Cyfroteka.pl

klikaj i czytaj online

Cyfro
Czytomierz
00131 009647 7505460 na godz. na dobę w sumie
Współczesne problemy prawa zobowiązań - ebook/pdf
Współczesne problemy prawa zobowiązań - ebook/pdf
Autor: , , , Liczba stron: 812
Wydawca: Wolters Kluwer Język publikacji: polski
ISBN: 978-83-264-9027-9 Data wydania:
Lektor:
Kategoria: ebooki >> prawo i podatki
Porównaj ceny (książka, ebook, audiobook).
W książce przedstawiono zagadnienia dotyczące niemal wszystkich działów zobowiązań, w tym również z pogranicza prawa rzeczowego oraz prywatnego międzynarodowego. Wiele rozwiązań zaproponowanych przez autorów, z uwagi na ich nowatorski charakter, stanowi cenny wkład w rozwój prawa cywilnego. Artykuły zawierają dorobek badawczy, który może w najbliższym czasie kształtować praktykę stosowania prawa cywilnego.

Znajdź podobne książki

Darmowy fragment publikacji:

WSPÓŁCZESNE PROBLEMY PRAWA ZOBOWIĄZAŃ redakcja naukowa Adam Olejniczak Joanna Haberko Agnieszka Pyrzyńska Dorota Sokołowska Warszawa 2015 Stan prawny na 1 grudnia 2014 r. Recenzenci Prof. US dr hab. Zbigniew Kuniewicz Prof. dr hab. Piotr Machnikowski Wydawca Magdalena Stojek-Siwińska Redaktor prowadzący Katarzyna Gierłowska Łamanie JustLuk Łukasz Drzewiecki, Justyna Szumieł, Krystyna Szych Ta książka jest wspólnym dziełem twórcy i wydawcy. Prosimy, byś przestrzegał przysługujących im praw. Książkę możesz udostępnić osobom bliskim lub osobiście znanym, ale nie publikuj jej w internecie. Jeśli cytujesz fragmenty, nie zmieniaj ich treści i koniecznie zaznacz, czyje to dzieło. A jeśli musisz skopiować część, rób to jedynie na użytek osobisty. SZANUJMY PRAWO I WŁASNOŚĆ Więcej na www.legalnakultura.pl P(cid:202)(cid:189)(cid:221)(cid:187)(cid:131) I(cid:254)(cid:144)(cid:131) K(cid:221)(cid:174)(cid:141)(cid:257)(cid:187)(cid:174) © Copyright by Wolters Kluwer SA, 2015 ISBN 978-83-264-8052-2 ISSN 1897-4392 Wydane przez: Wolters Kluwer SA Dział Praw Autorskich 01-208 Warszawa, ul. Przyokopowa 33 tel. 22 535 82 00, fax 22 535 81 35 e-mail: ksiazki@wolterskluwer.pl www.wolterskluwer.pl księgarnia internetowa www.profi nfo.pl Spis treści 5 Spis treści Słowo wstępne ����������������������������������������������������������������������������������� 11 Wystąpienia poświęcone profesorowi Zbigniewowi Radwańskiemu Janina Panowicz ‑Lipska Nowe konstrukcje w projekcie przepisów o umowach dotyczących korzystania z cudzych rzeczy lub praw ��������������������������������������������������������� 15 Bronisław Ziemianin Profesor Zbigniew Radwański – wspomnienie pośmiertne ����������������������������� 27 Maksymilian Pazdan Profesor Zbigniew Radwański jako uczony, kodyfikator i redaktor ������������������ 32 Andrzej Szlęzak Profesor Radwański – refleksja osobista �������������������������������������������������������� 39 Część pierwsza. Referaty Ewa Bagińska Kompensacja utraconej szansy – problem związku przyczynowego czy szkody? ���������������������������������������������������������������������������������������������� 43 Kinga Bączyk ‑Rozwadowska Koncepcja no fault compensation a polski system kompensacji szkód doznanych w następstwie zdarzeń medycznych �������������������������������������������� 68 Zdzisław Brodecki, Dorota Maśniak Principles of European Insurance Contract Law jako element zintegrowanego porządku prawnego ������������������������������������������������������������������������������������ 95 Jan Byrski Ustawowy zakaz wyłączania lub ograniczania odpowiedzialności partnera outsourcingowego wobec banku ���������������������������������������������������� 113 Spis treści 6 Krzysztof Czub Treść umów licencyjnych w prawie autorskim i w prawie własności przemysłowej – wspólna natura, odmienna regulacja ������������������������������������ 124 Katarzyna Doliwa, Adam Doliwa Zbigniewa Radwańskiego semiotyczna koncepcja oświadczenia woli ������������� 141 Przemysław Drapała Problem niespójnej i niepełnej regulacji kodeksowej skutków wykonania umownego i ustawowego prawa odstąpienia od umowy (art� 395 § 2 a art� 494 k�c�) w perspektywie nowej kodyfikacji ������������������������� 153 Edyta Figura ‑Góralczyk Prawo właściwe dla „wielomiejscowych” czynów nieuczciwej konkurencji ����� 170 Grzegorz Gorczyński Klauzula rebus sic stantibus w XXI wieku ������������������������������������������������������ 186 Mateusz Grochowski, Ewa Łętowska Czemu może dziś służyć bezpodstawne wzbogacenie? ���������������������������������� 213 Jacek Górecki, Grzegorz Matusik Prawo pierwokupu (pierwszeństwo) w nowym kodeksie cywilnym ��������������� 230 Jacek Jastrzębski Konstrukcje prawa obcego a ustalone zwyczaje przy wykładni klauzul umownych ������������������������������������������������������������������������������������������������ 246 Natalia Karczewska ‑Kamińska Dostosowanie polskiego prawa czynów niedozwolonych do zasad europejskiego prawa deliktów zawartych w PETL i DCFR (w związku z projektem nowego kodeksu cywilnego) ����������������������������������� 269 Wojciech J. Katner Odpowiedzialność za szkodę wyrządzoną naruszeniem zobowiązania de lege lata i według propozycji zgłoszonych do nowego kodeksu cywilnego ���� 286 Piotr Konik, Maciej Pannert Dopuszczalność zastrzegania uprawnienia do odstąpienia częściowego w umowie o roboty budowlane ������������������������������������������������������������������� 305 Marcin Krajewski Pierwotna niemożliwość świadczenia – między dwoma rozwiązaniami ��������� 323 Zbigniew Kuniewicz, Przemysław Katner Zmiany w składzie osobowym wspólników spółki cywilnej a odpowiedzialność za jej zobowiązania ������������������������������������������������������ 334 Jan Lic Treść pojęcia solidarności dłużników ����������������������������������������������������������� 352 7 Spis treści Anita Lutkiewicz ‑Rucińska Zagadnienie wielości świadczeń głównych w stosunku zobowiązaniowym – rozważania na przykładzie umowy o dzieło ������������������ 369 Piotr Machnikowski Prawo zobowiązań w 2025 roku� Nowe technologie, nowe wyzwania ������������� 379 Maja Maciejewska ‑Szałas Forma dokumentowa i elektroniczna czynności prawnych w projekcie księgi pierwszej nowego kodeksu cywilnego ������������������������������������������������ 396 Maciej Mataczyński Prawo właściwe dla formy czynności prawnych, których przedmiotem jest rozporządzenie prawami udziałowymi w spółkach handlowych, jak również powstanie, łączenie, podział, przekształcenie lub ustanie osoby prawnej ������������������������������������������������������������������������������������������� 412 Jacek Mazurkiewicz „Cześć, prywatność i zgon pilnie sprzedam!” Wokół dopuszczalności rozporządzania prawami osobistymi ����������������������������������������������������������� 432 Katarzyna Michałowska Argumenty z prawa obcego w uzasadnieniu uchwał i orzeczeń Sądu Najwyższego ��������������������������������������������������������������������������������������������� 457 Kinga Michałowska Umowne zadysponowanie informacjami ze sfery prywatności ���������������������� 475 Krzysztof Mularski Zakres autonomii woli w ramach prawa pierwokupu ������������������������������������ 498 Izabela Mycko ‑Katner Charakter (natura) świadczenia wyrównawczego w umowie agencyjnej ��������� 528 Magdalena Olczyk Charakter prawny więzi łączącej dawne strony umowy najmu w razie dalszego zajmowania lokalu mieszkalnego przez byłego najemcę ������� 547 Marlena Pecyna, Fryderyk Zoll Regulacja świadczenia usług jako wyzwanie legislacyjne ������������������������������ 561 Agnieszka Pyrzyńska Świadczenie jednorazowe w umownym zobowiązaniu ciągłym ��������������������� 588 Spis treści 8 Małgorzata Pyziak ‑Szafnicka Uwagi na temat naprawienia szkody wyrządzonej przez wydanie prawomocnego orzeczenia lub ostatecznej decyzji ���������������������������������������� 605 Maciej Rzewuski Darowizna na wypadek śmierci ������������������������������������������������������������������ 626 Tomasz Sójka Umowa o wykonywanie zleceń nabycia lub zbycia instrumentów finansowych ������������������������������������������������������������������������������������������� 639 Rafał Szczepaniak Rozróżnienie prawa prywatnego i publicznego na przykładzie umów obligacyjnych jako form działania administracji ������������������������������������������� 652 Andrzej Szlęzak Kilka uwag o warunku potestatywnym ������������������������������������������������������� 670 Ryszard Szostak O potrzebie usprawnienia kodeksowej regulacji umów o świadczenie usług na warunkach zlecenia ���������������������������������������������������������������������� 680 Piotr Tereszkiewicz Solidarność dłużników w świetle europeizacji prawa obligacyjnego ��������������� 696 Krzysztof Topolewski Umowa agencyjna według Kodeksu cywilnego� Wybrane problemy de lege ferenda ��������������������������������������������������������������������������������������������� 712 Magdalena Wilejczyk O potrzebie uchylenia art� 412 k�c� i zasadności wprowadzenia reguły wyłączającej żądanie zwrotu świadczenia niegodziwego ������������������������������� 728 Piotr Zakrzewski Umowa darowizny na wypadek śmierci w prawie holenderskim, niemieckim i polskim ��������������������������������������������������������������������������������� 743 Kamil Zaradkiewicz Prawo zabudowy w pracach Komisji Kodyfikacyjnej Prawa Cywilnego ���������� 761 Część druga. Głosy w dyskusji Katarzyna Anna Dadańska Prawo pierwokupu (pierwszeństwo nabycia) – głos w dyskusji ���������������������� 783 Jacek Mazurkiewicz Dwa głosy w dyskusjach ���������������������������������������������������������������������������� 788 9 Spis treści Marek Miller Wypowiedź odnosząca się do referatu Profesor Małgorzaty Pyziak ‑Szafnickiej ��� 790 Konrad Osajda Wielość funkcji zadośćuczynienia a zakres swobody sędziowskiej przy określaniu wysokości zadośćuczynienia ����������������������������������������������� 794 Maria ‑Anna Zachariasiewicz Uwagi do referatu Profesora Wojciecha J� Katnera ����������������������������������������� 798 Podsumowanie Tomasz Sokołowski Współczesne problemy prawa zobowiązań� Podsumowanie V Ogólnopolskiego Zjazdu Cywilistów w Poznaniu w 2014 roku �������������������� 803 Słowo wstępne 11 Słowo wstępne Książka, którą oddajemy do rąk Czytelników, zawiera opracowania przygotowane na V Ogólnopolski Zjazd Cywilistów, zorganizowany w Poznaniu w dniach 26–27 wrześ‑ nia 2014 r� przez Katedrę Prawa Cywilnego, Handlowego i Ubezpieczeniowego Wydzia‑ łu Prawa i Administracji Uniwersytetu im� Adama Mickiewicza w Poznaniu� Tematem Zjazdu, w którym uczestniczyło ponad trzystu przedstawicieli na‑ uki polskiego prawa cywilnego, praktyki prawniczej oraz zaproszonych gości, były współczesne problemy prawa zobowiązań, ze szczególnym uwzględnieniem za‑ gadnień nowej kodyfikacji poświęconej prawu obligacyjnemu� W książce udało się pomieścić kilkadziesiąt opracowań� W pierwszej części zamieszczamy wypowie‑ dzi poświęcone prof� dr� Zbigniewowi Radwańskiemu� Na prośbę organizatorów teksty te przygotowali współpracownicy i uczniowie Profesora, mistrza cywilistyki dla wielu pokoleń prawników, pod którego kierownictwem Komisja Kodyfikacyjna Prawa Cywilnego pracowała nad nowym kodeksem cywilnym� Pozostałe materiały zostały ujęte w porządku alfabetycznym i obejmują zagadnienia dotyczące niemal wszystkich działów zobowiązań, w tym również tematykę z pogranicza prawa rze‑ czowego oraz prawa prywatnego międzynarodowego� Jesteśmy przekonani, że zebrane w książce artykuły stanowią znaczące osiąg‑ nięcie świetnych cywilistów, którzy w pięćdziesięciolecie uchwalenia Kodeksu cy‑ wilnego i dziesięciolecie podjęcia pierwszych prac nad nowym kodeksem cywilnym zabrali głos w dyskusji nad potrzebą nadania nowego kształtu polskiemu prawu zobowiązań� Wiele rozwiązań zaproponowanych przez autorów, ze względu na ich nowatorski charakter, stanowi cenny wkład w rozwój prawa cywilnego� Sądzimy, że artykuły zawierają dorobek badawczy, który może w najbliższym czasie kształtować praktykę stosowania prawa cywilnego� Wyrażamy więc nadzieję, że zbiór oddawa‑ ny właśnie do rąk Czytelników, zawierający myśli nowe, wzbogacające dotychcza‑ sową wiedzę o stosunkach zobowiązaniowych i ich normatywnej regulacji, zosta‑ nie uznany przez Czytelników za interesujący poznawczo oraz ważny praktycznie� Dziękujemy serdecznie wszystkim, którzy pomagali w organizacji V Ogól‑ nopolskiego Zjazdu Cywilistów, uczestnikom Zjazdu, moderatorom paneli zjazdo‑ wych oraz referentom i dyskutantom, w tym zwłaszcza autorom opracowań, a tak‑ że osobom, które wsparły materialnie Zjazd� Dziękujemy Wydawnictwu Wolters Kluwer SA za wydanie niniejszej publikacji� Poznań, październik 2014 r� Adam Olejniczak, Joanna Haberko, Agnieszka Pyrzyńska, Dorota Sokołowska Wystąpienia poświęcone profesorowi Zbigniewowi Radwańskiemu Nowe konstrukcje w projekcie przepisów o umowach dotyczących korzystania z cudzych rzeczy… 15 Janina Panowicz ‑Lipska* Nowe konstrukcje w projekcie przepisów o umowach dotyczących korzystania z cudzych rzeczy lub praw I. Niniejsze opracowanie jest pomyślane jako łącznik między pierwszą częścią konferencji, poświęconą upamiętnieniu zasług Pana Profesora Zbignie‑ wa Radwańskiego dla rozwoju polskiego prawa prywatnego, a dalszym jej pro‑ gramem, skupiającym się na współczesnych zagadnieniach prawa zobowiązań� Pod kierunkiem prof� Radwańskiego rozpoczęły się i rozwinęły prace nad jednym z największych przedsięwzięć Komisji Kodyfikacyjnej Prawa Cywil‑ nego, jakim jest niewątpliwie tworzenie nowego Kodeksu cywilnego� Profesor przewodniczył zarazem wielu zespołom problemowym Komisji Kodyfikacyj‑ nej Prawa Cywilnego, powoływanym do przygotowania projektów poszcze‑ gólnych instytucji Kodeksu cywilnego� W 2012 r�, podczas ostatnich miesięcy swego życia, prof� Radwański zajmował się, w ramach prac nad nowym ko‑ deksem, m�in� problematyką części szczegółowej zobowiązań� W połowie tegoż roku powstał projekt przepisów regulujących umowy o korzystanie z cudzych rzeczy lub praw1, którego zasadnicze elementy zamierzam przedstawić� Pro‑ jekt został opracowany przez zespół Komisji Kodyfikacyjnej Prawa Cywilne‑ go w składzie: przewodniczący – prof� Zbigniew Radwański oraz członkowie: prof� Roman Budzinowski, dr Aneta Suchoń i prof� Janina Panowicz ‑Lipska� Jest zrozumiałe, że wiodąca była rola prof� Radwańskiego jako przewodniczą‑ cego zespołu i wybitnego znawcy tematu� Każdą z uwzględnionych w projekcie instytucji – a należą do nich: najem, dzierżawa, leasing, użyczenie – Profesor omawiał i analizował w swoich publikacjach2, zgłaszając także potrzebę okre‑ ślonych zmian� Jego przemyślenia dotyczące kodeksowych regulacji z tego za‑ * Janina Panowicz ‑Lipska, Uniwersytet im� Adama Mickiewicza w Poznaniu� 1 Tekst projektu w materiałach Komisji Kodyfikacyjnej Prawa Cywilnego, złożony z datą 11 czerwca 2012 r� 2 W szczególności są to opracowania w Systemie prawa cywilnego, t� III, cz� 2, red� S� Grzybow‑ ski, Ossolineum 1976, i w Systemie Prawa Prywatnego, t� 8, red� J� Panowicz ‑Lipska, Warszawa 2004, 2011, monografia i artykuły na temat najmu lokali, studium dotyczące leasingu� Janina Panowicz ‑Lipska 16 kresu znalazły wyraz w tekście proponowanych regulacji� Nowe rozwiązania zostały też wprowadzone z inicjatywy członków zespołu – przedstawicieli na‑ uki prawa cywilnego oraz prawa rolnego� Zapewne uczestnicy konferencji za‑ uważą w niektórych miejscach projektu urzeczywistnienie swoich koncepcji de lege ferenda – jest oczywiste, że dorobek piśmiennictwa ma zawsze w pracach legislacyjnych ogromne znaczenie� Projekt stanowi rezultat pracy zespołowej i fakt, że brałam udział w jego tworzeniu, upoważnia mnie, jak sądzę, do zaprezentowania zawartych w nim unormowań� Zwrócę uwagę na ważniejsze, w mojej ocenie, nowe konstrukcje prawne, w kontekście współcześnie obowiązujących w Polsce regulacji� Nie in‑ formuję, kto konkretnie w głównej mierze przyczynił się do danego rozwiąza‑ nia, czyniąc jednak wyjątek, gdy był to prof� Radwański� II. Projekt realizuje ogólną koncepcję Komisji Kodyfikacyjnej Prawa Cy‑ wilnego, w myśl której w strukturze nowego Kodeksu cywilnego, w tzw� czę‑ ści szczegółowej księgi poświęconej zobowiązaniom, należy wyodrębnić grupę umów dotyczących korzystania z cudzych rzeczy lub praw i przyjąć dla tych umów pewne wspólne przepisy (co pozwoli uniknąć powtórzeń, odesłań, prob‑ lemów związanych z „odpowiednim” stosowaniem przepisów regulujących daną umowę do innej), a następnie unormować wchodzące w grę typy umów, obejmujących obowiązek oddania innej osobie – odpłatnie albo nieodpłatnie – rzeczy lub prawa do czasowego używania� Już wcześniej zostały wymienione umowy, o których projekt wyraźnie stanowi� W jego uzasadnieniu znajduje się wyjaśnienie, dlaczego pomija się w szczególności timesharing, umowę o licen‑ cję i know‑how� Samo stworzenie wspomnianego zestawu wspólnych przepisów stanowi legislacyjną nowość, natomiast cecha ta w różnym stopniu znamionuje posta‑ nowienia z tego zakresu� Na ogół uwzględniają one unormowania już przyję‑ te dla poszczególnych typów umów, a to oznacza likwidację powtórzeń bądź upowszechnienie jakiegoś rozwiązania w odniesieniu do grupy umów� Do za‑ gadnień wspólnych – po objaśnieniu pojęcia umowy o korzystanie z cudzej rzeczy lub prawa3 – projektodawcy zaliczyli: określenie sposobu korzystania, przyznanie korzystającemu ochrony bezwzględnej, kwestię roszczeń osób trze‑ cich kierowanych do korzystającego, zasadę solidarnej odpowiedzialności osób współkorzystających, kwestię zniszczenia przedmiotu, za który dający do ko‑ rzystania nie odpowiada, określenie sytuacji podmiotów, gdy korzystający od‑ daje przedmiot umowy do korzystania innej osobie, zasadę zwrotu przedmiotu korzystania w stanie niepogorszonym, przedawnienie roszczeń w stosunkach między dającym do korzystania a korzystającym� Można zauważyć, że uogólnieniu mają podlegać zwłaszcza określone kon‑ strukcje prawne przewidziane w kodeksowej regulacji najmu, których zastoso‑ 3 Oto dotyczące tego pojęcia przepisy projektu: „§ 1� Tytuł niniejszy reguluje umowy, w któ‑ rych dający do korzystania zobowiązuje się oddać korzystającemu rzecz lub prawo do korzystania przez czas oznaczony albo nieoznaczony� § 2� Korzystanie może być odpłatne albo nieodpłatne; jeżeli jest odpłatne, korzystający spełnia świadczenie w pieniądzu, chyba że w umowie postano‑ wiono inaczej� § 3� Czynsz jest świadczony okresowo, jednakże w umowie zawartej na czas ozna‑ czony można postanowić, że ma być świadczony jednorazowo”� 17 Nowe konstrukcje w projekcie przepisów o umowach dotyczących korzystania z cudzych rzeczy… wanie do innych typów umów, uwzględnianych także w projekcie, jest na grun‑ cie obowiązujących przepisów tylko „odpowiednie” (por� art� 694 i 70917 k�c�)� Wywołuje to niepewność co do zakresu odesłania i do rozstrzygnięć sądo‑ wych� W szczególności znane są kontrowersje i rozbieżne poglądy orzecznic‑ twa w sprawie stosowania do poddzierżawy przepisu art� 668 § 2 k�c� o roz‑ wiązaniu ex lege podnajmu najpóźniej z chwilą zakończenia stosunku najmu4� Proponowana regulacja ma usunąć niejasności w tym względzie� W projekcie wskazuje się wyraźnie, że stosunek umowny między korzystającym a osobą trzecią (dotyczy to np� podnajmu, poddzierżawy, użyczenia) gaśnie najpóźniej z chwilą zakończenia stosunku prawnego, którego stronami są dający do ko‑ rzystania i korzystający (np� najmu, dzierżawy)� Wśród wspólnych przepisów dla wyróżnionej grupy umów zwraca uwa‑ gę postanowienie zapewniające korzystającemu ochronę bezwzględną� Projekt przewiduje mianowicie, że: „Po wydaniu przedmiotu umowy korzystającemu, do ochrony jego prawa do korzystania z tego przedmiotu stosuje się odpowied‑ nio przepisy o ochronie własności”� Jest to nawiązanie do koncepcji wyrażonej w art� 690 k�c�, według którego na podstawie stosowanych odpowiednio prze‑ pisów o ochronie własności jest chronione prawo najemcy do używania lokalu, a także do jej rozwinięcia w art� 19 ustawy z 21 czerwca 2001 r� o ochronie praw lokatorów, mieszkaniowym zasobie gminy i o zmianie Kodeksu cywilnego (tekst jedn� Dz�U� z 2014 r�, poz� 150 ze zm�), który taką ochronę przyznaje prawom loka‑ tora do używania lokalu, co dotyczy osób używających lokali na podstawie in‑ nych tytułów prawnych niż prawo własności – nie tylko najmu, lecz np� użyczenia, z tym że ochrona odnosi się tylko do używania lokali objętych regulacją ustawy� W obowiązującym stanie prawnym wyłącznie określone w przywołanych przepisach prawa do używania lokalu korzystają z ochrony petytoryjnej, a to nie tylko w ocenie twórców projektu jest niewystarczające� Projekt czyni zadość słusznym postulatom doktryny co do stosowania przepisów o ochronie włas‑ ności do ochrony praw dzierżawcy5� Na tym jednak nie poprzestaje, odnosząc koncepcję ochrony petytoryjnej do wszystkich typów umów z zakresu jego re‑ gulacji� Z kolei, w odróżnieniu od pierwowzoru, ochrona ta jest według projektu ograniczona do sytuacji, gdy przedmiot umowy został wydany korzystającemu, przejął on zatem władanie nad rzeczą i tym samym ujawnił swoje do niej prawo� Należy odnotować, że ta przesłanka ochrony znalazła się w projekcie pod wpływem argumentacji prof� Radwańskiego, który „odświeżył” swoją propo‑ zycję z 1961 r� dotyczącą ogłoszonego w 1960 r� projektu Kodeksu cywilnego, gdzie w art� 609 przyznano najemcy lokalu taką ochronę, jaka przysługuje właś‑ cicielowi6� Przepis ten został umieszczony w Kodeksie cywilnym z 1964 r� jako art� 690 – bez sugerowanej przez Profesora poprawki, uzależniającej bezwzględ‑ 4 Za wyłączeniem jego zastosowania opowiedział się Sąd Najwyższy np� w wyrokach z 7 li‑ stopada 1997 r�, III CKN 249/97, OSN 1998, nr 3, poz� 53, i z 20 lipca 2006 r�, V CSK 200/06, OSN 2007, nr 4, poz� 61� 5 Zob� A� Lichorowicz, w: System Prawa Prywatnego, t� 8, red� J� Panowicz ‑Lipska, Warsza‑ wa 2011, s� 208; A� Suchoń, Prawna ochrona trwałości gospodarowania na dzierżawionych gruntach rol‑ nych, Poznań 2006, s� 95 i 264–265� 6 Z� Radwański, Najem mieszkań w świetle publicznej gospodarki lokalami, Warszawa 1961, s� 217� 18 Janina Panowicz ‑Lipska ną ochronę najmu od faktu wydania lokalu� W pracach nad niniejszym pro‑ jektem zadbał o wprowadzenie takiego ograniczenia, uznając przy tym, że nie tylko w razie najmu lokalu, lecz także w przypadku innych umów, o których projekt stanowi, wydanie przedmiotu korzystania jest niezbędne do udzielenia korzystającemu ochrony petytoryjnej� Przy omawianiu wspólnych unormowań proponowanych dla umów o korzystanie z cudzej rzeczy lub prawa warto wspomnieć o mniej skompli‑ kowanych niż obowiązujące regułach przedawnienia roszczeń w stosunkach między dającym do korzystania a korzystającym� Projekt przewiduje, że w za‑ sadzie mają być tutaj stosowane ogólne terminy przedawnienia, niemniej jednak roszczenia ulegają przedawnieniu najpóźniej z upływem roku od dnia zwrotu przedmiotu korzystania� Trzeba też zwrócić uwagę na istotne jednakowe rozwiązania przyjęte dla‑ tego, że należało uwzględnić treść przepisów zawartych w przygotowywanym przez Komisję Kodyfikacyjną Prawa Cywilnego projekcie tzw� części ogólnej prawa zobowiązań� Dotyczy to m�in� przepisów o zakończeniu zobowiązań trwałych, które powstają właśnie na podstawie umów objętych omawianym projektem� Wobec zamieszczenia przepisów o wypowiedzeniu zobowiązań trwałych wśród instytucji części ogólnej zobowiązań zbędne stało się regulo‑ wanie całej problematyki wypowiedzenia w obrębie poszczególnych umów� Wprowadzono jedynie pewne uzupełnienia (np� określono terminy wypowie‑ dzenia), a także odstępstwa od zasad ogólnych� Wspomniany projekt Komisji Kodyfikacyjnej Prawa Cywilnego omawia prof� Jerzy Pisuliński� Tutaj ograniczę się do wzmianki, że według tego projektu „w razie wypowiedzenia zobowią‑ zania trwałego ze względu na naruszenie zobowiązania, stosuje się przepisy o odstąpieniu od umowy”, a w nich przyjęto zasadę wyznaczenia dłużnikowi dodatkowego terminu do wykonania zobowiązania� Niniejszy projekt ma na uwadze to rozwiązanie, gdy stanowi o wypowiedzeniu ze skutkiem natychmia‑ stowym z powodu określonego naruszenia zobowiązania, ale wskazuje rów‑ nież szczególne przypadki, w których obowiązek wyznaczenia dodatkowego terminu nie towarzyszy takiemu wypowiedzeniu� III. W projektowanej regulacji najmu zostały wyróżnione – za wzorem Ko‑ deksu cywilnego – przepisy ogólne oraz przepisy dotyczące najmu lokalu� Do ważniejszych nowości w pierwszej grupie przepisów można zaliczyć postano‑ wienia o najmie miejsca postojowego i najmie skrytki� W przypadku najmu miejsca postojowego istotna jest kwestia zakresu obo‑ wiązków wynajmującego� W projekcie została sformułowana reguła interpre‑ tacyjna, według której w razie wątpliwości uważa się, że wynajmujący miejsce postojowe nie jest obowiązany do strzeżenia zaparkowanego pojazdu� Zagad‑ nienie wymagało wyjaśnienia wobec niepewności związanej z tym, że wynaj‑ mujący powinien zapewnić najemcy spokojne używanie przedmiotu najmu, a gdy jest nim miejsce postojowe, jego używanie polega przede wszystkim na pozostawieniu pojazdu (zaparkowaniu) na tym miejscu� W świetle regulacji projektu najemca miejsca postojowego nie może oczekiwać, że bez wyraźnego postanowienia umowy wynajmujący ma obowiązek sprawowania pieczy nad zaparkowanym pojazdem� 19 Nowe konstrukcje w projekcie przepisów o umowach dotyczących korzystania z cudzych rzeczy… Z kolei zasługują na uwagę nowe przepisy o najmie skrytki� Proponowa‑ ne unormowanie jednoznacznie wskazuje, że umowa o odpłatne udostępnie‑ nie skrytki w celu umieszczenia tam rzeczy lub dokumentów (chodzi np� o za‑ liczoną do czynności bankowych tzw� umowę sejfową; o udostępnienie skrytki sejfowej, według terminologii art� 5 ust� 2 Prawa bankowego7) jest umową naj‑ mu, z szerszym jednak, w porównaniu z ogólną postacią najmu, zakresem obo‑ wiązków wynajmującego� Przyjęta kwalifikacja prawna znajduje oparcie w niektórych wypowie‑ dziach piśmiennictwa i przeciwstawia się poglądom uznającym umowę o udo‑ stępnienie skrytki (sejfowej, bagażowej) za umowę mieszaną, łączącą elementy najmu (w zakresie odpłatnego używania skrytki) i przechowania (ze względu na ochronę skrytki, a tym samym jej zawartości)� Takie określenie charakteru prawnego tej umowy, aprobowane również w orzecznictwie Sądu Najwyższe‑ go8, budzi jednak wątpliwości� W ocenie projektodawców upatrywanie w niej cech przechowania nie jest zasadne, nie zawiera ona bowiem tych elementów, które są istotne dla umowy przechowania (art� 835 k�c�)� Znamienną cechą przechowania jest oddanie rze‑ czy ruchomej pod pieczę przechowawcy, natomiast korzystający ze skrytki nie przekazuje składanych w niej przedmiotów udostępniającemu skrytkę i w kon‑ sekwencji nie ma wobec niego roszczenia o ich wydanie w stanie niepogorszo‑ nym� Inaczej niż przy przechowaniu – są one poza kontrolą dającego skryt‑ kę do używania� Do niego należy zapewnienie bezpieczeństwa skrytce wraz z przedmiotami, które używający tam umieścił, i w tym właśnie zakresie za‑ uważa się pewne podobieństwo do sytuacji przechowawcy� Z podanych powo‑ dów nie powinno to mieć jednak wpływu na kwalifikację prawną całej umowy o udostępnienie skrytki� Zważywszy na zbieżność konstrukcji i treści tej umo‑ wy z najmem, w projekcie uregulowano ją jako postać umowy najmu, uznając przy tym, że nie koliduje z takim przyporządkowaniem zastrzeżenie szczegól‑ nych obowiązków ochronnych dającego skrytkę do używania, implikuje je bo‑ wiem funkcja umowy związana ze swoistym przeznaczeniem jej przedmiotu� Omawiając przesłanki potraktowania umowy o udostępnienie skrytki jako rodzaju umowy najmu, uwzględniłam zwłaszcza uwagi, jakie na ten temat w toku prac nad projektem przedstawił prof� Radwański, a które miały podsta‑ wowe znaczenie dla skonstruowania przepisów o najmie skrytki� Zasygnalizowane szczególne obowiązki wynajmującego skrytkę polegają na strzeżeniu jej przed dostępem osób nieuprawnionych; wynikają także z za‑ kazu otwierania przez niego skrytki i kontrolowania jej zawartości, z wyjąt‑ kiem przypadków określonych w umowie� W razie pozostawienia przedmiotów w skrytce po zakończeniu najmu mają być stosowane odpowiednio przepisy o rzeczach znalezionych� A oto dalsze przykłady nowych rozwiązań przewidzianych w projekcie przepisów ogólnych dotyczących najmu� Należy odnotować, że maksymalny 30‑letni termin związania stron umo‑ wy najmu zawartej na czas oznaczony, zastrzeżony w Kodeksie cywilnym dla 7 Ustawa z 29 sierpnia 1997 r�, tekst jedn� Dz�U� z 2012 r�, poz� 1376 ze zm� 8 Wyrok SN z 26 lipca 2001 r�, II CKN 1269/00, OSN 2002, nr 3, poz� 42� najmu „między przedsiębiorcami”, ma według projektu znajdować zastosowa‑ nie, gdy przedsiębiorca występuje po stronie najemcy, a więc wynajmujący nie musi być przedsiębiorcą� Proponowana zmiana uwzględnia potrzeby praktyki� Zmierza do poprawy warunków prowadzenia działalności gospodarczej po‑ przez zwiększenie trwałości najmu w stosunkach między szerszą grupą pod‑ miotów niż określona w obowiązujących przepisach (art� 661 § 2 k�c�)� Kolejny przykład to zagrożenie sankcją wypowiedzenia najmu ze skutkiem natychmiastowym, gdy najemca z przyczyn, za które ponosi odpowiedzialność, nie płaci czynszu, ale również gdy nie spełnia „innych świadczeń związanych z najmem”� W obowiązującym stanie prawnym podobna sankcja ma zastosowa‑ nie w razie zaległości czynszowych� Tymczasem te „inne” świadczenia mogą być dla wynajmującego równie istotne jak czynsz, np� opłaty za media� IV. Projekt zawiera kilka znaczących propozycji co do uzupełnienia regu‑ lacji najmu lokalu� Janina Panowicz ‑Lipska 20 Tytułem wprowadzenia do tej problematyki nowy przepis wyjaśnia, że w rozumieniu przepisów o najmie termin „lokal” oznacza „pomieszczenie prze‑ znaczone przez strony do używania dla celów wymagających pobytu w nim człowieka” i wyróżnia „lokal mieszkalny” jako pomieszczenie przeznaczone przez strony do zaspokajania potrzeb mieszkaniowych� Jest to odpowiedź na krytyczne uwagi piśmiennictwa, że w kodeksowych przepisach o najmie brak definicji lokalu, jak również kryteriów, według których należy ustalić jego prze‑ znaczenie – na cele mieszkalne i inne� Proponowany przepis usuwa wątpliwości w tym względzie i stanowi, że o przeznaczeniu lokalu decydują strony w umo‑ wie� Ponadto w projekcie zaznaczono, że najem lokalu jest uregulowany nie tylko przepisami kodeksu (te o najmie lokalu stosuje się przed przepisami ogólnymi o najmie), lecz także w ustawach odrębnych, mając na uwadze doniosłe znacze‑ nie tych ostatnich, zwłaszcza ustawy z 21 czerwca 2001 r� o ochronie praw loka‑ torów, mieszkaniowym zasobie gminy i o zmianie Kodeksu cywilnego� W regulacji najmu lokalu proponuje się zamieszczenie przepisów o kau‑ cji, od wpłacenia której może być uzależnione zawarcie umowy najmu, podob‑ nie jak uczyniono to w ustawie z 21 czerwca 2001 r� o ochronie praw lokatorów, mieszkaniowym zasobie gminy i o zmianie Kodeksu cywilnego� Można wpraw‑ dzie, gdy najem lokalu podlega przepisom Kodeksu, zastrzec kaucję na zasadzie swobody umów, dla zapobieżenia jednak dowolności jej kształtowania celowe wydaje się określenie istotnych elementów kaucji, takich jak maksymalna wy‑ sokość, zakres zabezpieczenia czy zasady zwrotu� Do ważniejszych rozwiązań projektu można zaliczyć te, które uzupełniają enigmatyczną regulację art� 6851 k�c� dotyczącą podwyższenia czynszu w dro‑ dze wypowiedzenia jego wysokości przez wynajmującego lokal� W projekcie została określona częstotliwość podwyżek, wskazano przesłanki ich kalkula‑ cji (w nawiązaniu do tzw� lustra czynszowego) oraz reguły postępowania, gdy zdaniem najemcy brak podstaw do wprowadzenia podwyżki� Proponuje się, że może on w oznaczonym terminie wyrazić wobec niej sprzeciw, a jeżeli strony nie osiągną porozumienia co do podwyższenia czynszu, wynajmujący może wytoczyć powództwo o ustalenie wysokości podwyżki przez sąd� Została więc przewidziana sądowa kontrola zasadności podwyżki (według już wspomnia‑ 21 Nowe konstrukcje w projekcie przepisów o umowach dotyczących korzystania z cudzych rzeczy… nego kryterium), ale dopiero po bezowocnych próbach uzgodnienia stanowiska stron w sprawie wysokości czynszu� Byłaby to kontrola z inicjatywy wynajmu‑ jącego, a nie najemcy broniącego się przed podwyżką� Rozwiązania proponowane dla przypadków, gdy najemca lokalu przeciw‑ stawia się zmianie wysokości czynszu, znacznie różnią się od obowiązujących dla najmu podlegającego ustawie z 21 czerwca 2001 r� o ochronie praw lokato‑ rów, mieszkaniowym zasobie gminy i o zmianie Kodeksu cywilnego� Zgodnie z regulacją art� 8a tej ustawy, odmowa przyjęcia podwyżki przez najemcę wy‑ wołuje skutek w postaci rozwiązania stosunku najmu, a jeżeli ta perspektywa najemcy nie odpowiada, ma on do wyboru pogodzenie się z podwyżką albo jej zakwestionowanie w postępowaniu sądowym� Są to uregulowania dyskusyjne, co stanowiło impuls do wysunięcia w projekcie odmiennej koncepcji w odnie‑ sieniu do trudnego zagadnienia przeprowadzania podwyżek czynszu� Pozostając przy problematyce najmu lokalu, warto odnotować propono‑ waną wersję przepisu o ustawowym prawie zastawu przysługującym wynaj‑ mującemu lokal mieszkalny dla zabezpieczenia czynszu i innych świadczeń związanych z najmem� Prawo zastawu miałoby rozciągać się na wniesione do lokalu rzeczy należące do osób, które ponoszą solidarną z najemcą odpowie‑ dzialność za te świadczenia, a więc do mieszkających z nim stale osób pełno‑ letnich� Oznaczenie kręgu osób, których rzeczy są obciążone zastawem, nie od‑ twarza regulacji z art� 686 k�c�, gdzie wskazano „członków rodziny najemcy”� Zmiana wydaje się konieczna zwłaszcza dlatego, że zastaw ustawowy nie po‑ winien obejmować rzeczy należących do innych osób niż te, które odpowiadają za spełnienie zabezpieczonych nim świadczeń, np� rzeczy będących własnością małoletnich dzieci najemcy� W tym z założenia niekompletnym omówieniu projektu nie można jed‑ nak pominąć propozycji zmodyfikowania przepisów Kodeksu cywilnego, któ‑ re stanowią o kontynuacji najmu w razie śmierci najemcy lokalu mieszkalnego (art� 691 k�c�)� Zachowano konstrukcję wstąpienia wówczas w stosunek najmu przez oznaczone osoby, a więc w oderwaniu od zasad prawa spadkowego, na‑ tomiast przesłanki uzyskania statusu najemcy zostały wskazane w projekcie z uwzględnieniem uwag zgłaszanych w piśmiennictwie wobec obowiązują‑ cej regulacji� Do zagadnień dyskusyjnych na gruncie art� 691 k�c� należy w szczególno‑ ści ustalenie osób, które – oprócz małżonka oraz dzieci najemcy i jego współ‑ małżonka – wstępują w stosunek najmu lokalu na miejsce zmarłego najemcy� Mają to być „osoby, wobec których najemca był obowiązany do świadczeń ali‑ mentacyjnych” i „osoba, która pozostawała faktycznie we wspólnym pożyciu z najemcą”, a takie ich wyznaczenie wywołuje problemy interpretacyjne i wąt‑ pliwości w praktyce, o czym świadczy orzecznictwo Sądu Najwyższego i Try‑ bunału Konstytucyjnego� W projekcie zrezygnowano z podobnych określeń i zaproponowano jako następców zmarłego najemcy: jego małżonka, zstępnych, wstępnych i rodzeń‑ stwo, dzieci współmałżonka oraz inne osoby bliskie zmarłemu� Jest to dość sze‑ roki krąg legitymowanych, ale należy zaznaczyć, że osoby te muszą spełniać wymaganie stałego zamieszkiwania w danym lokalu z najemcą do chwili jego Janina Panowicz ‑Lipska 22 śmierci (podobne stawia art� 691 § 2 k�c�), a ponadto nie może im przysługiwać tytuł prawny do innego lokalu, w którym mogą zamieszkać (tego nie zastrze‑ gają obowiązujące przepisy)� Według kolejnej istotnej propozycji projektu, po zmarłym współnajem‑ cy lokalu mieszkalnego ma obowiązywać taki sam reżim następstwa praw‑ nego, jak w przypadku śmierci jedynego najemcy� W ocenie projektodawców niesłuszne jest wyłączenie takiego rozwiązania w art� 691 § 5 k�c�, oznaczające różnicowanie skutków śmierci najemcy i współnajemcy lokalu mieszkalnego i w rezultacie nieuzasadnione odmienne traktowanie interesów mieszkanio‑ wych osób im bliskich� V. W proponowanej regulacji dzierżawy do ważniejszych innowacji można zaliczyć: rezygnację z ogólnego odesłania do przepisów o najmie (art� 694 k�c�) i wskazanie, które konkretnie przepisy z zakresu przepisów ogólnych o najmie stosuje się do dzierżawy, uwzględnienie w większym stopniu szczególnych cech dzierżawy gruntów rolnych, wprowadzenie zespołu przepisów poświęconych dzierżawie przedsiębiorstwa i gospodarstwa rolnego� Pierwsza zasygnalizowana zmiana ma na celu wyeliminowanie wątpli‑ wości i pozwala uniknąć powtórzeń� Kolejną uzasadnia okoliczność, że przedmiotem dzierżawy jest z reguły grunt rolny, a na potrzebę uzupełnień odnośnych przepisów, m�in� w kierunku zapewnienia stabilnego i prawidłowego gospodarowania, doktryna i prakty‑ ka od dawna zwracają uwagę� Poszerzenie regulacji nie objęło jednak unormo‑ wań ochronnych, takich jak ustawowe prawo pierwokupu dzierżawcy, pierw‑ szeństwo nabycia gruntów rolnych� Dla tych zagadnień zachowuje się miejsce w przepisach pozakodeksowych� Podaję kilka przykładów tych propozycji projektu, które mogą mieć szcze‑ gólne znaczenie w związku z dzierżawą gruntów rolnych (niekiedy również gospodarstwa rolnego i przedsiębiorstwa)� W odniesieniu do treści umowy dzierżawy wskazano możliwość jej wzbo‑ gacenia przez obciążenie dzierżawcy obowiązkiem płacenia podatków, pono‑ szenia innych ciężarów związanych z własnością lub z posiadaniem przed‑ miotu dzierżawy, kosztów jego ubezpieczenia� Konsekwencje niewypełnienia obowiązku są surowe – podobnie jak w razie zaległości czynszowych w ozna‑ czonej wysokości, wydzierżawiający może wypowiedzieć dzierżawę ze skut‑ kiem natychmiastowym� Istotny jest obowiązek nałożony na dzierżawcę, polegający na umożliwie‑ niu wydzierżawiającemu dostępu do przedmiotu dzierżawy w celu sprawdze‑ nia sposobu wykonywania dzierżawy, który określają umowa oraz wymagania prawidłowej gospodarki� Stwierdzone zaniedbania dzierżawcy, wśród nich na‑ rażenie gruntu rolnego na dewastację9, dają wydzierżawiającemu podstawę do wypowiedzenia dzierżawy ze skutkiem natychmiastowym� 9 Pojęcie „dewastacja” zostało określone w art� 4 pkt 17 ustawy z 3 lutego 1995 r� o ochronie gruntów rolnych i leśnych (tekst jedn� Dz�U� z 2013 r�, poz� 1205) i obejmuje grunty, które utraciły całkowicie wartość użytkową, w szczególności w wyniku pogorszenia się warunków przyrodni‑ czych albo wskutek zmian środowiska oraz działalności przemysłowej, a także wadliwie prowa‑ dzonej działalności rolniczej� 23 Nowe konstrukcje w projekcie przepisów o umowach dotyczących korzystania z cudzych rzeczy… Z kolei na wydzierżawiającym ma ciążyć obowiązek udzielenia dzierżaw‑ cy informacji o stosunkach faktycznych i prawnych dotyczących przedmiotu dzierżawy� W rozwinięciu ogólnej regulacji o konsekwencjach zniszczenia przedmio‑ tu korzystania został wyłączony obowiązek przywrócenia stanu poprzedniego przez wydzierżawiającego, gdy dzierżawiony grunt rolny uległ dewastacji z po‑ wodu okoliczności, za które wydzierżawiający nie odpowiada� W projekcie został rozszerzony zakres przypadków, w których dzier‑ żawca powinien uzyskać zgodę wydzierżawiającego na oddanie przedmio‑ tu dzierżawy innej osobie do korzystania� Uwzględnia się nie tylko wskazane w art� 698 k�c� oddanie przedmiotu dzierżawy lub jego części do nieodpłatnego używania i w poddzierżawę, lecz także oddanie do nieodpłatnego używania i pobierania pożytków oraz najem (np� lokalu w budynku znajdującym się na dzierżawionym gruncie)� Według projektu należy przyjąć szczególne rozwiązanie, o znaczeniu zwłaszcza dla dzierżawy zabudowanych gruntów rolnych, co do rozliczeń z ty‑ tułu dokonanych przez dzierżawcę ulepszeń, których wymagają odrębne prze‑ pisy� Projekt przewiduje, że w braku odmiennej umowy stron wydzierżawiają‑ cy jest obowiązany zapłacić dzierżawcy sumę odpowiadającą wartości ulepszeń w chwili zwrotu przedmiotu dzierżawy� VI. Wyróżnione w projekcie unormowanie dzierżawy przedsiębiorstwa ma usunąć wątpliwości, jakie wobec braku stosownej kodeksowej regulacji wy‑ stępują w praktyce, utrudniając rozwój tej formy prawnej prowadzenia działal‑ ności gospodarczej� Z tych zwłaszcza powodów prof� Radwański uważał, że w nowym Kodek‑ sie cywilnym należy koniecznie umieścić szczegółowe przepisy o dzierżawie przedsiębiorstwa� Koncepcje Profesora miały też znaczący wpływ na treść po‑ stanowień projektu z tego zakresu� Zasadniczą determinantą proponowanych rozwiązań jest przedmiot umo‑ wy – czyli przedsiębiorstwo jako zorganizowany zespół składników niemate‑ rialnych i materialnych przeznaczony do prowadzenia działalności gospodar‑ czej i związanych z nimi zobowiązań (taką definicję przedsiębiorstwa zawiera art� 76 § 1 przygotowanego przez Komisję Kodyfikacyjnej Prawa Cywilnego Projektu Księgi pierwszej Kodeksu cywilnego)� Według proponowanego w omawianym projekcie ujęcia „w umowie dzier‑ żawy przedsiębiorstwa wydzierżawiający zobowiązuje się oddać dzierżaw‑ cy przedsiębiorstwo do dalszego prowadzenia, a dzierżawca zobowiązuje się je prowadzić i płacić wydzierżawiającemu umówiony czynsz”� Prowadzenie przedsiębiorstwa umożliwia dzierżawcy realizację uprawnień analogicznych do tych, które w ramach dzierżawy rzeczy albo prawa majątkowego polegają na ich używaniu i pobieraniu pożytków� Dla uniknięcia wątpliwości w projekcie zaznaczono, że dzierżawca prowadzi przedsiębiorstwo we własnym imieniu, może używać wszystkich składników przedsiębiorstwa oraz pobierać przycho‑ dy, jakie przynosi jego prowadzenie� W nawiązaniu do ogólnych postanowień projektu o niedopuszczalności zmiany przeznaczenia przedmiotu korzystania bez zgody dającego ten przed‑ 24 Janina Panowicz ‑Lipska miot do korzystania w projekcie uściślono, że dzierżawca przedsiębiorstwa nie może bez zgody wydzierżawiającego zmienić profilu działalności przedsię‑ biorstwa� Jest to ważny element ochrony wydzierżawiającego, którego interesy wskutek zmiany kierunku działalności jego przedsiębiorstwa mogą być nara‑ żone na uszczerbek� Uregulowanie statusu materialnych składników przedsiębiorstwa po za‑ warciu umowy dzierżawy, uwzględniające składniki obrotowe i środki trwałe, jest zbliżone do zasad określonych w odniesieniu do użytkowania (art� 257 k�c�)� Składniki obrotowe stają się własnością dzierżawcy, który po wygaśnięciu dzier‑ żawy ma obowiązek zwrotu tej samej liczby takich samych przedmiotów lub sumy pieniężnej odpowiadającej ich wartości� Środki produkcji (np� maszy‑ ny, urządzenia, środki transportu) dzierżawca może w granicach prawidło‑ wej gospodarki zastępować nabytymi przez niego przedmiotami o podobnym przeznaczeniu, które stają się własnością wydzierżawiającego� W ten sposób zapewnia się dzierżawcy swobodne korzystanie ze składników przedsiębior‑ stwa, a wydzierżawiającemu jego zwrot w odpowiednim stanie� W projekcie podjęto próbę rozwikłania kwestii odpowiedzialności za zobo‑ wiązania związane z prowadzeniem przedsiębiorstwa, które powstały przed za‑ warciem umowy dzierżawy i w czasie trwania dzierżawy� W obydwu przypad‑ kach przewiduje się solidarną odpowiedzialność stron, z tym że w pierwszym odpowiedzialność dzierżawcy ogranicza się do składników przedsiębiorstwa, których stał się właścicielem, a w drugim – do składników przedsiębiorstwa jest ograniczona odpowiedzialność wydzierżawiającego� Zapewnia się ponadto ochronę interesów osoby trzeciej, gdy łączy ją z wy‑ dzierżawiającym przedsiębiorstwo umowa wzajemna, a mianowicie może ona od tej umowy odstąpić z ważnych powodów związanych ze zmianą prowa‑ dzącego przedsiębiorstwo� Przepis ma na uwadze, że wobec oddania przedsię‑ biorstwa w dzierżawę wywiązanie się z tej umowy przez wydzierżawiającego może być problematyczne� Skorzystanie z prawa odstąpienia jest ograniczone terminem miesiąca od dowiedzenia się przez kontrahenta wydzierżawiającego o powstaniu stosunku dzierżawy� Symetrycznie do obowiązków informacyjnych wydzierżawiającego wobec dzierżawcy na temat stosunków faktycznych i prawnych dotyczących przedsię‑ biorstwa, dzierżawca po zakończeniu dzierżawy jest obowiązany zdać wydzier‑ żawiającemu sprawozdanie z prowadzenia przedsiębiorstwa� W kwestii dzierżawy gospodarstwa rolnego projekt przewiduje odpo‑ wiednie stosowanie przepisów o dzierżawie przedsiębiorstwa� Wynika to z traktowania gospodarstwa rolnego jako rodzaju przedsiębiorstwa� W skład gospodarstwa rolnego zawsze wchodzi nieruchomość rolna, ale przepisy o dzierżawie rzeczy nie wystarczają, gdy przedmiotem dzierżawy jest gospo‑ darstwo rolne, które stanowi zorganizowaną całość gospodarczą10� Zarówno szczególne składniki, jak i charakter działalności gospodarczej uzasadniają sto‑ sowanie do jego dzierżawy odpowiednio, a nie wprost, przepisów o dzierżawie przedsiębiorstwa� 10 Zob� definicję gospodarstwa rolnego w art� 77 Projektu Księgi pierwszej Kodeksu cywil‑ nego, Warszawa 2009, s� 79� 25 Nowe konstrukcje w projekcie przepisów o umowach dotyczących korzystania z cudzych rzeczy… VII. W zakresie instytucji leasingu, której regulację w Kodeksie cywilnym cechuje zbieżność ze standardami prawa Unii Europejskiej, projekt powtarza w zasadzie obowiązujące przepisy� Nieliczne zmiany służą zwłaszcza przystoso‑ waniu do rozwiązań wprowadzanych w innych częściach projektu Kodeksu cy‑ wilnego, m�in� w projekcie tzw� części ogólnej zobowiązań i w przepisach ogól‑ nych niniejszego projektu� Przewiduje się także kilka uzupełnień� W definicji umowy leasingu (por� art� 7091 k�c�) przy określeniu obowiązków korzystającego wyraźnie wskazano, że – zawierając umowę – zobowiązuje się on „rzecz ode‑ brać”� Kierowano się opinią piśmiennictwa o istnieniu tego obowiązku wypro‑ wadzanego w drodze wykładni obowiązujących przepisów o leasingu� Z kolei do poglądów doktryny i orzecznictwa Sądu Najwyższego nawiązuje postano‑ wienie, że nieruchomość oddana w użytkowanie wieczyste może być przed‑ miotem leasingu� Uzupełnienie przepisu, który wymaga zgody finansującego na oddanie rzeczy przez korzystającego do używania innej osobie, polega na zastrzeżeniu tej zgody, gdy osoba trzecia ma otrzymać rzecz do używania i po‑ bierania pożytków� VIII. Najważniejsze przewidziane w projekcie zmiany dotyczące umowy użyczenia zostały przejęte z propozycji opracowanych przez prof� Radwańskie‑ go� Do takich zmian należy nadanie umowie użyczenia postaci czynności praw‑ nej konsensualnej, co oznacza odejście od zastosowanej w Kodeksie cywilnym konstrukcji umowy realnej i upodobnienie do umowy użyczenia w ujęciu Ko‑ deksu zobowiązań� Proponowana regulacja daje wyraz przekonaniu, że prze‑ sadne są obawy, jakoby brak wydania rzeczy z reguły niepomiernie utrudniał ustalenie, czy rzeczywiście została dokonana czynność prawna ustanawiająca stosunek prawny użyczenia� Ponadto w nowoczesnych kodyfikacjach można zauważyć tendencję do eliminowania kategorii czynności prawnych realnych� Kolejną istotną nowością jest wprowadzenie w projekcie szerokiego poję‑ cia umowy użyczenia, obejmującego nieodpłatne oddanie rzeczy nie tylko do używania, lecz także do używania i pobierania pożytków� W obowiązującym stanie prawnym umowa odnosząca się do tej drugiej sytuacji jest umową niena‑ zwaną, z czym wiąże się problem określenia właściwego dla niej reżimu praw‑ nego� Tymczasem trudno wskazać przekonujące powody, które nie pozwalają jej uznać za umowę użyczenia� W projekcie zachowano jednak, tak jak w Ko‑ deksie cywilnym, odrębność tzw� bezczynszowego używania i pobierania po‑ żytków gruntu rolnego� Podobnie jak stanowi regulacja kodeksowa, umowa użyczenia może być także według projektu zawarta na czas oznaczony albo nieoznaczony, nato‑ miast wzgląd na ochronę użyczającego i nieodpłatność użyczenia zadecydowa‑ ły o zamieszczeniu w projekcie zastrzeżenia, że użyczenie wygasa najpóźniej z upływem 10 lat od zawarcia umowy� Wśród nowości w unormowaniu sytua‑ cji prawnej stron umowy użyczenia znalazło się postanowienie nakładające na użyczającego obowiązek udzielenia biorącemu w rozsądnym zakresie infor‑ macji o sposobie posługiwania się rzeczą, postanowienie o obowiązku pieczy biorącego nad użyczoną mu rzeczą, przyznanie biorącemu prawa do zwrotu rzeczy użyczającemu w każdym czasie, chyba że jej przedwczesny zwrot byłby dla niego uciążliwy� 26 Janina Panowicz ‑Lipska IX. Podsumowując, należy zaznaczyć, że omawiany projekt stanowi w pra‑ cach nad nowym Kodeksem cywilnym wstępną propozycję unormowania doty‑ czącego umów o korzystanie z cudzych rzeczy lub praw� Potrzebna jest dysku‑ sja nad proponowanymi rozwiązaniami, zwłaszcza tymi, które ze względu na cechę nowości zostały wyeksponowane� Dobrą okazję do ich zaprezentowania stwarza zjazd cywilistów – zachęcał do tego jego temat: „Współczesne problemy prawa zobowiązań”� W przedstawionym materiale są próby rozwiązania nie‑ których spośród tych problemów, oparte niejednokrotnie, co było zaznaczane, na koncepcjach, z którymi występował kierujący pracami nad projektem prof� Radwański� To tylko przykład istotnego uczestnictwa Profesora – przez dzia‑ łalność naukową i na polu legislacyjnym – w doskonaleniu systemu prawnego ze względu na współczesne potrzeby społeczne i gospodarcze� Wobec znaczą‑ cych i powszechnie znanych dokonań Profesora w różnych obszarach prawa prywatnego, także tych, których dotyczy tematyka zjazdu, można powiedzieć, że poprzez swoją twórczość Profesor Radwański patronuje obradom zjazdu� Literatura Lichorowicz A�, w: System Prawa Prywatnego, t� 8, Prawo zobowiązań – część szczegóło‑ wa, red� J� Panowicz ‑Lipska, Warszawa 2011� Radwański Z�, Najem mieszkań w świetle publicznej gospodarki lokalami, Warszawa 1961� Suchoń A�, Prawna ochrona trwałości gospodarowania na dzierżawionych gruntach rol‑ System prawa cywilnego, t� III, cz� 2, Prawo zobowiązań – część szczegółowa, red� S� Grzy‑ System Prawa Prywatnego, t� 8, Prawo zobowiązań – część szczegółowa, red� J� Panowicz‑ nych, Poznań 2006� bowski, Ossolineum 1976� ‑Lipska, Warszawa 2004, 2011� Profesor Zbigniew Radwański – wspomnienie pośmiertne 27 Bronisław Ziemianin*1 Profesor Zbigniew Radwański – wspomnienie pośmiertne Dnia 20 grudnia 2012 r� zmarł w Poznaniu Profesor Zbigniew Radwański, wybitny intelektualista, niestrudzony badacz, luminarz nauki prawa cywilne‑ go, współtwórca poznańskiej szkoły prawa, były rektor UAM, dziekan Wydzia‑ łu Prawa i Administracji, kierownik katedry, członek rzeczywisty PAN, wice‑ prezes PAN, przewodniczący Komitetu Nauk Prawnych PAN, przewodniczący Rady Legislacyjnej, przewodniczący Komisji Kodyfikacyjnej, redaktor Systemu Prawa Prywatnego� Żył 88 lat� Profesor Zbigniew Radwański ukończył w 1948 r� studia prawnicze na Wydziale Prawno ‑Ekonomicznym Uniwersytetu Poznańskiego� W 1950 r� obro‑ nił rozprawę doktorską pt� „Prawa kardynalne w Polsce”, przygotowaną pod kierunkiem znanego historyka prawa, profesora Zdzisława Kaczmarczyka� W 1955 r� uzyskał stopień naukowy docenta na podstawie rozprawy pt� „Za‑ dośćuczynienie pieniężne za szkodę niemajątkową”, przygotowanej pod opieką naukową swojego mistrza, profesora Alfreda Ohanowicza, twórcy poznańskiej szkoły prawa cywilnego� W 1964 r� został profesorem nadzwyczajnym, w 1977 r� zaś – profesorem zwyczajnym� W 1994 r� przeszedł na zasłużoną emeryturę, nie przerwał jednak intensywnej i niezwykle efektywnej pracy naukowej� Profesor Zbigniew Radwański rozwijał i doskonalił swój warsztat nauko‑ wy nie tylko na Uniwersytecie im� Adama Mickiewicza w Poznaniu, z którym był związany zawodowo przez 55 lat, lecz także na uczelniach zagranicznych� W latach 1957–1958 odbył staż naukowy na Wydziale Prawa Uniwersytetu Pa‑ ryskiego, a w późniejszych latach staże w Instytucie Maxa Plancka w Hambur‑ gu i Monachium� Kontakty naukowe, które nawiązał z zagranicznymi ośrod‑ kami naukowymi, wywarły istotny wpływ na przebieg dalszej Jego kariery zawodowej� Pozytywny wpływ na przebieg tej kariery wywarły też kontakty Profesora z praktyką prawniczą� Zostały one zapoczątkowane aplikacją sądową, zakoń‑ * Bronisław Ziemianin, Uniwersytet Szczeciński� czoną w 1950 r� egzaminem sędziowskim, oraz aplikacją adwokacką, zakończo‑ ną w 1954 r� egzaminem adwokackim� W późniejszym okresie kontakty Profe‑ sora z praktyką prawniczą były już zjawiskiem normalnym� Ich skutkiem zaś było to, że Jego publikacje naukowe mają nie tylko wysokie walory teoretyczne, lecz także dużą przydatność praktyczną, zostały bowiem napisane z wielkim wyczuciem potrzeb praktyki społeczno‑gospodarczej� W dziedzinie prawa cywilnego Profesor Zbigniew Radwański jest postacią sztandarową� Jego zainteresowania naukowe wychodziły jednak daleko poza prawo cywilne� W pracach badawczych i publikacjach naukowych wykorzy‑ stywał w szerokim zakresie również inne nauki humanistyczne, zwłaszcza zaś: historię, filozofię, socjologię, logikę, semiotykę, ogólną teorię prawa� Dlatego też Jego prace naukowe mają duże znaczenie integracyjne� Działalność badawcza i dydaktyczna Profesora była związana głównie z Uniwersytetem im� Adama Mickiewicza w Poznaniu, nie ograniczała się wszakże do tej Uczelni� Prowadzona była również w innych ośrodkach nauko‑ wych kraju, a także poza jego granicami� W latach 1987, 1988 i 1990 Profesor pro‑ wadził badania i wykłady w kilku uniwersytetach niemieckich, a mianowicie we Fryburgu, Berlinie, Bonn i Münster� W nauce i praktyce prawniczej Profesor zdobył wszystkie możliwe szczyty: zajął czołową pozycję w nauce prawa cywilnego, był uznanym i powszechnie szanowanym autorytetem w tej dziedzinie prawa, wypromował liczną grupę doktorów habilitowanych i doktorów prawa, stworzył wokół siebie szkołę na‑ ukową cywilistów, stał się wybitną postacią w dziedzinie projektowania i opi‑ niowania aktów prawnych o randze ustawowej, osiągnął wybitne sukcesy or‑ ganizacyjne w macierzystym uniwersytecie i w skali ogólnokrajowej� Po 1950 r� Profesor Zbigniew Radwański opublikował ponad 300 prac na‑ ukowych� Są wśród nich monografie, artykuły, studia, rozprawy, podręczniki, glosy, recenzje� Obejmują one część ogólną prawa cywilnego, prawo rzeczowe, prawo zobowiązań, prawo spadkowe, prawo rodzinne i opiekuńcze, prawo han‑ dlowe oraz ogólną teorię prawa� Poświęcone są zagadnieniom ważnym zarów‑ no z teoretycznego, jak i z praktycznego punktu widzenia� Odbiły się głośnym echem w nauce i w praktyce prawniczej� Szczególne miejsce w Jego dorobku na‑ ukowym przypada sześciu monografiom i trzem podręcznikom akademickim� Monografią o fundamentalnym znaczeniu jest praca pt� Zadośćuczynie‑ nie pieniężne za szkodę niemajątkową (1955)� Profesor przeciwstawił się w niej ka‑ tegorycznie licznej grupie marksistowskich teoretyków prawa, którzy broni‑ li poglądu, że krzywda moralna nie może być kompensowana świadczeniem pieniężnym� Jego pogląd w tej sprawie najpierw ukierunkował odpowiednio orzecznictwo Sądu Najwyższego, a następnie znalazł potwierdzenie normatyw‑ ne w Kodeksie cywilnym z 1964 r� Monografia Profesora była w tej dziedzinie dziełem pionierskim� Bronisław Ziemianin 28 Duży rezonans w polskiej nauce prawa cywilnego wywołała monografia pt� Najem mieszkań w publicznej gospodarce lokalami (1961)� Profesor rozwinął w niej koncepcję tzw� zobowiązań realnych, która ma istotne znaczenie dla prakty‑ ki prawniczej� Dzieło to zostało napisane w zupełnie odmiennych warunkach społeczno‑gospodarczych, niemniej jednak po dziś dzień zachowuje dużą przy‑ 29 Profesor Zbigniew Radwański – wspomnienie pośmiertne datność w płaszczyźnie metodologicznej� W dalszym ciągu korzystają z nie‑ go pracownicy nauki i przedstawiciele praktyki prawniczej, którzy zajmują się problematyką związaną z najmem lokali� W monografii pt� Teoria umów (1977) Profesor przewartościował wiele po‑ jęć z zakresu prawa cywilnego� Jest to dzieło nowatorskie, o nieprzemijającej wartości naukowej i dydaktycznej� Została w nim poddana gruntowej anali‑ zie zasada swobody umów oraz zaprezentowana i przekonywająco uzasadnio‑ na koncepcja umowy, która bazuje na zaufaniu stron w stosunku do siebie� Do dzieła tego odwołują się powszechnie autorzy piszący prace naukowe na temat zobowiązań umownych� Fundamentalne znaczenie w prawie cywilnym ma również monografia pt� Wykładnia oświadczeń woli składanych indywidualnym adresatom (1992)� Dzieło to nie tylko rozwija w sposób zasadniczy myśl prawniczą w sferze teoretycz‑ nej, lecz także wpływa bezpośrednio na kształtowanie kultury prawnej w sfe‑ rze praktyki prawniczej� Jest ono powszechnie wykorzystywane w badaniach naukowych, a także w orzecznictwie sądowym� Zawiera swego rodzaju algo‑ rytm postępowania przy dokonywaniu oceny skutków prawnych złożonego oświadczenia woli� Profesor Zbigniew Radwański wniósł duży wkład autorski w pięciotomo‑ we dzieło pt� System Prawa Cywilnego (1976, 1981)� W trzecim jego tomie zawarł mianowicie obszerne opracowania z zakresu części ogólnej prawa cywilnego oraz z zakresu prawa zobowiązań� Mimo znacznego upływu czasu myśli za‑ warte w tych opracowaniach zachowują aktualność, czego dowodem jest po‑ wszechne ich przywoływanie w pracach poświęconych części ogólnej prawa cywilnego i zobowiązaniom� Profesor Zbigniew Radwański był redaktorem naukowym monumental‑ nego dzieła pt� System Prawa Prywatnego, przygotowywanego do chwili obec‑ nej pod auspicjami Instytutu Nauk Prawnych
Pobierz darmowy fragment (pdf)

Gdzie kupić całą publikację:

Współczesne problemy prawa zobowiązań
Autor:
, , ,

Opinie na temat publikacji:


Inne popularne pozycje z tej kategorii:


Czytaj również:


Prowadzisz stronę lub blog? Wstaw link do fragmentu tej książki i współpracuj z Cyfroteką: