Cyfroteka.pl

klikaj i czytaj online

Cyfro
Czytomierz
00285 006132 14265306 na godz. na dobę w sumie
Wspieranie zagranicznych inwestycji bezpośrednich w Polsce przez system zachęt dla inwestorów - ebook/pdf
Wspieranie zagranicznych inwestycji bezpośrednich w Polsce przez system zachęt dla inwestorów - ebook/pdf
Autor: Liczba stron: 326
Wydawca: Wydawnictwo Uniwersytetu Łódzkiego Język publikacji: polski
ISBN: 978-83-8142-326-7 Data wydania:
Lektor:
Kategoria: ebooki >> poradniki >> ekonomia
Porównaj ceny (książka, ebook (-15%), audiobook).

Ważnym procesem zachodzącym we współczesnej gospodarce światowej jest umiędzynarodowienie. Polega ono na tworzeniu i rozwijaniu różnych form ponadnarodowych powiązań między przedsiębiorstwami, których przykładem są zagraniczne inwestycje bezpośrednie.

Głównym celem podjętych badań jest ocena reakcji inwestorów zagranicznych na stosowanie zachęt. Pierwszą część monografii poświęcono teoretycznym, prawnym i organizacyjnym aspektom wspierania inwestorów zagranicznych. Część druga, empiryczna, zawiera badania oceniające znaczenie zachęt z perspektywy gospodarki kraju goszczącego i kraju pochodzenia.

Publikacja adresowana jest przede wszystkim do ekonomistów i przedstawicieli biznesu międzynarodowego. Może również zainteresować osoby związane z funkcjonowaniem przedsiębiorstw w przestrzeni międzynarodowej – menedżerów, ekspertów, reprezentantów administracji publicznej.

Znajdź podobne książki Ostatnio czytane w tej kategorii

Darmowy fragment publikacji:

Tomasz Dorożyński – Uniwersytet Łódzki, Wydział Ekonomiczno-Socjologiczny Katedra Wymiany Międzynarodowej, Instytut Ekonomii, 90-255 Łódź, ul. POW 3/5 RECENZENT Barbara Jankowska REDAKTOR INICJUJĄCY Monika Borowczyk REDAKTOR WYDAWNICTWA UŁ Anna Sońta SKŁAD I ŁAMANIE AGENT PR PROJEKT OKŁADKI Katarzyna Turkowska Zdjęcie wykorzystane na okładce: © Depositphotos.com/Olivier26 © Copyright by Tomasz Dorożyński, Łódź 2018 © Copyright for this edition by Uniwersytet Łódzki, Łódź 2018 Wydane przez Wydawnictwo Uniwersytetu Łódzkiego Wydanie I. W.08819.18.0.M Ark. wyd. 17,0; ark. druk. 20,375 ISBN 978-83-8142-325-0 e-ISBN 978-83-8142-326-7 Wydawnictwo Uniwersytetu Łódzkiego 90-131 Łódź, ul. Lindleya 8 www.wydawnictwo.uni.lodz.pl e-mail: ksiegarnia@uni.lodz.pl tel. (42) 665 58 63 Spis treści Wykaz skrótów Wstęp 9 11 CZĘŚĆ I WSPIERANIE INWESTORÓW ZAGRANICZNYCH PRZESŁANKI, UWARUNKOWANIA, INSTRUMENTY 1.1.1. Internacjonalizacja a zagraniczne inwestycje bezpośrednie – przegląd definicji 1.1.2. Motywy podejmowania zagranicznych inwestycji bezpośrednich Rozdział 1 Przesłanki wspierania inwestorów zagranicznych w świetle teorii i badań empirycznych 27 1.1. Zagraniczne inwestycje bezpośrednie jako forma internacjonalizacji przedsiębiorstw 27 28 32 36 1.2. Wpływ zagranicznych inwestycji bezpośrednich na gospodarkę 36 42 45 1.3. Determinanty wyboru lokalizacji 1.4. Uzasadnienie dla wspierania zagranicznych inwestycji bezpośrednich 49 1.2.1. Gospodarka kraju goszczącego 1.2.2. Gospodarka kraju pochodzenia Rozdział 2 Ramy prawne i organizacyjne wspierania zagranicznych inwestycji bezpośrednich 2.1. Reguły konkurencji Unii Europejskiej 2.1.1. Pomoc państwa versus pomoc publiczna 2.1.2. Klasyfikacja pomocy publicznej 2.1.3. Pomoc publiczna w świetle Traktatu o funkcjonowaniu Unii Europejskiej 2.1.4. Przesłanki pomocy publicznej 63 63 66 67 68 69 6 Spis treści 2.2. Instytucje otoczenia biznesu 2.1.4.1. Przesłanki istnienia pomocy publicznej 2.1.4.2. Przesłanki niedozwolonej pomocy publicznej 2.1.5. Wyłączenia automatyczne i warunkowe 2.1.6. Wyłączenia grupowe oraz pomoc de minimis 2.2.1. Pojęcie 2.2.2. Przykłady działań instytucji publicznych w kraju 2.2.3. Aktywność polskich przedstawicielstw za granicą 2.2.4. Polskie instytucje w rankingach międzynarodowych Rozdział 3 Zachęty inwestycyjne w Polsce 3.1. Perspektywa zagranicznych inwestorów bezpośrednich wchodzących do Polski 3.1.1. Specjalne strefy ekonomiczne w Polsce 3.1.1.1. Warunki i formy wsparcia 3.1.1.2. Skutki funkcjonowania 3.1.1.3. Zagraniczne inwestycje bezpośrednie w specjalnych strefach ekono- micznych 3.1.1.4. Nowe zasady funkcjonowania specjalnych stref ekonomicznych w Polsce 3.1.2. Program wspierania inwestycji o istotnym znaczeniu dla polskiej gospodarki 3.1.3. Zwolnienie z podatku od nieruchomości i inne formy pomocy samorządów lokalnych 3.1.4. Centra badawczo-rozwojowe 3.1.5. Parki przemysłowe i technologiczne 3.2. Perspektywa zagranicznych inwestorów bezpośrednich wychodzących z Polski 3.2.1. Zachęty finansowe 3.2.1.1. Fundusz Ekspansji Zagranicznej 3.2.1.2. Fundusze strukturalne Unii Europejskiej 3.2.2. Zachęty fiskalne 3.2.3. Instrumenty zmniejszające ryzyko 3.2.4. Instrumenty informacyjno-doradcze CZĘŚĆ II EMPIRYCZNA OCENA ZNACZENIA ZACHĘT DLA INWESTORÓW ZAGRANICZNYCH 69 72 73 74 77 78 81 85 87 99 99 99 99 105 109 110 113 117 121 123 126 129 129 129 131 132 134 Rozdział 4 Zachęty z perspektywy przedsiębiorstw z kapitałem zagranicznym w województwie łódzkim 4.1. Zakres badania, metoda badawcza i dobór próby badawczej 4.2. Charakterystyka próby badawczej 141 141 145 Spis treści 7 151 154 160 162 163 169 4.8.1. Rozkład odpowiedzi i podstawowe statystyki opisowe 169 4.8.2. Ranking ogólny przesłanek wyboru lokalizacji 177 4.8.3. Zróżnicowanie przesłanek wyboru lokalizacji na podstawie rankingu ogólnego 178 4.8.4. Zróżnicowanie przesłanek wyboru lokalizacji na podstawie testu Manna-Whitneya 186 188 4.8.5. Rankingi szczegółowe przesłanek wyboru lokalizacji 194 195 4.3. Kapitał zagraniczny w przedsiębiorstwach 4.4. Aktywność eksportowa inwestorów zagranicznych 4.5. Aktywność importowa inwestorów zagranicznych 4.6. Konkurencyjne lokalizacje 4.7. Znaczenie instytucji dla wyboru lokalizacji 4.8. Przesłanki wyboru lokalizacji 4.9. Znaczenie zachęt dla wyboru lokalizacji 4.9.1. Ranking ogólny zachęt inwestycyjnych 4.9.2. Zróżnicowanie znaczenia zachęt inwestycyjnych na podstawie rankingu ogólnego 4.9.3. Zróżnicowanie znaczenia zachęt inwestycyjnych na podstawie testu Manna- -Whitneya 4.9.4. Ranking szczegółowy zachęt inwestycyjnych 4.10. Specjalne strefy ekonomiczne 4.11. Znaczenie pomocy publicznej dla wyboru lokalizacji 4.12. Wsparcie po rozpoczęciu działalności (opieka poinwestycyjna) Rozdział 5 Wykorzystanie pomocy publicznej przez przedsiębiorstwa z kapitałem zagranicznym 5.1. Wartość i struktura pomocy publicznej 5.2. Przesłanki lokalizacji a wykorzystanie pomocy publicznej 5.3. Zachęty inwestycyjne a wykorzystanie pomocy publicznej Rozdział 6 Zachęty z perspektywy polskich inwestorów bezpośrednich z województwa łódzkiego 6.1. Wielkość i struktura zagranicznych inwestycji bezpośrednich z województwa łódz- kiego Wykorzystanie pomocy publicznej przez polskich inwestorów bezpośrednich z woje- wództwa łódzkiego 6.2. 6.3. Znaczenie zachęt dla podjęcia decyzji o inwestycji zagranicznej 6.3.1. Charakterystyka badanych przedsiębiorstw 6.3.2. Aktywność zagraniczna 6.3.3. Motywy ekspansji inwestycyjnej 6.3.4. Wykorzystanie zachęt inwestycyjnych 197 204 206 208 211 214 217 217 226 232 239 239 244 248 249 252 254 255 8 Spis treści Zakończenie Spis tabel Spis rysunków Bibliografia Summary Nota o Autorze Załącznik 1. Kwestionariusz dla inwestorów zagranicznych Załącznik 2. Kwestionariusz dla polskich inwestorów bezpośrednich z województwa łódzkiego 259 265 271 273 301 305 307 319 Wykaz skrótów AIB ARP ASEAN BIT CATI CBR CIT EAMSA EEFS EEN EIBA EMAS EOG ESW FEZ GCI GUS IDI IOB IPA JST KKK KUKE ŁOM Academy of International Business (Akademia Biznesu Międzynaro- dowego) Agencja Rozwoju Przemysłu SA Association of South-East Asian Nations (Stowarzyszenie Narodów Azji Południowo-Wschodniej) bilateral investment treaty (umowa o wzajemnym popieraniu i ochro- nie inwestycji) Computer-Assisted Telephone Interviewing (wspomagany kompute- rowo wywiad telefoniczny) centrum badawczo-rozwojowe corporate income tax (podatek dochodowy od osób prawnych) Euro-Asia Management Studies Association (Euroazjatyckie Stowa- rzyszenie Studiów o Zarządzaniu) European Economics and Finance Society (Europejskie Towarzystwo Ekonomiczne i Finansowe) Enterprise Europe Network (Europejska Sieć Wspierania Przedsię- biorczości) European International Business Academy (Oddział Europejski Aka- demii Biznesu Międzynarodowego) EcoManagement and Audit Scheme (System Ekozarządzania i Audytu) Europejski Obszar Gospodarczy Europa Środkowo-Wschodnia Fundusz Ekspansji Zagranicznej TFI BGK The Global Competitiveness Index (Globalny Indeks Konkurencyjności) Główny Urząd Statystyczny Individual in-Depth Interview (indywidualny wywiad pogłębiony) instytucje otoczenia biznesu investment promotion agency (lokalna agencja promocji inwestycji) jednostka samorządu terytorialnego Krajowe Klastry Kluczowe Korporacja Ubezpieczeń Kredytów Eksportowych Łódzki Obszar Metropolitalny 10 Wykaz skrótów ŁSSE MPiT MŚP NIK NUTS OECD OFDI OIiP PAIH PAIiIZ PAPI PARP PIB PKB PKZ PM RCOI SOOiPP SSE SUDOP TED Łódzka Specjalna Strefa Ekonomiczna Ministerstwo Przedsiębiorczości i Technologii małe i średnie przedsiębiorstwo Najwyższa Izba Kontroli fr. Nomenclature des unités territoriales statistiques, ang. Nomencla- ture of Territorial Units for Statistic (klasyfikacja jednostek terytorial- nych do celów statystycznych) Organisation for Economic Co-operation and Development (Organi- zacja Współpracy Gospodarczej i Rozwoju) Outward Foreign Direct Investment (zagraniczne inwestycje bezpo- średnie wychodzące) ośrodki innowacji i przedsiębiorczości Polska Agencja Inwestycji i Handlu SA Polska Agencja Informacji i Inwestycji Zagranicznych SA Paper And Pen Personal Interview (wywiad bezpośredni realizowany przy użyciu papierowej ankiety wypełnianej przez ankietera) Polska Agencja Rozwoju Przedsiębiorczości polskie inwestycje bezpośrednie produkt krajowy brutto przedsiębiorstwo z kapitałem zagranicznym przedsiębiorstwo międzynarodowe Regionalne Centrum Obsługi Inwestora Stowarzyszenie Organizatorów Ośrodków Innowacji i  Przedsiębior- czości w Polsce specjalna strefa ekonomiczna System Udostępniania Danych o Pomocy Publicznej Tenders Electronic Daily (Suplement do Dziennika Urzędowego Unii Europejskiej poświęcony europejskim zamówieniom publicznym) Traktat o funkcjonowaniu Unii Europejskiej Trybunał Sprawiedliwości Unii Europejskiej Traktat ustanawiający Wspólnotę Europejską Unia Europejska TFUE TSUE TWE UE UNCTAD United Nations Conference on Trade and Development (Konferencja Narodów Zjednoczonych ds. Handlu i Rozwoju) UOKiK Urząd Ochrony Konkurencji i Konsumentów WE WPHI Wspólnota Europejska Wydziały Promocji Handlu i Inwestycji przy ambasadach i konsula- tach generalnych RP zagraniczne biura handlowe Polskiej Agencji Inwestycji i Handlu zagraniczne inwestycje bezpośrednie ZBH ZIB Wstęp Jednym z ważniejszych procesów zachodzących we współczesnej gospodarce świa- towej jest umiędzynarodowienie. Polega ono między innymi na tworzeniu i roz- wijaniu różnych form ponadnarodowych powiązań między przedsiębiorstwami, od stosunkowo prostych, np. eksport, po zdecydowanie bardziej zaawansowane. Do takich należą zagraniczne inwestycje bezpośrednie (ZIB), będące przejawem aktywności przedsiębiorstw międzynarodowych (PM) (Johanson, Vahlne, 1997; Markusen, 1984; 1997; Marinov, Marinova, red., 2012; Trąpczyński, 2013; Bucz- kowski i in., 2015; Alfaro, Chauvin, 2017). Przedsiębiorstwa międzynarodowe poszukują optymalnej lokalizacji niemal we wszystkich (bezpiecznych politycznie i  gospodarczo) państwach i  regionach na świecie. Zagranicznego inwestora interesuje bowiem przede wszystkim konkretne miejsce w przestrzeni do realizacji swojego projektu. W tej sytuacji zarówno kraje, jak i jednostki niższego szczebla mogą zabiegać o zagranicznego inwestora, wyko- rzystując w tym celu także środki publiczne (Świerkocki, red., 2011a, s. 9). Problematyka przesłanek wyboru lokalizacji przez przedsiębiorstwa z  kapi- tałem zagranicznym (PKZ) ma długą historię w badaniach z zakresu ekonomii i zarządzania, w tym ekonomii międzynarodowej i biznesu międzynarodowego. Nielsen, Asmussen i Weatherall (2017) dokonali przeglądu 153 opracowań do- tyczących determinant wyboru lokalizacji przez PM, opublikowanych w  latach 1976–2015 w renomowanych czasopismach naukowych1. Okazało się, że ich au- torzy koncentrowali się głównie na zależnościach pomiędzy wyborem lokalizacji a niektórymi atrybutami gospodarek kraju goszczącego, np. wielkością rynku we- wnętrznego, jakością instytucji, wysokością podatku dochodowego od osób praw- nych, poziomem wynagrodzeń, infrastrukturą czy zasobami kapitału ludzkiego. Ponad połowę badań (52 ) przeprowadzono na poziomie mikroekonomicznym2, jednak tylko w siedmiu przypadkach (5 ) autorzy wykorzystali dane pierwotne. Nieliczne badania poświęcone były wyłącznie zachętom inwestycyjnym, np. Head i Ries (1996) oraz Meyer i Nguyen (2005) analizowali znaczenie specjalnych stref 1 Najwięcej w „Journal of International Business Studies” (26), „International Business Re- view” (11) oraz „Strategic Management Journal” (8). 2 Większość badań dotyczyła przedsiębiorstw inwestujących w Chinach. 12 ekonomicznych, a  Oman (2000) – ulg podatkowych w  podejmowaniu decyzji o wyborze lokalizacji. Wspieranie ZIB przez system zachęt dla inwestorów stanowi wciąż aktualny przedmiot dyskusji wśród akademików i ekspertów (np. Aggarwal, 2012; John- son, Toledano i in., 2013; Jensen, Winiarczyk, 2014; Tavares-Lehmann i in., red., 2016; World Investment Report (2010–2018). Regularne badania w tym obszarze prowadzi Columbia Center on Sustainable Investment3 pod kierunkiem Sauvan- ta (Columbia University, USA). Tematyka ta jest także często podejmowana na konferencjach naukowych organizowanych przez prestiżowe organizacje zrzesza- jące ekonomistów i przedstawicieli biznesu międzynarodowego (np. AIB, EIBA, EAMSA, EEFS)4. W literaturze polskiej jedną z ostatnich pozycji poświęconych w całości zachętom inwestycyjnym była publikacja dotycząca wspierania krajo- wych spółek inwestujących poza granicami kraju (Wiliński, 2013). Badania w tym obszarze od kilku lat prowadzi także zespół pracowników z Uniwersytetu Łódz- kiego pod kierunkiem Świerkockiego (Dorożyński, Świerkocki, Urbaniak, 2014; 2015a, b; 2017a, b, c). Istotną rolę w  przyciąganiu (i  utrzymaniu) inwestorów zagranicznych mogą odegrać instytucje otoczenia biznesu (IOB), w  tym organy publiczne różnego szczebla (krajowe, regionalne, lokalne). Do tego celu wykorzystywane są instru- menty polityki gospodarczej (zachęty) w  zależności od kompetencji, regulacji i posiadanych zasobów. Władze oczywiście mają wybór – mogą nie podejmować żadnych działań, ale mogą również przyjąć aktywną postawę i  podjąć starania zmierzające do zainteresowania właścicieli kapitału określoną lokalizacją. W tym drugim przypadku powinny kierować się głównie przesłankami ekonomicznymi (efektywnością) lub społecznymi (niwelowanie dysproporcji), w celu osiągnięcia wymiernych korzyści dla gospodarki kraju (regionu) goszczącego. Mogą być one związane m.in. z tworzeniem miejsc pracy, napływem innowacyjnych technolo- gii, wdrożeniem nowych metod zarządzania przedsiębiorstwami, dodatkowymi wpływami z eksportu, możliwościami zacieśnienia współpracy lokalnych przed- siębiorców z PKZ (podwykonawstwo, dostawy, usługi) czy wreszcie ze zmianami w strukturze gospodarki (Blomström, Globerman, Kokko, 1999; Carkovic, Levine, 2002a, b; Alfaro, 2003; Fortanier, 2007). Większość rządów aktywnie konkuruje o inwestorów poprzez stosowanie sze- regu zachęt, do których zaliczamy m.in. instrumenty fiskalne, finansowe, regula- cyjne oraz techniczno-informacyjne (Cass, 2007; James, 2009; Harding, Javorcik, 2011; Tavares-Lehmann i in., red., 2016; World Investment Report (2017, 2018). 3 4 A Joint Center of Columbia Law School and The Earth Institute, Columbia University. AIB – Academy of International Business (https://aib.msu.edu/; dostęp: wrzesień 2018), EIBA – European International Business Academy (http://www.eiba.org/r/home; dostęp: wrzesień 2018), EAMSA – Euro-Asia Management Studies Association (http://www.eamsa. org/index.php; dostęp: wrzesień 2018), EEFS – European Economics and Finance Society (http://www.eefs-eu.org/; dostęp: wrzesień 2018). Wstęp Wstęp 13 Jednak stosowanie zachęt w celu przyciągnięcia (i utrzymania) przedsiębiorstw z kapitałem zagranicznym nie może być uznane a priori za uzasadnione ekono- micznie, wiąże się to bowiem z ponoszeniem różnych kosztów, które w pewnych sytuacjach mogą przewyższać oczekiwane korzyści (James, 2009a; Tuomi, 2012). Aktywność taka może budzić wątpliwości nie tylko z uwagi na samo subsydio- wanie podmiotów gospodarczych, a tym samym ingerencję państwa w rynek, ale właśnie ze względu na selektywność udzielanego wsparcia (na podstawie art. 107.1 TFUE selektywność stanowi jedną z przesłanek niedozwolonej pomocy publicznej). Jednocześnie wiemy, że pomimo ograniczeń nałożonych na kraje członkowskie przez unijne przepisy w zakresie konkurencji różne formy subsy- diowania przedsiębiorstw, w tym także inwestorów zagranicznych, stosowane są dość powszechnie przez instytucje publiczne w krajach członkowskich Unii Eu- ropejskiej (Ghauri, Oxelheim, red., 2004; Ambroziak, 2012; 2015; Pisapia, 2014; Politaj, 2014). W ostatnich kilku latach punkt ciężkości w badaniach nad ZIB w Polsce prze- sunął się w stronę inwestycji wychodzących (Gorynia, Nowak, Wolniak, 2010; Wi- liński, 2013; Karaszewski, red., 2013; Karaszewski, Jaworek, 2016; Gorynia i in., 2013a; 2013b; 2014; 2015a; 2015b; Buczkowski i in., 2015; Dzikowska, Gorynia, Jankowska, red., 2016). Można to uzasadnić, odwołując się m.in. do teorii ścieżki inwestycyjnej i etapu, w którym znajduje się obecnie Polska (Kola, Kuzel, 2007; Gorynia, Nowak, Wolniak, 2009). Jednakże mając świadomość, jak duże znacze- nie dla naszego kraju jako gospodarki goszczącej mają zagraniczne inwestycje napływające, zasadne wydaje się podjęcie badań na temat zachęt inwestycyjnych z obu perspektyw, tzn. gospodarki kraju przyjmującego i wysyłającego. Badania przeprowadzone dotychczas na świecie, również w Polsce, nie po- zwalają na jednoznaczną ocenę skuteczności zachęt w przyciąganiu (i utrzyma- niu) inwestorów zagranicznych. Ich wyniki w większości jednak uprawniają do sformułowania wniosku, że rola zachęt w podjęciu decyzji o wyborze lokalizacji była drugorzędna w porównaniu z innymi czynnikami. W szczególności wątpli- wości te dotyczą badań na poziomie regionalnym i lokalnym, które dotychczas realizowane były stosunkowo rzadko i zazwyczaj na niewielkich próbach lub też metodą case study (np. Morisset, Pirnia, 2002; Stawicka, 2007; 2015; James, 2009; Różański, 2010; Świerkocki, red., 2011a, b; Dorożyński, Świerkocki, Urbaniak, 2014; 2015a; 2015b, 2017b; 2018; Tavares-Lehmann i in., red., 2016; Karaszew- ski, red., 2016). Podobnie dotychczasowe doświadczenia opisane w literaturze nie uprawnia- ją do sformułowania jednoznacznej oceny efektów prowadzenia polityki wspie- rającej eksport ZIB (Sauvant, 2008; Johnson, Toledano, i in., 2013; Götz, 2013; Buczkowski i in., 2015). Jednak skoro liczne badania (Lipsey, 2002; Świerkocki, 2011; Wiliński, 2013) dowiodły korzystnego wpływu ZIB na gospodarkę kraju pochodzenia, to być może należy wspierać rodzimych inwestorów. Ważnym argu- mentem na rzecz takiej polityki jest pozytywny wpływ inwestycji zagranicznych 14 na rozwój krajowych spółek i ich pozycję konkurencyjną w stosunku do pozo- stałych przedsiębiorstw (Gabrielczak, Serwach, 2014). Zdaniem wielu badaczy polskie inwestycje bezpośrednie są ważnym czynnikiem rozwoju przedsiębiorstw macierzystych i wzrostu ich produktywności (np. Gołębiowski, Witek-Hajduk, 2007; Doryń, 2011; Trąpczyński, 2014). Z drugiej strony ZIB może nie przynieść przedsiębiorstwu oczekiwanych korzyści ze względu na większe ryzyko, trudno- ści w zarządzaniu filią, braki kadrowe. Z tego właśnie powodu warto badać czyn- niki kształtujące skutki i efektywność takich decyzji (Jaworek, 2013; Karaszewski, red., 2013). Niejednoznaczność, a  czasem nawet sprzeczność dotychczas formułowanych wniosków stanowią w mojej ocenie kluczową przesłankę do przeprowadzenia po- głębionych badań na temat efektów stosowania zachęt dla inwestorów zagranicz- nych, w szczególności na poziomie regionalnym i lokalnym. Ewidentnie brakuje opracowań empirycznych w tym obszarze, zwłaszcza w Polsce. Co prawda, tema- tyką tą zajmowało się wielu badaczy (np. Wysokińska, Witkowska, 2004; Majew- ska, 2006; Słomińska, 2007; Stawicka, 2007; 2015; Różański, 2010; Wiliński, 2013; Pastusiak i in., 2016; Karaszewski, red., 2016), lecz zazwyczaj na marginesie innych rozważań, np. dotyczących atrakcyjności inwestycyjnej Polski i jej regionów, spe- cjalnych stref ekonomicznych oraz motywów podejmowania ZIB. Uzasadnia to potrzebę przeprowadzenia badań skoncentrowanych na wspieraniu zagranicznych inwestycji bezpośrednich przez system zachęt dla inwestorów. Tematyka pracy wychodzi poza obręb jednej dyscypliny i opiera się na dorob- ku ekonomii oraz nauk o zarządzaniu w wymiarze międzynarodowym (rys. W1). Mając na względzie konwencję terminologiczną, którą zaproponował Gorynia (2012) oraz zakres przeprowadzonych badań (dominują analizy na poziomie mi- kro), należy przyjąć, że bliżej jej do biznesu międzynarodowego niż do ekonomii międzynarodowej5. Praca jest wielowymiarowa. Wpisuje się w  dwa główne nurty teoretyczne, tj. teorie lokalizacji oraz eklektyczną teorię produkcji międzynarodowej, ale nawią- zuje także do zagadnień z zakresu polityki ekonomicznej, w tym przede wszystkim polityki przemysłowej o charakterze mikroekonomicznym, rozumianej jako dzia- łalność interwencyjna państwa wobec przedsiębiorstw. Instrumenty polityki prze- mysłowej mogą realizować różne cele, np. oddziaływać na strukturę rynków, po- budzać innowacje, ułatwiać podmiotom gospodarczym przystosowanie do zmian otoczenia. Mogą również, co jest przedmiotem tej pracy, oddziaływać na aktyw- ność międzynarodową przedsiębiorstw poprzez stosowanie, np. ulg podatkowych, subwencji, kredytów i gwarancji. 5 Jak twierdzi Gorynia, domeną zainteresowań ekonomii międzynarodowej jest gospodarka narodowa (makro), a domeną zainteresowań biznesu międzynarodowego jest przedsię- biorstwo zaangażowane w międzynarodową działalność gospodarczą (poziom mikro) (Go- rynia, 2012). Wstęp Wstęp 15 Teorie lokalizacji Eklektyczna teoria produkcji międzynarodowej Wspieranie ZIB przez zachęty inwestycyjne Zachęty inwestycyjne Polityka inwestycyjna Polityka przemysłowa Nauki ekonomiczne Ekonomia Zarządzanie Ekonomia międzynarodowa Międzynarodowy wymiar aktywności gospodarczej w ujęciu makroekonomicznym Zarządzanie międzynarodowe (Biznes międzynarodowy) Mikroekonomiczne aspekty funkcjonowania przedsiębiorstw w przestrzeni międzynarodowej Rysunek W1. Wielowymiarowość badania Źródło: opracowanie własne. 16 Głównym celem naukowym badania jest ocena znaczenia zachęt dla zagranicz- nych inwestorów bezpośrednich poprzez ocenę efektów rozumianych jako reakcje inwestorów na ich stosowanie. A zatem przyjęto perspektywę inwestora. Realizacji celu głównego służą dwa cele szczegółowe: C1: ocena znaczenia instrumentów kraju goszczącego (host country measures) przy podejmowaniu decyzji o wyborze lokalizacji przez przedsiębiorstwa z kapi- tałem zagranicznym; C2: ocena znaczenia instrumentów kraju pochodzenia (home country measures) przy podejmowaniu decyzji o eksporcie zagranicznych inwestycji bezpośrednich. W literaturze przedmiotu wielokrotnie podejmowano próby zdefiniowania po- jęcia zachęt inwestycyjnych. W badaniu UNCTAD (1996) przyjęto, że są to wy- mierne korzyści oferowane przez rządy poszczególnym przedsiębiorstwom lub grupom przedsiębiorstw, aby zmusić je do określonych zachowań. Autorzy rapor- tu OECD (2003) uznali, że są to środki, które mają wpływać na wielkość, lokaliza- cję oraz przedmiot działalności inwestorów zagranicznych poprzez ich oddziały- wanie na koszty i ryzyko projektu. Biorąc pod uwagę cel niniejszego opracowania, z punktu widzenia instrumentów kraju goszczącego, trafna wydaje się węższa de- finicja sformułowana przez Thomasa (2007), zgodnie z którą zachęty inwestycyjne to instrumenty oddziałujące na wybór lokalizacji. Ich celem może być przycią- gnięcie nowych inwestycji lub utrzymanie już istniejących. Na podstawie przeglądu literatury wyselekcjonowano pięć podstawowych ka- tegorii zachęt dla inwestycji napływających (finansowe, fiskalne, regulacyjne, in- formacyjno-techniczne oraz wsparcie rzeczowe). Podobny katalog instrumentów wyróżniono dla zagranicznych inwestycji wychodzących (finansowe, fiskalne, re- gulacyjne, informacyjno-techniczne oraz ograniczające ryzyko) (Sauvant, 2008; Johnson, Toledano i in., 2013; Tavares-Lehmann i in., red., 2016). W odniesieniu do celu głównego i celów szczegółowych sformułowano nastę- pujące pytania badawcze: P1: Jakie znaczenie przy wyborze lokalizacji przez przedsiębiorstwa z kapitałem zagranicznym mają poszczególne zachęty inwestycyjne? P2: Czy cechy przedsiębiorstw różnicują oddziaływanie zachęt inwestycyjnych na wybór określonej lokalizacji? P3: Jaką rolę w wyborze lokalizacji odgrywają instytucje otoczenia biznesu? P4: Jakie znaczenie mają zachęty inwestycyjne dla podjęcia decyzji o eksporcie ZIB? Odpowiedzi na te pytania pozwolą ustosunkować się zarówno do opinii kwe- stionujących zasadność wspierania inwestorów zagranicznych, jak i do poglądów popierających aktywną politykę w tym obszarze. Pozwolą również poszerzyć do- tychczasową wiedzę na temat przesłanek wyboru lokalizacji przez PKZ (ujęcie teo- retyczne) i wesprzeć rekomendacjami dysponentów środków publicznych (ujęcie praktyczne). Praca ma zatem charakter teoretyczno-poznawczy. Wyniki badań mogą być również wykorzystane w  procesie rozwoju systemu instytucjonalno- -prawnego wspierania inwestorów zagranicznych w Polsce. Wstęp Wstęp 17 Znaczenie zachęt dla inwestorów zagranicznych (cel główny) C1 C2 Instrumenty kraju goszczącego Instrumenty kraju pochodzenia P1 H1 P4 H4 Eksport ZIB Wybór lokalizacji P2 H2 P3 H3 Instytucje otoczenia biznesu Cechy przedsiębiorstw inwestujących Rysunek W2. Schemat badania Źródło: opracowanie własne. Przegląd teorii i badań empirycznych oraz sformułowane powyżej cele i pytania badawcze uzasadniają przyjęcie następujących czterech hipotez (rys. W2): H1: Stosowanie instrumentów kraju goszczącego (host country measures) przy- czynia się do wyboru określonej lokalizacji przez inwestorów zagranicznych, ale nie jest to czynnik o  pierwszorzędnym znaczeniu. Jak wykazali m.in. Morisset i Pirnia (2000), Blömstrom i Kokko (2003), Moran (2005), Javorcik i Spatareanu (2008), Klemm i Van Parys (2012), Freund i Moran (2017), zachęty inwestycyj- ne rzadko należą do grupy kluczowych determinant wyboru lokalizacji, którymi najczęściej są koszty pracy, wielkość rynku, jakość infrastruktury, stabilność go- spodarcza i polityczna. Jednak w sytuacji, gdy potencjalne lokalizacje mają zbliżo- ne cechy fundamentalne, zachęty mogą mieć przesądzające znaczenie o wyborze miejsca inwestycji (Oman, 2000; Biggs, 2007). Podobnie, z wielu innych badań przeprowadzonych głównie w krajach rozwijających się porównanych przez Jame- sa (2009; 2013) oraz Tuomi (2012) wynika, że zachęty inwestycyjne miały drugo- rzędne znaczenie dla podjęcia decyzji o wyborze lokalizacji przez podmioty z ka- pitałem zagranicznym. H2: Znaczenie przesłanek wyboru lokalizacji przez przedsiębiorstwa z kapita- łem zagranicznym, w tym oddziaływanie zachęt jest pochodną cech samego inwe- stora, tzn. wielkości przedsiębiorstwa, rodzaju prowadzonej działalności, poziomu innowacyjności, aktywności eksportowej oraz formy inwestycji (Dunning, Lun- dan, 2008; Strange i in., 2009; Nielsen, Asmussen, Weatherall, 2017). 18 H3: Jakość instytucji otoczenia biznesu w  kraju goszczącym jest istotnym czynnikiem determinującym wybór lokalizacji przez inwestorów zagranicz- nych oraz skuteczność udzielanego im wsparcia. Jak dowodzą niektórzy bada- cze, istnieje wprost proporcjonalna zależność między jakością funkcjonowa- nia instytucji a napływem ZIB, np. Pournarakis, Varsakelis, 2002; Globerman, Shapiro, 2003; Fabry, Zeghni, 2006; Daude, Stein, 2007; Nielsen, Asmussen, Weatherall, 2017. H4: Stosowanie instrumentów kraju pochodzenia (home country measures) przyczynia się do podjęcia przez przedsiębiorstwa decyzji o eksporcie ZIB. Jak twierdzi m.in. Wiliński (2013), zarówno pozytywny wpływ inwestycji bezpo- średnich na gospodarkę kraju inwestora, jak i na rozwój rodzimych przedsię- biorstw uzasadniają prowadzenie polityki wspierającej eksport ZIB. Instrumenty kraju pochodzenia obniżają koszty i ryzyko projektu, a zatem sprzyjają podej- mowaniu decyzji o ekspansji zagranicznej (Buczkowski i in., 2015). Do osiągnięcia założonych celów oraz weryfikacji sformułowanych powyżej hipotez wykorzystano krajowy i  zagraniczny dorobek literatury przedmiotu z zakresu ekonomii, zarządzania oraz prawa. Stanowił on podstawę do przepro- wadzenia własnych badań empirycznych, którymi objęto 201 przedsiębiorstw z kapitałem zagranicznym, 45 polskich inwestorów zagranicznych oraz 6 insty- tucji otoczenia biznesu. Uzupełniono je licznymi analizami z wykorzystaniem źródeł pierwotnych i wtórnych (tab. W1)6. Tabela W1. Operacjonalizacja hipotez badawczych Treść pytań i hipotez Symbol Sposób pomiaru P1: Jakie znaczenie przy wyborze lokalizacji przez przedsiębiorstwa z kapitałem zagranicznym mają poszczególne zachęty inwestycyjne? H1 Kluczowe zmienne Stosowanie instrumen- tów kraju goszczącego (host country measures) przyczynia się do wyboru określonej lokalizacji przez inwestorów zagra- nicznych, ale nie jest to czynnik o pierwszorzęd- nym znaczeniu. a) znaczenie przesłanek wyboru lokalizacji (6 grup* i 41 czynni- ków); b) oddziaływanie zachęt na podjęcie decyzji inwestycyjnej (5 grup** i 15 form wsparcia); c) wykorzystanie pomocy publicznej przez polskich inwe- storów zagranicznych z woje- wództwa łódzkiego. a, b) ocena przeprowadzona na podstawie rozkładów odpowie- dzi, rankingów i statystyk opiso- wych z 201 wywiadów bezpo- średnich z PKZ w województwie łódzkim (rozdział 4); c) liczba zdarzeń, wartość, forma i przeznaczenie pomocy publicz- nej dla 201 PKZ na podstawie SUDOP**** (rozdział 5). 6 W badaniach użyto kilku baz danych. Były to m.in.: (1) rejestr REGON przedsiębiorstw z ka- pitałem zagranicznym w województwie łódzkim Głównego Urzędu Statystycznego; (2) Sys- tem Udostępniania Danych o Pomocy Publicznej Urzędu Ochrony Konkurencji i Konsumen- tów; (3) własna baza danych polskich inwestorów zagranicznych z województwa łódzkiego; (4) niepublikowane dane Ministerstwa Rozwoju na temat specjalnych stref ekonomicznych. Wstęp Wstęp 19 Treść pytań i hipotez Symbol P2: Czy cechy przedsiębiorstw różnicują oddziaływanie zachęt inwestycyjnych na wybór określonej loka- lizacji? H2 Kluczowe zmienne Sposób pomiaru a) zróżnicowanie przesłanek wyboru lokalizacji przez PKZ z województwa łódzkiego na podstawie 5 cech***; b) zróżnicowanie znaczenia zachęt inwestycyjnych dla PKZ z województwa łódzkiego na podstawie 5 cech***. a, b) ocena przeprowadzona z wykorzystaniem rozkładów odpowiedzi, statystyk opiso- wych oraz testu Manna-Whit- neya na podstawie wyników 201 wywiadów bezpośrednich z PKZ w województwie łódzkim (rozdział 4). Znaczenie przesłanek wyboru lokalizacji przez przedsiębiorstwa z ka- pitałem zagranicznym, w tym oddziaływanie zachęt jest pochodną cech samego inwestora, tzn. wielkości przedsię- biorstwa, rodzaju pro- wadzonej działalności, poziomu innowacyjności, aktywności eksportowej oraz formy inwestycji. P3: Jaką rolę w wyborze lokalizacji odgrywają instytucje otoczenia biznesu? H3 Jakość funkcjonowania instytucji otoczenia biz- nesu w kraju goszczącym jest istotnym czynnikiem determinującym wybór lokalizacji przez inwesto- rów zagranicznych oraz skuteczność udzielanego im wsparcia. a) statystyczna ocena zależności z wykorzystaniem współczyn- nika eta na podstawie 201 wywiadów bezpośrednich z PKZ w województwie łódzkim oraz SUDOP**** (rozdział 5); b, c, d) ocena przeprowadzona na podstawie rozkładów od- powiedzi i statystyk opisowych z 201 wywiadów bezpośrednich z PKZ w województwie łódzkim (rozdział 4). P4: Jakie znaczenie mają zachęty inwestycyjne dla podjęcia decyzji o eksporcie ZIB? H4 a) zależność pomiędzy przesłan- kami wyboru lokalizacji oraz znaczeniem zachęt inwestycyj- nych a wykorzystaniem pomocy publicznej przez PKZ; b) znaczenie instytucji dla wybo- ru lokalizacji; c) relacje inwestorów z admini- stracją w województwie; d) wsparcie instytucji dla inwestorów po rozpoczęciu działalności. Stosowanie instrumen- tów kraju pochodzenia (home country measures) przyczynia się do podję- cia przez przedsiębior- stwa decyzji o eksporcie ZIB. a) wykorzystanie pomocy publicznej przez polskich inwe- storów zagranicznych z woje- wództwa łódzkiego; b) oddziaływanie zachęt inwe- stycyjnych na podjęcie decyzji o eksporcie ZIB. a) liczba zdarzeń, wartość, forma i przeznaczenie pomocy publicznej na podstawie własnej bazy polskich inwestorów bez- pośrednich (PIB) z województwa łódzkiego oraz SUDOP**** (rozdział 6). b) ocena oddziaływania przepro- wadzona na podstawie wyników wywiadów pogłębionych z PIB z województwa łódzkiego dla pięciu grup zachęt oraz dla dzie- więciu instrumentów wsparcia (rozdział 6). * Koszty produkcji, zasoby ludzkie, potencjał gospodarczy województwa, relacje z administracją, infrastruktura, inne. ** Finansowe, fiskalne, regulacyjne, informacyjno-techniczne, wsparcie rzeczowe. *** Wielkość przedsiębiorstwa, form inwestycji, działalność eksportowa, innowacyjność, przedmiot działalności. **** Systemu Udostępniania Danych o Pomocy Publicznej (UOKiK). Źródło: opracowanie własne. 20 Struktura książki wynika z przyjętych hipotez i celów badawczych. Składa się z dwóch części. Pierwsza obejmuje rozdziały 1–3 poświęcone teoretycznym, praw- nym i  organizacyjnym aspektom wspierania inwestorów zagranicznych. Część druga, empiryczna, zawiera badania oceniające znaczenie zachęt dla inwestorów zagranicznych (rozdziały 4–6). Celem pierwszego rozdziału jest ocena zasadności wspierania inwestorów za- granicznych w świetle teorii i badań empirycznych. Rozważania rozpoczęto od wyjaśnienia dlaczego przedsiębiorstwo decyduje się rozpocząć działalność go- spodarczą za granicą. Usystematyzowano motywy podejmowania ZIB, zarówno w ujęciu makro-, jak i mikroekonomicznym, odwołując się m.in. do teorii handlu międzynarodowego oraz teorii zagranicznych inwestycji bezpośrednich. Następ- nie dokonano przeglądu badań empirycznych celem oceny efektów ZIB z  per- spektywy gospodarki przyjmującej i wysyłającej. Ich wyniki są niejednoznaczne. Przeważają jednak opinie o skutkach pozytywnych, zwłaszcza w odniesieniu do gospodarek goszczących. Ocena efektu netto ZIB stanowi podstawę do dalszych rozważań nad racjonalnością wspierania podmiotów z kapitałem zagranicznym. Po pierwsze, dokonano syntetycznego przeglądu determinant wyboru lokaliza- cji, aby wyjaśnić, czym kierują się przedsiębiorstwa międzynarodowe, poszukując optymalnego miejsca do prowadzenia działalności. Po drugie, porównano wyniki badań empirycznych, aby ocenić wrażliwość inwestorów zagranicznych na stoso- wanie zachęt. Wynika z nich, że nie przesądzały one o wyborze lokalizacji. Brak jest również jednoznacznej oceny efektów prowadzenia polityki inwestycyjnej ukierunkowanej na eksport ZIB. W rozdziale drugim omówiono ramy prawne i organizacyjne wspierania in- westorów zagranicznych w Polsce. Przyznawanie zachęt inwestycyjnych musi być zgodne z unijnymi i krajowymi regułami konkurencji, co wynika m.in. z art. 3 Traktatu o  Funkcjonowaniu UE (TFUE). Dlatego pierwszą cześć rozdziału po- święcono przepisom o pomocy publicznej. Druga część dotyczy instytucji otocze- nia biznesu. Przeanalizowano i oceniono działalność instytucji odpowiedzialnych za wspieranie inwestorów zagranicznych w Polsce. Jak wynika z badań (np. Glo- berman, Shapiro, 2003), kraje posiadające sprawnie funkcjonujący system instytu- cjonalny mogą przyciągnąć więcej inwestycji zagranicznych. Ponadto wywiera on wpływ na skuteczność pomocy oferowanej inwestorom. W  rozdziale trzecim scharakteryzowano i  porównano instrumenty dla in- westorów zagranicznych w  Polsce oraz dla polskich inwestorów bezpośrednich (PIB). Najwięcej uwagi poświęcono specjalnym strefom ekonomicznym (SSE)7. 7 Do oceny funkcjonowania specjalnych stref ekonomicznych w Polsce wykorzystano niepu- blikowane dane, które opracowano w 2016 r. w Departamencie Wspierania Małych i Śred- nich Przedsiębiorstw Ministerstwa Rozwoju w odpowiedzi na prośbę zespołu pracowników z Katedry Wymiany Międzynarodowej UŁ. Obejmowały one szczegółowe zestawienia do- tyczące napływu ZIB do specjalnych stref ekonomicznych w Polsce, w tym m.in. skumu- lowaną wartość nakładów inwestycyjnych, skumulowaną liczbę zezwoleń oraz wielkość Wstęp
Pobierz darmowy fragment (pdf)

Gdzie kupić całą publikację:

Wspieranie zagranicznych inwestycji bezpośrednich w Polsce przez system zachęt dla inwestorów
Autor:

Opinie na temat publikacji:


Inne popularne pozycje z tej kategorii:


Czytaj również:


Prowadzisz stronę lub blog? Wstaw link do fragmentu tej książki i współpracuj z Cyfroteką: