Cyfroteka.pl

klikaj i czytaj online

Cyfro
Czytomierz
00522 012660 11057560 na godz. na dobę w sumie
Wskaźniki ekonomiczne. Przewodnik dla inwestora - książka
Wskaźniki ekonomiczne. Przewodnik dla inwestora - książka
Autor: Liczba stron: 288
Wydawca: Onepress Język publikacji: polski
ISBN: 83-246-0234-8 Data wydania:
Lektor:
Kategoria: ebooki >> poradniki >> giełda i inwestycje
Porównaj ceny (książka, ebook, audiobook).

Co wolisz: polegać na ekspertach czy mieć własne zdanie na temat gospodarki i rynków finansowych?
Czy naprawdę myślisz, że skoro znasz najnowsze opinie ekspertów, to wiesz, co dzieje się w gospodarce?

Śledzisz rynki finansowe i sytuację gospodarczą. Obserwujesz, jak indeksy reagują na najświeższe dane makroekonomiczne. Schemat jest prosty: jeśli dane są lepsze niż prognoza, rynek rośnie, a jeśli gorsze -- spada. Ale nie wiesz, jak powstają te prognozy: które z nich są wyssane z palca, a które głęboko uzasadnione. A gdybyś nauczył się zbierać odpowiednie dane, by samemu opracowywać takie prognozy? Uniezależniłbyś się od opinii ekspertów i miałbyś swoje zdanie. Własnym prognozom ufałbyś bardziej niż cudzym i mógłbyś podejmować lepsze decyzje inwestycyjne.

Aby posiąść wiedzę ekspertów, nie musisz mieć dyplomu z ekonomii ani matematyki. Tym, czego Ci potrzeba, jest zdolność obserwacji rynku i wiedza łącząca teorię z codziennością świata finansów. Taką wiedzę znajdziesz w tej książce.

Autor omawia 12 najważniejszych wskaźników makroekonomicznych. Pokazuje ich budowę i wpływ na rynki finansowe. Przedstawia sprawdzone metody i nowe sztuczki ekonomistów opracowujących prognozy. Bez względu na to, czy jesteś inwestorem, analitykiem giełdowym, czy z innych powodów śledzisz sytuację gospodarczą, przeczytaj tę książkę i dowiedz się, jak powstają oficjalne prognozy:

Znajdź podobne książki Ostatnio czytane w tej kategorii

Darmowy fragment publikacji:

WskaŸniki ekonomiczne. Przewodnik dla inwestora Autor: Richard Yamarone T³umaczenie: Piotr Fraœ ISBN: 83-246-0234-8 Tytu³ orygina³u: The Traders Guide to Key Economic Indicators Format: A5, stron: 280 (cid:129) PKB, wskaŸniki nastrojów i inne wa¿ne dane makroekonomiczne, na które reaguj¹ rynki finansowe (cid:129) Zbieranie danych i prognozowanie stanu gospodarki (cid:129) Nieakademicka interpretacja wskaŸników ekonomicznych Co wolisz: polegaæ na ekspertach czy mieæ w³asne zdanie na temat gospodarki i rynków finansowych? Czy naprawdê myœlisz, ¿e skoro znasz najnowsze opinie ekspertów, to wiesz, co dzieje siê w gospodarce? Œledzisz rynki finansowe i sytuacjê gospodarcz¹. Obserwujesz, jak indeksy reaguj¹ na najœwie¿sze dane makroekonomiczne. Schemat jest prosty: jeœli dane s¹ lepsze ni¿ prognoza, rynek roœnie, a jeœli gorsze — spada. Ale nie wiesz, jak powstaj¹ te prognozy: które z nich s¹ wyssane z palca, a które g³êboko uzasadnione. A gdybyœ nauczy³ siê zbieraæ odpowiednie dane, by samemu opracowywaæ takie prognozy? Uniezale¿ni³byœ siê od opinii ekspertów i mia³byœ swoje zdanie. W³asnym prognozom ufa³byœ bardziej ni¿ cudzym i móg³byœ podejmowaæ lepsze decyzje inwestycyjne. Aby posi¹œæ wiedzê ekspertów, nie musisz mieæ dyplomu z ekonomii ani matematyki. Tym, czego Ci potrzeba, jest zdolnoœæ obserwacji rynku i wiedza ³¹cz¹ca teoriê z codziennoœci¹ œwiata finansów. Tak¹ wiedzê znajdziesz w tej ksi¹¿ce. Autor omawia 12 najwa¿niejszych wskaŸników makroekonomicznych. Pokazuje ich budowê i wp³yw na rynki finansowe. Przedstawia sprawdzone metody i nowe sztuczki ekonomistów opracowuj¹cych prognozy. Bez wzglêdu na to, czy jesteœ inwestorem, analitykiem gie³dowym, czy z innych powodów œledzisz sytuacjê gospodarcz¹, przeczytaj tê ksi¹¿kê i dowiedz siê, jak powstaj¹ oficjalne prognozy: (cid:129) PKB i PNB, (cid:129) zatrudnienia i bezrobocia, (cid:129) produkcji przemys³owej i wykorzystania mocy produkcyjnych, (cid:129) dostaw, zapasów i zamówieñ producentów, (cid:129) sprzeda¿y i zapasów w handlu detalicznym, (cid:129) sytuacji w budownictwie mieszkaniowym, (cid:129) nastrojów konsumentów, (cid:129) dochodów i wydatków osobistych, (cid:129) inflacji. Nota od wydawcy polskiego Podziękowania Wprowadzenie Cykl koniunkturalny Wskaźniki a rynki Jak korzystać z tej książki Kto może skorzystać z tej książki Produkt krajowy brutto Ewolucja wskaźnika Pozyskiwanie informacji Garść definicji PKB a PNB Obliczanie PNB: metoda zagregowanych wydatków Ujęcie nominalne i realne Deflatory Dochód narodowy Wynagrodzenie pracowników Pozostałe kategorie dochodu PNB, PKB i dochód narodowy 13 15 17 19 22 23 25 27 29 30 32 33 34 38 41 42 43 43 45 8 WSKAŹNIKI EKONOMICZNE. PRZEWODNIK DLA INWESTORA Co to wszystko znaczy? Wzrost PKB Deflatory Wydatki konsumpcyjne Wydatki inwestycyjne Wydatki rządowe Eksport netto Sprzedaż ostateczna Zyski przedsiębiorstw Jak wykorzystać to, co się widzi? Kilka praktycznych sztuczek Indeksy wskaźników wyprzedzających, opóźnionych i zbieżnych Ewolucja wskaźnika Pozyskiwanie informacji Indeks zbieżny Wyprzedzający indeks ekonomiczny Indeks opóźniony Jakie to wszystko ma znaczenie? Indeks zbieżny Wyprzedzający indeks ekonomiczny Indeks opóźniony Jak wykorzystać to, co się widzi? Kilka praktycznych sztuczek Sytuacja w zatrudnieniu Ewolucja wskaźnika Pozyskiwanie informacji Badanie gospodarstw domowych (tabele A) Badanie założycielskie (tabele B) Jakie to wszystko ma znaczenie? Zatrudnienie, bezrobocie i cykl koniunkturalny Wskaźniki inflacji Nastroje a bezrobocie Średnia liczba godzin pracy i pracownicy czasowi Jak wykorzystać to, co się widzi? Kilka praktycznych sztuczek 47 48 50 51 52 54 55 57 59 61 61 65 67 67 68 69 77 79 80 81 82 82 83 85 87 88 90 91 94 94 96 98 99 101 102 SPIS TREŚCI Produkcja przemysłowa i wykorzystanie mocy produkcyjnych Ewolucja wskaźnika Pozyskiwanie informacji Produkcja przemysłowa Wykorzystanie mocy produkcyjnych Co to wszystko oznacza? Produkcja przemysłowa Wykorzystanie mocy produkcyjnych Jak wykorzystać to, co się widzi? Kilka praktycznych sztuczek Indeksy Instytutu Zarządzania Podażą Ewolucja wskaźnika Pozyskiwanie informacji Pytania Ankiety Instytutu Zarządzania Podażą z 2003 r. Co to wszystko oznacza? PMI Indeks zatrudnienia ISM Indeks cenowy ISM Indeks dostaw kontrahentów ISM Indeksy ISM dla firm spoza sektora wytwórczego Jak wykorzystać to, co się widzi? Kilka praktycznych sztuczek Ankieta na temat dostaw, zapasów i zamówień producentów Ewolucja wskaźnika Pozyskiwanie informacji Raport o dobrach trwałych Raport o zamówieniach fabrycznych Co to wszystko znaczy? Raport o dobrach trwałych Raport o zamówieniach fabrycznych Jak wykorzystać to, co się widzi? Kilka praktycznych sztuczek 9 105 106 108 108 110 112 112 116 120 121 123 124 125 126 130 130 133 134 137 138 141 141 145 147 148 149 152 153 153 156 157 158 10 WSKAŹNIKI EKONOMICZNE. PRZEWODNIK DLA INWESTORA Poziom zapasów i sprzedaży w przemyśle przetwórczym i handlu Ewolucja wskaźnika Pozyskiwanie informacji Jakie to wszystko ma znaczenie? Zapasy a cykl koniunkturalny Stosunki zapasów do sprzedaży Jak wykorzystać to, co się widzi? Kilka praktycznych sztuczek Budownictwo mieszkaniowe Ewolucja wskaźnika Pozyskiwanie informacji Jakie to wszystko ma znaczenie? Czynniki wpływające na budownictwo mieszkaniowe Różnice regionalne Budownictwo mieszkaniowe a cykl koniunkturalny Rozpoczęte domy jednorodzinne Jak wykorzystać to, co się widzi? Kilka praktycznych sztuczek Indeks optymizmu konsumentów The Conference Board i indeksy nastrojów konsumentów Uniwersytetu Michigan Ewolucja wskaźnika Pozyskiwanie informacji Jakie to wszystko ma znaczenie? Indeksy oczekiwań Poziom optymizmu a wydatki na dobra trwałe Jak wykorzystać to, co się widzi? Zatrudnienie a nastroje Czynniki pozaekonomiczne a odczucia konsumentów Kilka praktycznych sztuczek 161 163 163 165 166 168 169 170 173 174 175 177 179 181 181 183 186 187 189 191 192 193 196 198 199 200 201 202 SPIS TREŚCI Raport poprzedzający o miesięcznej sprzedaży w handlu detalicznym i usługach gastronomii Ewolucja wskaźnika Pozyskiwanie informacji Szybko rozwijające się subkategorie: hipermarkety i handel elektroniczny Jakie to wszystko ma znaczenie? Całkowita sprzedaż w handlu detalicznym i gastronomii — wartości nominalne i realne Sprzedaż całkowita z wyłączeniem pojazdów mechanicznych i części GAFO Jak wykorzystać to, co się widzi? Sprzedaż poszczególnych sklepów Sezonowość Kilka praktycznych sztuczek Dochody i wydatki osobiste Ewolucja wskaźnika Pozyskiwanie informacji Dochody osobiste Osobiste wydatki konsumpcyjne Osobiste oszczędności Jakie to wszystko ma znaczenie? Dochody osobiste Wydatki konsumpcyjne Stopa osobistych oszczędności Jak wykorzystać to, co się widzi? Kilka praktycznych sztuczek Indeksy cen konsumentów i producentów Ewolucja wskaźnika Indeks cen producentów Indeks cen konsumpcyjnych Pozyskiwanie informacji Źródła danych Indeksu cen konsumpcyjnych Źródła danych Indeksu cen producentów Obliczanie stopy inflacji 11 205 206 207 210 212 212 213 214 216 217 218 219 221 222 223 225 225 227 227 227 231 232 233 235 241 243 243 244 245 245 247 249 12 WSKAŹNIKI EKONOMICZNE. PRZEWODNIK DLA INWESTORA Jakie to wszystko ma znaczenie? Trendy cenowe Indeksy cen a rynki Indeksy cen a cykl koniunkturalny Jak wykorzystać to, co się widzi? Kilka praktycznych sztuczek Bibliografia Skorowidz 249 250 251 252 253 254 257 273 KONOMIA ZYSKAŁA SOBIE złą reputację. W połowie dziewiętnastego wieku wielki szkocki historyk, Tomasz Carlyle, nazwał tę dyscyplinę „nauką posępną”, a na Wall Street aż roi się od dowcipów na temat eko- nomistów — ponoć jeszcze większych nudziarzy od księgowych. Ale wierz- cie mi, nie ma nic bardziej ekscytującego niż śledzenie serwisu informacyj- nego na parkiecie giełdowym banku inwestycyjnego na kilka minut przed ogłoszeniem najważniejszego raportu ekonomicznego, który może „nieźle zamieszać” na rynku. Jednym ze wskaźników wywołujących największe emocje jest wskaźnik produktu krajowego brutto (PKB), który łączy w sobie ekonomię z rachunkowością. Ekonomiści, decydenci i politycy cenią PKB bardziej niż jakikolwiek inny wskaźnik ekonomiczny, ponieważ jest on najszerszym, najbardziej wszech- stronnym z dostępnych barometrów ogólnej sytuacji gospodarczej kraju. PKB to suma wartości rynkowej dóbr i usług finalnych, wytworzonych w danym kraju w określonym czasie przy wykorzystaniu wszystkich jego zasobów, nawet jeśli ich właścicielami są podmioty zagraniczne. Do PKB wliczane są na przykład wszystkie samochody wyprodukowane w USA — także te wytworzone w amerykańskich fabrykach niemieckiego Daimlera- -Chryslera i japońskiego Lexusa. Z kolei produkt narodowy brutto (PNB) to suma wartości rynkowej dóbr i usług finalnych, wytworzonych przez 28 WSKAŹNIKI EKONOMICZNE. PRZEWODNIK DLA INWESTORA obywateli i firmy tego kraju w określonym czasie — niezależnie od miejsca ich wytworzenia. A zatem wszystkie wyroby piekarskie i ciastkarskie, wy- produkowane w Kanadzie przez firmę Sarah Lee, są częścią produktu na- rodowego brutto Stanów Zjednoczonych, ale nie wlicza się ich do produktu krajowego brutto USA. PKB jest bardziej adekwatną miarą kondycji gospodarki niż PNB, po- nieważ zasoby wykorzystywane w procesie produkcji są przede wszystkim krajowe. PKB wykazuje wiele podobieństw do pozostałych wskaźników ekonomicznych gospodarki, takich jak wskaźnik wielkości produkcji prze- mysłowej oraz Indeks Wskaźników Zbieżnych1, wyznaczany przez The Conference Board, które omówimy w kolejnych rozdziałach. W Stanach Zjednoczonych PKB jest obliczany i ogłaszany kwartalnie w ramach Rachunków Dochodu i Produktu Narodowego2 (NIPA). Rachunki te, zaprojektowane i na bieżąco opracowywane przez Biuro Analiz Ekono- micznych (BEA) Departamentu Handlu USA, są najbardziej wszechstronnym z dostępnych zbiorów danych na temat wielkości produkcji krajowej i dys- trybucji dochodu w USA. Każda informacja o produkcie narodowym brutto zawiera dane o: ■ ■ dochodach osobistych i wydatkach konsumpcyjnych, zyskach przedsiębiorstw, dochodzie narodowym, ■ ■ inflacji. Te informacje ukazują koniunkturę gospodarczą — spadek lub wzrost — w pewnym okresie, zwykle w poprzednim kwartale. Spoglądając na zmiany składników i podskładników PKB i porównując je ze zmianami, które wystąpiły w przeszłości, ekonomiści mogą wnioskować o przyszłej kondycji gospodarki. Spośród wszystkich zadań wykonywanych przez analityków gospodar- czych sporządzanie prognozy ogólnej koniunktury gospodarczej na pod- stawie danych o PKB jest najbardziej czasochłonne. Trzeba pamiętać, że większość ekonomistów z Wall Street ma do dyspozycji najnowszy Raport o PKB. Na prognozach ekonomistów bazuje kilka działów każdej instytucji 1 ang. Index of Coincidental Indicators — przyp. tłum. 2 ang. National Income and Product Accounts — przyp. tłum. PRODUKT KRAJOWY BRUTTO 29 giełdowej, a wskaźnik ten nie tylko stał się punktem wyjścia do wszelkich analiz i decyzji inwestycyjnych, ale stanowi też podstawę zdecydowanej większości prognoz finansowych, sporządzanych na Wall Street. Mierzenie wielkości produkcji i efektywności w skali kraju określane jest formalnym mianem rachunkowości dochodu narodowego. Jednym z pre- kursorów w tej dziedzinie był Simon Kuznets, ekonomista, wynajęty przez Departament Handlu USA w latach 30. XX wieku — przy współfinansowa- niu Krajowego Biura Badań Ekonomicznych — dla opracowania dokładnego raportu o produkcji gospodarczej Stanów Zjednoczonych. Wcześniej ten najważniejszy ze wskaźników ekonomicznych nie był wyliczany przez żadną instytucję rządową. Wstępne szacunki dochodu narodowego, dokonane przez Kuznetsa w 1934 r., odzwierciedlały dochód wytworzony, produkt narodowy netto oraz dochód narodowy „wypłacony”, czyli sumę wynagrodzeń za wkład pracy w wytwarzanie produktu netto. W tym czasie nie istniało jeszcze żadne szczegółowe rozbicie na elementy składowe. Nawiasem mówiąc, Kuznets nie dysponował nawet dokładnym odwzorowaniem narodowych wydatków konsumpcyjnych. Był to dopiero pierwszy z kilku etapów two- rzenia formalnej metody rachunkowości dochodu narodowego, zdecydo- wanie odbiegający od dzisiejszej, bardzo szczegółowej prezentacji. Efektem tej pracy były Rachunki Dochodu i Produktu Narodowego. Kuznets nie tylko zrealizował to ogromne zadanie, ale dokonał też rekon- strukcji raportów o dochodzie narodowym USA, cofając się aż do 1869 r. (W 1971 r., między innymi za to osiągnięcie, przyznano mu Nagrodę Nobla z ekonomii). Pierwszy raport badawczy Kuznetsa, zaprezentowany przed Kongresem w 1937 r., obejmował dochód i produkcję narodową za lata 1929 – 1935. Pierwszej formalnej prezentacji rachunków dochodu narodowego doko- nano w 1947 r., zamieszczając dodatek do lipcowego wydania Survey of Current Business. Zawarte w nim informacje z lat 1929 – 1946 zaprezen- towano w trzydziestu sześciu tabelach. Dane te podzielono na sześć ra- chunków: 1. rachunek dochodu i produktu narodowego 2. rachunek dochodu i produktu w sektorze przedsiębiorstw 30 WSKAŹNIKI EKONOMICZNE. PRZEWODNIK DLA INWESTORA 3. rachunek wpływów i wydatków rządowych 4. rachunek zagraniczny 5. rachunek dochodów i wydatków osobistych 6. rachunek oszczędności i inwestycji brutto Przed stworzeniem NIPA gospodarstwa domowe, inwestorzy, decydenci rządowi, korporacje i ekonomiści nie dysponowali żadnymi lub tylko szcząt- kowymi informacjami o ogólnej sytuacji gospodarczej. Nie istniały wskaź- niki dotyczące produkcji surowców i towarów konsumpcyjnych. Dostępne były statystyki cen i wydatków rządowych, ale brakowało wszechstronnej reprezentacji całkowitej aktywności gospodarczej. Sam termin makroeko- nomia pojawił się w druku dopiero w 1939 r. Podejmowanie decyzji bez wiedzy o wcześniejszych wynikach gospodarki, jej funkcjonowaniu w róż- nych warunkach i scenariuszach oraz o sile lub słabości poszczególnych sektorów wydawało się zadaniem ponad siły. Ta sytuacja mogła być przy- czyną wielu błędów w polityce gospodarczej, popełnionych na początku dwudziestego wieku. Wielu ekonomistów upatruje przyczyn Wielkiego Kryzysu lat 30. w nie- zdolności Rezerwy Federalnej do zareagowania na gwałtowny wzrost ak- tywności gospodarczej „szalonych lat dwudziestych”. Być może znaczna część winy rzeczywiście leży po stronie Rezerwy, ale tylko nieliczni dopa- trują się okoliczności łagodzących dla tej instytucji w postaci braku infor- macji. Wielki Kryzys zmusił rząd do opracowania swoistej metody rachun- kowości narodowej. Druga wojna światowa dodatkowo uświadomiła potrzebę posiadania przez rząd wiedzy o potencjale narodowym, składnikach jego produkcji i ogólnym stanie gospodarki. Jak rządzący mieliby opracować plan na wypadek wojny, nie dysponując dokładnymi szacunkami dostęp- nych zasobów? NIPA pozwoliły decydentom na wyznaczanie realnych celów — takich jak wyższa stopa wzrostu gospodarczego czy niższa stopa inflacji — a także na opracowywanie strategii realizacji tych zamierzeń i umiejętne sterowanie gospodarką, pozwalające na uniknięcie ewentualnych przeszkód. Śledzenie wydarzeń w tak dużej i dynamicznej gospodarce jak gospodarka Stanów Zjednoczonych nie jest zadaniem łatwym. Jednak dzięki ciągłym korektom i ulepszeniom stosunkowo niewielka grupa ekonomistów zaan- PRODUKT KRAJOWY BRUTTO 31 gażowanych przez BEA co kwartał realizuje to ogromne zadanie. Każdy kwartalny raport o działalności gospodarczej jest sporządzany w trzech wer- sjach (wszystkie dostępne w witrynie internetowej www.bea.gov). Pierwsza z nich, raport poprzedzający, ukazuje się w miesiąc po zakończeniu danego kwartału i jest ogłaszana w serwisie informacyjnym o godz. 8.30 EST3. Ra- port o PKB, za trzy pierwsze miesiące roku, jest więc publikowany mniej więcej w ostatnim tygodniu kwietnia, raport poprzedzający dla drugiego kwartału — w ostatnim tygodniu lipca, dla trzeciego kwartału — w paź- dzierniku, a dla czwartego kwartału — w ostatnim tygodniu stycznia kolej- nego roku. W związku z tym, że w czasie publikacji tego raportu nie są do- stępne wszystkie dane, niektóre szeregi, szczególnie te dotyczące zapasów i handlu zagranicznego, muszą być oszacowane przez BEA. Po uzyskaniu nowych danych BEA wprowadza niezbędne poprawki i do- konuje bardziej dokładnego oszacowania PKB. Druga publikacja, zwana raportem wstępnym, ma miejsce dwa miesiące po kwartale, którego dotyczy, a w miesiąc po raporcie poprzedzającym, i odzwierciedla wszystkie dotychczas wprowadzone poprawki. Ostateczna korekta danych jest zawarta w rapor- cie ostatecznym, publikowanym trzy miesiące po kwartale, którego dotyczy, i w miesiąc po raporcie wstępnym. Daty publikacji danych za 2003 r. uka- zuje tabela 1.1. Tabela 1.1. Harmonogram publikacji raportów o PKB za 2003 r. IV kw. 2002 r. I kw. 2003 r. I kw. 2003 r. III kw. 2003 r. Raport poprzedzający 30 stycznia 25 kwietnia 31 lipca 30 października Raport wstępny (pierwsza korekta) Raport ostateczny (druga korekta) 28 lutego 29 maja 28 sierpnia 25 listopada 27 marca 26 czerwca 26 września 23 grudnia Źródło: Departament Handlu USA, Biuro Analiz Ekonomicznych Korekty roczne są dokonywane w lipcu każdego roku, w oparciu o dane otrzymywane przez BEA tylko raz w roku, takie jak wydatki konsumpcyjne władz stanowych i samorządowych. BEA szacuje te dane kwartalnie, na pod- stawie trendu wynikającego z dorocznych ankiet, przeprowadzanych wśród władz stanowych i samorządowych. Trendy są sporządzane jako kwartalne in- terpolacje danych źródłowych, dostępnych tylko raz w roku. W związku z tym, 3 Czas Wschodniego Wybrzeża USA (czas nowojorski) — przyp. tłum. 32 WSKAŹNIKI EKONOMICZNE. PRZEWODNIK DLA INWESTORA że wyniki ankiet są dostępne tylko raz w roku, szacunków można dokony- wać wyłącznie w trakcie korekty rocznej. Dane źródłowe dla składników rachunków są stale aktualizowane i ko- rygowane, co powoduje konieczność aktualizacji NIPA. I to jest najważ- niejszym celem korekty rocznej. W trakcie tej corocznej aktualizacji kory- guje się dane z trzech lat (dwunastu kwartałów). Raz na pięć lat BEA publikuje tak zwaną korektę benchmarku wszystkich danych z NIPA. Zwykle powoduje to istotne zmiany w danych kwartalnych, zebranych z tych pięciu lat. Korekty benchmarku tym się różnią od korekt rocznych, że obejmują zazwyczaj istotne modyfikacje struktury raportu, zwykle dotyczące definicji, ponownej klasyfikacji oraz nowego sposobu prezentacji danych. Trzeba stwo- rzyć nowe tabele, uwzględniające opracowane w międzyczasie produkty. Go- spodarka nieustannie ewoluuje, a na rynek wchodzą coraz to nowe produk- ty i usługi, które muszą być wzięte pod uwagę. Nie zawsze przecież istniały płyty CD, kuchenki mikrofalowe, odtwarzacze MP3 i DVD. Wraz z rozwo- jem gospodarki USA i podjęciem produkcji tego rodzaju wyrobów trzeba znaleźć miejsce do ich rejestrowania. Wszystkie te dane — kwartalne i roczne — są modyfikowane w ramach korekt benchmarku. Garść definicji Jak już wcześniej stwierdziłem, PKB to suma wartości rynkowej wszystkich finalnych dóbr i usług, wytworzonych przy użyciu czynników produkcji (siła robocza i kapitał) danego kraju, znajdujących się na terenie tego kraju. Zwróćmy uwagę na dwa istotne określenia, zawarte w tej definicji: finalne i wyprodukowane. Mówiąc o dobrach finalnych, ekonomiści myślą o dob- rach wytworzonych z myślą o ich ostatecznym wykorzystaniu, czyli jako wyroby gotowe, a nie komponenty (dobra pośrednie) na kolejnym etapie produkcji. Firma Goodyear Tire Rubber produkuje corocznie kilka mi- lionów opon. Większość z nich jest przeznaczona do wykorzystania w no- wych pojazdach, ale całkiem spora liczba trafia do dystrybucji w sieci hur- towni i sklepów jako części zamienne. Opony, wyprodukowane i dostarczone producentom samochodów, przeznaczone do założenia w nowych samocho- dach, nie są wliczane do wartości produkcji, ponieważ w narodowych ra- chunkach nie ujmuje się wartości pojazdów jako sumy wartości ich części składowych. Inaczej mówiąc, nie sumujemy kosztów radioodbiornika, foteli, elementów grzewczych, świec zapłonowych itd. Bierzemy pod uwagę wy- łącznie wartość dobra finalnego, czyli samochodu. PRODUKT KRAJOWY BRUTTO 33 Byłoby poważnym błędem, gdyby ekonomiści z BEA sumowali opony sprzedane przez producenta placówkom handlowym i te dostarczone pro- ducentom pojazdów, które trafią do odbiorcy końcowego jako części pojazdów. To samo można powiedzieć o produkcji wełny. Ekonomiści z BEA liczą tylko wartość wełny, zakupionej do ostatecznego wykorzystania. A ponieważ weł- na znajduje wiele zastosowań, to BEA popełniłoby ten sam błąd podwójnego liczenia, gdyby zsumowało produkcję surowej wełny i wełny zużytej przy produkcji swetrów, koców itp. Przyjrzyjmy się teraz drugiemu ważnemu określeniu — „wyprodukowane”. W rachunkach tych nie uwzględnia się odsprzedaży. BEA słusznie założyło, że jeśli stopa odsprzedaży nie odzwierciedla aktualnej wielkości produkcji, to nie należy jej uwzględniać w liczbach odnoszących się do produkcji. Innym segmentem gospodarki, wyłączonym przez BEA z Raportu o PKB, jest gospodarka nieoficjalna, czyli „szara strefa”. To pominięcie wydaje się oczywiste, ale nie wszyscy wiedzą, o jak dużą liczbę tu chodzi. Nawet naj- bardziej ostrożne analizy szacują gospodarcze podziemie Stanów Zjedno- czonych na około 10 oficjalnego PKB tego kraju, czyli na przykład bilion dolarów w pierwszym kwartale 2003 r. BEA nie liczy, ani nawet nie szacuje, nieusankcjonowanego przez państwo hazardu, prostytucji, obrotu narkoty- kami, oszustw, produkcji ani sprzedaży sfałszowanych towarów itp., czyli zjawisk oficjalnie nieistniejących. Jeśli działalność ta nie jest raportowana, to jak ją mierzyć? Takie podziemie gospodarcze w zrozumiały sposób może zmienić szacunki kilku wskaźników ekonomicznych, a w szczególności PKB. PKB a PNB NIPA zawierają wielkość produktu krajowego brutto i produktu narodowego brutto. Do 1991 r. we wszelkich komentarzach, raportach, artykułach i tek- stach miarą całkowitej działalności gospodarczej był PNB. PKB stał się ofi- cjalnym barometrem dopiero wtedy, kiedy BEA doszło do wniosku, że jest to miara lepiej dostosowana do Systemu Rachunków Narodowych ONZ, stosowanego przez inne kraje. Decyzja ta ułatwiła porównywanie wzrostu gospodarczego poszczególnych krajów. PKB różni się od PNB tym, co ekonomiści nazywają „przychodem netto ze źródeł zagranicznych”, czyli różnicą pomiędzy wartością przychodów ze źródeł zagranicznych i płatnościami na rzecz źródeł zagranicznych. Tabela 1.2, bazująca na danych z ostatecznego Raportu o PKB za czwarty kwartał 2002 r., ilustruje, w jaki sposób BEA ilościowo określa tę zależność w swoim Raporcie o PKB. 34 WSKAŹNIKI EKONOMICZNE. PRZEWODNIK DLA INWESTORA Tabela 1.2. PNB otrzymany z PKB (raport z IV kwartału 2002 r.) PKB Stanów Zjednoczonych 10 588 bilionów dolarów Plus wpływy z reszty świata Minus płatności dla reszty świata Równa się PNB Stanów Zjednoczonych + – = 284 200 miliardów dolarów 293 miliardy dolarów 10 579 bilionów dolarów Źródło: Departament Handlu USA, Biuro Analiz Ekonomicznych Różnica pomiędzy wartością PKB i PNB jest zwykle niewielka i nie przekracza 0,5 . Z tabeli 1.2 widać na przykład, że PKB wynosi około 10 588 bilionów dolarów, a PNB — 10 579 bilionów dolarów, co daje różnicę mniejszą niż 10 mld, czyli 0,09 . Obliczanie PNB: metoda zagregowanych wydatków Do każdej transakcji gospodarczej potrzebne są dwie strony, kupujący i sprze- dający. Chcąc wyliczyć całkowitą aktywność gospodarczą, ekonomiści mogą skoncentrować się na aktywności kupującego, sumując wszystkie wydatki na towary i usługi, albo sprzedającego, rejestrując sumę dochodów osób za- trudnionych w procesie produkcji. Te dwa podejścia odpowiadają dwóm metodom obliczania PKB: metodzie zagregowanych wydatków — bardziej rozpowszechnionej, stosowanej na większości parkietów Wall Street — oraz metodzie dochodowej. Teoretycznie, całkowite wartości, uzyskane przy użyciu obydwu miar, powinny być takie same. W praktyce pojawiają się jednak drobne różnice. Do wyliczenia PKB BEA wykorzystuje równanie zagregowanych wy- datków: PKB = C + I + G (X – M), w którym C oznacza wydatki konsumpcyjne gospodarstw domowych, I — prywatne inwestycje krajowe brutto, G — rządowe wydatki konsumpcyjne i inwestycje brutto, a (X – M) — wartość netto eksportu towarów i usług (eksport minus import). Tożsamość wyrażona tym równaniem jest praw- dopodobnie najczęściej cytowaną ze wszystkich zależności ekonomicznych i pojawia się w niemal wszystkich komentarzach makroekonomicznych. W związku z tym, że gospodarka Stanów Zjednoczonych jest wyjątkowo dynamiczna i podatna na gwałtowne i niespodziewane wpływy, takie jak niesprzyjające warunki atmosferyczne czy wojna, procentowy udział każ- dego ze składników równania w PKB zmienia się, często nawet z kwartału PRODUKT KRAJOWY BRUTTO 35 na kwartał. Najczęściej jednak proporcje nie odbiegają znacząco od wy- kresu struktury PKB w pierwszym kwartale 2003 r., przedstawionego na rysunku 1.1. Rysunek 1.1. Składniki PKB Wydatki konsumpcyjne gospodarstw domowych4 (nazywane też krócej wydatkami konsumpcyjnymi albo po prostu wydatkami) są największym składnikiem PKB, odpowiadającym mniej więcej dwóm trzecim całkowitej produkcji gospodarczej. W pierwszym kwartale 2003 r. wydatki konsump- cyjne wzrosły do około 70 PKB (7 503 biliony : 10 698 bilionów). Wydatki konsumpcyjne to całkowita wartość rynkowa wydatków pono- szonych przez gospodarstwa domowe w okresie sprawozdawczym na: piwo, usługi telefoniczne, członkostwo w klubach golfowych, płyty CD, benzynę, instrumenty muzyczne, przejazdy taksówkami itp. Jak pokazuje tabela 1.3, pozycje te można podzielić na trzy kategorie: dobra trwałe, dobra nietrwałe i usługi. Dobra trwałe to artykuły o najmniej trzyletnim okresie użytkowania. Zalicza się do nich samochody, lodówki, pralki, telewizory i inne artykuły o znacznej wartości, takie jak biżuteria, sprzęt sportowy czy broń. Dobra nietrwałe to żywność, odzież i obuwie, produkty energetyczne (np. benzyna i olej napędowy) oraz inne artykuły: tytoń, kosmetyki, leki, czasopisma itp. Do usług zalicza się między innymi wydatki mieszkaniowe, usługi domowe, transport, opiekę medyczną, usługi sportowo-rekreacyjne, fryzjerskie, pral- nicze, pogrzebowe, prawnicze i edukacyjne. 4 ang. personal consumption expenditures — przyp. tłum. 36 WSKAŹNIKI EKONOMICZNE. PRZEWODNIK DLA INWESTORA Tabela 1.3. Rozbicie wydatków konsumpcyjnych I kw. 2003 r. (mld dolarów) Wydatki konsumpcyjne Dobra trwałe Pojazdy samochodowe i części Meble i art. gosp. domowego Pozostałe Dobra nietrwałe Żywność Odzież i obuwie Benzyna, olej opałowy i inne art. energetyczne Pozostałe Usługi Wydatki mieszkaniowe Usługi domowe Transport Opieka medyczna Usługi turystyczno-rekreacyjne Pozostałe 7503 863 366 317 180 2197 1059 327 210 601 4443 1102 419 278 1193 293 1159 wydatków całkowitych 100,00 11,50 4,88 4,23 2,40 29,28 14,11 4,35 2,80 8,01 59,21 14,69 5,58 3,71 15,89 3,90 15,44 Źródło: Departament Handlu USA, Biuro Analiz Ekonomicznych Usługi są zdecydowanie największą kategorią wydatków konsumpcyjnych. Obecnie ich udział we wszystkich wydatkach konsumpcyjnych wynosi 59 , w porównaniu z zaledwie 30 w 1950 r. Nic dziwnego, że gospodarka Stanów Zjednoczonych uznawana jest za opartą na usługach. Wydatki na dobra nietrwałe to druga co do wielkości kategoria, odpowiadająca około 29 cało- ści wydatków. Pozostałe 11 to zakupy dóbr trwałych, najbardziej niesta- bilny składnik wydatków. Dokładne zestawienie wydatków konsumpcyjnych gospodarstw domo- wych można znaleźć w comiesięcznych raportach BEA o dochodach i wy- datkach osobistych, które są bezpośrednim źródłem danych o tym składni- ku Raportu o PKB. Dochody i wydatki gospodarstw domowych omówiono w rozdziale 11. Prywatne inwestycje krajowe brutto5 obejmują: wydatki firm (na zakup sprzętu komputerowego, budowę fabryk i zakładów produkcyjnych i na 5 ang. gross private domestic investment — przyp. tłum. PRODUKT KRAJOWY BRUTTO 37 operacje górnicze), wydatki na budownictwo mieszkaniowe oraz zapasy. Zapasy — czyli dobra wyprodukowane przez firmy w danym okresie, a nie sprzedane — są wyceniane przez BEA przy użyciu ceny rynkowej. Wartość ta ulega znacznym zmianom z kwartału na kwartał, powodując stosunkowo duże fluktuacje poziomu prywatnych inwestycji krajowych brutto. Z tego powodu ekonomistów często interesują inwestycje trwałe6, czyli prywatne inwestycje krajowe brutto minus zapasy. Tę pozycję można podzielić na dwie istotne kategorie — inwestycje mieszkaniowe i niemieszkaniowe7. Te drugie, określane także mianem nakładów inwestycyjnych8, obejmują wydatki na komputery i urządzenia peryferyjne, urządzenia przemysłowe, oprogramo- wanie i budynki niemieszkalne, takie jak zakłady pracy i fabryki. Inwestycje mieszkaniowe to nakłady na budowę nowych domów i bloków mieszkal- nych oraz na niektóre urządzenia stanowiące ich wyposażenie (np. klima- tyzatory). Nawet bez nieprzewidywalnego wpływu zapasów poziom wydatków in- westycyjnych podlega znacznym wahaniom, ponieważ większa część tej ak- tywności jest powiązana z wiecznie zmieniającymi się stopami procen- towymi. Prywatne inwestycje krajowe brutto zwykle stanowią 15 PKB. W pierwszym kwartale 2003 r. wyniosły one 15,2 (1627 bilionów dolarów: 10 698 bilionów dolarów) PKB. Rządowe wydatki konsumpcyjne i inwestycje brutto9 to suma środków pieniężnych, przeznaczonych przez rząd federalny, rządy stanowe i samo- rządy na dobra (trwałe i nietrwałe) oraz usługi — zarówno dla celów mili- tarnych, jak i pozamilitarnych. Do tej kategorii należą: wydatki na budowę i utrzymanie dróg, mostów, bibliotek, parków i budynków administracji fe- deralnej; wynagrodzenie pracowników rządowych; badania i rozwój; części zamienne, ubrania, amunicję; a także na podróże, czynsze, usługi komunalne i energię. Rządowe wydatki konsumpcyjne i inwestycje brutto mają zwykle około 20-procentowy udział w PKB. W pierwszym kwartale 2003 r. wyniosły one 19,2 całkowitej aktywności (2054 z 10 698 bilionów dolarów). 6 ang. fixed investment — przyp. tłum. 7 ang. residential and nonresidential — przyp. tłum. 8 ang. capital spending — przyp. tłum. 9 ang. government consumption expenditures and gross investment — przyp. tłum. 38 WSKAŹNIKI EKONOMICZNE. PRZEWODNIK DLA INWESTORA Ostatni element równania, czyli eksport netto10 dóbr i usług, to różnica pomiędzy wartością dolarową dóbr i usług sprzedawanych przez Stany Zjed- noczone za granicę (eksport) i wartością dolarową zakupów dokonywanych za granicą (import). W związku z tym, że Stany Zjednoczone z reguły im- portują więcej, niż eksportują, wskaźnik ma najczęściej wartość ujemną i obniża wzrost gospodarczy. W pierwszym kwartale 2003 r. eksport netto po- mniejszył całkowitą aktywność gospodarczą o 4,5 (– 485,70 miliardów dola- rów/ 10 698 bilionów dolarów). Ujęcie nominalne i realne Dane w raportach o PKB są prezentowane w dwóch kategoriach: nominal- nej i realnej. Nominalny11 PKB, znany też jako bieżąca wartość dolarowa12, to wartość całkowita, w cenach bieżących, wszystkich finalnych dóbr i usług, wyprodukowanych w okresie, którego dotyczy raport. Realny13, albo stały dolarowy14, PKB to wartość tych dóbr i usług, w cenach realnych, obowią- zujących w ustalonym roku bazowym. Ekonomiści chętniej sięgają po mia- rę realną niż nominalną. Aby zrozumieć, dlaczego tak jest, rozważmy przy- padek kraju o dość ciekawej gospodarce, który produkuje tylko dwa dobra — ołówki i wódkę. Jeśli w pierwszym roku kraj ten sprzeda tysiąc ołówków po 0,10 dolara i tysiąc butelek wódki po 5,00 dolarów, to nominalny PKB wyniesie 5200 dolarów: Ołówki 2000·0,10 dolara = 200 dolarów Wódka Nominalny PKB 1000·5,00 dolarów = 5000 dolarów 5200 dolarów Załóżmy, że w kolejnym roku ten sam kraj wyprodukuje tylko tysiąc ołówków i pięćset butelek wódki, ale wzrosną ceny — do 0,20 dolara za ołówek i 10 dolarów za butelkę. Jego nominalny PKB znów wyniesie 5200 dolarów. 10 ang. net exports — przyp. tłum. 11 ang. nominal — przyp. tłum. 12 ang. current dollar — przyp. tłum. 13 ang. real — przyp. tłum. 14 ang. constant dollar — przyp. tłum. PRODUKT KRAJOWY BRUTTO 39 Ołówki 1000·0,12 dolara = 200 dolarów Wódka Nominalny PKB 500·10,00 dolara = 5000 dolarów 5200 dolarów Czy w drugim roku zwiększyła się produkcja gospodarcza? Czy wypro- dukowano taką samą ilość towaru? Trudności z udzieleniem odpowiedzi na te pytania ilustrują problem z wartościami nominalnymi. Ekonomiści nie dysponują żadnym sposobem na sprawdzenie, czy mamy do czynienia ze wzrostem cen, czy wielkości produkcji. Im więcej towarów i usług weźmiemy pod uwagę, tym większy będziemy mieć problem. Dokładniejszym wskaźnikiem zmian w produkcji jest realny PKB. Od- niesienie do roku bazowego eliminuje niepewność, czy obserwowany wzrost wartości wytworzonych dóbr i usług wyniknął ze wzrostu cen, czy ze zwiększenia produkcji. W tabeli 1.4 pokazano sposób wyliczenia realnego PKB w innym kraju, produkującym również dwa wyroby — w tym przy- padku teleskopy i kije hokejowe. Tabela 1.4. Obliczanie realnego PKB przy wykorzystaniu pierwszego roku jako roku bazowego Produkt Teleskopy Kije hokejowe Liczba sztuk Rok 1 Rok 2 Rok 1 10 200 14 250 100 25 Cena Rok 2 125 27 Rok 1 1000 5000 6000 PKB Rok 2 1400 6250 7650 Dla wyliczenia PKB ilości towarów wyprodukowanych w pierwszym roku pomnożono przez ceny, w których je sprzedano, a suma tych wyników dała 6000 dolarów. Dla drugiego roku, zamiast mnożyć liczbę wyprodukowanych towarów przez obowiązujące wówczas ceny — co dałoby wartość nominalną — mnoży się ją przez ich ceny w roku bazowym, czyli pierwszym. W ten sposób uzyskujemy realny, skorygowany o inflację, PKB na poziomie 7650 dolarów. Jak widać z tego wyliczenia, realny PKB w drugim roku był o 1650 dolarów wyższy niż w pierwszym. Do 1996 r. BEA wykorzystywało rok 1982 jako rok bazowy do szaco- wania wszystkich realnych PKB. Przyjęcie jednego roku bazowego skutkuje przerzuceniem struktury cenowej z tego roku na kolejne okresy i ustale- niem względnych wag, nadanych towarom związanym z tymi cenami, przy obliczaniu PKB. BEA stwierdziło jednak, że taka metoda ustalonej wagi 40 WSKAŹNIKI EKONOMICZNE. PRZEWODNIK DLA INWESTORA prowadzi do zniekształceń: im większe było oddalenie badanego okresu od przyjętego roku bazowego, tym częściej realny PKB dla tego okresu był za- wyżony. Karl Whelan, ekonomista z Rady Gubernatorów Rezerwy Federal- nej, w jednej ze swoich publikacji zauważył, że tempo wzrostu realnego PKB o ustalonej wadze dla 1998 r. wyniosło 4,5 przy ustaleniu 1995 r. jako roku bazowego; 6,5 przy zastosowaniu cen z 1990 r.; 18,8 w odniesieniu do cen z roku 1980; i aż 37,4 dla roku bazowego 1970. BEA nieustannie dopracowuje swoje miary (jest to jedna z przyczyn, dla których statystyki ekonomiczne w Stanach Zjednoczonych są lepsze i bar- dziej precyzyjne niż w jakimkolwiek innym rozwiniętym kraju). W połowie lat 90. XX wieku Biuro doszło do wniosku, że pora dopracować metodę wa- żenia, a pod koniec 1995 r. wprowadziło ważenie łańcuchowe. Proces wa- żenia łańcuchowego jest zdecydowanie zbyt skomplikowany, by udało się go przedstawić w tym miejscu. Jego ogólne założenie polega na tym, że zamiast utrzymywać stały koszyk towarów i usług, jak w systemie ustalonej wagi, utrzymuje samą „użyteczność” tego koszyka, dopuszczając zastępowanie tań- szych artykułów droższymi. Ponadto rok bazowy jest przesuwany do przodu wraz z pojawianiem się coraz nowszych szacunków. W efekcie otrzymuje się szereg ogniw, czyli „łańcuch” szacunków, pozwalający na zminimalizowanie odchyleń. Największą wadą korzystania z ważonych łańcuchowo danych jest utra- ta addytywności. Przy obliczeniach z ustaloną wagą całkowity realny PKB, mierzony w dolarach z 1996 r., równał się sumie jego składników, wycenio- nych w dolarach z 1996 r., a wartość każdego składnika była równa sumie wartości swoich podskładników. Jak widać w tabeli 1.5, inaczej jest, kiedy stosuje się ważenie łańcuchowe. Zwróćmy uwagę, że po zsumowaniu rze- czywistych składników łańcuchowych nie uzyskuje się realnej łańcuchowej wartości konsumpcji dolarowej, która wynosi 6 637,90 miliardów dolarów. Tabela 1.5. Wydatki konsumpcyjne w I kwartale 2003 r. (w mld dolarów) Wartość nominalna (bieżący dolar) Realny ważony dolar Dobra nietrwałe Dobra trwałe Usługi Całkowita konsumpcja 2150,00 873,90 4401,50 = 7425,40 1950,00 1010,60 3707,00 6637,90 Źródło: Departament Handlu USA, Biuro Analiz Ekonomicznych PRODUKT KRAJOWY BRUTTO 41 Deflatory Z grubsza biorąc, różnica pomiędzy nominalnym a realnym PKB wynika z inflacji. Można zatem wyliczyć stopę inflacji gospodarki kraju z tej różnicy. Wynik tego działania jest nazywany wynikowym deflatorem cenowym. Każdy raport z PKB zawiera wynikowe deflatory cenowe ogólnej wartości PKB i wielu jego składników, takich jak wydatki konsumpcyjne, wydatki rządowe oraz prywatne inwestycje krajowe brutto. Ekonomiści z BEA wyli- czają wynikowy deflator cenowy PKB za pomocą następującego wzoru: (Wartość nominalna)/(wartość realna)·100 = wynikowy deflator Dla danych z Raportu o PKB za I kwartał 2003 r. deflator PKB wyniósłby: 10 698 dolarów/9 556 dolarów·100 = 111 947, czyli 111,95 po zaokrągleniu Stopę inflacji za dany okres w stosunku rocznym można wyliczyć z na- stępującego wzoru: [(deflator bieżącego okresu/deflator poprzedniego okresu)4 – 1]·100 = inflacja w skali roku I tak, aby wyliczyć stopę inflacji w stosunku rocznym za pierwszy kwar- tał 2003 r., trzeba włączyć do tego równania wcześniej wyliczony deflator PKB za I kwartał 2003 r. oraz deflator za IV kwartał 2002 r., czyli 111,25: [(111,95/111,25)4 – 1]·100 = [(1,00629)4 – 1]·100 = (1,025398 – 1)·100 = 2,539 , czyli 2,54 po zaokrągleniu Podobny wzór jest wykorzystywany do wyliczenia kwartalnej stopy wzrostu PKB w stosunku rocznym w całości oraz w rozbiciu na poszczególne skład- niki i podskładniki: [(bieżący kwartał / poprzedni kwartał)4 – 1]·100 = kwartalna stopa wzrostu w skali roku Dla wyliczenia stopy wzrostu w IV kwartale 2002 r. trzeba wprowadzić do wzoru dane z III i IV kwartału 2002 r.: [(PKB z III kw. 2002 r.) / (PKB z IV kw. 2002 r.)4 – 1]·100 = [(9,518,20 / 9,485,60)4 – 1]·100 = [(1,00344)4 – 1]·100 = [(1,013831165) – 1]·100 = 0,013831165·100 = 1,383 , czyli 1,4 po zaokrągleniu 42 WSKAŹNIKI EKONOMICZNE. PRZEWODNIK DLA INWESTORA Dochód narodowy Jak już wyżej wspomniano, aktywność gospodarcza ma dwie strony — wydatki i dochody — co odpowiada dwóm różnym sposobom obliczania PKB. Dotych- czasowa analiza dotyczyła wydatków. Metoda dochodowa wyliczania PKB jest mniej atrakcyjna niż metoda wydatkowa, ponieważ nie identyfikuje branż ani wyrobów będących w trakcie tworzenia. Inwestorzy giełdowi zwykle przy- kładają mniejszą wagę do czynników wpływających na dochód narodowy, chociaż jest on równie istotną miarą. Inwestorzy, szczególnie wyspecjali- zowani w akcjach, lubią mieć wgląd w kwartalne wyniki branży, w którą inwestują. Ci, którzy kupują głównie akcje producentów oprogramowania, chcą znać rentowność takich inwestycji w interesującym ich kwartale. Do- chodowa metoda obliczania PKB nie zapewnia im tej perspektywy. Suma dochodów generowanych w trakcie produkcji to dochód narodowy. Jego składniki można zaliczyć do następujących kategorii: 1. wynagrodzenie pracowników (wraz z dodatkami), 2. odsetki netto, 3. dochody właścicieli przedsiębiorstw, 4. dochody osobiste z dzierżawy (najmu), 5. zyski przedsiębiorstw. Tabela 1.6, zaczerpnięta z Raportu BEA o PKB za IV kwartał 2002 r., ukazuje procentowy udział tych składników w dochodzie narodowym. W od- różnieniu od PKB, opartego na wydatkach, i jego składników dane o docho- dach są raportowane wyłącznie nominalnie, czyli wyceniane tylko w cenach bieżących. One także podlegają korektom wyceny. Tabela 1.6. Dochód narodowy (mld dolarów) IV kw. 2002 r. dochodu całkowitego Wynagrodzenie pracowników Wynagrodzenie narastająco Dodatki do wynagrodzenia Dochody właścicieli po korektach o wycenę zapasów i zużycie kapitału Dochody gosp. domowych z najmu po korekcie o zużycie kapitału Zyski przedsiębiorstw po wycenie zapasów i korektach o zużycie kapitału Odsetki netto Dochód narodowy 6048,80 5052,40 996,40 771,60 130,60 796,10 698,30 8445,40 Źródło: Departament Handlu USA, Biuro Analiz Ekonomicznych 71,62 59,82 11,80 9,14 1,55 9,43 8,27 100,00 PRODUKT KRAJOWY BRUTTO 43 Wynagrodzenie pracowników Wynagrodzenie pracowników15 odpowiada z grubsza 70 dochodu naro- dowego. Składa się ono z dwóch części. Większa z nich obejmuje pensje, łącznie z prowizjami, napiwkami, premiami i pracowniczymi składkami na systemy wynagrodzeń odroczonych, takie jak 401(k)16. Zwykle BEA szacuje ten składnik, mnożąc wielkość zatrudnienia z miesięcznego raportu Biura Statystyki Zatrudnienia (zob. rozdział 3.) przez zarobki i liczbę przepraco- wanych godzin. Drugi składnik wynagrodzenia, stanowiący około 16 war- tości całkowitej, obejmuje „dodatki”, takie jak składki pracodawcy na ubez- pieczenie społeczne i ubezpieczenie od bezrobocia. Odsetki netto17 to odsetki wypłacane — przez firmy krajowe, zagraniczne korporacje działające w USA, towarzystwa ubezpieczeniowe i inne pokrewne podmioty, zaliczające odsetki do kosztów operacyjnych — pomniejszone o odsetki otrzymywane. Spłaty odsetek kredytu hipotecznego, a także po- życzki na modernizację nieruchomości czy pożyczki pod zastaw nierucho- mości, są zaliczane do kosztów działalności, ponieważ według NIPA prawo własności nieruchomości jest zaliczane do działalności gospodarczej. Więk- szość danych, wykorzystywanych przez BEA do obliczania odsetek netto, pochodzi z zeznań podatkowych, składanych w Internal Revenue Service (IRS)18, Rady Rezerwy Federalnej, raportów rocznych nadzoru giełdowego oraz Departamentu Rolnictwa. Pozostałe kategorie dochodu Ostatnie trzy kategorie — dochody właścicieli przedsiębiorstw, dochody gospodarstw domowych z dzierżawy (najmu) oraz zyski przedsiębiorstw — są zwykle lekko modyfikowane o korektę wyceny zapasów (IVA19) i korek- tę zużycia kapitału (CCAdj20). IVA koryguje różnice w danych, wynikające z tego, że niektóre firmy wyceniają swoje zapasy zgodnie z zasadą kosztu historycznego, czyli według ich wartości początkowej (nabycia), a inne — 15 ang. employee compensation — przyp. tłum. 16 Najpopularniejszy pracowniczy plan emerytalny w USA — przyp. tłum. 17 ang. net interest — przyp. tłum. 18 Amerykański odpowiednik urzędu skarbowego — przyp. tłum. 19 ang. Inventory Valuation Adjustment — przyp. tłum. 20 ang. Capital Consumption Adjustment — przyp. tłum. 44 WSKAŹNIKI EKONOMICZNE. PRZEWODNIK DLA INWESTORA tak jak BEA, czyli metodą aktualnych kosztów odtworzenia (zastąpienia). CCAdj wynika z faktu stosowania innego sposobu obliczania amortyzacji, nazywanej przez ekonomistów zużyciem kapitału, czyli redukcją wartości dochodów, zysków, zapasów i towarów w analizowanym okresie, przez firmy oraz sporządzających rachunki narodowe (czyli BEA). Firmy korzystają z kilku różnych metod księgowania zapasów — łącznie ze stosowaną przez BEA korektą zużycia kapitału — BEA wybrało CCAdj jako bardziej spójny i jednolity system korekty zapasów i zużycia kapitału. IVA i CCAdj to dwa powody, dla których wartości PKB obliczanego metodą dochodową i wydat- kową są różne. Na dochody właścicieli przedsiębiorstw21 składają się dochody przed- siębiorców (firmy jednoosobowe i spółki osobowe). Wartość dolarowa tego dochodu jest wyliczana na podstawie zeznań podatkowych przedsiębiorców, skorygowanych o współczynnik wyceny zapasów i zużycia kapitału. Ta kate- goria stanowi około 9 dochodu narodowego. Dochody gospodarstw domowych z dzierżawy (najmu)22 obejmują czyn- sze dzierżawy (najmu) nieruchomości mieszkalnych i komercyjnych, pobie- rane przez osoby, dla których nieruchomości nie są głównym źródłem utrzy- mania, a także dochody z tytułu praw autorskich i patentowych. Raport o PKB obejmuje kilka kategorii zysków przedsiębiorstw. Zysk przed opodatkowaniem23, znany też jako zysk księgowy, to dochód firm przed za- płaceniem podatków i wypłaceniem dywidend właścicielom. Po skorygo- waniu tych sum o IVA i CCAdj otrzymuje się zysk z bieżącej produkcji, nazywany przez przedsiębiorców zyskiem operacyjnym24. Tę miarę zysków przedsiębiorstw wykorzystuje się do obliczania dochodu narodowego. Po odjęciu zobowiązań podatkowych firm od zysku księgowego otrzymuje się zysk po opodatkowaniu25. Tabela 1.7, zaczerpnięta z ostatecznego Raportu o PKB za IV kwartał 2002 r., ilustruje wzajemne powiązania różnych miar zysku przedsiębiorstw. 21 ang. proprietors’ income — przyp. tłum. 22 ang. rental income — przyp. tłum. 23 ang. pretax profit — przyp. tłum. 24 ang. operating profit — przyp. tłum. 25 ang. after-tax profit — przyp. tłum. PRODUKT KRAJOWY BRUTTO 45 Tabela 1.7. Zyski przedsiębiorstw (w mld dolarów) Zyski przedsiębiorstw po korekcie o wycenę zapasów i zużycie kapitału Zyski przedsiębiorstw po korekcie o wycenę zapasów Zysk przed opodatkowaniem Podatek dochodowy Zysk po opodatkowaniu Dywidendy Zysk zatrzymany Korekta o wycenę zapasów Korekta o zużycie kapitału Odsetki netto I kw. 2002 II kw. 2002 III kw. 2002 IV kw. 2002 797,60 641,30 639,40 202,40 437 424,20 12,80 1,90 156,30 672,80 785 652,20 657,90 213,70 444,30 430,80 13,50 -5,70 132,80 678,10 771 653,40 668,50 214,70 453,80 437,70 16,10 -15,10 117,60 687,60 796,1 686,40 694,90 222,40 472,50 444,30 28,20 -8,50 109,70 698,30 Źródło: Departament Handlu Stanów Zjednoczonych, Biuro Analiz Ekonomicznych Dane o zyskach przedsiębiorstw pochodzą z zasobów urzędu skarbo- wego, kwartalnego badania zysków przedsiębiorstw, przeprowadzanego przez Census Bureau26 i z publicznie dostępnych sprawozdań finanso- wych przedsiębiorstw. Zyski przedsiębiorstw stanowią około 10 dochodu narodowego. Nie każdy Raport o PKB prezentuje zyski przedsiębiorstw z taką samą szczegółowością jak tabela 1.7. W związku z tym, że raporty o dochodach przedsiębiorstw są publikowane na przestrzeni całego kwartału, a opraco- wywanie zeznań podatkowych przedsiębiorstw przez IRS jest dość długo- trwałe, dokładne liczby można poznać dopiero kilka miesięcy po zakończe- niu kwartału. Najpełniejsza prezentacja zysków przedsiębiorstw jest zwykle zawarta w rocznym Raporcie o PKB. PNB, PKB i dochód narodowy Jak już wspomniano, dochód narodowy jest sumą wszystkich dochodów, wygenerowanych przez czynniki wykorzystane w procesie produkcji. Liczba ta nie jest równa wartości PKB, wyliczonego metodą wydatkową. Dla wy- równania tych wartości trzeba dokonać kilku korekt, pokazanych w tabeli 1.8. (tabela 8. z Raportu o PKB za czwarty kwartał 2002 r.). 26 Federalny Urząd Statystyczny — przyp. tłum. 46 WSKAŹNIKI EKONOMICZNE. PRZEWODNIK DLA INWESTORA Tabela 1.8. Zależności pomiędzy PNB, PKB i dochodem narodowym (w mld dolarów) Produkt krajowy brutto Plus: dochody z zagranicy Minus: płatności na rzecz zagranicy Równa się: produkt narodowy brutto Minus: zużycie majątku trwałego Minus: podatki pośrednie i opłaty Minus: płatności transferowe przedsiębiorstw Minus: rozbieżność statystyczna Plus: dotacje, pomniejszone o bieżącą nadwyżkę przedsiębiorstw państwowych Równa się: dochód narodowy Źródło: Departament Handlu Stanów Zjednoczonych, Biuro Analiz Ekonomicznych IV kw. 2002 10 588,80 284,20 293,40 10 579,60 1415,40 813,30 44,30 109,60 29,00 8445,20 Największa korekta wynika ze zużycia majątku trwałego. Jest to suma odpisów amortyzacyjnych od wartości majątku trwałego, zlokalizowanego w Stanach Zjednoczonych, dokonywanych przez prywatnych i państwo- wych właścicieli tego majątku, odzwierciedlająca stopień zużycia majątku w trakcie produkcji. Wielkość tych odpisów jest szacowana przez BEA na podstawie zeznań podatkowych, złożonych przez firmy w IRS, oraz analizy cen odsprzedaży zamortyzowanych urządzeń i budynków. Druga kategoria korekt dotyczy pośrednich podatków i innych świad- czeń fiskalnych (podatek od towarów i usług, akcyza, podatek od nierucho- mości, cło) oraz różnego rodzaju opłat (np. kar pieniężnych). Większość z nich jest szacowana przez BEA przy użyciu trendu, wynikającego z da- nych z pięcioletnich narodowych spisów ludności oraz rocznych i kwartalnych ankiet. Także i w tym przypadku dane nie są dostępne w każdym kwartale i BEA musi je ekstrapolować z ankiet rocznych. Ten proces ekstrapolacji i in- terpolacji jest nazywany przez BEA wyznaczaniem trendu. Na trzecią kategorię korekt składają się transfery, czyli płatności doko- nywane przez prywatne (pozarządowe) firmy na rzecz osób, niezwiązane z przekazaniem produktu ani usługi. Zalicza się tutaj na przykład darowi- zny na cele charytatywne oraz pokrycie szkód z ubezpieczenia od odpowie- dzialności cywilnej. Wszystkie te wartości — amortyzacja, podatki i transfery — są dodawa- ne do dochodu narodowego. Z kolei czwarta kategoria korekt, dotacje, po- PRODUKT KRAJOWY BRUTTO 47 mniejszone o bieżącą nadwyżkę przedsiębiorstw państwowych — są od niego odejmowane. Dotacje te są transferami, dokonywanymi przez agendy rządowe na rzecz firm prywatnych oraz przedsiębiorstw państwowych, ta- kich jak poczta. Po dokonaniu tych wszystkich korekt dochód krajowy brutto powinien zrównać się z produktem narodowym brutto. W rzeczywistości zawsze po- zostaje jednak pewna różnica, zwana rozbieżnością statystyczną27. Przy- kładowo w IV kwartale 2002 r. wyliczony metodą dochodową PKB i do- chód krajowy brutto wynosiły odpowiednio 10 579,60 i 10 689,20 mld dolarów (różnica 109,60 mld dolarów). Ta rozbieżność odzwierciedla odmienność źródeł danych wykorzystanych w obydwu obliczeniach. Źródła wykorzysty- wane do obliczania dochodu narodowego nie są bezpośrednie i dlatego uchodzą za mniej wiarygodne. Jak już wspomniano, nie raportuje się przecież ani nie szacuje wydatków szarej strefy. Dotychczas w tym rozdziale omówiłem różnorodność liczb, zawartych w Raporcie o PKB, ich wzajemne powiązania i pochodzenie. A teraz po- stawimy bardziej praktyczne pytanie: jak ekonomiści i inwestorzy wykorzy- stują liczby z raportów do oceny zjawisk w skali makro (takich jak przyszły przebieg cyklu koniunkturalnego) i do podejmowania decyzji w skali mikro (takich jak wybór najlepszego momentu do zainwestowania pieniędzy). Raport o PKB to nieocenione źródło informacji o gospodarce kraju. Każdy z jego składników wiele mówi o konkretnej grupie, sektorze, branży lub ro- dzaju działalności. Nic dziwnego, że różni uczestnicy rynku są zaintereso- wani różnymi sekcjami raportu i wyciągają z niego różne wnioski. Analitycy sprzedaży koncentrują się głównie na wydatkach konsumpcyjnych. Specja- liści od gospodarki mieszkaniowej, budownictwa oraz funduszy powier- niczych i inwestycyjnych rynku nieruchomości śledzą przede wszystkim udział wydatków na budownictwo w wydatkach inwestycyjnych. Ekspertów od wojska i obronności szczególnie interesuje odsetek wydatków na obronę narodową w całości wydatków konsumpcyjnych rządu i inwestycjach brutto. Analitycy i inwestorzy, specjalizujący się w papierach wartościowych o sta- łym dochodzie (jak na przykład obligacje), zawsze pełni obaw o niszczący 27 ang. statistical discrepancy — przyp. tłum. 48 WSKAŹNIKI EKONOMICZNE. PRZEWODNIK DLA INWESTORA efekt inflacji, skupiają swą uwagę na deflatorach PKB i stopie wzrostu PKB. Spekulanci, wiecznie poszukujący czynników przemian rynkowych, obser- wują liczby niezgodne z przewidywaniami, dokładnie śledzą ich przebieg i często je zapisują, by mieć je pod ręką po ogłoszeniu rzeczywistych danych. Wzrost PKB Kwartalna stopa wzrostu (dynamika) realnego PKB w ujęciu rocznym to najważniejsza liczba w Raporcie o PKB. Podobnie jak przy większości wskaź- ników ekonomicznych, silny, dodatni wynik z reguły napędza gospodarkę, zyski przedsiębiorstw i ceny akcji. Inaczej jest z obligacjami: inflacja obniża wartość papierów wartościowych o stałym dochodzie, a gwałtowny wzrost gospodarczy zwykle wywołuje wzrost inflacji. Reakcje rynku — pozytywne i negatywne — są bardziej długotrwałe, jeśli ogłoszone wyniki różnią się od oczekiwań. Im większa różnica, tym silniejsza reakcja rynku. Wyobraźmy sobie, że według konsensusu opinii analityków z Wall Street dynamika PKB na trzeci kwartał w ujęciu rocznym miała wynieść 4,2 . Z jednej strony ogłoszenie słabego, 1 – 2 wzrostu mo- głoby dać sygnał do pozbywania się akcji i spowodować wzrost cen papierów o stałym dochodzie, połączony z obniżeniem ich rentowności. Z drugiej strony dynamika wyższa od oczekiwanej, na przykład 5,5 – 6,5 , byłaby mile widziana przez inwestorów, operujących akcjami, a źle przyjęta przez dealerów papierów o stałym dochodzie. Wynik kwartalny w ujęciu rocznym jest istotny, wielu ekonomistów przy- kłada jednak większą wagę do zmiany PKB rok do roku. Dłuższa perspek- tywa czasowa ułatwia dostrzeżenie punktów zwrotnych w gospodarce, takich jak rozpoczynająca się recesja albo wzrost aktywności. Ten efekt przewi- dywania ilustruje rysunek 1.2. Jak widać z wykresu, w ciągu ostatnich dwudziestu lat w gospodarce amerykańskiej dwukrotnie wystąpiła recesja — w latach 1990 – 1991 i 2001. Obydwie były poprzedzone znacznym spadkiem dynamiki realnego i nomi- nalnego PKB. Warto zwrócić uwagę, że chociaż stopa wzrostu realnego PKB spada poniżej zera, to dynamika nominalnego PKB, mimo że obniża się, to zachowuje wartość dodatnią. Jest tak dlatego, że wartość nominalna zawiera w sobie skutki inflacji, która prawie zawsze rośnie. Aby dynamika PRODUKT KRAJOWY BRUTTO 49 Rysunek 1.2. Roczna procentowa zmiana realnego i nominalnego PKB nominalnego PKB spadła poniżej zera, spadkowi gospodarczemu musiałaby towarzyszyć ujemna stopa inflacji (deflacja), która jest zjawiskiem nie- zwykle rzadkim, obserwowanym tylko kilka razy w historii Stanów Zjed- noczonych. Z reguły cztery – pięć kwartałów przed rozpoczęciem recesji dynamika PKB rok do roku zaczyna spadać. Ale nie każde spowolnienie prowadzi do recesji. Zwykle już przed pojawieniem się sygnałów ostrzegawczych rządowi decydenci podejmują działania, mające zapobiec spadkowi gospo- darczemu. Niemniej obserwowanie zmian w rocznej dynamice PKB może być przydatne do tworzenia prognoz krótkoterminowych: bardzo rzadko dochodzi do gwałtownego odwrócenia tendencji. Potrzeba trochę czasu, by „wybić z uderzenia” 10-bilionową gospodarkę USA. Na szczęście ob- serwatorzy rynków finansowych dysponują kilkoma wskaźnikami wyprze- dzającymi, które na ogół wcześniej sygnalizują utratę impetu przez tego molocha. Dla uzyskania bardziej wyraźnego obrazu ekonomiści z reguły obser- wują kilka wskaźników równocześnie. Pomaga to zmniejszyć niebezpie- czeństwo uzyskania fałszywych sygnałów. Czasem niektóre wskaźniki wykazują tendencję spadkową, sugerując możliwy spadek aktywności. Jeśli jednak kilka innych wskaźników daje pozytywne wskazania, to naj- słabszy z nich można pominąć i stwierdzić, że gospodarka wcale nie zmie- rza do kryzysu. 50 WSKAŹNIKI EKONOMICZNE. PRZEWODNIK DLA INWESTORA Deflatory Jeśli stopa wzrostu PKB jest najważniejszą liczbą w Raporcie o PKB, to deflatory PKB niewątpliwie zasługują na mocną drugą pozycję. Dla wielu inwestorów i ekonomistów, łącznie z ekonomistami Rezerwy Federalnej, deflatory są ważniejszymi miarami inflacji niż Indeks cen konsumpcyjnych (CPI28), Indeks cen produkcji przemysłowej (PPI29) czy pozostałe wskaźniki cen towarów. Szczególnie wysoko cenione są deflatory rządowych wydatków konsumpcyjnych i inwestycji brutto, wydatków konsumpcyjnych gospo- darstw domowych oraz deflator wydatków konsumpcyjnych gospodarstw domowych bez żywności i energii, znany także jako PCEDXF E. Ten ostatni wskaźnik został uznany przez Wall Street za nieoficjalny benchmark inflacji bazowej. Deflatory są szczególnie interesujące dla inwestorów operujących obligacjami, wiadomo bowiem, że większy niż oczekiwany wzrost ich wielko- ści z reguły przekłada się na spadek wartości papierów o stałych dochodach. Dlaczego deflatory zastąpiły inne miary inflacji? Powód jest prosty: nie tylko początkujących i decydentów, ale wszystkich inwestorów interesują przede wszystkim dominujące tendencje gospodarcze, a nie węższe i specy- ficzne trendy. Deflatory PKB odzwierciedlają zmiany cen w skali makro. W przeciwieństwie do nich CPI jest jedynie „koszykiem” kilkuset dóbr i usług, wybranych przez Bureau of Labor Statistics30 (więcej informacji o zmia- nach cen i inflacji bazowej — zobacz rozdział 12.). Inwestorów najbardziej interesuje deflator wydatków konsumpcyjnych gospodarstw domowych bez żywności i energii, czyli tzw. Bazowy PCED. Jest on preferowaną miarą inflacji, ponieważ odzwierciedla inflację bazową, z pominięciem cen żywności i energii, która bezpośrednio uderza w konsu- mentów. Ceny żywności i energii mogą wykazywać znaczne wahania w trakcie miesiąca, a ekonomiści wolą prezentować trendy cenowe, pozbawione takich „szumów”. W związku z tym, że zdecydowana większość konsumpcji przy- pada na gospodarstwa domowe, a omawiany wskaźnik obejmuje wszystkie skonsumowane dobra i usługi (a nie tylko kilkaset z nich, jak CPI), Bazowy PCED stał się na najbaczniej obserwowaną miarą inflacji. 28 ang. Consumer Price Index — przyp. tłum. 29 ang. Producer Price Index — przyp. tłum. 30 Biuro Statystyki Pracy USA — przyp. tłum. PRODUKT KRAJOWY BRUTTO 51 Wydatki konsumpcyjne Jaki poziom życia obywateli, taka kondycja gospodarki Stanów Zjednoczo- nych. To stare powiedzenie jest dziś może bardziej prawdziwe niż kiedy- kolwiek wcześniej. Panuje przekonanie, że wyjątkowa odporność konsu- mentów na ostatnie kryzysy — takie jak wojna, ataki na USA na ich terytorium, ogromne malwersacje finansowe przedsiębiorstw, osiem z dzie- sięciu największych bankructw firm w historii Stanów Zjednoczonych i wszczęta procedura impeachmentu — dowodzi trwałej siły gospodarki. W poprzednich dziesięcioleciach tylko jeden z tych wstrząsów zachwiałby amerykańską gospodarką. A dziś wydaje się, że sami konsumenci są zdolni do podtrzymania dobrej koniunktury. To dzięki nim wydłuża się okres wzrostu gospodarczego, a okresy spadku są krótsze i nie tak głębokie. Obniżenie stopy wzrostu wydatków konsumpcyjnych to niemal pewny sygnał nadchodzącego kryzysu. Kiedy społeczeństwo jest zaniepokojone sy- tuacją ekonomiczną — z powodu rosnącego bezrobocia albo destrukcyjne- go wpływu inflacji na siłę nabywczą dolara — albo po prostu popada w na- strój zniechęcenia, od razu znajduje to odzwierciedlenie w nawykach konsumenckich. Jak widać z rysunku 1.3, przedłużający się spadek rocznej stopy wzrostu wydatków konsumpcyjnych poprzedzał każdą z sześciu recesji w USA od 1963 r. Zwykle redukcja wydatków jest najwcześniej zauważalna w zakupach artykułów o dużej wartości, takich jak dobra trwałe. Dlatego właśnie w tej części wydatków konsumpcyjnych można dostrzec pierwsze sygnały nadchodzącej dekoniunktury. Rysunek 1.3. Wydatki konsumpcyjne gospodarstw domowych 52 WSKAŹNIKI EKONOMICZNE. PRZEWODNIK DLA INWESTORA (Bardziej szczegółowe omówienie wydatków konsumpcyjnych i wy- stępujących w nich tendencji — zobacz rozdział 11., „Dochody i wydatki osobiste”). Wydatki inwestycyjne Wszystkie artykuły przemysłowe i technologiczne, wykorzystywane do wy- twarzania dóbr i usług przeznaczonych do sprzedaży, nazywamy wyposa- żeniem kapitałowym. Nakłady na zakup wyposażenia mogą więc być cał- kiem dobrym wskaźnikiem przyszłej aktywności gospodarczej. Pozwala on stwierdzić, czy rentowność przedsiębiorstwa wzrasta, czy się obniża, jak menedżerowie postrzegają przyszłe warunki gospodarcze i jaka jest siła lub słabość gospodarki. Jak już wspomniałem, Wall Street koncentruje się raczej na inwesty- cjach trwałych — inwestycje krajowe brutto minus zapasy. Z dwóch kate- gorii inwestycji trwałych: mieszkaniowych i niemieszkaniowych (czyli na- kładów inwestycyjnych), pierwsza jest zdecydowanie mniejsza, bo obejmuje zaledwie 25 – 30 całości. Nie wolno jednak lekceważyć wpływu inwestycji mieszkalnych. Ich udział sięga wprawdzie tylko około 4,5 całkowitej pro- dukcji gospodarczej, ale trzeba też pamiętać o efekcie mnożnika inwesty- cyjnego, wywoływanym przez budownictwo mieszkaniowe w gospodarce: po wybudowaniu domu lub mieszkania tempo wydatków konsumpcyjnych zwykle gwałtownie wzrasta, bo każdy właściciel przystępuje do malowania, dekorowania i meblowania swojego lokum. Pomimo tego analitycy i ekonomiści są z reguły bardziej zainteresowani inwestycjami niemieszkaniowymi. Jedną z przyczyn tego stanu rzeczy jest znaczący (niemal 75 ) udział tego składnika w inwestycjach trwałych. Do- starcza on też cennej wiedzy o postrzeganiu sytuacji gospodarczej przez sektor przedsiębiorstw. Trzeba też pamiętać, że wielu inwestorów operują- cych akcjami — a szczególnie tych, którzy lokują swoje pieniądze na gieł- dzie NASDAQ31 i wypatrują nowego Microsoftu lub Intela — wykazuje 31 NASDAQ (ang. National Association of Securities Dealers Automated Quotations) — jedna z amerykańskich giełd papierów wartościowych. W odróżnieniu od dużo starszej g
Pobierz darmowy fragment (pdf)

Gdzie kupić całą publikację:

Wskaźniki ekonomiczne. Przewodnik dla inwestora
Autor:

Opinie na temat publikacji:


Inne popularne pozycje z tej kategorii:


Czytaj również:


Prowadzisz stronę lub blog? Wstaw link do fragmentu tej książki i współpracuj z Cyfroteką: