodologicznym, a także wprowadzenie do po- szczególnych gałęzi prawa. Przyszłość pokaże, czy moje nadzieje są uzasadnione, a także czy pod- ręcznik ten spełni określone wymagania co do jasności i spójności wy- kładu, wymagania dotyczące każdego podręcznika, a zwłaszcza wpro- wadzającego w daną dziedzinę nauki lub wiedzy. Adam Jamróz Warszawa, 28 kwietnia 2008 roku Rozdział I Społeczeństwo. Państwo. Prawo 1. Normy prawne na tle innych norm społecznych Wszelkie istoty żyjące gromadnie rządzą się określonymi, stałymi re- gułami. Reguły te obowiązują każdą z istot żyjących w danej społecz- ności, w określonych sytuacjach; wyznaczają w pewien sposób jej za- chowanie; można powiedzieć, że normują jej zachowanie. Dotyczy to także społeczności ludzkich – zachowanie każdego człowieka (każdej jednostki) w społeczeństwie normowane jest przez sieć różnego ro- dzaju reguł. Zasadne jest wszakże, gdy czyni się porównanie świata społecznego ludzi ze światem zwierząt, podkreślenie w tej kwestii istot- nych różnic – nie tylko tego, że reguły (normy) dotyczące zachowań ludzkich są o wiele bardziej skomplikowane i jest ich znacznie więcej. Należy przede wszystkim podkreślić, iż źródłem reguł w świecie zwie- rząt jest naturalny instynkt, a reguły są w zasadzie niezmienne, pod- czas gdy w odniesieniu do społeczności ludzkich to sami ludzie, żyjący w społecznościach, ewoluujących w toku rozwoju historycznego, są twórcami norm funkcjonujących w społeczeństwie, tzn. norm spo- łecznych. Nie znaczy to, że istota biologiczna człowieka (w sensie fi - logenetycznym) nie wpływa na kształtowanie się norm społecznych; jest ona także ważną przesłanką ich powstawania. Normy społeczne zbiorowości ludzkich mają więc, na tle reguł istotami żywymi, charakter szczególny. W toku rozwoju historycznego ich twórcami były zbiorowości ludzkie pojmowane abstrakcyjnie. rządzących innymi Normy społeczne kształtowały się stopniowo, ewolucyjnie. W tym sensie można mówić o ich „naturalnym” sposobie powstawania. Jed- nostki rozpoczynające życie wspólnotowe w społeczeństwie musiały 1 2
Pobierz darmowy fragment (pdf)

Gdzie kupić całą publikację:

Wprowadzenie do prawoznawstwa
Autor:

Opinie na temat publikacji:


Inne popularne pozycje z tej kategorii:


Czytaj również:


Prowadzisz stronę lub blog? Wstaw link do fragmentu tej książki i współpracuj z Cyfroteką: