Cyfroteka.pl

klikaj i czytaj online

Cyfro
Czytomierz
00069 012120 20613013 na godz. na dobę w sumie
Współczesne miasta. Aktualne możliwości rozwoju - ebook/pdf
Współczesne miasta. Aktualne możliwości rozwoju - ebook/pdf
Autor: Liczba stron: 130
Wydawca: Wydawnictwo Uniwersytetu Łódzkiego Język publikacji: polski
ISBN: 978-83-8220-311-0 Data wydania:
Lektor:
Kategoria: ebooki >> poradniki >> ekonomia
Porównaj ceny (książka, ebook (-20%), audiobook).

Tematem przewodnim monografii jest miasto w relacji współczesny świat-gospodarka-społeczeństwo-system władzy i zarządzania. Rozważania koncentrują się na pytaniach, jakie czynniki decydują o możliwościach rozwoju współczesnego miasta i co sprawia, że jedne odnoszą sukcesy, inne zaś, mimo wydawałoby się sprzyjających okoliczności, nie nadążają za dynamiką zmian obserwowaną w różnych miejscach i obszarach ludzkiej aktywności.

W publikacji została podjęta próba całościowego spojrzenia na niezwykle istotne dla współczesnych miast zagadnienie ich rozwoju, rozpatrywane w kontekście sprawności zarządzania. Zapewnia ono w długim okresie równowagę między możliwościami i oczekiwaniami budowania miasta zaspokajającego potrzeby i aspiracje miejskiej społeczności. Inaczej mówiąc – budowanie miasta przez ludzi i dla ludzi, zgodnie z wymogiem zagwarantowania interesu publicznego. Punktem wyjścia podjętych rozważań jest przyjęcie założenia, że prawa ekonomiki miasta nie straciły na swojej aktualności i powinny być uwzględniane przy podejmowaniu decyzji co do kształtowania procesów rozwojowych miasta.

Znajdź podobne książki Ostatnio czytane w tej kategorii

Darmowy fragment publikacji:

Danuta Stawasz – Uniwersytet Łódzki, Wydział Zarządzania Katedra Zarządzania Miastem i Regionem, 90-237 Łódź, ul. Matejki 22/26 RECENZENT Janusz Słodczyk REDAKTOR INICJUJĄCY Monika Borowczyk REDAKTOR Monika Poradecka SKŁAD I ŁAMANIE Mateusz Poradecki KOREKTA TECHNICZNA Wojciech Grzegorczyk PROJEKT OKŁADKI Agencja reklamowa efectoro.pl Zdjęcie wykorzystane na okładce: © Depositphotos.com/lakov Wydrukowano z gotowych materiałów dostarczonych do Wydawnictwa UŁ © Copyright by Author, Łódź 2020 © Copyright for this edition by Uniwersytet Łódzki, Łódź 2020 Wydane przez Wydawnictwo Uniwersytetu Łódzkiego Wydanie I. W.08943.18.0.K Ark. druk. 8,125 ISBN 978-83-8220-310-3 e-ISBN 978-83-8220-311-0 Wydawnictwo Uniwersytetu Łódzkiego 90-131 Łódź, ul. Lindleya 8 www.wydawnictwo.uni.lodz.pl e-mail: ksiegarnia@uni.lodz.pl tel. 42 665 58 63 Spis treści Wstęp 1. Ekonomika miasta – ujęcie teoretyczne 1.1. Przedmiotowe ujęcie ekonomiki miasta 1.1.1. Siły rynkowe w rozwoju miasta 1.1.2. Sposoby użytkowania terenów 1.1.3. Transport miejski i metropolitalny 1.1.4. Bezpieczeństwo publiczne w mieście 1.1.5. Budownictwo i polityka mieszkaniowa 1.1.6. System zarządzania 1.2. Miasto, rozwój miasta – ujęcie definicyjne 1.3. Procesy urbanizacji 1.4. Miasto jako system funkcji 1.5. Zasoby miasta a jego rozwój 1.6. Czynniki i bariery rozwoju miasta 1.7. Efekty zewnętrzne 1.8. Kapitał społeczny 1.9. Koszty miasta 2. Współczesne koncepcje rozwoju miast 2.1. Zrównoważony rozwój miasta 2.2. Koncepcja smart city 2.2.1. Ogólne wyznaczniki koncepcji smart city 2.2.2. Polityka miasta zmierzająca w kierunku inteligentnego zarządzania 3. Rozwój miasta w świetle założeń ekonomii instytucjonalnej 3.1. Ekonomia instytucjonalna 3.2. Instytucjonalne zachowania a efekty gospodarowania w mieście w świetle założeń nowej ekonomii instytucjonalnej (NEI) 3.3. System instytucjonalny a zarządzanie w polskich miastach 4. Wybrane aspekty kreowania rozwoju miast 4.1. Miasto wobec procesów globalizacji 4.2. Kulturowe uwarunkowania rozwoju miast 4.3. Zarządzanie a konkurencyjność miasta 4.4. Polityki miejskie 4.5. Planowanie przestrzenne a planowanie strategiczne 7 11 11 14 14 15 17 20 22 26 30 34 43 45 52 55 63 69 69 77 77 85 87 87 93 97 101 101 106 110 112 115 6 Spis treści Zakończenie Bibliografia Spis rysunków i tabel 119 121 129 Wstęp Myśl – idea jest podstawą kreowania potrzeb i wszelkich ludzkich działań mających na celu ich zaspokojenie. Sposób, w jaki miasto zmienia się w wymiarze czasowo- -historycznym, zależy przede wszystkim od jego mieszkańców, ich pomysłowości i kreatywności oraz chęci działania. To ludzie tworzą miasto, a następnie miasto kształtuje swoich mieszkańców. Świat zmienia się w szybkim tempie. Jednym z powodów dynamicznych prze- kształceń w różnych aspektach życia człowieka jest powszechny postęp cywilizacyj- ny, mający swoje źródło w rozwoju wiedzy oraz nowych rozwiązaniach techniczno- -technologicznych. Od zarania dziejów ciekawość – obok potrzeby i wytrwałości – była i jest w dalszym ciągu wyróżniającą cechą gatunku ludzkiego, determinującą zachowania w kierunku poznania i zrozumienia wielowymiarowej, ogarniającej go rzeczywistości. Wiedząc i rozumiejąc zjawiska i procesy zachodzące w realnym świecie, człowiek wzbogaca się jako jednostka, a jednocześnie jest w dalszym cią- gu skłonny podjąć wysiłek w kierunku odkrywania nowych praw, podejmowania wyzwań i działań, których rezultatem jest kreowanie sprzyjających mu warunków życia. Postęp i innowacje są immanentną cechą wpływającą na zachowania ludzi, przesądzającą o ich systemie wartości, sposobie życia, możliwościach zaspokajania potrzeb o charakterze egzystencjalnym (materialnych i duchowych). Buhler1, roz- ważając przyszłość w XXI wieku, stwierdza, iż czynnikami potęgi naszego wieku są prędkość i rytm adaptacji, a w pierwszym rzędzie innowacje. Ważne są nie tyl- ko innowacje techniczno-technologiczne, ale także społeczne, ekonomiczne, inte- lektualne, a one mają swoje źródła w strukturach miejskich. Człowiek jest społecznie uwarunkowany. Od zarania dziejów funkcjonował w grupach, początkowo mało licznych i słabo zorganizowanych, które jednak na przestrzeni wieków przekształciły się w wielotysięczne, a nawet wielomiliono- we skupiska, nazywane miastami/aglomeracjami/metropoliami. Zdefiniowanie, czym jest miasto, nie jest zadaniem prostym, wraz z upływem czasu miasta ule- gały bowiem różnym przeobrażeniom, których tempo w ostatnich latach nabrało przyspieszenia. Również człowiek zmieniał się w wielu aspektach, jednakże zespół jego potrzeb w sumie nie uległ zmianie. Ciekawość, pomysłowość i wytrwałość 1 P. Buhler, O potędze w XXI wieku, Wydawnictwo Akademickie DIALOG, Warszawa 2014, s. 23. 8 Wstęp w działaniu skutkuje postępem cywilizacyjnym, a także przyczynia się do rozwoju miejskiego środowiska bytowania człowieka. Miasto staje się coraz lepszym miej- scem do życia człowieka i całych miejskich społeczności. Niemniej jednak w na- ukach społecznych rozważających problemy miejskości zawsze pojawia się pytanie o etapy rozwoju miejskich wspólnot w aspekcie zachodzących zmian, szybkości ich zachodzenia, kształtu przyszłych struktur, wyznawanych norm i wartości. W przy- padku każdego kraju czy też miasta pytanie to ma pierwszoplanowe znaczenie. W rozczłonkowaniu przybiera postać klasycznych pytań stawianych w naukach społecznych: „skąd jesteśmy?”, „w którym miejscu jesteśmy?”, „dokąd zmierza- my?”, „co chcemy osiągnąć?”. Odpowiedzi na nie w każdym momencie analizy mogą być różne, co nie zmienia ich ponadczasowego charakteru. Rozwój gospodarczy i społeczny każdego kraju dokonuje się w skupiskach ludności, czyli miastach i obszarach metropolitalnych. Miasto wraz z przyle- głymi mu terenami stanowi terytorium koncentracji zasobów i ludzkiej ak- tywności, przesądzających o możliwościach, kierunkach, dynamice procesów rozwojowych w szerszej skali. Miasta stanowią i stanowić będą w przyszłości centra kolejnych generacji gospodarowania, związanych ze stale poszerzającą się skalą gospodarki rynkowej. Podgląd ten dotyczy zarówno dużych obszarów miejskich, silnie oddziałujących na procesy i zjawiska zachodzące w skali re- gionu/kraju, jak i małych miast, odgrywających główną rolę w skali lokalnej. Współczesne miasta to obszary wysokiej koncentracji ludności, które z niepi- sanego, aczkolwiek powszechnie przyjętego założenia powinny tworzyć klimat sprzyjający bytowaniu skupionych w nich ludzi. To ważne dla każdego kraju centra aktywności w sektorach, takich jak edukacja, badania, nauka, kultura, usługi, produkcja, budownictwo, informacja, rekreacja, komunikacja między- ludzka, prawo, polityka czy też współrządzenie. Na obszarze miasta funkcjo- nuje wiele przedsiębiorstw, instytucji i organizacji wzajemnie warunkujących swoją działalność, a skutki tej działalności przesądzają o warunkach bytowych kreowanych przez miasto. Ponadto występują zorganizowane grupy obywateli, które w sprzyjających dla nich okolicznościach mogą artykułować swoje potrze- by, a inne podmioty, w tym władze, muszą – z różnych względów – odnieść się do zgłaszanych potrzeb, to znaczy uwzględnić je w swoich decyzjach. Wielu różnorodnych użytkowników miejskiej przestrzeni zgłasza oczekiwa- nia, aby miasto – jako względnie odosobniona jednostka osadnicza – w jak naj- większym stopniu było atrakcyjne do zamieszkania i odpoczynku, prowadzenia działalności gospodarczej, było bezpieczną enklawą życia w wymiarze wielopo- koleniowym. Miasta powinny odpowiadać potrzebom ludności, jednak potrze- by te ulegają stałej ewolucji. Zmieniają się warunki społeczne, gospodarcze, kul- turowe, polityczne, środowisko, priorytety władz publicznych, uwarunkowania Wstęp 9 podejmowania decyzji, występuje postęp techniczno-technologiczny. Jest zatem sprawą oczywistą, że wraz z tymi procesami zmianom powinny ulec zasady, we- dług których kształtuje się miasta. Zasadniczym celem monografii jest próba całościowego spojrzenia na niezwykle istotne dla współczesnych miast zagadnienie ich rozwoju, rozpatrywane w kontek- ście sprawności zarządzania warunkującego zagwarantowanie w długim okresie równowagi między możliwościami i oczekiwaniami budowania miasta zaspoka- jającego potrzeby miejskiej społeczności – inaczej budowania miasta przez ludzi i dla ludzi, zgodnie z wymogiem zagwarantowania interesu publicznego. Potrzeby ludzi (mieszkańców miasta), w myśl kategorii wskazanych przez Maslowa, spro- wadzają się do zagwarantowania bezpieczeństwa, stworzenia podstaw egzystencji w wymiarze ekonomicznym, możliwości akceptacji i współpracy w różnych gru- pach społecznych, rozwoju duchowego, kreatywnego podejścia w realizacji zadań czy też życia w symbiozie ze środowiskiem naturalnym. W pełnym zestawieniu mamy potrzeby: samorealizacji (posiadanie celów, możliwość wykorzystywania swojego potencjału), estetyczne (potrzeba harmonii i piękna w otoczeniu życia człowieka), poznawcze (możliwości zrozumienia świata, edukacji, adaptacji i przy- swojenia nowości), szacunku i przynależności (akceptacji w wymiarze społecznym, możliwości uczestniczenia w życiu społecznym), bezpieczeństwa (w rozumieniu bezpieczeństwa w miejscach publicznych i natury egzystencjalnej). We współczesnym świecie, podobnie jak w poprzednich okresach, miasta stano- wią niezmiernie atrakcyjne centra aktywności, interesów, pracy, konfliktów społecz- nych, wymiany informacji, wynalazków, innowacji i przedsiębiorczości, usług itp. Niezmiernie interesującym zagadnieniem jest uzyskanie odpowiedzi na, wydało- by się proste, pytanie, dlaczego na przestrzeni wieków i obecnie jedne miasta rozwijają się dynamicznie, inne tracą swoje impulsy rozwojowe i przechodzą w fazę stagnacji czy też upadku. Jakie konsekwencje ponoszą mieszkańcy miast, jeśli następuje przej- ście z jednej fazy do następnej? Ważnym pytaniem jest także, czy reguły ekonomiki miasta mają swoje odzwierciedlenie w procesach decyzyjnych różnych organizacji i podmiotów – użytkowników miejskiej przestrzeni. Jeśli tak, to czy w praktyce są one stosowane, a jeśli nie są, to dlaczego? Najtrudniejszymi pytaniami, na które zapewne jeszcze długo nie uzyskamy jednoznacznej odpowiedzi, są te dotyczące tego, w jaki sposób, jakimi metodami, jakie cele i prawa tworzyć dla miasta (wielomilionowego czy też tysięcznego skupiska ludności), aby stanowiło ono w długim okresie atrakcyj- ne miejsce dla obecnych mieszkańców i przyszłych pokoleń. Prezentowana publikacja wyjaśnia teoretyczne aspekty budowy, funkcjono- wania i procesów rozwojowych miasta w odniesieniu do praw i zasad wynikają- cych z nauk, jakimi są ekonomia oraz zarządzanie. Poruszane kwestie odnoszą się do wielu aspektów dotyczących miast, przykładowo: faz rozwoju, ich przyczyn 10 Wstęp i konsekwencji, rozrostu przestrzennego miast, metropolii, metropolizacji, rozwoju zrównoważonego, rozwoju „inteligentnego”, rewitalizacji, zmian klimatycznych, gospodarki mieszkaniowej, gospodarki odpadami, mobilności i komunikacji, kosz- tów funkcjonowania miasta czy też wpływów globalizacji na sytuacje miast. Pierwszy rozdział pt. Ekonomika miasta – ujęcie teoretyczne został poświęcony zagadnieniom związanym z wyjaśnieniem, jak kształtują się miasta. Jakie funk- cje, czynniki i zasoby decydują o ich rozwoju? Jakie formy przestrzenne przyjmują w procesie wieloletnich przekształceń swoich struktur? Podniesiona została w nim kwestia efektów zewnętrznych, kapitału społecznego oraz kosztów miasta. Kolejny rozdział pt. Współczesne koncepcje rozwoju miast zawiera treści odno- szące się do wyjaśnienia założeń współczesnych koncepcji rozwoju miast, tzn. roz- woju zrównoważonego oraz idei smart city. Rozdział trzeci, zatytułowany Rozwój miasta w świetle założeń ekonomii instytu- cjonalnej, jest teoretycznym wywodem tłumaczącym, na gruncie ekonomii, w jaki sposób prawa i zasady regulują stosunki społeczne w miastach. Znajdują się w nim odniesienia do takich kwestii jak znaczenie norm i wartości, które są domeną róż- nego rodzaju instytucji wpływających na regulację stosunków między podmio- tami, organizacjami, instytucjami oraz mieszkańcami, praw własności, kosztów transakcyjnych, interesu publicznego. Podjęty został w nim także wątek zarządza- nia w polskich miastach z uwzględnieniem założeń systemu instytucjonalnego. Rozdział czwarty pt. Wybrane aspekty kreowania rozwoju miast został poświęco- ny rozważaniom na temat tego, czy i w jakim zakresie procesy globalizacji przełoży- ły się na funkcjonowanie i rozwój miast. Poruszone zostały w nim kwestie wpływu globalizacji na gospodarkę miast, na zmianę postaw społecznych, polityk miejskich jako instrumentu wykorzystywanego na rzecz sprawności zarządzania oraz kul- turowych podstaw warunkujących rozwój miast w globalizującym się świecie. W zakończeniu przedstawiono kilka refleksji dotyczących procesów, zmian, przekształceń, czynników sprawczych oraz barier funkcjonowania i  rozwoju współczesnych miast. Monografia adresowana jest do szerokiego kręgu odbiorców, osób zaintereso- wanych współczesnym światem, procesami i strukturami miejskimi. W niektó- rych częściach pracy zawarte są wątki dotyczące polskich miast, których ewo- lucyjne przekształcenia zostały zahamowane w okresie powojennym. Książka dedykowana jest pracownikom naukowych, studentom kierunków ekonomicz- nych, zarządzania, socjologii, prawa, administracji oraz kierunków pokrewnych, a także politykom, władzom miejskim, radnym, interesariuszom i wszystkich tym, dla których przyszłość polskich miast jest sprawą ważną. Ocenę książki, jak zawsze w takim przypadku, należy pozostawić czytelnikom. 1. Ekonomika miasta – ujęcie teoretyczne 1.1. Przedmiotowe ujęcie ekonomiki miasta Nasilająca się urbanizacja jest charakterystyczną cechą procesów społecznych i go- spodarczych ostatnich dziesięcioleci. Ludność, majątek rzeczowy (gospodarczy, infrastrukturalny) oraz życie społeczne, kulturalne, gospodarcze koncentrują się w obszarach miejskich, co w praktyce prowadzi do coraz bardziej skomplikowa- nych relacji między działalnościami ludzi. Tak duże skupiska ludności z nauko- wego i praktycznego punktu widzenia wymagają rozpoznania praw rządzących relacjami zachodzącymi między różnego rodzaju grupami miejskich społeczno- ści. Rozpoznanie zasad współżycia i gospodarowania zasobami występującymi w mieście jest istotne – chociażby dla zapobiegania ewentualnym konfliktom spo- łecznym czy też utracie części cennych zasobów na skutek podejmowania decyzji nieracjonalnych z ekonomicznego punktu widzenia. W ramach ekonomii występują ekonomiki szczegółowe, badające zjawiska i pra- widłowości zachodzące w różnych działach gospodarki narodowej i dziedzinach aktywności gospodarczej człowieka. Mają one na celu wskazanie, posiłkując się metodami naukowymi, najbardziej efektywnych instrumentów realizacji polityki ekonomicznej w wybranej dziedzinie. Olesiński1 definiuje ekonomiki szczegóło- we w trzech ujęciach: Istnieją i rozwijają się ekonomiki przemysłu, rolnictwa, transportu, zdrowia, informacji, pracy czy inwestycji oraz wielu innych dziedzin gospodarczych. Pod- stawowym podmiotem sfery gospodarczej jest przedsiębiorstwo, w odniesieniu J. Olesiński, Ekonomika informacji, Polskie Wydawnictwo Ekonomiczne, Warszawa 2001, 1 s. 199. • ujęciu podmiotowym – dotyczącym gałęzi i branż gospodarki narodowej, • ujęciu przedmiotowym – dotyczącym produktów, a więc wyrobów i usług, • ujęciu podmiotowo-przedmiotowym – dotyczącym dziedzin działalności społecznej i gospodarczej. 12 Ekonomika miasta – ujęcie teoretyczne do którego, wykorzystując założenia ekonomik przedsiębiorstwa, można prowa- dzić racjonalną politykę ekonomiczną. Poprzez analogię można przyjąć, za Regulskim, definicję ekonomiki szczegó- łowej w odniesieniu do miasta: Ekonomika miasta jest ekonomiką szczegółową, badającą zjawiska i prawidłowości ekonomiczne związane z rozwojem i funkcjonowaniem miasta i mającą na celu usta- lenie najbardziej efektywnych narzędzi polityki gospodarczej w tej dziedzinie2. Ekonomika miasta jest nierozerwalnie związana ze sferą społeczną, celem nad- rzędnym każdego miasta jest bowiem w dużej mierze zaspokojenie potrzeb ludno- ści, a siły sprawcze rozwoju tkwią w przeobrażeniach społecznych. Równie istot- ną cechą ekonomiki miasta jest jej wymiar przestrzenny, jako że miasto to zawsze przestrzeń, w stosunku do której dokonywane są wybory lokalizacyjne użytkow- ników: gospodarstw domowych, podmiotów gospodarczych, władz oraz licznych organizacji i instytucji mu przynależnych. Rozmieszczenie w przestrzeni wielu różnorodnych aktywności skutkuje dla tej przestrzeni zagospodarowaniem (i jej stratą dla innej formy użytkowania) oraz relacjami, jakie zachodzą między kon- kretnymi użytkownikami. Bardzo trudno w jednoznaczny sposób określić zakres tematyczny ekonomiki miasta, traktując je jako jednolity w tym zakresie przedmiot analizy. Zachowując wszelkie założenia dotyczące ekonomik szczegółowych, zdecydowanie korzyst- niejsze jest podejmowanie zagadnień z obszaru ekonomiki miasta, zawężając za- kres analizy do konkretnych sfer aktywności w mieście. Wielu autorów za naji- stotniejsze uznaje podejście ekonomiczne do użytkowania terenów, organizacji transportu publicznego, rynku terenów budowlanych i rynku mieszkaniowego, rewitalizacji miejskich przestrzeni czy też gospodarki odpadami. Zakres działalno- ści gospodarczej miasta, zaspokajającej podstawowe potrzeby społeczne, określa- ny jest poprzez kryterium użyteczności publicznej, a zatem poprzez zaspokajanie interesu publicznego. Działalność gospodarcza w mieście, realizowana przez wła- dze publiczne, wiąże się przede wszystkim z wymogiem ciągłości i powszechno- ści w dostarczaniu produktów i świadczeniu usług oraz zapewnieniu dostępności do nich. Ponadto nie jest nastawiona na uzyskiwanie zysku i wiąże się z brakiem ekwiwalentności w świadczeniu usług, a w przypadku działalności w sferze infra- struktury technicznej także z niepodzielnością techniczną urządzeń infrastruktu- ry technicznej, wysoką jej kapitałochłonnością oraz całego cyklu inwestycyjnego, jednoczesnością produkcji, dostawy i konsumpcji, sezonowością zapotrzebowania 2 J. Regulski, Ekonomika miasta, Polskie Wydawnictwo Ekonomiczne, Warszawa 1982, s. 14. Przedmiotowe ujęcie ekonomiki miasta 13 na usługi (np. wodę, energię cieplną) oraz wysokim stopniem nieelastyczności po- pytu w stosunku do ceny3. Celem ekonomiki miasta jest „[…] określenie skutecznych narzędzi lokalnej po- lityki gospodarczej, a także zarządzanie dobrami miejskimi i zasobami oraz kre- owanie i wzmacnianie potencjału rozwojowego miasta”4. W ramach ekonomiki miasta można wyróżnić sześć podstawowych obszarów. Obejmuje ona5: • siły rynkowe w rozwoju miasta – ten obszar zajmuje się zjawiskami związa- nymi z decyzjami lokalizacyjnymi gospodarstw domowych oraz podmiotów gospodarczych i ich wpływem na rozmiar i strukturę miasta; • sposoby użytkowania terenów – decyzje lokalizacyjne użytkowników mia- sta, koncentracja podmiotów gospodarczych już nie tylko w centrach miast, ale także w obszarach podmiejskich oraz inne siły ekonomiczne wpływają na sposób zagospodarowania miasta oraz segregację przestrzenną i społeczną; • transport miejski i metropolitalny – koncentracja na roli zbiorowego trans- portu i jego rodzajach we współczesnym mieście; • bezpieczeństwo publiczne w mieście – w tej dziedzinie analizowane są związ- ki między biedą, niskim poziomem edukacji, wykluczeniem społecznym a bezpieczeństwem publicznym w mieście; • budownictwo i polityka mieszkaniowa – polityka mieszkaniowa jest szcze- gólnym rodzajem polityki publicznej z uwagi na swój charakter, a zasoby mieszkaniowe są dobrami, które znacząco różnią się od innych dóbr, przede wszystkim z uwagi na cenową dostępność; • zarządzanie finansami miast – podstawą „dobrego” funkcjonowania mia- sta jest sprawnie działające centrum zarządzania (władze miasta, burmistrz, prezydent), a najistotniejszą kwestią w tym obszarze są decyzje finansowe; w ramach tego obszaru analizuje się zarówno sposób pozyskiwania środków publicznych, jak i ich wydatkowania na realizację celów publicznych. Kolejny obszar, który należałoby wyróżnić w ramach ekonomiki miasta, to sy- stem zarządzania. Skutki decentralizacji władzy, uczestnictwa interesariuszy 4 5 3 W. Gorzym-Wilkowski i wsp., Zarys ekonomiki gminy, Wydawnictwo Norbertinum, Lublin 1999, s. 107–108. B. Tundys, Logistyka miejska: koncepcje, systemy, rozwiązania, Wydawnictwo Difin, Warsza- wa 2008, s. 56. A. O’Sullivan, Urban Economics, McGraw-Hill/Irwin, New York 2007, s. 2; D. Stawasz, D. Siko- ra-Fernandez, Koncepcja smart city na tle procesów i uwarunkowań rozwoju współczesnych miast, Wydawnictwo Uniwersytetu Łódzkiego, Łódź 2016, s. 16–17; M. E. Sokołowicz, J. Za- sina, Ekonomia miasta, [w:] A. Nowakowska (red.), EkoMiasto#Gospodarka. Zrównoważony, inteligentny i partycypacyjny rozwój miasta, Wydawnictwo Uniwersytetu Łódzkiego, Łódź 2016, s. 44. 14 Ekonomika miasta – ujęcie teoretyczne i obywateli w systemie zarządzania w mieście można analizować w kontekście ra- cjonalizacji decyzji podejmowanych w obszarze gospodarki miejskiej, w tym spraw związanych z realizacją zadań publicznych w mieście. 1.1.1. Siły rynkowe w rozwoju miasta Miasto jest złożonym układem, w którym spotykają się różne grupy interesów, działające na podstawie różnych motywów, posiadające różne, czasem sprzeczne cele. Zachowania przestrzenne użytkowników miasta (gospodarstw domowych, podmiotów gospodarczych, władz, NGO’s, organizacji i instytucji sektora publicz- nego) wynikają z decyzji dotyczących wyboru lokalizacji działalności oraz miejsca zamieszkania. Ponadto na decyzje lokalizacyjne wpływa dostępność istniejącej in- frastruktury, usług, miejsc pracy czy dobrych warunków środowiskowych. Każ- dy użytkownik miasta zachowuje się w sposób celowy, oparty na zasadzie maksy- malizacji korzyści. Niemniej jednak kryteria wyborów lokalizacyjnych związane są w dużej mierze z warunkami otoczenia i sposobem zagospodarowania prze- strzeni6. Proces decyzyjny związany z wyborem danej lokalizacji, tak w przypadku pod- miotów gospodarczych, jak i mieszkańców miasta, zależy od czynników egzoge- nicznych, niezależnych od decydenta (rynku zbytu, rynku zaopatrzenia, dostępnej infrastruktury technicznej i społecznej, kosztów transportu, wartości nierucho- mości), i od czynników endogenicznych, odnoszących się do rodzaju prowadzonej działalności i struktury organizacyjnej (w przypadku przedsiębiorstw) oraz zasob- ności i indywidualnych preferencji (w przypadku mieszkańców). Zadaniem ana- liz ekonomiki miasta z zakresu sił rynkowych jest wykazanie ekonometrycznych zależności między lokalizacją, kosztami funkcjonowania użytkownika w danej lokalizacji a optymalną wielkością miasta. 1.1.2. Sposoby użytkowania terenów Poszczególne działalności miejskich interesariuszy wymagają odpowiedniego przystosowania przestrzeni. Wymagania lokalizacyjne są odmienne w przypad- ku różnych działalności miejskich, stąd trudność w określeniu czynników deter- minujących ostateczny wybór określonej lokalizacji. Użytkownicy miasta często dążą w swoich zachowaniach przestrzennych do zminimalizowania niepewności dotyczącej kosztów funkcjonowania w wybranym miejscu w długim okresie po- przez naśladowanie zachowania innych podmiotów albo preferowanie poznanych P. Bury, T. Markowski, J. Regulski, Podstawy ekonomiki miasta, Fundacja Rozwoju Przedsię- 6 biorczości, Łódź 1993, s. 36. Przedmiotowe ujęcie ekonomiki miasta 15 wcześniej obszarów7. Analizując koncentrację podmiotów gospodarczych w prze- strzeni miejskiej, można wyróżnić trzy obszary: centralny obszar działalności go- spodarczej (Central Business District – CBD), obszar podmiejski oraz lokalizację rozproszoną. Działalność ukierunkowana na obsługę ludności miejskiej (usługi wyższego rzędu, przemysły kreatywne) będzie lokalizowana przede wszystkim w obszarach centralnych miasta, niemniej jednak rozwój zaawansowanych tech- nologii informacyjno-komunikacyjnych znacznie redukuje potrzebę lokowania się w centrum w odniesieniu do niektórych funkcji usługowych. Wyraźnie wi- doczną tendencją we współczesnych miastach jest wysoka specjalizacja obszarów podmiejskich, wskazująca na znaczne korzyści lokalizacji. Suburbia, w szczególno- ści te dobrze skomunikowane, charakteryzują się występowaniem w nich parków przemysłowych, biurowych czy miast na krawędzi (Edge Cities). Są to działalności terenochłonne, stąd w pełni zrozumiałe są decyzje o ich lokalizacji w obszarach zewnętrznych miast. Lokalizacja określonych funkcji w mieście jest zależna od kształtowania się cen terenów i nieruchomości. Zróżnicowanie tych cen ma swoje odzwierciedle- nie w koncepcji renty budowlanej, opartej na teorii renty rolnej von Thunena. Ko- rzyści wynikające z danej lokalizacji zależą od zabudowy i użytkowania terenu (cechy fizyczne) oraz jego odległości od centrum (mierzonej poprzez dostępność, a nie fizyczną odległość). Cena terenu miejskiego zależy z kolei od sił ekonomicz- nych (popytu i podaży w danym mieście), przystosowania do pełnienia określonej funkcji oraz działalności planistycznej władz lokalnych. 1.1.3. Transport miejski i metropolitalny Transport definiowany jest jako zespół czynności związanych z przemieszczaniem osób i dóbr materialnych za pomocą odpowiednich środków. Obejmuje on zarów- no samo przemieszczanie z miejsca na miejsce, jak i wszelkie czynności konieczne do osiągnięcia tego celu, tj. czynności ładunkowe (załadunek, wyładunek, prze- ładunek) oraz czynności manipulacyjne (np. opłaty). To dział gospodarki świad- czący usługi polegające na przemieszczaniu osób i ładunków. Transport wyma- ga odpowiedniej infrastruktury (drogi, bocznice, porty, parkingi, lotniska, stacje przesiadkowe itp.) oraz środków (autobusy, tramwaje, metro, samochody cięża- rowe, kontenery itp.). System transportu miejskiego jest jednym z instrumentów kształtowania struktury funkcjonalno-przestrzennej miasta. Transport miejski służy przemieszczaniu się mieszkańców w skali miasta i zapewnia możliwości realizowania funkcji logistycznej. W dużych miastach szczególną rolę odgrywa R. Domański, Gospodarka przestrzenna. Podstawy teoretyczne, Wydawnictwo Naukowe 7 PWN, Warszawa 2006, s. 57.
Pobierz darmowy fragment (pdf)

Gdzie kupić całą publikację:

Współczesne miasta. Aktualne możliwości rozwoju
Autor:

Opinie na temat publikacji:


Inne popularne pozycje z tej kategorii:


Czytaj również:


Prowadzisz stronę lub blog? Wstaw link do fragmentu tej książki i współpracuj z Cyfroteką: