Cyfroteka.pl

klikaj i czytaj online

Cyfro
Czytomierz
00066 005735 11250931 na godz. na dobę w sumie
Współczesna etykieta biznesu w codziennej praktyce w Polsce - ebook/pdf
Współczesna etykieta biznesu w codziennej praktyce w Polsce - ebook/pdf
Autor: Liczba stron:
Wydawca: Wydawnictwa Uniwersytetu Warszawskiego Język publikacji: polski
ISBN: 978-83-235-1889-1 Data wydania:
Lektor:
Kategoria: ebooki >> naukowe i akademickie >> inne
Porównaj ceny (książka, ebook, audiobook).

Autorka porusza zagadnienia dotyczące źródeł etykiety biznesu i jej współzależności z zasadami protokołu dyplomatycznego, kultury korporacyjnej i etykiety towarzyskiej w Polsce. Szczegółowo omawia zasady etykiety w sytuacjach służbowych i prezentuje problemy, z jakimi spotykają się na co dzień pracownicy polskich firm i urzędów.

Obszernie opisuje konkretne zachowania wynikające z zasad etykiety biznesu oraz ich warianty, będące skutkiem odrębności kultury narodowej, zwyczajów i tradycji zachowań grzecznościowych. Zwraca uwagę na te wymiary polskiej kultury, które wpływają na zróżnicowane podejście do zasad etykiety biznesu.

Z książki wyłania się wizerunek pracownika, pożądany według obowiązujących w Polsce zasad etykiety, a także obraz zwyczajów współczesnych Polaków w sytuacjach zawodowych.

Książka pod patronatem Polskiego Radia RDC.

Znajdź podobne książki Ostatnio czytane w tej kategorii

Darmowy fragment publikacji:

KaminskaEtykieta_ok 3/19/15 11:26 AM Page 1 Wieloletnia praca dydaktyczna z zakresu etykiety w sytu - acjach służbowych w Polsce jaskrawo pokazuje problemy, z jakimi spotykają się na co dzień pracownicy polskich firm i urzędów. Dylematy dotyczą przede wszystkim kwestii równego traktowania kobiet i mężczyzn, precedencji i tych zasad, które wiążą się z ustaleniem pierwszeństwa. Wynika to głównie z braku spójności kryteriów, jakie obieramy przy ustalaniu zasad w sytuacjach towarzyskich i służ bo - wych. W pierwszym przypadku Polacy nie mają wątpli wości w kwestii pierwszeństwa: przyznają je kobietom. Chyba że zaistnieje znaczna różnica wieku osób wchodzących w in - terakcje, wówczas płeć staje się kryterium drugorzędnym. Natomiast w stosunkach pracy istotne znaczenie ma hie - rarchia zawodowa. Powstaje jednak pytanie, czy na tyle istotne, aby wyparło kryterium płci i wieku? Ze Wstępu www.wuw.pl/ksiegarnia ##7#52#aSUZPUk1BVC1WaXJ0dWFsbw== Dr Irena Kamińska-Radomska – specja - listka z dziedziny stosunków między naro - do wych i etykiety biznesu, założycielka firmy szko le niowej The Protocol School of Poland. Wiedzę z zakresu protokołu dyploma tycz - nego, etykiety biznesu oraz wystąpień pu - blicznych zdobywała w The Protocol School of Washington w Waszyngtonie pod okiem największych ekspertów, m.in. Jonathana Mollera – szefa protokołu Białego Domu. Przeszkoliła kilkanaście tysięcy osób z za kresu komunikacji międzyludzkiej, etykiety biznesu, dress code’u, protokołu dyplomatycznego, wystąpień publicznych i negocjacji. Współ - pracowała z Clark University. Wykłada na Uniwersytecie Ekonomicznym w Kato wi cach oraz w Akademii Leona Koźmińskiego. Autorka wielu artykułów wydanych w Polsce i USA oraz książek: Etykieta biznesu, czyli mię dzynarodowy język kurtuazji i Kultura biz - nesu. Normy i formy. Zapraszana jako ekspert do TVP1, TVP2, TVP Info, radiowej Trójki, RDC, Polskiego Radia 1030 AM Chicago. I r e n a K a m iń s k a - R a d o m s k a Książka, napisana przez znaną i cenioną w środowisku ba - daczy etykiety biznesu autorkę, zasługuje na uwagę przede wszystkim ze względu na podjęcie bardzo ważnego pro - blemu relacji między międzynarodową kodyfikacją etykiety a praktycznym jej zastosowaniem w kraju należącym do określonego kręgu kulturowego, mającego właściwą sobie historię obyczajów i tradycję zachowań grzecznościowych. Z recenzji prof. dr hab. Małgorzaty Marcjanik i I r e n a K a m ń s k a - R a d o m s k a W S P Ó Ł C Z E S N A E T Y K E T A B Z N E S U I I Współczesna ETYKIETA BIZNESU w codziennej praktyce w Polsce strEtykieta 2/23/15 12:38 PM Page 1 Współczesna ETYKIETA BIZNESU w codziennej praktyce w Polsce ##7#52#aSUZPUk1BVC1WaXJ0dWFsbw== strEtykieta 2/23/15 12:38 PM Page 2 ##7#52#aSUZPUk1BVC1WaXJ0dWFsbw== strEtykieta 2/23/15 12:38 PM Page 3 I r e n a K a m iń s k a - R a d o m s k a Współczesna ETYKIETA BIZNESU w codziennej praktyce w Polsce Warszawa 2015 ##7#52#aSUZPUk1BVC1WaXJ0dWFsbw== Recenzent Małgorzata Marcjanik Redaktor prowadzący Ewa Wyszyńska Redakcja Elwira Wyszyńska Redakcja techniczna Zofia Kosińska Korekta Bożena Gorlewska Projekt okładki i stron tytułowych Anna Gogolewska Ilustracja na okładce © iStock/Vallenti Skład i łamanie Ryszard Obrębski ISBN 978-83-235-1881-5 ISBN 978-83-235-1889-1 (PDF) © Copyright by Wydawnictwa Uniwersytetu Warszawskiego, Warszawa 2015 © Copyright by Irena Kamińska-Radomska, Warszawa 2015 Publikacja dofinansowana przez The Protocol School of Poland Wydawnictwa Uniwersytetu Warszawskiego 00-497 Warszawa, ul. Nowy Świat 4 www.wuw.pl e-mail: wuw@uw.edu.pl Księgarnia internetowa: www.wuw.pl/ksiegarnia Wydanie 1 ##7#52#aSUZPUk1BVC1WaXJ0dWFsbw== Spis treści Spis treści Wstęp . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . Uzasadnienie problemu badawczego . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . Przedmiot, cele i hipotezy pracy . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . Metodologia badań . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . Struktura pracy . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 1. Wprowadzenie do zagadnień etykiety biznesu . . . . . . . . . . . . . . . . . 1 .1 . Tło społeczne współczesnych zasad etykiety biznesu . . . . . . . . . 1 .2 . Źródła etykiety biznesu i jej współzależność z zasadami proto- kołu dyplomatycznego, kultury korporacyjnej i etykiety towa- rzyskiej w Polsce . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 1 .2 .1 . Geneza etykiety biznesu . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 1 .2 .2 . Pojęcie etykiety . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 1 .2 .3 . Etykieta towarzyska w Polsce . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 1 .2 .4 . Etykieta biznesu . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 1 .2 .5 . Protokół dyplomatyczny . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 1 .2 .6 . Kultura organizacyjna/korporacyjna / kultura organizacji . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 2. Polska kultura narodowa na tle różnic kulturowych . . . . . . . . . . . . 2 .1 . Polska kultura według badań antropologicznych Gerta J . Hofstedego, Paula Pedersena, Geerta Hofstedego, Edwarda T . Halla i Fonsa Trompenaarsa . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 2 .1 .1 . Dziesięć sztucznych kultur według podziału Gerta 9 9 11 12 15 17 17 25 25 27 39 44 51 55 59 65 J . Hofstedego, Paula Pedersena i Geerta Hofstedego . . . 65 2 .1 .2 . Podział na kultury wysokokontekstowe i niskokonteks- towe według Edwarda T . Halla . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 69 2 .1 .3 . Klasyfikacja kultur według Fonsa Trompenaarsa i Charlesa Humpden-Turnera . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 71 ##7#52#aSUZPUk1BVC1WaXJ0dWFsbw== 6 Spis treści 2 .2 . Wymiary polskiej kultury wpływające na zróżnicowane podejście do zasad etykiety biznesu . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 2 .2 .1 . Wpływ czynnika „unikanie niepewności” . . . . . . . . . . . . . . 2 .2 .2 . Polski indywidualizm . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 2 .2 .3 . Polska krajem kultury męskiej (mascu) i kultury całościowej . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 2 .2 .4 . Hierarchiczny charakter kultury polskiej . . . . . . . . . . . . . . . 3. Zakres etykiety biznesu i jej zasady we współczesnych poradnikach . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 3 .1 . Zakres zastosowania zasad etykiety biznesu . . . . . . . . . . . . . . . . . . 3 .1 .1 . Wizerunek pracownika według zasad etykiety . . . . . . . . . 3 .1 .2 . Autoprezentacja w sytuacjach służbowych . . . . . . . . . . . . 3 .1 .3 . Powitania – formy i zasady pierwszeństwa . . . . . . . . . . . . . 3 .1 .4 . Przedstawianie osób . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 3 .1 .5 . Zajmowanie miejsc przy stole . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 3 .1 .6 . Zajmowanie miejsc w samochodzie . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 3 .1 .7 . Wchodzenie do pomieszczeń . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 3 .1 .8 . Wejście do windy i wyjście z windy . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 3 .1 .9 . Dystans w kontaktach międzyludzkich . . . . . . . . . . . . . . . . 3 .1 .10 . Przyjęcia zasiadane  . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 3 .1 .11 . Przyjęcia na stojąco – nawiązywanie kontaktów . . . . . . . 3 .1 .12 . Formy grzecznościowe w korespondencji . . . . . . . . . . . . . 3 .2 . Analiza zasad etykiety biznesu we współczesnych poradnikach . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 3 .2 .1 . Uścisk dłoni jako podstawowa forma powitania 72 72 75 75 77 78 78 78 79 80 81 82 83 84 85 86 86 87 87 88 w sytuacjach służbowych . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 90 3 .2 .2 . Precedencja w powitaniach – kto inicjuje uścisk dłoni . . 95 3 .2 .3 . Uścisk dłoni w grupie osób – precedencja . . . . . . . . . . . . . 101 3 .2 .4 . Powitania bez uścisku dłoni . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 103 3 .2 .5 . Formuły powitania . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 104 3 .2 .6 . Zachowanie niewerbalne podczas powitań bez uścisku dłoni . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 106 3 .2 .7 . Powitania werbalne – precedencja . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 110 3 .2 .8 . Całowanie w rękę . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 115 3 .2 .9 . Całowanie w policzki . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 120 3 .2 .10 . Prezentacja osób – precedencja . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 121 3 .2 .11 . Zasady prezentacji osób . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 129 ##7#52#aSUZPUk1BVC1WaXJ0dWFsbw== Spis treści 7 3 .2 .12 . Formy adresatywne i pierwszeństwo w przechodzeniu na ty . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 134 3 .2 .13 . Przejście korytarzem – zasady precedencji . . . . . . . . . . . . . 143 3 .2 .14 . Precedencja przy wsiadaniu do windy i wysiadaniu z windy . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 144 3 .2 .15 . Precedencja przy przechodzeniu przez drzwi . . . . . . . . . . 146 3 .2 .16 . Wznoszenie toastów i akceptacja win . . . . . . . . . . . . . . . . . . 149 3 .2 .17 . Wnioski z analizy poradników . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 150 4. Zwyczaje współczesnych Polaków w sytuacjach zawodowych . . . 154 4 .1 . Badania ankietowe . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 154 4 .1 .1 . Przechodzenie przez drzwi – precedencja . . . . . . . . . . . . . 155 4 .1 .2 . Precedencja w podawaniu dłoni . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 161 4 .1 .3 . Powitania w grupie osób . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 169 4 .1 .4 . Całowanie podczas powitań . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 171 4 .1 .5 . Formy adresatywne . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 172 4 .1 .6 . Wnioski z badania ankietowego . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 176 4 .2 . Analiza wywiadów . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 182 4 .2 .1 . Ustępowanie w drzwiach – kryteria pierwszeństwa . . . . 184 4 .2 .2 . Inicjowanie poufałych form adresatywnych . . . . . . . . . . . . 192 4 .2 .3 . Wznoszenie toastów . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 197 4 .2 .4 . Podawanie dłoni . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 200 4 .2 .5 . Całowanie dłoni . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 207 4 .2 .6 . Powitania w grupie osób . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 208 4 .2 .7 . Powitania i ukłony – precedencja . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 210 4 .2 .8 . Wnioski z przeprowadzonych wywiadów . . . . . . . . . . . . . . 212 5. Opis zachowań wynikających z zasad etykiety biznesu oraz wariantów motywowanych kulturą narodową . . . . . . . . . . . . . 214 5 .1 . Uścisk dłoni . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 215 5 .2 . Powitania w grupie osób . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 218 5 .3 . Przechodzenie przez drzwi . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 220 5 .4 . Powitanie bez uścisku dłoni – precedencja . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 223 5 .5 . Proponowanie poufałych form adresatywnych . . . . . . . . . . . . . . . 225 5 .6 . Przedstawianie osób . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 228 5 .7 . Reakcja na faux pas w powitaniach . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 230 5 .8 . Toasty, akceptacja win . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 232 ##7#52#aSUZPUk1BVC1WaXJ0dWFsbw== 8 Spis treści Zakończenie . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 234 Literatura . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 236 Źródła internetowe . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 241 Spis rysunków . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 242 Spis tabel . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 243 ##7#52#aSUZPUk1BVC1WaXJ0dWFsbw== Wstęp Uzasadnienie problemu badawczego Wieloletnia praca dydaktyczna z zakresu etykiety w sytuacjach służ- bowych w Polsce jaskrawo pokazuje problemy, z jakimi spotykają się na co dzień pracownicy polskich firm i urzędów. Dylematy dotyczą przede wszystkim kwestii równego traktowania kobiet i mężczyzn, precedencji i tych zasad, które wiążą się z ustaleniem pierwszeństwa. Wynika to głównie z braku spójności kryteriów, jakie obieramy przy ustalaniu zasad w sytuacjach towarzyskich i służbowych. W pierw- szym przypadku Polacy nie mają wątpliwości w kwestii pierwszeń- stwa: przyznają je kobietom. Chyba że zaistnieje znaczna różnica wie- ku osób wchodzących w interakcje, wówczas płeć staje się kryterium drugorzędnym. Natomiast w stosunkach pracy istotne znaczenie ma hierarchia zawodowa. Powstaje jednak pytanie, czy na tyle istotne, aby wyparło kryterium płci i wieku? Problem ten nie jest dostatecznie dostrzegany przez autorów pu- blikacji na temat etykiety. Dlatego też proponowane zasady albo wy- nikają z etykiety towarzyskiej, albo całkowicie opierają się na randze pracowników – na wzór zasad protokołu dyplomatycznego – i nie są jednolite. Jednak bezkrytyczne narzucenie zasad wynikających z hie- rarchii w codziennym życiu zawodowym może skutkować niechęcią wobec takich rozwiązań i w konsekwencji negatywną oceną zacho- wań opartych na całkowitym uznaniu nadrzędności rangi. Przestrze- ganie zasad może być więc odebrane jako brak kultury. Możemy ##7#52#aSUZPUk1BVC1WaXJ0dWFsbw== 10 Wstęp więc mieć absurdalną sytuację, w której pracownicy zachowujący się zgodnie z etykietą będą odbierani jako pozbawieni kultury osobistej. Poza tym, w przypadku norm zachowania, trudno mówić o ich na- rzucaniu. Normy wypracowywane są przez pokolenia i chociaż ule- gają zmianom, to takim, które następują stopniowo. A ugruntowanie norm w nowej formie również wymaga pokoleń. Dotychczas nie prowadzono badań dotyczących zasad propono- wanych w  podręcznikach etykiety biznesu. Jeśli są podejmowane, dotyczą zasadności stosowania etykiety w ogóle – przez wykazanie, jakie zachowania są postrzegane przez pracowników jako najbardziej irytujące, negatywne1. Najbardziej zbliżone tematycznie do badań nad etykietą bizne- su są badania z zakresu kultury w „formie ucieleśnionej”2, ukazujące poziom kultury osobistej polskiego społeczeństwa ogólnie. Brakuje jednak badań dotyczących specyfiki kulturalnego zachowania w sy- tuacjach służbowych. Efekt tego braku jest widoczny w niespójnym podejściu autorów poradników/podręczników etykiety biznesu, któ- rzy – podejmując temat – bazują na zasadach etykiety towarzyskiej, przenosząc jej normy na grunt zawodowy, lub całkowicie opierają zasady na hierarchii służbowej bez uwzględnienia specyfiki kultury narodowej. Dlatego dzisiaj tak ważne jest dokładne zbadanie, jakie zachowania są wybierane przez Polaków jako grzeczne w sytuacjach służbowych oraz jakie sytuacje budzą największe wątpliwości, tak aby usystematyzować kodeks manier pracowniczych. Zarówno ze względów praktycznych, jak i z punktu widzenia na- uki celowe jest zbadanie codziennych interakcji pracowników pod kątem stosowania/niestosowania zasad etykiety biznesu w sytuacjach służbowych dla przedstawienia ogólnych tendencji oraz dla przedsię- wzięcia ewentualnych działań edukacyjnych. Tym bardziej że w tym zakresie podobne badania etnograficzne nie były prowadzone. 1 A. Jarczyński, Etykieta w biznesie, Gliwice 2010, s. 9–10. 2 Te zagadnienia zostały omówione w rozdziale 1.1. ##7#52#aSUZPUk1BVC1WaXJ0dWFsbw== Przedmiot, cele i hipotezy pracy 11 Przedmiot, cele i hipotezy pracy Przedmiotem pracy jest zbadanie etykiety biznesu w Polsce z punktu widzenia pracowników, czyli podmiotów stosujących/odrzucających zasady, oraz osób zajmujących się propagowaniem etykiety we współ- czesnych publikacjach. Praca ma charakter opisowy – interpretacyj- ny, wynikający z  badań literatury, badań ankietowych, wywiadów i obserwacji. Podstawowym celem jest rozpoznanie różnic w stosowaniu zasad etykiety w relacjach służbowych w Polsce. Celami poznawczymi są: 1. Ustalenie nieścisłości w zasadach etykiety biznesu w literatu- rze przedmiotu przez porównanie podejścia autorów współ- czesnych poradników etykiety do tych samych zagadnień. Analizowane publikacje to poradniki etykiety biznesu oraz takie prace, które zawierają obszerne fragmenty poświęcone zasadom przyjętym w sytuacjach służbowych. 2. Ustalenie nieścisłości we współczesnym podejściu do zastoso- wania zasad etykiety w sytuacjach służbowych – w codziennej praktyce. Celem praktycznym jest opis modyfikacji zachowania w  sytu- acjach służbowych, zgodnego z zasadami etykiety biznesu i jedno- cześnie uwzględniającego przyzwyczajenia wynikające z  kultury narodowej. Badania empiryczne przeprowadzono wśród pracowników urzę- dów miejskich oraz przedsiębiorstw i korporacji, a także wśród pra- cujących studentów (studiów niestacjonarnych i  podyplomowych). Analizie poddano również współczesne poradniki etykiety porusza- jące zagadnienia kontaktów służbowych. W pracy dowodzi się tezy, że pracownicy firm i urzędów mają kłopot z rozstrzyganiem, jakie zasady etykiety stosować w sytuacjach służbowych. Ponadto sformułowano następujące hipotezy: 1. W polskich firmach i urzędach stosowane są głównie zasady precedencji opartej na randze. ##7#52#aSUZPUk1BVC1WaXJ0dWFsbw== 12 Wstęp 2. Niektóre zachowania różnicujące płeć, takie jak np. całowanie dłoni podczas powitań, kwestie akceptacji win, wznoszenia toastów itp., które w etykiecie towarzyskiej są zarezerwowane tylko dla płci męskiej, w sytuacjach służbowych są odrzucane. 3. Niektóre zachowania równościowe dotyczące płci (np. prze- chodzenie przez drzwi) w sytuacjach służbowych nie są akcep- towane. 4. Istnieje możliwość zachowania się zgodnego z zasadami ety- kiety biznesu i jednocześnie uwzględniającego przyzwyczaje- nia Polaków wynikające z kultury narodowej. Metodologia badań Wzorcem metodologii wykorzystanej w niniejszej pracy są badania etnograficzne stosowane przez Monikę Kosterę oraz Barbarę Czar- niawską-Joerges3 w  pracach dotyczących kultury organizacyjnej w  dziedzinie zarządzania i  organizacji. Metodologie etnograficzne w dużej mierze są oparte na badaniach jakościowych, które – mimo coraz liczniejszych zastosowań4 – spotykają się z krytyką ze wzglę- du na ich charakter interpretacyjny. Według niektórych opinii „jako takie nie gwarantują poprawności czy wartościowości wyników”5. Z drugiej jednak strony są też głosy, „że nie powinniśmy zakładać, iż techniki stosowane w  badaniach ilościowych są jedynymi, jakie 3 M. Kostera, Antropologia organizacji.Metodologia badań terenowych, Warsza- wa 2003; Kultura organizacji, badania etnograficzne polskich firm, red. M. Kostera, Gdańsk 2007; B. Czarniawska-Joerges, Exploring complex organiztions: a cultural per- spective, Newbury Park 1992. 4 Steinar Kvale posłużył się przykładem obrazującym współczesne wykorzysta- nie badań ilościowych: „wrzucając do wyszukiwarki Google hasło «badania jakościo- we w chemii», otrzymałem ponad 2 miliony wyświetleń, a w odpowiedzi na hasło «badania jakościowe nauki społeczne» – aż 11 milionów wyświetleń (kiedy wyszu- kiwałem słowo «ilościowy», liczba wyświetleń wynosiła odpowiednio 7 i 17 milio- nów)”; S. Kvale, Prowadzenie wywiadów, przeł. A. Dziuban, Warszawa 2011, s. 144. 5 Kultura organizacji, op. cit., s. 11. ##7#52#aSUZPUk1BVC1WaXJ0dWFsbw== Metodologia badań 13 pozwalają wyciągać trafne wnioski”6. Nie ulega też wątpliwości, że badania jakościowe (wywiady, obserwacje, analiza tekstów) pozwa- lają na ogląd zjawisk we współczesnym, rzeczywistym kontekście społecznym, co jest istotne w badaniach zmieniających się zjawisk. Natomiast dla uzyskania rzetelności badań i poprawności wyników badacze stosujący metodologię etnograficzną są zgodni co do ko- nieczności wprowadzenia różnorodności metod i tzw. gęstości opisu, co w niniejszej pracy zostało uwzględnione, nie zabrakło też badań ilościowych. Badania zostały podzielone na trzy etapy: 1. Badania literatury – porównanie podejścia autorów współ- czesnych poradników etykiety do tych samych zagadnień. Analizowana literatura to poradniki etykiety biznesu oraz te publikacje, które zawierają obszerne fragmenty poświęcone zasadom przyjętym w sytuacjach służbowych. Celem badania jest identyfikacja różnic w  zaproponowanych przez autorów rozwiązaniach. Analizowane są te aspekty etykiety bizneso- wej, które mogą różnić się od zasad przyjętych w etykiecie to- warzyskiej. Zaliczam tu wszelkie zasady dotyczące kontaktów służbowych, w których zastosowanie będzie miała preceden- cja, oraz wszystkie te zachowania, które etykieta towarzyska różnicuje ze względu na wiek czy płeć. Są to kwestie spotkań o charakterze służbowo-towarzyskim, wyjścia do restauracji, zamawianie alkoholu, akceptacji win, wznoszenia toastów, płacenia rachunku itp. Natomiast analizie nie podlegają takie kwestie, które można z całą pewnością uznać za jednakowe zarówno w sytuacji prywatnej, jak i biznesowej. Do tej grupy – niepodlegającej badaniu – należą m.in. zasady spożywania posiłków, prawidłowego posługiwania się sztućcami, układa- nia menu czy konsumpcji podczas standing party. Natomiast inne aspekty przyjęć, które wiążą się z orszakiem powitalnym, wznoszeniem toastów, zajmowaniem miejsc przy stole czy na- wiązywaniem nowych kontaktów – będą przedmiotem badań. 6 D. Silverman, Interpretacja badań jakościowych, przeł. M. Głowacka-Grajper, J. Ostrowska, Warszawa 2009, s. 59. ##7#52#aSUZPUk1BVC1WaXJ0dWFsbw== 14 Wstęp 2. Badania ankietowe, będące konsekwencją analizy poradników. Ich celem jest sprawdzenie, jakie zachowania są uznawane za właściwe przez osoby niezajmujące się etykietą zawodowo. Ta forma badania nie gwarantuje przedstawienia rzeczywistych zachowań respondentów, ponieważ opowiedzenie się za regu- łami w tych samych sytuacjach w sensie deklaratywnym nie musi odzwierciedlać faktycznych działań. Ukazuje jednak na- stawienie respondentów do właściwych zachowań, czyli wyni- ki tych badań odzwierciedlają faktyczne rozumienie i uznanie norm. 3. Wywiady częściowo ustrukturyzowane. Swobodne rozmowy, mające na celu głównie zbadanie przyczyn wybieranych przez pracowników zachowań. Wywiady są skierowane na poszu- kiwanie kryteriów, jakie przyjmują pracownicy przy wyborze zasad. 4. Konsekwencją i jednocześnie głównym celem pracy jest opis modyfikacji zachowania zgodnego z  zasadami etykiety biz- nesu i  jednocześnie uwzględniającego przyzwyczajenia Po- laków wynikające z kultury narodowej. W strukturze pracy ta część występuje bezpośrednio po rozdziale poświęconym analizie przeprowadzonych badań. Wśród założeń leżących u  podstaw badań etnograficznych, o  których pisze Monika Kostera, jest, poza opisem rzeczywistości, „pokazanie ludziom dróg”, tworzenie rozwiązań: „Rzeczywistość społeczna jest tworzona społecznie, ale w  sposób, który dla przeciętnego przedstawiciela społeczeństwa jest niewidoczny, niemożliwy do potocznego poznania”7. Dodaje przy tym, że celem nauki jest badanie i opis oraz uświadamianie i proponowanie roz- wiązań. Podobne podejście (będące zmianą w  stosunku do swoich poprzednich publikacji) prezentuje również w mono- grafii na temat grzeczności językowej Małgorzata Marcjanik: „Oznacza to, że punktem wyjścia przedstawionych badań jest rejestrowanie zachowań grzecznościowych współczesnych Po- laków we wskazanych typach komunikacji. Następnym kro- 7 M. Kostera, Antropologia organizacji, op. cit., s. 17. ##7#52#aSUZPUk1BVC1WaXJ0dWFsbw== Struktura pracy 15 kiem badawczym – kwalifikowanie opisanych zachowań jako zgodnych bądź niezgodnych z normą obyczajową”8. Opisane rozwiązania w  ostatnim rozdziale niniejszej pracy nie mają aspiracji kodyfikacji zasad. Są to opisy zachowań, których podstawą są zasady etykiety biznesu. Natomiast wprowadzo- ne zostały pewne modyfikacje zachowań polegające na ustęp- stwach osób uprzywilejowanych w  relacjach służbowych na rzecz osób uprzywilejowanych w sytuacjach pozazawodowych – zgodnie z oczekiwaniami wypływającymi kultury narodo- wej (na co wskazują wyniki badań ankietowych i wywiadów). Struktura pracy Praca została podzielona na pięć zasadniczych części (rozdziałów). W pierwszej zostały poruszone zagadnienia dotyczące protokołu dy- plomatycznego, etykiety biznesu, towarzyskiego savoir-vivre’u oraz kultury organizacyjnej – z punku widzenia zbiorów zasad, ich prze- nikania się i źródeł. Przedstawiono części wspólne tych zbiorów oraz zakresy różnicujące stosowanie poszczególnych zasad. Jako tło dla współczesnych zasad etykiety biznesu został uwzględniony kontekst społeczny. W drugim rozdziale została zarysowana polska kultura narodo- wa na tle różnic kulturowych oraz w świetle badań antropologicz- nych Geerta Hofstedego, Paula Pedersena, Edwarda T. Halla i Fonsa Trompenaarsa. Uwydatnione zostały czynniki polskiej tożsamości kulturowej, które w  szczególny sposób wpływają na zastosowanie zasad etykiety w życiu zawodowym Polaków. Czynniki (osobliwo- ści), które z jednej strony skłaniają do wypracowania przejrzystych norm, z drugiej – utrudniają wprowadzenie jednolitych zasad, które uwzględniałyby współczesną sytuację w Polsce. Trzeci rozdział opisuje zakres etykiety biznesu oraz przedstawia analizę poradników dotyczących zasad etykiety w sytuacjach służbo- 8 M. Marcjanik, Grzeczność w komunikacji językowej, Warszawa 2007, s. 8. ##7#52#aSUZPUk1BVC1WaXJ0dWFsbw== 16 Wstęp wych. Wykazano rozbieżności autorów poszczególnych poradników w podejściu do tych samych zasad. Czwarty, najobszerniejszy rozdział pracy, został poświęcony opi- sowi prac badawczych dotyczących zachowań współczesnych Pola- ków w sytuacjach zawodowych. Po dokonaniu analizy poradników zostały przeprowadzone badania ankietowe, co pozwoliło sprawdzić, czy intuicyjne odpowiedzi pracujących Polaków są zbieżne ze wska- zaniami poradników oraz czy odpowiedzi ankietowanych są podob- ne. W drugiej części tego rozdziału został opisany ostatni etap badań: wywiady przeprowadzone w firmach i urzędach, weryfikujące wy- niki ankiet. Celem pobocznym przeprowadzonych wywiadów było sprawdzenie pobudek, jakimi respondenci kierują się przy wyborze określonego zachowania w sytuacjach służbowych. Z poszczególnych badań zostały wyciągnięte wnioski częściowe, które zebrano w pod- sumowaniu. Ostatni rozdział stanowi próbę opisu zachowania w  różnych sytuacjach służbowych z  jednej strony uwzględniającego zasady etykiety biznesu, z  drugiej – wnioski z  przeprowadzonych badań. Przedstawione zachowania mogą być bezpośrednio przyjęte przez za- interesowanych pracowników firm i administracji, przez nauczycieli (wykładowców, trenerów) i pedagogów zajmujących się etykietą. Wy- niki i przedstawione rozwiązania mogą też być wyjściem do dyskusji osób zajmujących się zagadnieniami etykiety biznesu w Polsce. Mogą również stanowić podstawę do dalszej analizy po upływie jakiegoś czasu. Niewątpliwie zmiany w zachowaniu – akceptacja czy odrzuce- nie zasad – następują powoli, niemniej jednak są nieustanne. Uchwy- cenie obrazu obyczajów w biznesie oraz przedstawione rozwiązania mogą stanowić punkt wyjścia do badań nad zmianami zachowania w sferze biznesu w przyszłości. ##7#52#aSUZPUk1BVC1WaXJ0dWFsbw== 1. Wprowadzenie do zagadnień etykiety biznesu 1.1. Tło społeczne współczesnych zasad etykiety biznesu W ostatnich kilkudziesięciu latach (w ostatnich pokoleniach) nastą- piły istotne zmiany społeczne. Nie tylko w Polsce, lecz także w wielu innych rejonach świata (w Europie, w Stanach Zjednoczonych) ko- biety zaczęły przyjmować role społeczne, które do tej pory – poza wyjątkami – były zarezerwowane dla mężczyzn. Od pojawienia się tego zjawiska, nawet jeżeli współczesny czło- wiek chciałby w sytuacjach służbowych postępować elegancko, zawa- ha się przy wyborze właściwego zachowania ze względu na dylemat, jak traktować kobiety – czy szczególnie9, jak sugerowałyby zasady etykiety towarzyskiej, czy jako równych sobie partnerów. Problem zmian sprowadza się głównie do powszechnego podejmowania przez kobiety pracy zawodowej na stanowiskach równorzędnych z męski- mi: „W Polsce kobiety stanowią 35 menedżerów i dyrektorów, 36 przedsiębiorców”10. Przez wiele wieków kobiety również zajmowały się pracą zarobkową, jednak na nierównych warunkach, szczególnie 9 W sposób szczególny nie musi oznaczać dyskryminacji kobiet. Może przeja- wiać się w przyznawaniu kobietom przywilejów (np. pierwszeństwa). 10 K. Sikorska, Zatrudnienie kobiet w Polsce zbyt niskie, http://www.egospodarka. pl, dostęp: 14.09.2010. ##7#52#aSUZPUk1BVC1WaXJ0dWFsbw== 18 1 . Wprowadzenie do zagadnień etykiety biznesu ze względu na podporządkowaną sytuację prawną oraz na brak wy- kształcenia. Wymowną ilustrację zawodowej pozycji kobiet stanowią najwcześniejsze teksty na temat rolnictwa: mężczyzna nie wziąłby na siebie prowadzenia gospodarstwa, gdyby nie posiadał woła i kobie- ty11. Nie oznacza to, że kobieta zawsze była postrzegana jako osoba niższej kategorii. Na przykład dla Bernarda Mandeville’a nie istniały różnice w psychice i zdolnościach intelektualnych mężczyzn i kobiet: „Nie ma pracy umysłowej, której kobiety nie potrafiłyby dokonać przynajmniej równie dobrze jak mężczyźni”12. Jednak takie wypo- wiedzi nie należały do powszechnych. Intensywne działania na polu walki o równe prawa oraz o do- stęp do nauki nastąpiły w Europie dopiero w II połowie XIX wieku, po Wiośnie Ludów, jednak musiało upłynąć wiele lat, żeby działania odniosły pożądany skutek: „Europa, przyzwyczajona do feudalnego rozwarstwienia społeczeństwa, wedle przynależności stanowej, wraz ze zniesieniem stanów podczas Wiosny Ludów przeżyła tak wielki szok, że zniesienie jeszcze bardziej fundamentalnego i  naturalnego podziału człowieczeństwa na ludzi i kobiety (w języku angielskim do dzisiaj mamy człowieka i kobietę) wydawało się już zupełnie nie do przyjęcia, a nieliczne buntowniczki usunięto, skazując je na śmierć”13. Jednak już na przełomie XIX i XX wieku kobiety wywalczyły so- bie dostęp do nauki. Niestety jeszcze na początku XX wieku kobiety niełatwo znajdowały zatrudnienie zgodne z wykształceniem, szcze- gólnie w  Polsce. Maria Curie-Skłodowska po ukończeniu studiów w Paryżu nie otrzymała posady w Uniwersytecie Jagiellońskim. Po- dobny los podzieliły Anna Tomaszewiczowa, pierwsza Polka – doktor medycyny, oraz Zofia Joteyko, wybitna psycholog i  biolog. Znala- zły one zatrudnienie na zachodzie Europy, który nieco wyprzedził Polskę w podejściu równościowym. W Polsce ukonstytuowane rów- nouprawnienie i  nieograniczony dostęp do nauki datuje się od lat dwudziestych XX wieku. Jednak zmiana sytuacji prawnej kobiety nie 11 P. Ballarin, C. Euler, N. Le Feuvre, E. Raevaara, Women in the European Union, http://www.helsinki.fi/science/xantippa/wee/wee20.html, dostęp: 3.02.2013. 12 M. Ossowska, Myśl moralna oświecenia angielskiego, Warszawa 1966, s. 160. 13 A. Zachorowska-Mazurkiewicz, Kobiety i  instytucje. Kobiety na rynku pracy w Stanach Zjednoczonych, Unii Europejskiej i w Polsce, Katowice 2006, s. 51. ##7#52#aSUZPUk1BVC1WaXJ0dWFsbw== 1 .1 . Tło społeczne współczesnych zasad etykiety biznesu 19 pociągała za sobą automatycznej zmiany świadomości i zarazem toż- samości kobiet – z perspektywy obojga płci. Również same kobiety żyjące w  tym czasie były przeciwne równouprawnieniu: „Szczęście kobiety – najrzadziej zakwita w  promieniu równouprawnionej za- wodowej pracy z  mężczyzną. Mężczyzna bowiem zawsze chce być autorytetem dla towarzyszki życia, opiekunem i panem. I oto mówi, że praca zawodowa ściera z niej kobiecość, gdyż w równej pracy staje się siłą współrzędną z nim, a nie słabszą i wymagającą opieki. Toteż zawsze się będzie oglądać za takimi, które pozornie lub istotnie będą te cechy pociągające posiadać. Wierzcie mi – dyplomy i tytuły na- ukowe to najmniej pewna droga do osiągnięcia trwałego szczęścia rodzinnego”14. Zmiany kulturowe następują znacznie wolniej niż zmiany społeczne. Według Geerta Hofstedego nie wystarczy 50 lat dla dostrzegalnej zmiany tożsamości kulturowej15. Jeszcze w okresie mię- dzywojennym kobiety ze stanu wyższego czy nawet średniego miały niejednoznaczny stosunek do podejmowanej przez nie pracy: dla jed- nych była powodem do dumy i poczucia niezależności, dla innych – czymś wstydliwym, wymuszonym przez „okoliczności życia”16. Niewątpliwie we współczesnej Polsce praca kobiet stała się zajęciem zarówno niezbędnym, jak i oczywistym na równorzędnych stanowi- skach. Obecnie w Polsce zatrudnienie mężczyzn i kobiet (mimo stale utrzymującej się nierówności jakościowej i płacowej)17 jest zbliżone liczebnie. W związku z nową strukturą zatrudnienia kobiety i mężczyźni zaczęli zajmować podobne stanowiska – przynajmniej teoretycznie – na równych prawach. W tej sytuacji powstaje pytanie, jak rozumieć świat męski: czy taki, w którym kobiety mają pozycję uprzywilejo- 14 J. Śmiarowska, Higiena kobiety we wszystkich okresach jej życia, Lwów 1925, 15 G.J. Hofstede, P. Pedersen, G. Hofstede, Exploring Culture, Boston, London 16 M. Barbasiewicz, Dobre maniery w  przedwojennej Polsce, Warszawa 2012, 17 Kobiety przeciętnie zarabiają na tych samych stanowiskach 20 mniej: K. Sikorska, Zatrudnienie kobiet w Polsce, op. cit. s. 14. 2002. s. 92–93. ##7#52#aSUZPUk1BVC1WaXJ0dWFsbw== 20 1 . Wprowadzenie do zagadnień etykiety biznesu waną, czy podporządkowaną wymagającą opieki, pomocy itd., czy męski – równy dla obojga płci. Na równe traktowanie płci w stoso- waniu etykiety w  relacjach służbowych w  Polsce nie wszyscy chcą się zgodzić. I nie chodzi tu jednie o dyskryminację w sensie nega- tywnym, w Polsce bowiem kobieta traktowana jest również w sposób szczególny w sensie pozytywnym. Ta sytuacja wymagała i nadal wy- maga wypracowania nowych zasad – przede wszystkim związanych z precedencją18 – które powinny być jednoznacznie skodyfikowane19. Niewątpliwie ustalenie jednoznacznych zasad nie wyeliminuje wszel- kich błędów etykietalnych, ponieważ faux pas popełniane są nie tyl- ko z powodu braku dostępu do precyzyjnie określonych zasad, ale również z niechęci do samej wiedzy z tego zakresu lub z niechęci do jej zastosowania. Niemniej jest liczna grupa osób czynnych zawodo- wo, które dbają o elegancję manier i mają dylematy przy wyborze właściwego zachowania. Nasze polskie obyczaje (opisane zarówno w poradnikach dobrych manier, jak i pracach poświęconym szerzej rozumianym obyczajom20), opierające pierwszeństwo na różnicy płci i wieku, na szacunku do kobiet21 i osób starszych, mogą być i najczę- 18 Zasady precedencji znajdują zastosowanie niemal we wszystkich działaniach w szeroko rozumianej komunikacji międzyludzkiej. Dotyczą autoprezentacji, powi- tań, przedstawiania osób, przemieszczania się, zasiadania do stołów, zabierania gło- su, zajmowania miejsca w samochodzie itp. 19 „Założenie, że wszyscy ludzie są równi, nie pomaga rozstrzygnąć, co mają zrobić, gdy dwoje z nich chce przejść jednocześnie przez te same drzwi. Ktoś musi ustąpić. Komuś musimy dać pierwszeństwo. Reguły etykiety nie określają wartości człowieka […]. Opisują natomiast pewien porządek, którego powinniśmy przestrze- gać w kontaktach z innymi, gdyż czyni on życie łatwiejszym i przyjemniejszym”, E. Pernal, Taktownie, profesjonalnie, elegancko, czyli etykieta w biznesie, Gdańsk 2000, s. 13. 20 Obyczaje w Polsce. Od średniowiecza do czasów współczesnych, red. A. Chwal- ba, Warszawa 2008; E. Pietkiewicz, Dobre obyczaje, Warszawa 1998; C. Ikanowicz, J.W. Piekarski, Protokół dyplomatyczny i dobre obyczaje, Warszawa 2007. 21 Problemy i  sprzeczności w  zastosowaniem zasad nakazujących szczególne traktowanie kobiet były zauważane już w okresie międzywojennym i opisane przez Konstancję Hojnacką: „Mężczyzna zawsze odmawiał kobiecie równych praw i przy- wilejów obywatelskich […]. A z drugiej strony tak obniżaną w życiu codziennym istotę idealizuje mężczyzna w poezji, w literaturze i przystraja w nadludzkie niemal cnoty […] ale kobietę jako płeć lekceważy” czy Sebastiana Ahrensa w Kodeksie To- ##7#52#aSUZPUk1BVC1WaXJ0dWFsbw== 1 .1 . Tło społeczne współczesnych zasad etykiety biznesu 21 ściej stoją w sprzeczności z precedencją w sytuacji zawodowej, gdzie o pierwszeństwie decydują zależności służbowe. W związku z tym, że zastosowanie zasad opartych na różnicowaniu płci czy wieku wyda- je się nieadekwatne do współczesnych sytuacji zawodowych, autorzy poradników etykiety wprowadzają zmiany i modyfikacje, które jed- nak są niejednoznaczne i niejednokrotnie wzajemnie sprzeczne, co pozostawia czytelników – sięgających do różnych publikacji z tego zakresu – bez odpowiedzi. Innym istotnym problemem, zaobserwowanym podczas kilku- nastoletniej pracy pedagogicznej w  dziedzinie etykiety i  protokołu dyplomatycznego, jest kwestionowanie zasad przez studentów i pra- cowników firm. Zasady, które są podważane, dotyczą różnorodnych zachowań. Dotyczą ubioru (dress code’u), precedencji, odbierania telefonów, płacenia rachunków w restauracji, używanego języka, ge- stów, manier przy stole itp. To, jakie zasady są podważane i jaka jest ich liczba, zależy głównie od kultury osobistej poszczególnych osób. Zwykle opieramy się tym zasadom, których sami nie stosujemy, za- chowując w ten sposób „twarz”. Kwestionowanie niektórych zasad wynika też z braku możliwo- ści ich jednoznacznego uzasadnienia. Trudno więc w tych sytuacjach nawet mówić o podważaniu zasad, ponieważ te nie zostały jeszcze dostatecznie skrystalizowane. Dotyczy to w  szczególności tych za- chowań, które przestały być aktualne, np. całowanie kobiet w dłoń, jednak nie zostały jeszcze wypracowane nowe, powszechnie akcepto- walne rozwiązania powitań damsko-męskich czy damsko-damskich. Zaadaptowanie w tym przypadku formy powitania męskiego, czyli uścisku dłoni, wbrew pozorom nie jest oczywiste, ponieważ kobiety w swoim środowisku (nauczycielka z nauczycielką, pielęgniarka z pie- lęgniarką) przez uścisk dłoni się nie witają. Częściej jednak podważanie zasad jest uzasadniane powszechno- ścią zjawiska (podobnie jak to się dzieje z normami języka polskie- go). Granica zachowań, które odbierane są jako właściwe, stale się warzyskim z 1932 roku: „Odrzucenie przywilejów nie oznacza bynajmniej, że mu- simy wydać walkę grzeczności w stosunku do kobiety. Będziemy ją nadal otaczać szacunkiem, ale już nie jako figurzynkę lub lalkę, tylko jak człowieka”, cyt. za: M. Barbasiewicz, Dobre maniery, op. cit., s. 92–94. ##7#52#aSUZPUk1BVC1WaXJ0dWFsbw== 22 1 . Wprowadzenie do zagadnień etykiety biznesu przesuwa. Również granice przestrzeni (z punktu widzenia zarówno miejsca zastosowania, jak i grup społecznych), w których uznaje się, że zachowanie nie musi być podporządkowane normom etykiety, rozszerzają się. Wielu obserwatorów życia społecznego zauważa, że każde kolej- ne pokolenie w miarę wchodzenia w wiek dojrzały narzeka na kul- turę młodszej generacji, „protestując, a przynajmniej ubolewając”22. Antoni Libera w swojej powieści nie szczędzi krytycznych słów pod adresem kultury powojennej: „W zestawieniu z czasami sprzed ka- taklizmu wojny, epoka powojenna, szczególnie w naszym kraju, jest okresem upadku, regresu, zwyrodnienia”23. Podobnie Małgorzata Marcjanik podaje przykład z domu rodzinnego, w którym z senty- mentem wspominano zachowania przedwojenne (sprzed II wojny światowej) jako wzorce kultury. Jednak również okres międzywojen- ny nie był wolny od krytyki ówczesnych obyczajów, czego ilustracją może być fragment podręcznika dobrych manier Mieczysława Ro- ściszewskiego z 1930 roku: „W zmartwychwstałej Polsce ustrój życia towarzyskiego uległ na ogół wielkim zmianom, odnośnie warunków, jakie obowiązywały przed wojną światową. […] pohardziała służba, podorabiali się co śmielsi […], tzw. inteligencja stała się nieomal sy- nonimem proletariatu, gmin zatryumfował, przekupka wyszła na pa- nią, najmniej zasłużeni wypłynęli na wierzch […]. Etykieta poterana, pożółkła, z cerami na łokciach i z łatami na dziurach, przeżyła się i zdziczała. Świat się przewrócił do góry nogami”24. Taki stan rzeczy może wynikać z  idealizowania przeszłości jako okresu swojej młodości, która rzadko jest oceniana jako mniej atrakcyjna. Przyczyną może być również to, że nieprawidłowości, zakłócenia, błędy, jakich doświadczamy, wyróżniają się z ogólnego – poprawnego – tła i dlatego zwraca się na nie uwagę. A w zestawie- niu z idealizowaną przeszłością są z kolei podstawą do dokonywania porównań niekorzystnych dla współczesności. 22 M. Marcjanik, Grzeczność, op. cit., s. 27. 23 A. Libera, Madamme, Kraków 2008, s. 114. 24 M. Rościszewski, Zwyczaje towarzyskie. Podręcznik praktyczny dla pań i pa- nów, wyd. 2, Warszawa 1930, s. 5–7. ##7#52#aSUZPUk1BVC1WaXJ0dWFsbw== 1 .1 . Tło społeczne współczesnych zasad etykiety biznesu 23 Jednak nie można twierdzić jednoznacznie, że negatywne zmiany w kulturze nie następują. Najbardziej niepokojące są zmiany, o któ- rych pisał w  licznych publikacjach Mieczysław Krąpiec. Zmiany, które są procesem zainicjowanym przez przedstawicieli Niemiec i ro- syjskich bolszewików podczas konferencji w Zakopanem, zaprojekto- wanym dla wyniszczenia polskiej kultury, przede wszystkim poprzez wytępienie polskiej inteligencji i zastąpienie polskiej kultury chrześci- jańskiej marksistowską ideologią materialistyczną. „Zostaliśmy jako naród «wymóżdżeni» z kultury narodowej”25. Negatywne zmiany w kulturze nie są zjawiskiem zauważalnym jedynie w granicach naszego kraju; na stan obyczajów narzekają nie tylko Polacy. Włoska dziennikarka Brunella Schisa również nie szczę- dzi ostrych słów, mówiąc o współczesnych manierach: „Wulgarność przełamała dziś wszelkie tamy, a powszechna nieuprzejmość i brak elegancji zrywają z jakąkolwiek tradycją. Brak reguł i zasad określa kakofoniczną panoramę stosunków panujących na drogach, w seksie, w rodzinie, w pracy. W tym scenariuszu człowiek dobrze wychowany skazany jest na wymarcie, tak jak panda i niedźwiedź apeniński”26. Zarówno przytaczane przykłady, jak i bardziej wnikliwa obser- wacja zachowania współczesnych ludzi skłaniają do zastanowienia się i  zbadania, co obecnie jest uznawane za właściwe i  godne na- śladowania. Głównym problemem badawczym przedstawionym w niniejszym opracowaniu są relacje służbowe w etykiecie biznesu, uwzględniającej równouprawnienie płci. Warto zauważyć, że w sfe- rze biznesu powszechne są jedynie badania nad kulturą korporacyjną (kultura organizacji, etnografia organizacji)27, ukazujące obraz pol- skich firm i instytucji, ich wielokulturowość, role przyjmowane przez same firmy, jak i  pracowników, różnorodność stylów zarządzania. Prowadzone są również liczne badania nad grzecznością w komuni- kacji językowej Polaków28 i jednocześnie trwa dyskusja nad polską 25 M. Krąpiec, Rozważania o wychowaniu, Lublin 2010, s. 15–16. 26 T. Orłowski, Protokół dyplomatyczny. Ceremoniał i etykieta, Warszawa 2006, s. 57. 27 M. Kostera, Etnografia organizacji. Badania polskich firm i instytucji, Gdańsk 2011. 28 M. Marcjanik, Grzeczność, op. cit.; M. Łaziński, Pan i pani. Polskie rzeczowni- ki tytularne i ich asymetria rodzajowo-płciowa, Warszawa 2006. ##7#52#aSUZPUk1BVC1WaXJ0dWFsbw== 24 1 . Wprowadzenie do zagadnień etykiety biznesu tożsamością kulturową, w której poruszane są zagadnienia „trojakiej postaci: (1) w formie zinstytucjonalizowanej pod postacią dyplomów i innych dokumentów zaświadczających o posiadanym wykształce- niu; (2) w formie ucieleśnionej, wyrażającej się znajomością konwencji i form kulturowych (w tym także gustem estetycznym), znajomością języka, wzorców uprzejmości i  innych nieformalnych kompetencji kulturowych (głównie w ramach socjalizacji dokonującej się w rodzi- nie); (3) w formie zmaterializowanej pod postacią posiadania przez daną osobę konkretnych obiektów o wartości kulturowej”29. Stan współczesnej kultury Polaków potwierdzają badania i wy- powiedzi uczestników konferencji poświęconej tożsamości kultu- rowej w  Polsce: „Człowiek kulturalny, zdaniem respondentów, jest obyty: również w trzech głównych sensach tego terminu, a więc – po pierwsze – potrafiący się zachować w różnych sytuacjach, umiejący się dostosować do sytuacji, w której się znajdzie, znający zasady savoir-vi- vre’u – czyli zachowujący decorum; po drugie – powinien bywać (jak mówili respondenci: uczęszczać do… uczestniczyć w…) w instytucjach kultury tradycyjnej (najczęściej postulowano teatr, kino i filharmo- nię oraz czytanie książek); trzecim ważnym elementem obycia okaza- ły się – posiadanie odpowiedniego słownictwa, dobór słów, umiejętność poprawnego wyrażania się piękną polszczyzną. To, co rozsadza ten z gruntu tradycyjny wzorzec, do którego – jak widać – respondenci są bardzo przywiązani, pojawia się – w gruncie rzeczy – głównie z po- wodu niesprawności i niewydolności podstawowych agend socjaliza- cyjnych: domu, czyli rodziny, która jednak jawi się tutaj jako mniej odpowiedzialna niż instytucje edukacyjne! Symbolem tego trendu jest niezwykle często pojawiające się sformułowanie typu: wykształco- ny, ale cham! […] Drugim ważnym czynnikiem destruktywnym jest w tym wypadku brak mocy normatywnej, a innymi słowy – brak zinternalizowania powinności. Nie muszę nawet zestawiać opisane- go wzorca z  rzeczywistymi aktywnościami badanych, by wskazać, że istnieje szerokie pęknięcie między deklarowanym przez wszyst- kich przywiązaniem do tradycyjnych norm formułowanych w języku 29 W.J. Burszta, Tożsamość kulturowa [tekst dostępny na stronie: www.kongres- kultury.pl, dostęp: 24.01.2013]. ##7#52#aSUZPUk1BVC1WaXJ0dWFsbw==
Pobierz darmowy fragment (pdf)

Gdzie kupić całą publikację:

Współczesna etykieta biznesu w codziennej praktyce w Polsce
Autor:

Opinie na temat publikacji:


Inne popularne pozycje z tej kategorii:


Czytaj również:


Prowadzisz stronę lub blog? Wstaw link do fragmentu tej książki i współpracuj z Cyfroteką: