Cyfroteka.pl

klikaj i czytaj online

Cyfro
Czytomierz
00223 005814 13604954 na godz. na dobę w sumie
Wreszcie dojrzeć! - ebook/epub
Wreszcie dojrzeć! - ebook/epub
Autor: , Liczba stron: 128
Wydawca: Rafael Język publikacji: polski
ISBN: 9788375695243 Data wydania:
Lektor:
Kategoria: ebooki >> dokument, literatura faktu, reportaże
Porównaj ceny (książka, ebook, audiobook).

Scenariusze zajęć dla uczestników i prowadzących. Warsztaty rozwojowe dla dzieci i młodzieży. Wreszcie dojrzeć - to publikacja skierowana do osób zainteresowanych pracą terapeutyczną z dziećmi i młodzieżą. Książka zawiera bogaty wybór scenariuszy zajęć z zakresu socjoterapii, arteterapii, biblioterapii oraz choreoterapii z elementami muzykoterapii. Ciekawe metody pracy, rozwijające wyobraźnię pomoce edukacyjne oraz kreatywne zabawy pobudzają uczestników warsztatów do działania a terapeutom pozwalają na nawiązanie bliższego kontaktu z uczestnikami i wdrożenia skutecznych działań terapeutycznych. 

Znajdź podobne książki Ostatnio czytane w tej kategorii

Darmowy fragment publikacji:



Czytaj dalej...
Czytaj dalej...
Czytaj dalej...
Czytaj dalej...
Czytaj dalej...
Czytaj dalej...
Czytaj dalej...
Czytaj dalej...
Czytaj dalej...
Czytaj dalej...
Czytaj dalej...
Czytaj dalej...
Czytaj dalej...
Czytaj dalej...
Czytaj dalej...
Czytaj dalej...
Czytaj dalej...
Czytaj dalej...
Czytaj dalej...
Czytaj dalej...
Czytaj dalej...
Czytaj dalej...
Czytaj dalej...
Czytaj dalej...
Czytaj dalej...
Czytaj dalej...
Czytaj dalej...
Czytaj dalej...
Izabella Oliwia Dylawerska, Michał Kuś Wreszcie DOJRZEĆ! Warsztaty rozwojowe dla dzieci i młodzieży Scenariusze zajęć dla uczestników i prowadzących Fotograf Antonina Adler Korekta językowa Joanna Wilusz-Matyjewicz Zdjęcie na okładce sxc.hu ISBN 978-83-7569-524-3 © 2014 Dom Wydawniczy „Rafael” ul. Dąbrowskiego 16, 30-532 Kraków tel./fax 12 411 14 52 e-mail: rafael@rafael.pl www.rafael.pl CZĘŚĆ TEORETYCZNA 1. WSTĘP Pomysł na książkę Dlaczego napisaliśmy tę książkę? Pomysł zrodził się w  momencie przygoto- wywania kolejnych zajęć z socjoterapii, które były prowadzone przez nas dla grupy młodzieży gimnazjalnej w ZSOI nr 1 w Krakowie. Rozmawialiśmy wtedy wspólnie na temat poszukiwania nowych metod oraz sposobów pracy z młodzie- żą, która wymaga większej uwagi, a jednocześnie potrzebuje atrakcyjnych i cieka- wych form zajęć. Doszliśmy do wniosku, że prowadzone przez nas warsztaty mogą być inspiracją i pomocą dla wielu psychologów, terapeutów, pedagogów, nauczycieli i wychowawców, którzy tak jak my szukają interesujących i efektywnych form pracy z nastolatkami. Zastanawiając się też nad sposobem prezentacji naszych osiągnięć, zdecydowaliśmy, że najlepszą formą będzie książka. Według nas, jest to w dalszym ciągu najlepsze medium, dzięki któremu informacja dociera do wielu zainteresowa- nych. Dlaczego? Ponieważ książkę łatwo można wziąć ze sobą w każde miejsce, po- siłkować się nią w trakcie prowadzenia zajęć, zainspirować się pomysłami, czytając choćby w autobusie oraz – co ciekawe – dodawać swoje przemyślenia i pomysły na marginesie, do czego gorąco Cię, Czytelniku, zachęcamy. Proponujemy także, Drogi Czytelniku, abyś podzielił się z nami swoimi refleksjami dotyczącymi tej książki, jak również sposobu prowadzenia opisanych zajęć oraz kon- taktu z grupą. Będziemy wdzięczni za Twoje propozycje tematyczne, dotyczące kon- tynuacji prezentowanych przez nas warsztatów. Chętnie skonsultujemy Twoje do- świadczenia z prowadzenia zajęć. Poniżej podajemy kontakt mailowy do nas – w taki sposób najłatwiej będzie nam się porozumieć. Izabella Oliwia Dylawerska izabella.terapeuta@gmail.com Michał Kuś michal.terapeuta@gmail.com WSTĘP 2. CHARAKTERYSTYKA OKRESU DOJRZEWANIA Dojrzewanie to wyzwanie Termin „dojrzewanie” ma kilka znaczeń. Po pierwsze, dojrzewanie to dorastanie, ale dojrzeć nie oznacza tylko dorosnąć. To także zobaczyć coś, czego się do tej pory nie widziało. Ktoś kiedyś powiedział, że „aby dojrzeć, trzeba dojrzeć”. To znaczy, aby dorosnąć, stać się dojrzałym, trzeba najpierw dojrzeć – zobaczyć, zauważyć, zrozu- mieć pewne rzeczy dokonujące się zarówno wewnątrz, jak i na zewnątrz mnie. Okres dojrzewania to jeden z najtrudniejszych momentów w życiu młodych ludzi. W psychologii polskiej najczęściej stosuje się nazwę wiek dorastania, obejmując nią zarówno dojrzewanie biologiczne, jak i związany z nim rozwój psychiczny oraz spo- łeczny. Wiek dorastania rozpoczyna się, jak podaje Obuchowska, w 11–12 r. ż. i trwa do osiągnięcia wieku młodzieńczego przypadającego na 18–19 r. ż., kiedy człowiek osiąga zdolność dawania nowego życia oraz zdolność do kształtowania własnego życia. Około 16 r. ż. nasilają się trudności psychiczne wieku dorastania, stąd ten etap dochodzenia do dorosłości określany jest jako kryzys młodzieńczy (I. Obuchowska, 1996). Dorastanie to czas, kiedy młody człowiek musi zmagać się z nowymi i nieznany- mi wyzwaniami w wielu obszarach życia. Z jednej strony poszukuje swojej tożsa- mości, odkrywa i dookreśla swoje „ja”, uczy się wyrażania samego siebie, prezentacji swoich mocnych stron. Z drugiej strony konfrontuje, a  czasem nawet kontestuje, zastany porządek świata moralno-społecznego, jakiego nauczył się od swoich opiekunów. Okres dojrzewania jest także czasem buntu wobec autorytetów oraz walki o za- istnienie w środowisku rówieśniczym. Dla młodych ludzi stanowi to wielkie wyzwa- nie, gdyż wymaga od nich poszukiwania nowych sposobów radzenia sobie z poja- wiającymi się trudnościami i sprostania wymaganiom, jakie stawia im współczesny świat. Poniżej prezentujemy główne obszary funkcjonowania człowieka, w których zachodzą znaczące zmiany, jakim dorastający człowiek musi stawić czoła. (A. Birch, 2007) Obszar fizyczny Jedną z charakterystycznych cech okresu dorastania są poważne zmiany zacho- dzące w wyglądzie fizycznym, wynikiem których staje się całkowite przeobrażenie sylwetki zewnętrznej (E. B. Hurlock, 1965). Rozwój fizyczny polega na rozwoju struk- tury i funkcji organizmu, obejmuje zmiany anatomiczne i fizjologiczne (zwiększenie CHARAKT 7 wielkości i ciężaru ciała, różnice w jego proporcjach i kształcie, dojrzewanie płciowe). Wiek dorastania charakteryzuje się także przyspieszeniem tempa rozwoju. Szybki, wręcz skokowy przyrost wzrostu następuje między 12-17 rokiem życia, z tym, że dziewczynki rosną trochę wcześniej niż chłopcy. W tym okresie można zauważyć rów- nież szybką zmianę proporcji ciała (wydłużenie kończyn, duże stopy i dłonie, długa szyja), w związku z tym ruchy stają się bardziej kanciaste i niezgrabne. Zmieniają się również proporcje twarzy. Wydłuża się głowa, powiększają się łuki brwiowe, szczęki i nos, grubieją rysy twarzy, rozrasta się pas barkowy i zwiększa się krtań. Powoduje to powolne obniżanie głosu, u chłopców zwane mutacją. Jedną z cech różnicujących okres dorastania od innych okresów rozwojowych, jest szybki rozwój narządów płciowych i związanych z nimi funkcji rozrodczych. (M. Żebrowska, 1975) Obszar poznawczo-umysłowy Wraz z wejściem dziecka w okres dojrzewania w sferze poznawczej rozpoczyna się nowy etap myślenia, który Piaget określa jako myślenie formalno-operacyjne. My- ślenie to zakłada zdolność do logicznego rozumowania oraz systematycznego wery- fikowania abstrakcyjnych hipotez, bez odnoszenia ich do konkretnej rzeczywistości. Jest ono traktowane przez Piageta jako szczytowe osiągnięcie w rozwoju. W tym sta- dium rozwoju pojawiają się nowe, bardziej wyrafinowane poziomy myślenia, które uzupełniają już istniejący repertuar poznawczy (A. Birch, T.  Malim, 2002). Ciekawe spostrzeżenia w swojej pracy naukowo-badawczej przedstawił Lew Wy- gotski oraz kontynuujący jego myśl Jerome S. Bruner. Twierdzili oni, że dzieci naby- wają mechanizmy myślenia i uczenia się w rezultacie społecznych interakcji, w jakie angażują się z dorosłymi ze swego otoczenia. Wiedza i sprawności dziecka rozwijają się dzięki temu procesowi współpracy, w którym uczestniczą „eksperci” i „nowicju- sze”. Bardziej doświadczona osoba (ekspert) stwarza ramy lub rusztowanie, dzięki któremu dziecko dochodzi do lepszego zrozumienia. Ważne zatem jest, aby w pro- cesie uczenia dorosły dostarczał uczącemu się wiele wsparcia, zachęt i  słownych gratyfikacji. Interesujący, ze względu na proponowaną w książce formę zajęć, może okazać się model rusztowania społecznego w warunkach edukacji, stworzony przez Brunera i jego współpracowników. Zastosowanie go w prosty sposób zwiększa prawdopodo- bieństwo realizacji celów zakładanych przez prowadzących, jak również wzmacnia poczucie osiągnięcia sukcesu przez uczestników zajęć. Model rusztowania społecznego w warunkach edukacji • Pobudzenie zainteresowania. Początkowym celem prowadzącego jest wzbudzenie zainteresowania dzieci i zmotywowanie ich do podjęcia zadania. • Redukcja stopnia niepewności. Prowadzący musi uprościć zadanie, ade- kwatnie rozłożyć je w czasie i podzielić na dogodne kroki, aby dzieci mogły osiągnąć sukces. Izabella Oliwia Dylawerska, Michał Kuś 8 • Utrzymanie kierunku. We wczesnych etapach realizacji zadania prowadzący powinien zachęcać uczestnika i motywować go do osiągnięcia sukcesu. Póź- niej dziecko samo powinno znaleźć w sobie motywację do kontynuowania zadania. • Zaznaczenie krytycznych właściwości. Prowadzący powinien podkreślić istotne aspekty zadania po to, aby uczestnik mógł ocenić, jak bardzo osią- gnięty przez niego rezultat końcowy różni się od prawidłowego rozwiązania. • Prezentacja. Prowadzący przedstawia dziecku prawidłowe rozwiązanie, a w przypadku gdy osiągnęło ono rozwiązanie częściowe, wyjaśnia wszelkie różnice między jego rozwiązaniem a tym prawidłowym. Powinno to dopro- wadzić do naśladowania przez dziecko właściwego rozwiązania i w konse- kwencji do polepszenia wyników jego własnych wysiłków. (A. Birch, 2007) Powyższy model opisujący proces społecznego uczenia się podkreśla aktywną rolę eksperta (nauczyciel, prowadzący zajęcia, opiekun, rodzic), który niejako wcie- la się w rolę przewodnika, towarzyszy dziecku w jego rozwoju, a nie tylko rozlicza je z osiągniętych rezultatów i dokonuje chłodnej oceny efektów nauki czy pracy. Podkreślona zostaje tu wartość relacji, jaka tworzy się pomiędzy uczącym i uczo- nym, za którą odpowiedzialni są obydwoje, choć większą świadomość tej relacji ma oczywiście uczący, czyli ekspert. Na uwagę zasługuje fakt, iż pracując według tego modelu, uczestnik zdobywa nie tylko wiedzę, informacje czy wiadomości, ale uczy się w praktyce umiejętności wchodzenia w interakcje z drugą osobą i utrzymywa- nia tych relacji, a więc kształtuje i rozwija równocześnie sferę poznawczą i społecz- ną. (Tamże) Obszar emocjonalny Wiek dorastania jest dla wielu młodych ludzi czasem niezwykle ważnych zmian wewnętrznych ściśle powiązanych również z obszarem emocjonalnym. Wyróżnić można następujące cechy funkcjonowania emocjonalnego młodzieży, wkraczającej w dorosłe życie: • Niezwykła intensywność przeżyć uczuciowych (młodzież często przeży- wa intensywne emocje, wyraźnie odczuwalne dla otoczenia, szczególnie dla rodziców) • Chwiejność emocjonalna (nastolatkowie charakteryzują się labilnością emo- cjonalną, funkcjonując na zasadzie skrajnie przeżywanych uczuć. W jednej chwili potrafią odczuwać złość, aby w następnej przeżywać euforię) • Bezpodmiotowość uczuć (doznawane uczucia często nie wiążą się z okre- ślonym bodźcem. Dorastający sam nie wie, dlaczego jest mu smutno lub we- soło, dlaczego chwilę później wszystko go cieszy, a innym razem wszystko drażni lub gniewa) Wreszcie dojrzeć! 9 W okresie dojrzewania osłabia się też więź emocjonalna z rodzicami, co nie oznacza jednak, iż młodzi ludzie nie potrzebują bliskości i czułości. Wręcz przeciwnie – w tym okresie istnieje ogromna potrzeba miłości i bycia potrzebnym, nie wyra- żana jednak w bezpośredni dla młodzieży sposób, tzw. towarzyszenie obok. Niektórzy psychologowie  widzą w młodzieńczych przeżyciach zależność od in- tensywnych przemian hormonalnych organizmu. Twierdzą oni, iż brak równowagi uczuciowej jest specyficzny szczególnie dla początkowych stadiów dorastania (M. Żebrowska, 1975). Jednak Hurlock podkreśla również, że wzmożona emocjonalność często nie ma związku z dojrzewaniem płciowym, lecz łączy się z trudnościami w przystosowaniu się dorastających młodych ludzi do nowych zadań i ról społecznych. Zaliczyć do nich można m.in. problemy w szkole, problemy z rówieśnikami lub trudności w domu ro- dzinnym (E.B. Hurlock, 1965). Okres dojrzewania nierozerwalnie łączy się także z kształtowaniem się uczuć wyż- szych, uczuć erotycznych i dojrzewania uczuciowego. Rozwijają się uczucia moralne, estetyczne i patriotyczne. Młodzież zaczyna interesować się sprawami patriotycz- nymi, działaniami w państwie. Rozwija zainteresowania związane z życiem kultural- nym i społecznym. Pojawia się chęć bezinteresownej pomocy innym oraz głębokiego przeżywania wszelkiego rodzaju sztuki (S. Gerstman, 1986). Obszar społeczno-moralny W wieku dorastania następuje szybki rozwój uspołecznienia. Dokonuje się on pod wpływem czynników biologicznych (hormony, rozwój fizyczny ciała) oraz procesów dorastania społecznego. Młodzież, jak już wcześniej wspominaliśmy, przeżywa ja- skrawe i żywe emocje, a pobudzenie fizyczne organizmu wpływa bezpośrednio na stan psychiczny. Rzutuje to również na relacje z otoczeniem. Jednym z ważniejszych elementów tego otoczenia staje się szkoła - głównie oceny i jakość stosunków rówie- śniczych oraz środowisko rówieśnicze. Oceny, które nastolatek otrzymuje w szkole, pozycja w klasie oraz związki z nauczycielami stają się istotnym elementem kształ- tującym tożsamość dziecka i stanowią podwalinę jego przyszłych relacji ze światem. Równie ważne są relacje utrzymywane z kolegami/koleżankami poza szkołą. Ich in- tensywność, jakość i  rodzaj tworzą wyznaczniki dobrego samopoczucia, osobiste- go poczucia szczęścia i warunki prawidłowego rozwoju osobowościowego dziecka. Podkreślić jednak należy, iż pojawiające się w tym wieku konflikty na wymienionych wcześniej obszarach mogą być także rozwojowe. Młodzież uczy się rozwiązywania konfliktów, poszukiwania najlepszych rozwiązań oraz określa swoje miejsce w grupie. W tym wieku pojawia się także zainteresowanie płcią przeciwną, które po okresie izolacji i konfliktach w szkole podstawowej teraz nabiera innych kształtów. Wzajem- ne poznawanie siebie i drugiej osoby jest korzystne z punktu widzenia społecznego i moralnego. Nastolatkowie są teraz bardziej skłonni do ustępstw, a nawet do wyrze- czeń i poświęceń na rzecz przyjaciół lub osób im bliskich. Młody człowiek stara się Izabella Oliwia Dylawerska, Michał Kuś 10 zaistnieć w pozytywnym świetle, zdobywając tym samym umiejętności negocjacyjne (M. Przetacznikowa, 1967). Rozwiązywanie pojawiających się konfliktów i  trudności ma swoje korzenie w rozwoju moralnym dziecka. Będąc w stadium rozwojowym konwencjonalnym (wg Kohlberga), młodzież ocenia czynność jako dobrą lub złą ze względu na inten- cje wykonawcy. Cenione są takie zachowania jednostki, które są społecznie akcepto- walne i „dobre” z punktu widzenia społeczeństwa. W późniejszym wieku dorastania, młodzież poszukuje autorytetów, biorąc pod uwagę systemy moralne i  społeczne (A. Birch, 2007). Kształtowanie moralne młodych ludzi opiera się na kilku mechanizmach, wspomi- nanych przez psychologów rozwojowych. Należą do nich: • Identyfikacja z obiektem (wzorzec osobowościowy) • Emocjonalne oddziaływanie na jednostkę (ukazywanie pewnych zdarzeń • Wyzwalanie spontanicznych uczuć i ukierunkowanie ich na określone obiek- ty (wykorzystywanie zaistniałych sytuacji do oceny postępowania i określe- nie prawidłowych wzorców zachowań) (H. Muszyński, 1974) społecznych powiązanych z konkretnymi ocenami emocjonalnymi) Potrzeby nastolatków W psychologii budowano różne definicje potrzeb. Mimo różnorodności definicji i klasyfikacji można zgodzić się z twierdzeniem, iż potrzeba jest czynnikiem pobu- dzającym i  dynamizującym zachowanie ludzi, a  nawet stanowi źródło aktywności człowieka. W tym miejscu posiłkujemy się przede wszystkim teorią potrzeb Maslo- wa. Według niego potrzeby ludzkie ułożone są w strukturze hierarchicznej, w której zaspokojenie potrzeb niższego rzędu prowadzi do pojawienia się potrzeb wyższego rzędu. Wymienia on następujące potrzeby podstawowe: fizjologiczne, bezpieczeń- stwa, przynależności i miłości oraz potrzeby wyższe: uznania (szacunku), samourze- czywistnienia, wiedzy i zrozumienia oraz estetyczne. Wymieniając potrzeby w ukła- dzie hierarchicznym, zakłada z góry, że warunkiem wykształcenia się potrzeby wyż- szej jest zaspokojenie potrzeby podstawowej (A. H. Maslow 1990). Zaspokojenie podstawowych potrzeb dziecka, szczególnie w  wieku dorastania, ma zasadnicze znaczenie dla jego pełnego, harmonijnego rozwoju. Niewątpliwie naj- lepiej potrzeby dziecka zaspakaja jego najbliższe środowisko, czyli rodzina. Jednak także jego środowisko lokalne, czyli szkoła, rówieśnicy i grupy przynależności, mają tutaj duże znaczenie. Jeżeli u  młodego człowieka potrzeby fizjologiczne (głodu, pragnienia, snu) są względnie dobrze zaspokojone wówczas pojawia się nowy zespół potrzeb, między innymi potrzeba bezpieczeństwa. Na poczucie bezpieczeństwa osoby składają się m.in.: dobre relacje z innymi, stopień odporności jednostki na po- jawiające się w życiu frustracje i kryzysy, umiejętność dostosowania się do zmieniają- cych się warunków środowiska bez rezygnowania z rozwoju indywidualnego. Dobrze zaspokojona potrzeba przynależności, miłości i  akceptacji sprzyja właściwemu kształtowaniu się poczucia własnej wartości, pomaga też w kształtowaniu się takich postaw jak empatia wobec innych, odpowiedzialność za siebie i  losy najbliższych. Wreszcie dojrzeć! 11 Zaspokojenie potrzeby szacunku oraz sensu życia prowadzi do kształtowania się poczucia pewności siebie, adekwatnej wartości własnych kompetencji, a także po- czucia, że jest się pożytecznym i potrzebnym. Wpływa także pozytywnie na realne wyznaczanie kierunku oraz celów życiowych. (Tamże) Najczęstsze problemy wieku dojrzewania Wiek dorastania jest czasem bogatym w różnorodne przeżycia emocjonalne, które w połączeniu z niesprzyjającym rozwojowo środowiskiem zewnętrznym i wewnętrz- nym osoby, mogą prowadzić do zaburzeń. Do najczęściej spotykanych należą: • Zaburzenia zachowania – polegają na przejawianiu przez nastolatka zacho- wań naruszających podstawowe prawa innych oraz normy społeczne, któ- re są właściwe dla danego wieku rozwojowego. Może występować agresja, niszczenie mienia, kłamstwa i kradzieże. Zaburzenia zachowania są bardziej powszechne wśród chłopców i występują u dzieci na całym świecie. • Zespół nadpobudliwości psychoruchowej z deficytem uwagi (ADHD) – charakteryzuje się nieumiejętnością skupienia uwagi, impulsywnością i na- druchliwością. Występuje częściej u chłopców, a jego objawy mają znaczący wpływ na osiągnięcia szkolne, funkcjonowanie społeczne. Mogą utrzymywać się aż do dorosłości. • Zaburzenia lękowe – strach i lęk są w życiu rozwojowym rzeczą normalną, ale skrajny lęk może świadczyć o jakimś rodzaju zaburzenia lękowego. Dzieci mogą cierpieć na zespół uogólnionego lęku, na lęk separacyjny i na inne za- burzenia lękowe np.: fobia szkolna, zaburzenia obsesyjno-kompulsyjne. • Depresja – ostatnie wyniki badań stwierdzają, że na zaburzenia depresyjne cierpi więcej dziewcząt i kobiet. Podstawowymi symptomami depresji są: de- presyjny (znacznie obniżony) nastrój przez większość dnia, wyraźnie zmniej- szenie zainteresowań, bezsenność lub nadmierna potrzeba snu, pobudzenie lub spowolnienie ruchowe i poczucie bezwartościowości. Równolegle poja- wia się zmniejszona zdolność koncentracji uwagi i obniżona zdolność my- ślenia. W skrajnych przypadkach depresja może prowadzić do samobójstwa. • Zaburzenia odżywiania – jadłowstręt psychiczny, czyli anoreksja cechuje się silnym lękiem przed otyłością, zaburzonym postrzeganiem obrazu własne- go ciała i odmową utrzymania minimalnej wagi ciała. U kobiet skutkuje to zanikiem menstruacji. Anoreksja częściej występuje u kobiet, a niekontrolo- wana może prowadzić do śmierci. Żarłoczność psychiczna, czyli bulimia to szybkie pochłanianie ogromnych ilości pokarmu w  bardzo krótkim czasie przy jednoczesnym poczuciu braku panowania nad jedzeniem. Osoby cho- rujące na bulimię wywołują u siebie wymioty, stosują środki odwadniające Izabella Oliwia Dylawerska, Michał Kuś 12 i przeczyszczające. Poprzez intensywne ćwiczenia oraz głodówki są nadmier- nie zaabsorbowane wagą swojego ciała. • Zaburzenia umiejętności szkolnych – zaliczyć do nich można upośledze- nie umysłowe i zaburzenia uczenia się. Niepełnosprawność intelektualna to funkcjonowanie umysłowe na poziomie znacznie niższym niż średni, które- mu towarzyszą deficyty w zachowaniach adaptacyjnych. W funkcjonowaniu szkolnym dzieci upośledzone mają ogromne trudności w opanowaniu przed- miotów ogólnych, przestrzeganiu nawyków zdrowotnych i higieny osobistej. Zaburzenia uczenia się opierają się na występowaniu rozbieżności między zdolnościami a osiągnięciami intelektualnymi. Jest to osiąganie niższych wy- ników w nauce w stosunku do wieku i poziomu kształcenia jednostki. • Całościowe zaburzenia rozwojowe – polegają na dużej dezorganizacji roz- woju poznawczego, społecznego, emocjonalnego i  behawioralnego, które wywierają głęboki wpływ na cały proces rozwojowy. Zaliczyć do nich można autyzm, który charakteryzuje się upośledzeniem interakcji społecznych, za- burzeniem w porozumiewaniu się oraz sztywnymi, stereotypowymi wzorca- mi zachowań, zainteresowań i aktywności. Współwystępuje także obojętność wobec świata zewnętrznego, zamknięcie się w sobie i opór wobec wszelkich zmian. Zespół Apergera jest jedną z form autyzmu, manifestującą się tymi samymi nieprawidłowościami w zakresie interakcji społecznych, ale różnią- cą się brakiem ogólnego opóźnienia/upośledzenia rozwoju mowy i funkcji poznawczych (A. Maciarz, M. Biadasiewicz, 2005). W obrazie klinicznym ze- społu Aspergera można wyróżnić także następujące cechy: trudny kontakt z otoczeniem, nieumiejętnść wyrażania emocji, słaba koordynacja ruchowa, przesadna intelektualizacja, szczególne zainteresowania (Frith U. 2005). • Tiki – to mimowolne, szybkie, powtarzające się stereotypowe ruchy i werbali- zacje. Tiki mogą mieć charakter motoryczny lub głosowy. Mogą być przejścio- we lub przewlekłe, proste lub złożone (P. C. Kendall, 2004). Wreszcie dojrzeć! WSKAZÓWKI DLA PROWADZĄCYCH Metody pracy z grupą Praca z młodzieżą jest pracą wymagającą, ale jednocześnie bardzo ciekawą i inspi- rującą. Aby pracować z młodzieżą, nie wystarczą tylko chęci, choć są one niezmiernie ważne. Potrzeba również wiedzieć, w jaki sposób wprowadzić, zachęcić, aktywować i przekazywać treści do przyswojenia. Służą do tego metody pracy z grupą, które po- krótce przedstawimy. Metody pracy z grupą możemy podzielić na kilka podstawowych kategorii. • metody podające (wykład, prelekcja, referat, objaśnienia, opis) • metody problemowe (konwersatorium, wykład problemowy, case • metody aktywizujące: gra (symulacyjna, decyzyjna) dyskusja • metody eksponujące (film, plakat, teatr, projekcja) i inscenizacje • metody praktyczne (ćwiczenia laboratoryjne), w tym metoda projektów. (odgrywanie ról według przyjętego studium przypadku), studies, dyskusja na temat wykładu), (np. „burza mózgów”, panelowa) Skutecznej pracy grupowej sprzyjają m.in.: • jasno sprecyzowane cele zajęć, • precyzyjna komunikacja, • zaangażowanie, aktywność i zaufanie członków grupy, • czujni na zachodzące zmiany oraz empatyczni i stanowczy trenerzy. Wybrane metody pracy z grupą: • Burza mózgów - metoda twórczego myślenia, której celem jest zbiorowe wypracowanie jak największej liczby pomysłów i  idei, które mają być roz- wiązaniem problemu postawionego przez trenera. Metoda ta sprawdza się w działaniu niewielkich grup (ok. 12 osób), których uczestnicy znają się na tyle dobrze, że nie mają oporów przed wypowiadaniem swoich pomysłów oraz aktywnie pracują; • Linia czasu - graficzne przedstawienie problemu. Zjawiska i  procesy uka- zuje się w  wymiarze linearnym, pokazując ich następstwo w  czasie. Jest skuteczna przy rozwiązywaniu problemów i  ich przedstawianiu w  sposób chronologiczny. • Metaplan – plastyczny zapis dyskusji. Dyskusję metodą metaplanu można przeprowadzić w dużej grupie, ale najlepsze efekty, uzyskuje się w małych zespołach (5-6 osobowych). Prowadzący przedstawia problem do rozwiąza- nia i określa limit czasu. Uczestnicy w grupach poddają go analizie i dyskusji, a wyniki przedstawiają w postaci graficznej. WSKAZÓ 14 • „5 z 25” – kreatywna metoda pracy grupowej. Prowadzący rozdaje grupom listę z wypisanymi 25 cechami, nawiązującymi tematycznie do omawianego tematu. Każda grupa wybiera 5 najistotniejszych jej zdaniem cech. Ma na to 5 minut. Po dokonaniu wyboru jedna osoba z grupy zapisuje cechy na ta- blicy, szeregując je od tych, które zebrały najwięcej głosów w grupie, po te z najmniejszą liczbą zwolenników. Następnie prowadzący porównuje i oma- wia wyniki prac wszystkich zespołów. • Inscenizacja – aktywne odgrywanie ról w improwizowanych scenkach sytu- acyjnych. Opisy ról i sytuacji otrzymują wybrane osoby. Każda z nich przygo- towuje się sama lub w wyznaczonych wcześniej zespołach. Podczas odgry- wania scenki pozostałe osoby są obserwatorami, a trenerzy informują ich, na co mają zwrócić szczególną uwagę. (M. Wierzańska, 2007) Na co zwracać uwagę w pracy z grupą Oprócz metod pracy chcielibyśmy podzielić się z Tobą, Drogi czytelniku, naszymi spostrzeżeniami i uwagami, które mogą być pomocne w pracy z grupą młodych lu- dzi. Do najważniejszych według nas należą: • Wprowadzenie jasnych i zrozumiałych zasad oraz wyraźne struktury zajęć. Mamy tu na myśli utworzenie na pierwszych zajęciach z młodzie- żą kontraktu i zasad pracy współtworzonych przez uczestników zajęć. Ważnym elementem wprowadzania zasad jest ustalenie konsekwencji za ich złamanie oraz stworzenie systemu punktowego, jako podsumowa- nie indywidualnej pracy i zachowania każdego uczestnika. Kontrakt jak i tablica punktów powinny być każdorazowo umieszczane na widocznym miejscu podczas trwania zajęć. • Punkty motywujące. Przyznawane punkty mają pozytywne znaczenie w motywowaniu uczestników do dalszej aktywności. Zazwyczaj punkty przyznawane są na końcu zajęć przy całej grupie. My stosowaliśmy tabli- cę punktową z wypisanymi imionami uczestników, przy których wpisywa- liśmy odpowiednią ilość punktów w skali od 1–3. Za wyjątkowo aktywne uczestnictwo w zajęciach i prawidłowe zachowanie można dodać punkt bonusowy. W tym momencie należy podkreślić, że punkty można przy- znawać również w trakcie trwania zajęć, za wyjątkowo dobre postawy prospołeczne i przezwyciężanie swoich słabości oraz złych nawyków, np. uczeń, który zazwyczaj jest zamknięty w sobie, wycofany i nie po- dejmuje współpracy w grupie, podczas jednych zajęć zaczął angażować się w pracę grupową, był inicjatorem działań, poddawał pomysły – został nagrodzony 2 punktami, co w przyszłości skutkowało utrwaleniem wspo- mnianych pozytywnych zachowań. • Konsekwencje modelujące zachowanie. Na podstawie obserwacji, rozmów z rodzicami lub wychowawcą należy indywidualnie ustalić sys- tem konsekwencji modelujących dla każdego uczestnika. Mamy na my- śli dostosowanie rodzaju konsekwencji do osobowości, temperamentu, Wreszcie dojrzeć! 15 postaw i zaburzeń danej osoby. Jako przykład możemy podać stosowa- ne przez nas w pracy konsekwencje modelujące: osoba nadpobudliwa miała za zadanie pociąć przygotowane przez nas wcześniej puzzle lub przynieść pomoce edukacyjne z sali, uporządkować salę po zajęciach, przygotować salę do zajęć, pozbierać karty pracy od uczestników lub wy- konać inne prace manualno-motoryczne (chodzi o to, aby ukierunkować energię osoby pobudzonej na określone zajęcie). Innymi przykładami konsekwencji modelujących niekoniecznie dla osób nadruchliwych mogą być zabawy umysłowe (labirynty, rebusy, szarady umysłowe), które sto- sowaliśmy dla uczestników zaburzających tok zajęć. Kolejną konse- kwencją modelującą jest time-out (wykluczenie). Polega ona na wyklu- czeniu uczestnika z zabawy, aktywności, która dla niego jest atrakcyjna. Z naszego doświadczenia wynika, że optymalnym czasem wykluczenia jest 3 –5 minut w zależności od przewinienia. Należy podkreślić, iż grupa nie może kontaktować się z osobą wykluczoną, a trenerzy nie odpowia- dają w tym czasie na zaczepki słowne tej osoby. W naszej pracy stoso- waliśmy także tzw. konsekwencję tykającą, polegającą na dodawaniu dodatkowych minut do trwania zajęć (przedłużanie zajęć dla całej grupy) za nieprzestrzeganie punktualności i czasu ich rozpoczęcia, np. tyle ile minut później rozpoczęły się zajęcia, tyle minut dłużej grupa zostaje po zajęciach. • Przerwa relaksacyjna. Warto o niej wspomnieć, ponieważ młodzież, przychodząc na zajęcia, zwykle jest już po całym dniu spędzonym w szkole i ich możliwości skupienia się i aktywnej pracy są ograniczone. Wprowadzenie przerwy jest z reguły dla uczestników bardzo atrakcyjne i dodatkowo może być użyte jako element motywacyjny, aby zachęcić ich do sprawniejszej pracy, po której może nastąpić oczekiwana przerwa. • Sprawdzanie zadania domowego. Jeśli poprzednie zajęcia kończyły się wyznaczeniem zadania domowego, naturalne i wręcz konieczne jest to, aby prowadzący odwołał się do niego i sprawdził stopień jego wyko- nania, jak również porozmawiał z grupą na temat trudności, jakie napo- tkali przy realizacji. • Bonusy. Bonusem dla uczestników mogą być niezapowiedziane zaję- cia niespodzianki, np.: wyjście na pizzę lub wyjście na kręgle itp. Inną formą bonusu są tzw. nagrody nadrzędne ustalane wspólnie z grupą i trenerami. Mogą nimi być np.: dyplomy, drobne nagrody rzeczowe (cu- kierki, ciastka, pisaki, kredki, owoce). Jak się przygotowywać do zajęć i jak je omawiać Zalecane jest, aby prowadzący spotkali się co najmniej raz przed zajęcia- mi, omówili cel następnych zajęć i ich przebieg (metody pracy, pomoce eduka- cyjne, radzenie sobie z trudnościami). Podczas tych spotkań trenerzy mogą sta- rać się przewidzieć ewentualne trudności i ustalić konsekwencje modelujące zachowanie (rozwiązywanie trudnych rebusów, krzyżówek, zadań logicznych, Izabella Oliwia Dylawerska, Michał Kuś 16 zadań matematycznych, sprzątanie sali po zajęciach) dla dzieci nadpobudli- wych zaplanować zadania redukujące napięcie (układanie puzzli, wycina- nie, wypisywanie listy obecności na następne zajęcia, podpisywanie kart pracy, zmywanie tablicy, przyniesienie kredy, wypłukanie gąbki). Trenerzy mogą także ustalić zadania wyróżniające dla osób odznaczających się wyjątkowym zaan- gażowaniem i prawidłowym zachowaniem (przywieszanie punktów na tablicy, rozdawanie dyplomów i nagród uczestnikom, rozdawanie pomocy uczestnikom – tu można szczególnie wykorzystać osoby nadpobudliwe). Przy przydzielaniu zadań wyróżniających należy szczególnie pochwalić osoby wybrane. Po zakończonych zajęciach trenerzy mogą podzielić się ze sobą swoimi obserwacjami, uwagami i wnioskami na temat swojej pracy, aktywności uczest- ników, trudności i sukcesów. Z naszego doświadczenia wynika, że te spostrze- żenia najlepiej zapisywać w dzienniku zajęć, co ułatwia późniejszą pracę te- rapeutyczną, umożliwia dokonanie skutecznej ewaluacji swojej pracy lub zajęć i usprawnia zaplanowanie przyszłych działań. W przygotowaniu zajęć pomagały nam także rozmowy z uczestnikami, ich rodzicami i wychowawcami. Było to pewne źródło informacji na temat zachowa- nia i cech osobowościowych uczestników, ich upodobań, problemów i trudności jakie stwarzają i napotykają w różnych okolicznościach. Dzięki temu mogliśmy opracować skuteczne metody i techniki pracy oraz przeciwdziałać ewentualnym trudnościom podczas zajęć. TIP – Teraz Informacja Potrzebna W tekście scenariuszy zajęć pojawi się hasło: TIP – Teraz Informacja Potrzeb- na, czyli wskazówka dla prowadzących, która ma służyć jako pomoc w pracy z grupą i wynika z naszego doświadczenia. Jest to zbiór gotowych i sprawdzo- nych wskazówek, jakie prowadzący mogą, ale nie muszą wykorzystać w prowa- dzeniu zajęć. Poniżej prezentujemy TIP przykładowy. Wreszcie dojrzeć! 17 TIP (wskazówka dla prowadzących) W oparciu o ustalony kontrakt każdy uczestnik na koniec zajęć jest oceniany indywidualnie za przestrzeganie zasad. Uczestnik może sa- modzielnie przyznać sobie wartość punktową za swoje zachowanie i przestrzeganie zasad podczas danych zajęć w skali od 0-3, a grupa akceptuje lub nie dokonaną ocenę, ostateczna decyzja co do punktacji należy jednak do prowadzącego zajęcia. Za rażące uchybienia w za- chowaniu i nieprzestrzeganie zasad prowadzący może odjąć punkt po wcześniejszym uprzedzeniu uczestnika o takiej możliwości. Możli- we jest także wprowadzenie dodatkowych konsekwencji w przypadku złego zachowania, przejawów buntu lub zachowań agresywnych lub niebezpiecznych dla otoczenia. O tych procedurach prowadzący in- formują uczestników na początku zajęć przy okazji ustalania nagród i konsekwencji. Nagrody i konsekwencje ustalają sobie uczestnicy i prowadzący w za- leżności od składu i potrzeb grupy. Sugerujemy, aby zgodnie z zasadami behawioralnymi ustalić konsekwencję nadrzędną niezależnie od aprobaty uczestników. Może nią być np.: „time out”, czyli czasowe wykluczenie uczest- nika z udziału w zajęciach lub odjęcie punktu. Można także wprowadzić za- danie uspokajające lub dodatkowe karty pracy. Na początku prowadzący ustala indywidualnie z uczestnikiem sprawiającym problemy behawioralne, jakie zasady będzie szczególnie przestrzegał podczas danych zajęć. Izabella Oliwia Dylawerska, Michał Kuś
Pobierz darmowy fragment (pdf)

Gdzie kupić całą publikację:

Wreszcie dojrzeć!
Autor:
,

Opinie na temat publikacji:


Inne popularne pozycje z tej kategorii:


Czytaj również:


Prowadzisz stronę lub blog? Wstaw link do fragmentu tej książki i współpracuj z Cyfroteką: