Cyfroteka.pl

klikaj i czytaj online

Cyfro
Czytomierz
00263 005082 12594978 na godz. na dobę w sumie
Współczesne problemy wykroczeń. Materialnoprawna i procesowa problematyka wykroczeń - ebook/pdf
Współczesne problemy wykroczeń. Materialnoprawna i procesowa problematyka wykroczeń - ebook/pdf
Autor: , Liczba stron: 310
Wydawca: Wyższa Szkoła Policji w Szczytnie Język publikacji: polski
ISBN: 978-83-746-2513-5 Data wydania:
Lektor:
Kategoria: ebooki >> prawo i podatki
Porównaj ceny (książka, ebook, audiobook).

Szeroko pojęte prawo wykroczeń — obejmujące zarówno część materialną, jak i procesową — łączy w sobie kompleks przepisów. Normują one zasady odpowiedzialności
za wykroczenie, określają czyny zakazane oraz te, które pod groźbą kary są nakazane. Przepisy te regulują również postępowanie na etapie czynności wyjaśniających, a także przed sądem.
Praktyka stosowania przepisów prawa wykroczeń przez organy do tego powołane oraz nieustanne podnoszenie wiedzy, kompetencji i umiejętności jednoznacznie
wskazują na konieczność podejmowania dyskusji nad problematyką prawa wykroczeń.
Oddawana do Państwa rąk publikacja obejmuje stosunkowo szeroki zakres badań i prezentacji na temat prawa wykroczeń. Podjęta problematyka mieści w sobie szereg zagadnień ustrojowych, dogmatyczno-prawnych i proceduralnych, budzących kontrowersje i spory zarówno z perspektywy naukowej, jak i praktycznej.

Znajdź podobne książki Ostatnio czytane w tej kategorii

Darmowy fragment publikacji:

WSPÓŁCZESNE PROBLEMY WYKROCZEŃ MATERIALNOPRAWNA I PROCESOWA PROBLEMATYKA WYKROCZEŃ pod redakcją Izabeli Nowickiej Agnieszki Sadło-Nowak Stan prawny na dzień 1 stycznia 2016 r. Szczytno 2016 ##7#52#aSUZPUk1BVC1WaXJ0dWFsbw== Recenzent prof. dr hab. Stefan Lelental Projekt okładki Agnieszka Kamińska Redakcja Wydawcy Anna Bryczkowska Małgorzata Bukowska Agnieszka Kamińska Aleksandra Kiełczykowska © Wszelkie prawa zastrzeżone — WSPol Szczytno 2016 ISBN 978–83–7462–512–8 e-ISBN 978–83–7462–513–5 Skład, druk i oprawa: Dział Wydawnictw i Poligrafi i Wyższej Szkoły Policji w Szczytnie 12–100 Szczytno, ul. Marszałka Józefa Piłsudskiego 111 tel. 89 621 51 02, fax 89 621 54 48 e-mail: wwip@wspol.edu.pl Objętość: 18,84 ark. wyd. ##7#52#aSUZPUk1BVC1WaXJ0dWFsbw== Spis treści 9 7 Wstęp . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . dr hab. Izabela Nowicka Zmiany legislacyjne w prawie wykroczeń (art. 50a k.w.) a realizacja funkcji gwarancyjnej Legislative changes in the lawpetty off enses (Article. 50a p.o.c.) and the implementation of the guarantee function . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . dr Agnieszka Sadło-Nowak Odpowiedzialność za niewskazanie osoby, której powierzono pojazd do kierowania lub używania Responsibility for the nonindication whom the vehicle was entrusted for directing or using . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 21 Anna Mocarska-Gierach Wybrane wykroczenia z ustawy Prawo łowieckie — zagadnienia materialne i procesowe Selected minor off ences from the hunter law act — substantive and procedural issue . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 31 Henryk Bartecki, Cezary Kapkowski Problematyka zbiegów w prawie wykroczeń Th e issue of fugitives in the law petty off enses . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 41 Sławomir Miszkiewicz Złośliwe niepokojenie czy stalking Malicious intrusion or stalking . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 53 dr Aleksandra Nowak Wykroczenia określone w ustawie o przeciwdziałaniu narkomanii Minor off ences specifi ed in the act on counteracting drug addiction . . . . . . . 61 Ewa Duda Sprowadzenie zagrożenia bezpieczeństwa w ruchu drogowym a spowodowanie wypadku w komunikacji Causing danger to road safety and the accident in communication . . . . . . . . 77 dr Monika Filipowska-Tuthill Kradzież i przywłaszczenie cudzej rzeczy jako współczesny wyraz patologii wśród młodzieży Th eft and appropriation of another’s property as a contemporary pathology among youth . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 87 ##7#52#aSUZPUk1BVC1WaXJ0dWFsbw== dr Joanna Łuczak Nieobyczajny wybryk — charakterystyka wykroczenia z art. 140 k.w. Indecent excess — characteristic of the petty off ence under article 140 code of petty off ences. . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 99 dr Marcin Wielec Stopień relacji pomiędzy odpowiedzialnością dyscyplinarną a odpowiedzialnością wykroczeniową Th e degree of relationship between disciplinary liability and responsibility for misconducts . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 109 dr Monika Porwisz Kontrawencjonalizacja, kontradyktoryjność, konsensualizm — aspekty materialnoprawne i procesowe Partial depenalization, adversarial system, agreement — substantive and procedural aspects . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 123 Anna Kalisz W jakim zakresie 1 lipca 2015 r. zmieni się procedura wykroczeniowa? To what extent will change code of procedure for violations from day 1 july 2015? . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 143 dr Dorota Mocarska Nałożenie grzywny w drodze mandatu karnego — nadużycia funkcjonariuszy Policji. Studium przypadku Imposition of fi nes by mandate of criminal — police offi cers abuse. Case study . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 167 dr Justyna Żylińska Mediacja — nowa instytucja w sprawach o wykroczenia Mediation — a new institution in off ences . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 177 dr Ireneusz Kobus Zatrzymanie osoby w postępowaniu o wykroczenie — po nowelizacji z 27 września 2013 r. Stopping the person with a view to tort — aft er amendments of 27 September 2013 . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 191 Agnieszka Choromańska Uprawnienia Policji względem nieletniego sprawcy wykroczenia po nowelizacji ustawy o postępowaniu w sprawach nieletnich Police powers apply to a juveniles, who commits minor off ence in the light of amended of law on proceedings in juvenile cases . . . . . . . . . . . . 203 4 ##7#52#aSUZPUk1BVC1WaXJ0dWFsbw== Andrzej Osiński Uprawnienia pokrzywdzonego w czynnościach wyjaśniających w sprawach o wykroczenia Th e rights of the wronged person in explanatory proceedings in misdemeanors cases . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 217 dr hab. Justyna Karaźniewicz Czynności wyjaśniające w sprawach o wykroczenia a postępowanie przygotowawcze prowadzone w sprawach o przestępstwa Explanatory proceedings in petty off ences proceedings and preparatory proceedings in criminal proceedings . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 241 dr Cezary Tatarczuk Struktura policyjnej represji sprawców wykroczeń a poczucie bezpieczeństwa Polaków w pobliżu miejsca ich zamieszkania Th e structure of police repression of the off enders and a sense of security of the Poles near the place of their residence . . . . . . . . . . . . . . . . . . 257 dr Anna Chodorowska System transgranicznej wymiany informacji a poprawa bezpieczeństwa w ruchu drogowym Th e system of the cross-border information exchange and the improvement in the safety of the road traffi c . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 271 Maria Górska Prerogatywy Biura Ochrony Rządu w kontekście funkcji policji administracyjnej Government protection bureau prerogatives in context of administrative police function . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 281 prof. dr hab. Feliks Prusak Kompetencje organów policji administracyjnej w sprawach o wykroczenia (suwerenność czy konkurencja) Th e competences of administrative Police authorities in malfeasant cases (sovereignty or competition) . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 291 ##7#52#aSUZPUk1BVC1WaXJ0dWFsbw== 5 ##7#52#aSUZPUk1BVC1WaXJ0dWFsbw== Wstęp Szeroko pojęte prawo wykroczeń — obejmujące zarówno część materialną, jak i procesową — łączy w sobie kompleks przepisów. Normują one zasady odpo- wiedzialności za wykroczenie, określają czyny zakazane oraz te, które pod groźbą kary są nakazane. Przepisy te regulują również postępowanie na etapie czynności wyjaśniających, a także przed sądem. Praktyka stosowania przepisów prawa wykroczeń przez organy do tego powo- łane oraz nieustanne podnoszenie wiedzy, kompetencji i umiejętności jednoznacz- nie wskazują na konieczność podejmowania dyskusji nad problematyką prawa wykroczeń. Oddawana do Państwa rąk publikacja obejmuje stosunkowo szeroki zakres badań i prezentacji na temat prawa wykroczeń. Podjęta problematyka mie- ści w sobie szereg zagadnień ustrojowych, dogmatyczno-prawnych i procedu- ralnych, budzących kontrowersje i spory zarówno z perspektywy naukowej, jak i praktycznej. Mamy nadzieję, że publikacja ta przynajmniej w niewielkim stopniu przyczyni się do wyjaśnienia tych kontrowersji. dr hab. Izabela Nowicka dr Agnieszka Sadło-Nowak ##7#52#aSUZPUk1BVC1WaXJ0dWFsbw== 7 ##7#52#aSUZPUk1BVC1WaXJ0dWFsbw== dr hab. Izabela Nowicka Wyższa Szkoła Policji w Szczytnie Zmiany legislacyjne w prawie wykroczeń (art. 50a k.w.) a realizacja funkcji gwarancyjnej W artykule autorka postuluje rozwagę w za- kresie dokonywania zmian legislacyjnych i  wprowadzania nowych czynów zabronio- nych do przepisów szeroko rozumianego prawa karnego. Rozważania odnoszą się do istoty prawa karnego sensu largo, które obec- nie obejmuje również prawo wykroczeń, jego zadania, a w szczególności funkcję gwaran- cyjną. Autorka dokonuje analizy ustawowych zmian wykroczenia opisanego w art. 50a k.w. w kontekście funkcji gwarancyjnej. In this article I postulate, prudence in car- rying out legislative changes and the intro- duction of new prohibited acts to the provi- sions of criminal law broadly understood. I refer to the essence of criminal law in the broad sense, which nowadays includes the petty offenses law, its tasks and in particu- lar the guarantee function. Doing analysis of the statutory changes described in Arti- cle offense. 50a p.o.c. in the context of the guarantee function. Słowa kluczowe: funkcja gwarancyjna, zmia- ny legislacyjne, prawo karne, inny podobnie niebezpieczny przedmiot, prawo granic Keywords: guarantee function, changes in legislation, criminal law, other similarly dangerous object, right borders Dokonywane w ostatnich czasach zmiany przepisów zarówno prawa karnego materialnego, jak i materialnego prawa wykroczeń, które uzasadniane są potrzebami społecznymi, stoją u podstaw podjętych rozważań. Stabilność prawa jest niewątpli- wym gwarantem poczucia bezpieczeństwa obywateli. Odnosi się to w szczególno- ści do prawa karnego w szerokim rozumieniu tego słowa. Stefan Glaser i Aleksan- der Mogilnicki w komentarzu do kodeksu karnego, posiłkując się orzeczeniami Sądu Najwyższego1, wskazywali, iż „żadna myśl ani też przekonanie, choćby było głęboko antypaństwowe i antysocjalne, nie może stanowić przestępstwa dopóty, 1 233/31; V.29.X.24.; 162/29.  9 ##7#52#aSUZPUk1BVC1WaXJ0dWFsbw== Andrzej Osiński Izabela Nowicka dopóki nie przyoblecze się w czyn, przez ustawę zabroniony pod groźbą kary. (…) Materjalne prawo karania powstaje dopiero z chwilą popełnienia przestępstwa. Musi zatem istnieć przede wszystkim przestępstwo. Ono dopiero stwarza mate- rialne prawo do kary. Gdy niema przestępstwa, niema i prawa karania”2. Podobnie do treści art. 1 k.k. kształtującego zasadę odpowiedzialności karnej odnosił się Leon Peiper, który podkreślał, iż „przepis art. 1 zawiera zasadę nullum crimen sine lege poenali anteriori i nulla poena sine lege poenali anteriori; nikt nie może być karany za spełnienie czynu, który w czasie spełnienia nie był zagrożony karą przez ustawę wówczas obowiązującą. Przepis ten stanowi regułę ogólną, ustaloną w rat. 68 pkt. 4 Konst. R.P. z r. 1935”3. Jak czytamy w Protokołach z prac Komisji Kodyfikacyjnej Rzeczypospolitej Polskiej: „W ten sposób dano w tym zasadniczym przepisie pełny wyraz gwarancjom wolności obywatelskiej w obliczu rygorów ustawy karnej Rze- czypospolitej Polskiej. Przepis ten jest tem bardziej konieczny, że Konstytucja Rze- czypospolitej Polskiej, analogicznie zresztą do szeregu innych ustaw zasadniczych, nie zawiera tego rodzaju podstawowego przepisu. Obawa, że umieszczenie danej zasady tylko w kodeksie karnym nie przedstawia dostatecznych gwarancyj, nie jest uzasadniona i nie znajduje usprawiedliwienia w dotychczasowem doświadczeniu kodyfikacyjnym państw współczesnych”4. Czym więc jest prawo karne, jakie pełni funkcje? Andrzej Marek w wykładzie inauguracyjnym w 2001 r. wskazał, że prawo karne jest zespołem norm prawnych definiujących czyny społecznie szkodliwe, zwane przestępstwami, określających zasady odpowiedzialności za te czyny oraz kary, środki karne i zabezpieczające sto- sowane wobec ich sprawców. Biorąc zaś pod uwagę cechy prawa karnego, a przede wszystkim fakt, iż obejmuje ono wszystkie dziedziny życia społecznego, można mówić o swoistym uniwersalizmie prawa karnego5. Z powyższymi stwierdzeniami nierozerwalnie wiąże się jedna z funkcji prawa karnego, jaką jest funkcja gwarancyjna. Kazimierz Buchała odniósł tę funkcję do zasady praworządności. Stwierdził, że jej istotą jest ochrona obywateli przed 2 S. Glaser, A. Mogilnicki, Kodeks karny. Komentarz. Prawo o wykroczeniach. Prze- pisy wprowadzające. Tezy z orzeczeń Sądu Najwyższego. Wyciągi z motywów ustawodaw- czych, Kraków 1934, s. 18 (zachowana pisownia oryginalna). 3 L. Peiper, Komentarz do kodeksu karnego i prawa o wykroczeniach, przepisów wpro- wadzających obie te ustawy oraz do rozporządzenia Prezydenta R.P. o niektórych przestęp- stwach przeciw bezpieczeństwu państwa z dnia 24 października 1934 roku (Dz.U. nr 94, poz. 851) z uwzględnieniem ustawy karnej skarbowej, ordynacji podatkowej, kodeksu kar- nego wojskowego, ustaw dodatkowych, orzecznictwa Sadu Najwyższego, Kraków 1936, s. 23. 4 Protokoły, t. I, z. 3, s. 57–59 [w:] „Komisja Kodyfikacyjna Rzeczypospolitej Polskiej. Sekcja prawa karnego”, t. V, z. 2, Warszawa1930, s. 4 (zachowana pisownia oryginalna). 5 A. Marek, Funkcje prawa karnego w państwie demokratycznym, wykład inaugu- racyjny wygłoszony 1 października 2014 r. w UMK, http://glos.umk.pl/2001/10/prawo. html , sierpień 2014 r. 10 ##7#52#aSUZPUk1BVC1WaXJ0dWFsbw== Uprawnienia pokrzywdzonego w czynnościach wyjaśniających w sprawach o wykroczenia… Zmiany legislacyjne w prawie wykroczeń (art. 50a k.w.) a realizacja... samowolą ze strony podmiotów, w gestii których pozostaje zwalczanie i zapobiega- nie przestępczości w zakresie ścigania czynów karygodnych społecznie, ale niebę- dących czynami zabronionymi w ustawie karnej, i stosowanie kar zamiast innych sankcji społecznych6. „Funkcja gwarancyjna wyraża się zatem w wynikającej dla obywatela z norm prawa karnego pewności, że nie będzie on pociągnięty do odpo- wiedzialności karnej za zachowanie, które w czasie jego popełnienia nie było okre- ślone przez ustawodawcę jako zabronione pod groźbą kary. W przeciwnym razie nikt nie mógłby czuć się bezpieczny przed stanowiącymi przejawy nadużyć działaniami aparatu państwowego”7. W swych rozważaniach nad kwestią fluktuacji norm prawa karnego sensu largo autorka odnosi się do istoty funkcji gwarancyjnej prawa kar- nego z uwagi na konsekwencje, jakie niesie jej niezachowanie. Badacze podkreślają samowolę organów państwowych w realizacji norm prawa materialnego. Należy jed- nak spojrzeć na problem również z drugiej strony: wspomniana „samowola” może wynikać nie z beztroski czy świadomego zachowania organu, ale z faktu, iż pozwala na to konstrukcja przepisu. Owo „pozwolenie” wypływa z niejednoznaczności zna- czeniowej ustawowych znamion, czego skutkiem jest „samowolna” — dowolna ich interpretacja. W swoich wypowiedziach autorka wielokrotnie podkreślała znacze- nie, jakie ma treść normy prawnej, w tym normy prawa karnego, dla poczucia bez- pieczeństwa obywateli. Posiłkowano się stwierdzeniem Pawła Horoszowskiego: „Sam przepis prawny, ani w dziedzinie dotyczącej przestępczości, ani w licznych innych nie zmienia w radykalny, bezpośredni sposób tych czynników życia społecz- nego, których trwanie wynika z tradycji i dziedziczności środowiska — zwłaszcza z mocno zakorzenionych potrzeb i postaw kształtowanych przez warunki obiek- tywne. Nie znaczy to jednak, że przepisowi (także i karnemu) nie przypada poważna rola w kształtowaniu życia — wówczas, gdy on wyrasta z istotnych wymogów dużych grup społeczeństwa, gdy spełnia podstawowe funkcje w organizowaniu życia spo- łecznego, w sposób adekwatny do rozwoju cywilizacji technicznej. Przepis idący jed- nak „pod prąd”, niemający poparcia ani w obiektywnych warunkach, ani w postawie jakiejś istotnej części społeczeństwa, pozostaje lex imperfecta; a próba jego realizacji per fas et nefas przynosi społeczeństwu zwykle poważne szkody”8. Pamiętać przy tym należy, iż zwykle to potrzeba społeczna wymusza ukształ- towanie prawne jakiegoś stanu faktycznego. Niekiedy niepokój społeczny jest tak duży, że wymagana jest ingerencja normami najostrzejszymi, czyli normami prawa karnego. Taka sytuacja była podstawą wprowadzenia do treści kodeksu wykroczeń przepisu art. 50a w brzmieniu: § 1. Kto w miejscu publicznym posiada nóż, maczetę lub inny podobnie nie- bezpieczny przedmiot, a okoliczności jego posiadania wskazują na zamiar użycia 6 K. Buchała, Prawo karne materialne, Warszawa 1980, s. 26. 7 M. Bojarski, J. Giezek, Z. Sienkiewicz, Prawo karne materialne. Część ogólna i szczególna, Warszawa 2010, s. 29. 8 Paweł Horoszowski, Kryminologia, Warszawa 1965, s. 15. 11 ##7#52#aSUZPUk1BVC1WaXJ0dWFsbw== Andrzej Osiński Izabela Nowicka go w celu popełnienia przestępstwa, podlega karze aresztu, ograniczenia wolności albo grzywny nie niższej niż 3000 zł. § 2. W razie popełnienia wykroczenia określonego w § 1 orzeka się przepadek przedmiotów stanowiących przedmiot wykroczenia, choćby nie stanowiły wła- sności sprawcy. W u zasadnieniu projektu ustawy z 31 sierpnia 2011 r. o zmianie ustawy o bez- pieczeństwie imprez masowych oraz niektórych innych ustaw9 stwierdzono, że: „Dodanie w Kodeksie wykroczeń art . 50a ma w pierwszej kolejności zapewnić osiągnięcie celu prewencyjnego przez stworzenie możliwości odebrania niebez- piecznych przedmiotów i tym samym zapobieżenie możliwości popełnienia cięż- szych czynów zabronionych mogących doprowadzić do utraty życia lub narusze- nia zdrowia ludzkiego. Przedłożona propozycja stanowi odpowiedź na mające co jakiś czas miejsce wydarzenia, w których dochodzi do tragicznie kończących się spotkań (tzw. ustawek) pseudokibiców, ma ona także na celu ograniczenie przy- padków bezkarnego demonstrowania niebezpiecznych przedmiotów przez nie- które osoby na ulicach czy osiedlach w sytuacjach, w których cel osoby okazującej demonstracyjnie niebezpieczny przedmiot nie jest jasny, natomiast wśród innych osób może wywoływać poczucie zagrożenia”. Niewątpliwe jest znaczenie tego przepisu z punktu widzenia odbioru społecz- nego. Wydaje się, że przepis ten pozwoli wyeliminować zdarzenia lub przyczyni się do ich ograniczenia. „Czarna seria zaczęła się w 2011 roku. W styczniu doszło do zabójstwa 30-let- niego Tomasza C., pseudokibica Cracovii o pseudonimie „Człowiek”. Przed jego domem na ul. Wysłouchów czekało dwudziestu zamaskowanych osiłków, uzbro- jonych w maczety, noże i pałki. Wyciągnęli go z samochodu i skatowali. 11 osób usłyszało zarzuty. Kolejne zdarzenie miało miejsce 24 marca 2012 roku, kiedy to na ul. Wiślickiej kilkanaście osób pobiło Krzysztofa B., pseudokibica Wisły. Zmarł wskutek odniesionych obrażeń, a policji udało się zatrzymać osiem osób. Gło- śnym zdarzeniem była bójka z września 2012 roku pod Multikinem na ul. Dobrego Pasterza, w której udział wzięło nawet 30 osób, a zarzuty póki co usłyszało 13 męż- czyzn, związanych ze środowiskiem pseudokibiców. W trakcie bójki zginął od noża 32-letni mężczyzna. 14 marca 2013 roku na osiedlu Szkolnym na chod- niku skonał raper nowohucki, Tomasz J., pseudonim „Papug”. Wcześniej spędzał wieczór w osiedlowym klubie, gdzie doszło do sprzeczki, a później kłótni. Gdy opuścił lokal, podążyło za nim kilku mężczyzn, którzy dopadli go i rzucili się na niego z nożami. Miał kilkanaście ran ciętych, w tym głowy. Próbował doczoł- gać się do klatki schodowej, ale nie dał już rady. Podejrzane w sprawie są cztery osoby, z czego jeden, Paweł C., zbiegł do USA, trwają poszukiwania. W maju tego roku ponownie doszło do tragedii na ul. Wysłouchów. Tym razem była to bójka 9 Ustawa z 31 sierpnia 2011 r. o zmianie ustawy o bezpieczeństwie imprez masowych oraz niektórych innych ustaw (DzU z 2011 r., nr 217, poz. 1280). 12 ##7#52#aSUZPUk1BVC1WaXJ0dWFsbw== Uprawnienia pokrzywdzonego w czynnościach wyjaśniających w sprawach o wykroczenia… Zmiany legislacyjne w prawie wykroczeń (art. 50a k.w.) a realizacja... z użyciem niebezpiecznego narzędzia. Maczetą został raniony 19-latek, a cios był tak potężny, że chłopakowi prawie odrąbano rękę. Do tej pory trzy osoby usłyszały zarzuty, a sprawa jest w toku”10. Czy przepis ten w rzeczywistości sam w sobie nie budzi zastrzeżeń? Zdaniem autorki niewątpliwe jest tylko ustawowe znamię „w  miejscu publicznym”. Posiadanie W celu zinterpretowania ustawowego znamienia „posiada” najwłaściwsze i pozwalające na zachowanie przejrzystości w ramach systemu prawa będzie odnie- sienie się do prawa cywilnego. Przedstawiciele doktryny11 interpretują posiadanie jako stan faktyczny określonego władztwa nad rzeczą. W przypadku posiadania zgodnego z prawem stanowi ono element treści określonego prawa podmiotowego. Jednakże samego posiadania, a zwłaszcza niepopartego istniejącym tytułem praw- nym, nie można uważać za prawo podmiotowe. Nóż, maczeta, inny podobnie niebezpieczny przedmiot Słownik języka polskiego wskazuje, iż „nóż to narzędzie do krojenia, cięcia itp., składające się z metalowego zwykle ostrza osadzonego na trzonku, przyrząd do skrawania, cięcia itp. w różnego rodzaju urządzeniach mechanicznych”12. W dok- trynie prawa karnego pojęcie to podlegało już interpretacji na gruncie analizy przepisu art. 159 k.k. z 1969 r. (dalej d.k.k.). Dlatego też przez „nóż” rozumie się nie tylko odpowiednie narzędzie metalowe, ale także narzędzie w kształcie noża wytworzone z innego twardego tworzywa, nawet przeznaczone do innego celu np. nóż z tworzywa sztucznego przeznaczony do rozcinania papieru13. Maczeta — rodzaj długiego, bardzo szerokiego noża podobnego do tasaka, używany w Ameryce Płd., Ameryce Śr. i w Afryce do wyrąbywania ścieżek w tro- pikalnej dżungli, a także na plantacjach do ścinania trzciny cukrowej14. 10 http://nasygnale.pl/kat,1025423,title,Krakow-we-krwi-Kto-powstrzyma- bandytow-z-maczetami,wid,16056330,wiadomosc.html , sierpień 2014 r.  11 Por. A. Stelmachowski, Istota i funkcja posiadania, Warszawa 1958, s. 54; zob. defi- nicja A. Kunickiego [w:] W. Czachórski (red.), System prawa cywilnego, t. II — Prawo wła- sności i inne prawa rzeczowe, Wrocław 1977, s. 839–842; E. Gniewek, Komentarz do art. 336 Kodeksu cywilnego, Kraków 2001. 12 S. Skorupka, H. Auderska, Z. Łempicka (red.), Słownik języka polskiego, Warszawa 1968, s. 461. 13 S. Ciężki, L. Ujma, Zarys części szczególnej prawa karnego, Łódź 1980, s. 222. 14 Zob. T. Grzegorczyk (red.), Kodeks wykroczeń. Komentarz, LEX 2013; https://pl.wi- kipedia.org/wiki/Maczeta , październik 2015 r. 13 ##7#52#aSUZPUk1BVC1WaXJ0dWFsbw== Andrzej Osiński Izabela Nowicka Jeżeli zaś chodzi o pojęcie innego podobnie niebezpiecznego przedmiotu, ist- nieje w tym zakresie długa linia orzecznicza. Uwidacznia się w odnoszącej się do art. 21 d.k.k.15. Przez niebezpieczne narzędzie należało, z punktu widzenia art. 210 § 2 d.k.k., rozumieć broń palną oraz inne niebezpieczne narzędzie, którymi posługuje się sam sprawca lub osoba z nim współdziałająca. Rozważania nad wskazanym pojęciem należy rozpocząć od interpretacji pojęć „narzędzie” i „niebezpieczne”. Według słownika języka polskiego pod red. Elżbiety Sobol narzędziem jest „urządzenie techniczne umożliwiające wykonanie jakiejś czynności lub pracy; przyrząd, instrument”16. Spotyka się także interpretację narzędzi jako przed- miotów, które bądź same są źródłem siły i poprzez to wywierają nacisk bezpo- średni na daną rzecz, bądź też wykorzystywane są przez człowieka do przenosze- nia takiego nacisku lub impulsu z obiektu naciśniętego na inny obiekt, w obu zaś przypadkach — przedmioty te zrobione są z zewnętrznego tworzywa17. „Pseudo- narzędziami” nazywamy zaś narzędzia będące częściami ciała ludzkiego (ręka, noga, ramię itp.), które służą do wywierania impulsów18. „Przedmiotem” według słownika języka polskiego jest realny element ota- czającego świata19. Przedmiot potraktowany jako rzecz postrzegana zmysłami, odrębny element rzeczywistości jest pojęciem szerszym od pojęcia „narzędzie”. Obejmuje bowiem nie tylko wytwory rąk człowieka, ale także inne, kształto- wane np. przez siły przyrody. Jak wskazuje doktryna, od strony semantycznej nie można uznać, że „przedmiot” i „narzędzie” stanowią synonimy. Podstaw ku temu nie ma także, jeśli ograniczyć rozważania do przedmiotów i narzędzi, które można określić jako „niebezpieczne”, np. głaz wiszący nad urwiskiem nie jest niebezpiecznym narzędziem, chyba że zostanie przekształcony w narzę- dzie dzięki celowej działalności. Przedmiotem „umożliwiającym wykonanie jakiejś czynności lub pracy”, czyli właśnie „narzędziem”, jest bowiem odrębny element rzeczywistości, który ma właściwości (cechy) pozwalające przy jego pomocy wykonać określoną czynność (inaczej: osiągnąć określony cel). Cechy te mogą być wynikiem działalności człowieka, nastawionej na przygotowanie narzędzia zdatnego do wykonywania określonych czynności, mogą być również fizycznymi lub chemicznymi właściwościami wykorzystywanymi przez czło- wieka w określonym celu, przy czym wykorzystanie tych właściwości może być 15 Zob. uwagi do pojęcia niebezpieczny przedmiot; I. Nowicka, Rozbój drogowy jako przejaw zorganizowanej działalności przestępczej, Kraków 2004, s. 87 i n. 16 E. Sobol (red.), Mały słownik języka polskiego, Warszawa 1993, s. 480. 17 T. Kotarbiński, Traktat o dobrej robocie, Warszawa 1965, s. 52.  18 Tamże, s. 56.  19 E. Sobol (red.), Mały słownik języka…, wyd. cyt., s. 720. 14 ##7#52#aSUZPUk1BVC1WaXJ0dWFsbw== Uprawnienia pokrzywdzonego w czynnościach wyjaśniających w sprawach o wykroczenia… Zmiany legislacyjne w prawie wykroczeń (art. 50a k.w.) a realizacja... dostępne dla każdego albo wymagać specjalnych umiejętności lub indywidual- nych predyspozycji20. Kolejny problem, jak już wcześniej wspomniano, wywołuje interpretacja pojęcia „niebezpieczny”. Niebezpieczeństwo to „stan, sytuacja, położenie gro- żące czymś złym, zagrażające komuś”21. Można w tym miejscu przytoczyć także kryminalistyczne ujęcie niebezpieczeństwa22. Tadeusz Hanausek definiuje nie- bezpieczeństwo jako zjawisko zawierające wprawdzie wskazówkę, w którą stronę z dużym prawdopodobieństwem może potoczyć się bieg wypadków, lecz to bynaj- mniej nie oznacza, że zawsze ze wskazówki tej można ex ante precyzyjnie odczy- tać, w którym punkcie ów bieg wypadków ulegnie zatrzymaniu, czy przy ciężkim uszczerbku na zdrowiu, czy też przy śmierci. Ustawodawca zinterpretował częściowo pojęcie niebezpiecznego przedmiotu23 poprzez zestawienie ustawowych znamion związanych z posługiwaniem się bronią palną, nożem, wskazując jednoznacznie, iż takimi przedmiotami są broń palna i nóż. Ustawa z 21 maja 1999 r. o broni i amunicji 24 w art. 4 stanowi: 1. Ilekroć w ustawie jest mowa o broni, należy przez to rozumieć: 1) broń palną, w tym broń bojową, myśliwską, sportową, gazową, alarmową i sygnałową; 2) broń pneumatyczną; 3) miotacze gazu obezwładniającego; 4) narzędzia i urządzenia, których używanie może zagrażać życiu lub zdrowiu: a) broń białą w postaci: — ostrzy ukrytych w przedmiotach niemających wyglądu broni, — kastetów i nunczaków, — pałek posiadających zakończenie z ciężkiego i twardego materiału lub zawierających wkładki z takiego materiału, — pałek wykonanych z drewna lub innego ciężkiego i twardego materiału, imitujących kij bejsbolowy, b) broń cięciwową w postaci kusz, c) przedmioty przeznaczone do obezwładniania osób za pomocą energii elektrycznej. Sąd Najwyższy w swych orzeczeniach daje wskazówkę, o jakie konkretnie przedmioty chodzi. Kryterium tym jest określenie „podobnie niebezpieczne”. 20 A. Gaberle, Niebezpieczne narzędzie jako problem legislacyjny, „Prokuratura i Prawo” 1993, nr 1, s. 88. 21 M. Szymczak (red.), Słownik języka polskiego, Warszawa 1992, s. 491. 22 T. Hanausek, Uwagi o przestępstwach indywidualnego zagrożenia życia i zdrowia w projekcie k.k., „Prokuratura i Prawo” 1963, nr 8–9, s. 351. 23 Wyrok SA w Gdańsku z 14 lutego 2001 r. (sygn. II AKa 4/01, Prok. i Pr., z. 2001, nr 11, s. 17). 24 Ustawa z 21 maja 1999 r. o broni i amunicji (DzU z 2012 r., poz. 576). 15 ##7#52#aSUZPUk1BVC1WaXJ0dWFsbw== Andrzej Osiński Izabela Nowicka Stanowi ono odniesienie do niebezpieczeństwa, jakie niesie ze sobą broń palna i nóż. Wydaje się, iż ustawodawca poprzez takie sformułowanie dał wyraz temu, że nie chodzi o jakiekolwiek niebezpieczeństwo, ale to wynikające z posługiwa- nia się wspomnianymi powyżej przedmiotami. Dlatego też podstawowym warun- kiem klasyfikującym, czy mamy do czynienia z niebezpiecznym przedmiotem, będzie ustalenie, czy posługując się nim adekwatnie do jego cech przedmiotowych, można narazić człowieka na bezpośrednie niebezpieczeństwo utraty życia lub cięż- kiego uszkodzenia ciała25. W doktrynie podkreślono, iż wykorzystana w art. 280 § 2 k.k. technika legislacyjna, która zrównuje pod względem charakteru broń palną i nóż z innymi niebezpiecznymi przedmiotami, pozwala na nieco bardziej precy- zyjne wyznaczenie kręgu desygnatów tego pojęcia26. W kontekście wskazania, o jakie „niebezpieczeństwo” narzędzia, a obecnie przedmiotu, chodzi, ścierały się i ścierają dwa poglądy: 1) węższy, uznający za niebezpieczne przedmioty (narzędzia) tylko takie, które same w sobie niosą potencjał niebezpieczeństwa dla życia lub zdrowia. Przed- miot (narzędzie) niebezpieczny jest w związku z tym przedmiotem (narzę- dziem) wykonanym do stworzenia niebezpieczeństwa, inaczej — stanu zagrożenia dla życia lub zdrowia człowieka. Przedmioty (narzędzia) takie jak np. broń palna, kastet, nunczako, pałka nie mają, poza przedstawionym powy- żej, innego przeznaczenia. 2) szerszy, uznający za niebezpieczne takie przedmioty (narzędzia), których potencjał niebezpieczeństwa wynika nie tylko z ich właściwości, lecz także ze sposobu, w jaki zostały użyte. Opierając się na szerszym ujęciu niebezpiecznego narzędzia, Zbigniew Kubec i Brunon Hołyst wprowadzili ich podział na trzy grupy: bardzo niebezpieczne, średnio niebezpieczne, o stosunkowo niewielkim stopniu niebezpieczeństwa. Do grupy najbardziej niebezpiecznych narzędzi zaliczyli: broń palną, noże, meta- lowe przedmioty o znacznym ciężarze. Do grupy średnio niebezpiecznych: kamie- nie, butelki, kufle, przedmioty metalowe o mniejszym ciężarze. Do grupy trze- ciej: kije, sztachety, garnki itp.27. Autorzy tego podziału mieli na uwadze przede wszystkim (poza bronią palną) ciężar narzędzia, względnie jego ostrość28, czyli jego właściwość, a nie sposób użycia. Wskazany pogląd reprezentował także Igor 25 M. Kulicki, Wybrane zagadnienia techniki kryminalistycznej, Toruń 1991, s. 212; wyrok SA w Katowicach z 22 marca 2001 r. (sygn. II AKa 89/01, Prok. i Pr. z 2002, nr 3, s. 26); wyrok SA w Łodzi z 28 lutego 2001 r. (sygn. II AKa 9/01, Prok. i Pr. z 2002, nr 9, s. 28). 26 M. Dąbrowska-Kardas, P. Kardas, Przestępstwa przeciwko mieniu, Kraków 1999, s. 110. 27 Z. Kubec, B. Hołyst, Bójka i pobicie. Problemy dogmatyki prawa, kryminologii i kry- minalistyki, Warszawa 1962, s. 115. 28 Z. Lisowski, J. Pohl, Niebezpieczne narzędzie w prawie karnym (spojrzenie krymina- listyka), Problem. Praw. 1987, nr 11, s. 44–45. 16 ##7#52#aSUZPUk1BVC1WaXJ0dWFsbw== Uprawnienia pokrzywdzonego w czynnościach wyjaśniających w sprawach o wykroczenia… Zmiany legislacyjne w prawie wykroczeń (art. 50a k.w.) a realizacja... Andrejew, który w glosie do wyroku z 30 września 1975 r.29 sformułował nawet swoją własną definicję niebezpiecznego narzędzia. Według niej narzędzie jest nie- bezpieczne, gdy ze względu na swój kształt, wymiary, masę tnącą, powierzchnię, ostrość albo zawarty w niej materiał wybuchowy lub łatwopalny zwyczajnie użyte zagraża bezpośrednim niebezpieczeństwem spowodowania śmierci albo ciężkiego uszkodzenia ciała. Początkowo Sąd Najwyższy skłaniał się ku koncepcji, zgodnie z którą innym niebezpiecznym narzędziem w rozumieniu art. 210 § 2 d.k.k. jest narzędzie, które ze względu na swoje przedmiotowe właściwości lub sposób użycia nadaje się do spowodowania skutku dla życia lub zdrowia ludzkiego w stopniu co najmniej zbliżonym do skutku, jaki spowodować może broń palna, inaczej mówiąc narzędzie potencjalne zawierające w sobie poważny ładunek niebezpieczeństwa dla życia lub zdrowia. Takim narzędziem może być np. siekiera, nóż, łom żelazny. Natomiast nie można przyjąć, by mógł nim być wojskowy pas skórzany, nawet z metalową klamrą i zawiązany w węzeł30. Z biegiem czasu jednak stanowisko Sądu Najwyższego zaczęło zmierzać ku interpretacji niebezpiecznego narzędzia nie tylko z uwagi na potencjał, jaki posiada, ale ze szczególnym uwzględnieniem sposobu użycia. Zgodnie z nim sprawca, który posłużył się w celu obezwładnie- nia swojej ofiary metalowym garnkiem i butelką, aby następnie dokonać zaboru mienia, poniósł odpowiedzialność z art. 210 d.k.k. Choć narzędzia te same w sobie nie są w normalnym użytku przedmiotami groźnymi, to jednak ich użycie przez sprawcę, siła zadawanych ciosów, która spowodowała stłuczenie butelki — na sku- tek czego stała się ona groźnym narzędziem ostrym, powodującym poważną ranę — nakazywały uznać te narzędzia za niebezpieczne31. W orzecznictwie do kategorii niebezpiecznych narzędzi zaliczono także takie przedmioty, które w konkretnej sytuacji mogą spowodować skutki zbli- żone do tych, jakie może spowodować broń palna, a więc śmierć lub poważniejsze uszkodzenie ciała. Przyjęta tutaj klasyfikacja odnosiła się do narzędzi, które mogą być niebezpieczne ze względu na swe właściwości, jak siekiera, nóż, orczyk, cegła, ale również ze względu na sposób, jakim się nim posłużono, np. kopanie w głowę obuwiem32. Przy czym kwestia skutków, jakie mogło wywołać niebezpieczne narzędzie, ukazując w ten sposób swój negatywny potencjał, była różnie interpre- towana. Między innymi uważano, że twierdzenie o tym, że narzędzie było niebez- pieczne w rozumieniu art. 210 § 2 d.k.k., należy wyprowadzić przede wszystkim z charakteru tego narzędzia i sposobu jego użycia, a nie ze skutku śmiertelnego, jaki nastąpił po jego użyciu. A zatem obuwie spełni cechy owego niebezpiecznego narzędzia, jeżeli zostało użyte (na nodze lub w ręku) z odpowiednią siłą, wskutek 29 Wyrok 7 sędziów SN z 30 sierpnia 1975 r. (sygn. VI KRN 33/75, OSPiKA 1976, nr 1, poz. 3). 30 Wyrok SN z 5 października 1970 r. (sygn. IV KR 166/70, OSN 1971, nr 4, poz. 68). 31 Wyrok SN z 30 grudnia 1971 r. (sygn. I KR 181/71, OSNPG 1972, nr 5, poz. 90). 32 Wyrok SN z 14 stycznia 1971 r. (sygn. IV KR 239/70, niepublikowane). 17 ##7#52#aSUZPUk1BVC1WaXJ0dWFsbw== Andrzej Osiński Izabela Nowicka czego stworzy bezpośrednie niebezpieczeństwo utraty życia przez pokrzywdzo- nego lub doznania przezeń ciężkiego uszkodzenia ciała albo ciężkiego rozstroju zdrowia33. A zatem efekt działania, który jednocześnie stanowi wskazówkę co do niebezpieczności narzędzia, został przesunięty ze skutku rzeczywistego na abstrak- cyjny — „bezpośrednie niebezpieczeństwo utraty życia lub zdrowia”. metalową34; trzonek od łopaty35; szkła (niezależnie od tego, czy jest wypełniona płynem)36; Sąd Najwyższy wielokrotnie podejmował próbę oceny konkretnego przed- miotu z punktu widzenia jego szkodliwości, rozszerzając tym samym zakres nie- bezpiecznych narzędzi na m.in. ciecze żrące czy trujące (np. kwas solny), gaz, prąd elektryczny czy nawet sprężone powietrze, jak również chloroform, którego użycie pociąga za sobą potencjalne niebezpieczeństwo dla życia. Poza tym niebezpiecz- nym narzędziem według Sądu Najwyższego są np.: • wielożyłowy przewód o dużym przekroju, przypominający pręt lub rurkę • • butelka od szampana ze względu na jej duży ciężar i fizyczne właściwości • ciężki but żołnierski37; • koźli róg, który ze względu na swe ostre zakończenie, podobnie jak ostrze • noża, stwarza niebezpieczeństwo dla życia lub zdrowia ludzkiego38; szalik, którym oskarżony posłużył się przy duszeniu napadniętego i spowo- dowaniu jego zgonu39. Ze względu na charakter użycia — za niebezpieczne narzędzie uznane zostało zwierzę, a nawet, co jest kontrowersyjne w doktrynie i judykaturze, człowiek czy część ciała ludzkiego40. Z powyższego wynika, że mamy co do zasady bogatą linię orzeczniczą i inter- pretacyjną. Problem wiąże się z faktem, iż „inny podobnie niebezpieczny przed- miot” to przedmiot, którego niebezpieczeństwo interpretowano przede wszystkim w kontekście „broni palnej”, w mniejszym stopniu „noża”. W art. 50a mamy nato- miast odniesienie niebezpieczeństwa, jakie niesie za sobą „nóż”, i nowe ustawowe 33 Wyrok SN z 19 listopada 1987 r. (sygn. II KR 305/87, OSNPG 1988, nr 12, poz. 132); tak samo wyrok SN z 4 kwietnia 1977 r. (sygn. I KR 73/77, OSNKW 1977, nr 7, poz. 86). 34 Wyrok SN z 20 listopada 1981 r. (sygn. IV KR 250/81, niepublikowane). 35 Wyrok SN z 10 stycznia 1985 r. (sygn. I KR 325/85, OSNPG 1986, nr 1, poz. 2). 36 Wyrok SN z 21 stycznia 1987 r. (sygn. V KRN 460/86, OSNPG 1987, nr 8, poz. 104). 37 Wyrok SN z 13 sierpnia 1971 r. (sygn. III KR 102/71, niepublikowane). 38 Wyrok SN z 26 kwietnia 1988 r. (sygn. III KR 73/88, OSNP 1988, nr 12, poz. 133). 39 Wyrok SN z 22 sierpnia 1986 r. (sygn. III KR 242/86, niepublikowane). 40 Siła rąk nie może być uznana za niebezpieczne narzędzie w rozumieniu art. 210 § 2 d.k.k.; wyrok SN z 13 maja 1974 r. (sygn. V KR 107/74 OSNKW 1974, nr 1, poz. 206). 18 ##7#52#aSUZPUk1BVC1WaXJ0dWFsbw== Uprawnienia pokrzywdzonego w czynnościach wyjaśniających w sprawach o wykroczenia… Zmiany legislacyjne w prawie wykroczeń (art. 50a k.w.) a realizacja... znamię niemające jeszcze zbyt bogatego orzecznictwa. Zatem nie da się wprost skorzystać z dorobku doktryny i orzecznictwa w zakresie „innego podobnie nie- bezpiecznego przedmiotu”. Użycie Na gruncie wykładni41 można stwierdzić, iż „używanie” jest pojęciem węższym od „posługiwania się”. Każde „użycie”, np. noża, zgodnie z jego przeznaczeniem będzie jednocześnie „posługiwaniem się”. Jakakolwiek zatem forma demonstro- wania noża czy innego niebezpiecznego przedmiotu (przystawianie do ciała lub groźba natychmiastowego zastosowania go) w celu dokonania zaboru, zmierza- jąca do zaakcentowania przemocy, względnie jej groźby dla spotęgowania obawy, poczucia zagrożenia może być posługiwaniem się niebezpiecznym przedmiotem42. „Użycie” (w ścisłym znaczeniu tego słowa) oznacza posługiwanie się zgodne z przeznaczeniem, a więc w istocie — oddanie strzału (strzelanie) bądź usiłowa- nie oddania strzału, obojętnie w jakim celu. Biorąc powyższe pod uwagę, „posłu- giwaniem się” niebezpiecznym przedmiotem jest nie tylko jego użycie, lecz także wszelkie manipulowanie nim, stanowiące groźbę jego użycia43. W orzecznictwie podkreśla się, iż „posługiwanie się” to celowe demonstrowanie niebezpiecznego narzędzia. Okazywanie niebezpiecznego przedmiotu czy dotykanie nim ma wzbu- dzić w ofierze przeświadczenie o realnym niebezpieczeństwie grożącym ze strony sprawcy napaści dysponującego tym narzędziem (przedmiotem) i doprowadzić ją do stanu bezbronności44. Należy zaakcentować fakt, iż w sytuacji, gdy przestępstwo realizuje grupa zorganizowana, poczucie niebezpieczeństwa ofiary potęgowane jest świadomością, iż nie tylko ten, który demonstracyjnie okazuje narzędzie, ale także pozostali członkowie grupy posiadają takie narzędzia i mogą ich użyć w każ- dej chwili. Odczucie pokrzywdzonego o używaniu przez sprawcę noża bądź broni, 41 Uwagi do pojęcia „posługuje się” zob. I. Nowicka, Rozbój drogowy jako…, wyd. cyt., s. 84 i n. 42 Wyrok SN z 3 maja 1984 r. (sygn. II KR 81/85, OSNPG 1984, nr 11, poz. 99); wyrok SN z 7 kwietnia 1971 r. (sygn. IV KR 22/71, OSNPG 1971, nr 10, poz. 181); wyrok SN z 29 sierpnia 1971 r. (sygn. IV KR 186/71, OSNPG 1972, nr 1, poz. 12); wyrok SN z 18 kwiet- nia 1984 r. (sygn. II KR 73/84, OSNKW 1984, nr 9, poz. 91); wyrok SN z 12 listopada 1985 r. (sygn. IV KR 274/85, OSNKW 1986, nr 9–10, poz. 78); wyrok SA w Łodzi z 11 grudnia 2000 r. (sygn. II AKa 214/00, Prok. i Pr. z 2002 r., nr 9, s. 27). 43 Zob. O. Chybiński, Rozbój w kodeksie karnym z 1969 r., „Przegląd Prawa i Admini- stracji” 1973, t. III, s. 33; wyrok SN z 7 kwietnia 1971 r. (sygn. IV KR 22/71, NP 1972, nr 4, s. 671); wyrok SN z 29 kwietnia 1971 r. (sygn. IV KR 186/71, niepublikowane); wyrok SA w Katowicach z 26 kwietnia 2001 r. (sygn. II AKa 134/0, Prok. i Pr. z 2002 r., nr 3, s. 24); wyrok SA z 5 kwietnia 2001 r. w Lublinie (sygn. II AKa 63/01, Prok. i Pr. z 2002 r., nr 1, s. 16). 44 Por. wyrok SN z 12 listopada 1985 r. (sygn. IV KR 274/85, OSNPG 1986, nr 9–10, poz. 78). 19 ##7#52#aSUZPUk1BVC1WaXJ0dWFsbw== Andrzej Osiński Izabela Nowicka oparte na doznanym wrażeniu dotyku, nie jest jednakże wystarczające, by przypi- sać sprawcy używanie takiego narzędzia rozboju. Wynika to z faktu, iż odczucie podobne do przyłożenia noża powstaje także przy dotknięciu innymi przedmio- tami (łyżką, kluczem). Wymagane jest udowodnienie, że używany przedmiot był obiektywnie niebezpieczny. Chodzi tutaj o stwierdzenie winy sprawcy, mającego świadomość niebezpieczności przedmiotu, którym się posługuje, a nie o ocenę skuteczności działania sprawcy, łatwości obezwładniania ofiary45. Zamiar w celu użycia Jeżeli chodzi o odpowiedzialność sprawcy wykroczenia, w grę wchodzi zasada ekwiwalencji zawinienia, czyli równowartości win, wynikająca z treści art. 5 k.w. W omawianym przypadku na umyślne zachowanie sprawcy wynikające z interpretacji „posiada” nakłada się umyślność w zamiarze bezpośrednim„ posia- danie w celu użycia”. Sprawca swoją umyślnością powinien objąć również celowe użycie opisywa- nych przedmiotów. Z powyższych rozważań wynika, że wprowadzony przepis nie pozwala w spo- sób jednoznaczny na dokonanie subsumpcji. Zawsze pozostanie, wobec niejasno- ści ustawowych znamion, margines wątpliwości, który może wpłynąć na funkcję gwarancyjną prawa karnego. Autorka postuluje dążenie do stabilności w obszarze zarówno prawa karnego, jak i prawa wykroczeń. Wszelkie zmiany przepisów winny być głęboko przemyślane i przeanalizowane, także pod względem efektów ekonomicznych, jakie mają przy- nieść. Wpłynie to niewątpliwie na jakość realizacji zadań przez organy zajmujące się zwalczaniem i zapobieganiem popełniania czynów zabronionych. Władysław Wolter, a za nim Marian Cieślak wskazywali, iż prawo karne jest „prawem granic”46, określonych poprzez ustanowienie zakazów zachowań, które uznaje za obiektywnie antyspołeczne, oraz sankcji karnych za przekroczenie tych zakazów. „Jest ono jak gdyby zbiorem tablic ostrzegawczych. Gdzie takiej „tablicy” brakuje, nie może czło- wieka spotkać sankcja karna, bo jego jakiekolwiek zachowanie w tym nieoznaczo- nym odpowiednią „tablicą” polu nie jest zabronione pod groźbą sankcji karnej”47. 45 Wyrok SA w Krakowie z 11 sierpnia 1997 r. (sygn. II A Kr 161/97, KZS z 1997, nr 9–10, poz. 36). 46 M. Cieślak, Wstęp do nauki polskiego prawa karnego, Gdańsk 1988, s. 30. 47 Tamże, s. 31. 20 ##7#52#aSUZPUk1BVC1WaXJ0dWFsbw== dr Agnieszka Sadło-Nowak Wyższa Szkoła Policji w Szczytnie Odpowiedzialność za niewskazanie osoby, której powierzono pojazd do kierowania lub używania Właściciel lub posiadacz pojazdu, odma- wiający udzielenia informacji o  osobie, której powierzył pojazd do kierowania lub używania, ponosi odpowiedzialność za wykroczenie wówczas, gdy pojazd zo- stał użyty zgodnie z  jego wolą i  wiedzą przez osobę mu  znaną. Osobę, której użyczono pojazdu, należy wskazać tyl- ko w przypadku, gdy uprawniony organ wystąpi z  takim żądaniem. Jednakże w  każdym przypadku musi po stronie osoby zobowiązanej istnieć świadomość żądania udzielenia takiej informacji. Nie- dopełnienie tego obowiązku nie będzie wykroczeniem tylko wtedy, gdy pojazd został użyty wbrew woli i  wiedzy przez nieznaną osobę, czemu właściciel nie mógł zapobiec. Słowa kluczowe: wykroczenie, odpowie- dzialność, ruch drogowy, kierowca, oskar- życiel publiczny The owner or the vehicle holder which is refusing to give information about the person which he entrusted with the vehi- cle for the management or a responsibili- ty is incurring uses for the petty offence, then when he stayed used according to his will and the knowledge by person well- known to him. Duty of appointing the person which they lent the vehicle is only then coming into existence, when the au- thorized body appears with such request. However in every case an awareness of demanding giving such information must on the side of the obliged person exist. The non-accomplishment of the duty will be going beyond only when the vehicle was used against the will and the knowledge through unknown person what the owner could not prevent from happening. Keywords: petty offence, responsibility, road traffi c, driver, public prosecutor Przepis art. 96 § 3 k.w. jest usankcjonowaniem obowiązku, który wynika jednocześnie z przepisu o charakterze porządkowym, zawartego w treści art. 78 21 ##7#52#aSUZPUk1BVC1WaXJ0dWFsbw== Agnieszka Sadło-Nowak Andrzej Osiński ust. 4 prawa o ruchu drogowym (dalej p.r.d.)1, w którym ustawodawca stwierdza, że właściciel lub posiadacz pojazdu jest obowiązany wskazać na żądanie upraw- nionego organu, komu powierzył pojazd do kierowania lub używania w ozna- czonym czasie, chyba że pojazd został użyty wbrew jego woli i wiedzy przez nieznaną osobę, czemu nie mógł zapobiec2. Sąd Najwyższy słusznie zauważył, że o charakterze art. 78 ust. 4 p.r.d. decyduje jego powiązanie z ruchem drogo- wym, dotyczy on bowiem możliwości ustalenia, kto kierował danym pojazdem lub był jego użytkownikiem. Konieczność zidentyfikowania kierowcy może mieć także związek z bezpieczeństwem ruchu, np. gdy chodzi o ustalenie, czy osoba kierująca pojazdem miała wymagane uprawnienia3. Ponieważ w treści komen- towanego przepisu ustawodawca użył określenia „pojazd”, nie precyzując jego rodzaju, należy przyjąć, że chodzi tu o każdy pojazd, czyli zgodnie z p.r.d. będzie to środek transportu przeznaczony do poruszania się po drodze oraz maszyna lub urządzenie do tego przystosowane (art. 2 pkt 31), a nie tylko pojazd silni- kowy, samochodowy itp. Obowiązek wskazania osoby, której powierzono pojazd do kierowania lub używania w oznaczonym czasie, zgodnie z przepisami ustawy — Prawo o ruchu drogowym, należy do właściciela lub posiadacza pojazdu, a w przypadku, gdy są nimi: 1) osoba prawna; 2) jednostka organizacyjna niemająca osobowości prawnej, której odrębne prze- pisy przyznają zdolność prawną; jednostka samorządu terytorialnego; 3) 4) spółka kapitałowa w organizacji; 5) podmiot w stanie likwidacji; 6) przedsiębiorca niebędący osobą fizyczną; 7) zagraniczna jednostka organizacyjna — do udzielenia tejże informacji zobowiązana jest osoba wyznaczona przez organ uprawniony do reprezentowania tego podmiotu na zewnątrz. W przypadku nie- wyznaczenia takiej osoby są to osoby wchodzące w skład tego organu zgod- nie z żądaniem uprawnionego organu oraz sposobem reprezentacji podmiotu (art. 78 ust. 5)4. 1 Ustawa z 20 czerwca 1997 — Prawo o ruchu drogowym (DzU z 2012 r., poz. 1137 z późn. zm). 2 Do momentu wprowadzenia przepisu art. 96 § 3 k.w. trwał spór, czy osoba, która na żądanie uprawnionego organu nie wskazała osoby, której powierzyła pojazd do kiero- wania lub używania, popełniła wykroczenie z art. 65 § 2 czy 97 k.w. 3 Postanowienie SN z 29 czerwca 2010 r. (I KZP 8/10 , OSNKW 2010, nr 9, poz. 76, z aprobującą glosą R.A. Stefańskiego, OSP 2010, z. 12, poz. 127). 4 W. Jankowski, Komentarz do art. 96 Kodeksu Wykroczeń, Lex 2013 (data pobrania: 20 sierpnia 2014 r.). 22 ##7#52#aSUZPUk1BVC1WaXJ0dWFsbw== Uprawnienia pokrzywdzonego w czynnościach wyjaśniających w sprawach o wykroczenia… Odpowiedzialność za niewskazanie osoby, której powierzono pojazd... Obowiązek denuncjacji5 uregulowany w art. 96 § 3 k.w. jest w praktyce egze- kwowany przez właściwe organy tylko wówczas, gdy urządzenie rejestrujące pręd- kość (fotoradar) ujawni przekroczenie dopuszczalnej prędkości przez kierującego pojazdem. Właściciel lub posiadacz pojazdu ma więc bezwzględny obowiązek zade- nuncjować na żądanie właściwych organów, kto w danym miejscu i czasie prowa- dził pojazd. Niespełnienie tego żądania wiąże się z sankcją karną w postaci grzywny. Zgodnie z art. 78 ust. 4 p.r.d. obowiązek wskazania na żądanie właściwego organu osoby, której w oznaczonym czasie powierzono pojazd do kierowania lub używania, nie dotyczy sytuacji, gdy pojazd został użyty wbrew woli i wiedzy jego właściciela lub posiadacza przez osobę nieznaną, czemu ów właściciel lub posia- dacz nie mógł zapobiec. W takiej sytuacji nie może dojść do realizacji znamion omawianego wykroczenia. Sąd Okręgowy w Białymstoku stwierdził, że ustawo- dawca przewidział możliwość niewskazania przez zobowiązanego osoby kieru- jącej danym pojazdem lub używającej go pod warunkiem, że pojazd ten został użyty po pierwsze, wbrew woli i wiedzy zobowiązanego, po drugie, przez nieznaną osobę, po trzecie, nie mógł temu zapobiec — warunki te muszą zostać spełnione łącznie6. Właściciel lub posiadacz pojazdu ma również możliwość niewskazania siebie jako sprawcy wykroczenia, co mieści się w jego prawie do obrony. Nie może natomiast uchylić się od tego obowiązku, jeśli powierzył pojazd osobie najbliż- szej, która dopuściła się wykroczenia. Nie znajduje tu zastosowania art. 183 § 1 k.p.k., ponieważ przepis ten uprawnia do uchylenia się od odpowiedzi na pytanie w sytuacji, gdy jej udzielenie mogłoby narazić osobę najbliższą na odpowiedzial- ność karną za przestępstwo lub przestępstwo skarbowe, nie zaś za wykroczenie. Jednak już w sytuacji, gdy osoba najbliższa, której powierzono pojazd, dopuści się przestępstwa lub przestępstwa skarbowego, zaktualizuje się uprawnienie do uchy- lenia się od odpowiedzi na pytanie. Użycie przez ustawodawcę w treści art. 96 § 3 k.w. określenia „na żądanie upraw- nionego organu” umożliwia dość szeroką interpretację, jednak obowiązujące w tym przepisie pojęcie „organu” dotyczy jednostki organizacyjnej państwa, w której zakre- sie działania mieści się żądanie wskazania osoby wymienionej w dyspozycji komen- towanego przepisu. W związku z powyższym organami uprawnionymi do żądania wskazania będą jednostki uprawnione do kontroli ruchu drogowego oraz organy prowadzące szeroko rozumiane postępowania karne, w tym o wykroczenia7. 5 Trybunał Konstytucyjny w wyroku z 12 marca 2014 r. (P 27/13) wskazał, iż posłu- giwanie się terminem „denuncjacja” w kontekście art. 96 § 3 k.w. jest absolutnie nieade- kwatne do treści wspomnianego przepisu, mimo że z terminu tego bardzo często korzy- stają sądy. 6 Postanowienie SO w Białymstoku z 26 września 2012 r., VIII Kz 444/12, biały- stok.so.gov.pl/orzecznictwo.html , 20 sierpnia 2014 r. 7 W. Jankowski, Komentarz do art. 96 Kodeksu Wykroczeń, Lex 2013 (data pobrania: 20 sierpnia 2014 r.). 23 ##7#52#aSUZPUk1BVC1WaXJ0dWFsbw== Agnieszka Sadło-Nowak Andrzej Osiński Organy, które z mocy prawa uprawnione są do skierowania określonego żąda- nia, muszą posiadać uprawnienia oskarżyciela publicznego, niektóre z nich jednak tylko w zakresie ustawowego zakresu działania. Organami państwowymi upraw- nionymi do żądania wskazania określonego w treści z mocy ustawy są m.in. Policja na podstawie ustawy z 6 kwietnia 1990 r. o Policji8 i ustawy z 20 czerwca 1997 r. — Prawo o ruchu drogowym9; Straż Graniczna na podstawie ustawy z 12 paź- dziernika 1990 r. o Straży Granicznej10; Żandarmeria Wojskowa na podstawie ustawy z 24 sierpnia 2001 r. o Żandarmerii Wojskowej i wojskowych organach porządkowych11. Karalne jest także niewypełnienie obowiązku wynikającego z treści komen- towanego przepisu w stosunku do żądania wysuniętego przez instytucje do tego uprawnione (mimo że nie są one organami państwowymi). Na mocy ustaw należą do nich m.in. straże gminne (miejskie) na podstawie ustawy z 29 sierp- nia 1997 r. o strażach gminnych12; Inspekcja Transportu Drogowego na mocy ustawy z 6 września 2001 r. o transporcie drogowym13 czy Państwowa Straż Łowiecka na mocy ustawy z 13 października 1995 r. — Prawo łowieckie14. Z pra- womocnym żądaniem mogą wystąpić także zarówno organy państwa upraw- nione do prowadzenia postępowań przygotowawczych, czyli prokuratura bądź organy Służby Celnej, Centralnego Biura Antykorupcyjnego, Agencji Bezpieczeń- stwa Wewnętrznego itp., jak i organy uprawnione z mocy prawa do wykonywania czynności operacyjno-rozpoznawczych15. Czym innym jest podstawa do żąda- nia odpowiedzi na pytanie, komu powierzono pojazd, a czym innym — prawo do występowania w charakterze oskarżyciela publicznego w tej sprawie (kiero- 8 Ustawa z 6 kwietnia 1990 r. o Policji (tekst jedn. DzU z 2011 r., nr 287, poz. 1687 z późn. zm.). 9 Ustawa z 20 czerwca 1997 r. — Prawo o ruchu drogowym (tekst jedn. DzU z 2012 r., poz. 1137 z późn. zm.). 10 Ustawa z 12 października 1990 r. o Straży Granicznej (tekst jedn. DzU z 2011 r., nr 116, poz. 675 z późn. zm.). 11 Ustawa z 24 sierpnia 2001 r. o Żandarmerii Wojskowej i wojskowych organach po- rządkowych (DzU z 2001 r., nr 123, poz. 1353 z późn. zm.). Zob. T. Grzegorczyk, Kodeks postępowania w sprawach o wykroczenia. Komentarz, Warszawa 2005, s. 122–131. 12 Ustawa z 29 sierpnia 1997 r. o strażach gminnych (DzU z 1997 r., nr 123, poz. 779 z późn. zm.). 13 Ustawa z 6 września 2001 r. o transporcie drogowym (tekst jedn. DzU z 2012 r. poz. 1265 z późn. zm.). 14 Ustawa z 13 października 1995 r. — Prawo łowieckie (tekst jedn. DzU z 2005 r., nr 127, poz. 1066 z późn. zm.); W. Jankowski, Komentarz do art. 96 Kodeksu Wykroczeń, Lex 2013, (data pobrania: 20 sierpnia 2014 r.). 15 Zob. uchwała SN z 30 listopada 2004 r. (I KZP 26/04, OSNKW 2004, nr 11–12, poz. 102). 24 ##7#52#aSUZPUk1BVC1WaXJ0dWFsbw== Uprawnienia pokrzywdzonego w czynnościach wyjaśniających w sprawach o wykroczenia… Odpowiedzialność za niewskazanie osoby, której powierzono pojazd... wania wniosku o ukaranie), do czego już nie wszystkie wymienione instytucje są uprawnione. Organem, wobec którego toczył się spór na szczeblu Sądu Naj- wyższego — który to sąd wydawał na przemian sprzeczne wyroki — jest straż miejska. Jednak 30 września 2014 r. Sąd Najwyższy w składzie 7 sędziów podjął uchwałę16, zgodnie z którą na podstawie art. 17 § 4 k.p.w. straży gminnej/miej- skiej przysługują uprawnienia oskarżyciela publicznego w sprawach o wykrocze- nia z art. 96 § 3 k.w. Jednocześnie Sąd Najwyższy postanowił nadać uchwale moc zasady prawnej. Bardzo często w  literaturze przedmiotu oraz judykaturze przedmiotu wykładni art. 96 § 3 k.w. wyrażany jest pogląd, zgodnie z którym niewskazanie przez właściciela pojazdu podmiotu, któremu powierzył pojazd do kierowania lub używania w określonym czasie, może być popełnione wyłącznie umyślnie. Przy- jęcie takiej wykładni sprawia, że konieczne staje się udowodnienie właścicielowi bądź posiadaczowi celowego wprowadzenia w błąd organów państwa poprzez twierdzenie, że nie potrafi wskazać kierującego pojazdem. Udowodnienie tejże przesłanki jest bardzo trudne, a w praktyce niejednokrotnie niemożliwe. Czy oby jednak na pewno wykroczenie to popełnić można tylko umyślnie — zgodnie z art. 5 k.w. wykroczenie popełnić można zarówno umyślnie, jak i nieumyślnie, chyba że ustawa przewiduje odpowiedzialność tylko za wykroczenie umyślne. Natomiast art. 96 § 3 k.w. nie zawiera ograniczenia strony podmiotowej tylko do umyślności. Należy jednocześnie mieć na względzie sytuację, gdy dany pojazd jest użyt- kowany/wykorzystywany w określonym czasie przez wiele osób, a właściciel nie prowadzi ewidencji jego wykorzystania, nie mając takiego obowiązku. W takim przypadku, wraz z upływem czasu, właściciel pojazdu może (nawet mimo nale- żytej staranności) nie być w stanie wskazać, kto w danym momencie użytkował jego pojazd. Zakres sytuacji prowadzących do karania za niewykonanie obowiązku wska- zania kierującego pojazdem w oznaczonym czasie jest zatem szeroki. Jednocze- śnie ustawodawca przewidział tylko jedną sytuację, w której wyłączona zostaje odpowiedzialność za niewskazanie — wspomniane już trzy przesłanki (speł- nione łącznie). W tym miejscu wskazać należy na zdanie odrębne sędziego Try- bunału Konstytucyjnego Mirosława Granata do wyroku Trybunału Konstytu- cyjnego z 12 marca 2014 r.: „sytuacja pułapki na obywatela na gruncie badanej regulacji polega na tym, że na właściciela lub posiadacza pojazdu nałożono obo- wiązek, którego niewykonanie w szerokim zakresie zostało obarczone sankcją karną. Jednocześnie, mając na względzie procedurę jego egzekwowania, stoso- wanie art. 96 § 3 kodeksu wykroczeń może prowadzić do karania obywatela za niewypełnienie obowiązku, którego nie mógł zrealizować lub którego zre- alizowanie było utrudnione. Władza publiczna przerzuca tym samym ciężar 16 Uchwała składu 7 sędziów SN z 30 września 2014 r. (I KZP 16/14). 25 ##7#52#aSUZPUk1BVC1WaXJ0dWFsbw== Agnieszka Sadło-Nowak Andrzej Osiński odpowiedzialności za niesprawność systemu ścigania sprawców wykroczeń drogowych na obywatela: albo wskaże sprawcę wykroczenia drogowego, albo sam będzie sprawcą wykroczenia, chociaż już nie będzie to wykroczenie dro- gowe”17. W podobnym tonie wypowiedział się również inny sędzia Trybunału Konstytucyjnego w zdaniu odrębnym do wskazanego wyroku — Wojciech Her- meliński: „przyjęcie na siebie kary za nieujawnienie osoby, której został powie- rzony pojazd, nie poprawia bezpieczeństwa w ruchu drogowym; jest karany nie sprawca wykroczenia związanego z ruchem drogowym, ale niejako zastępczo — właściciel pojazdu. Ustawodawca dąży tu zatem przede wszystkim do reali- zacji celu fiskalnego”. W razie potrzeby skierowania wniosku o ukaranie z art. 96 § 3 k.w. bar- dzo istotnym aspektem jest — co wydaje się jasne — racjonalne uzasadnie- nie, że wskazana osoba popełniła wykroczenie. Jednak w praktyce okazuje się, że procedura ta wcale nie jest oczywista. Żądanie wskazania osoby, której pojazd został powierzony do kierowania lub używania, powinno być skierowane do wła- ściwego podmiotu, jakim jest właściciel lub posiadacz pojazdu. Samo wysłanie korespondencji z takim żądaniem do osoby, która w centralnej ewidencji pojaz- dów występuje jako właściciel danego pojazdu, może okazać się działaniem opie- rającym się na nieaktualnej informacji. Może bowiem dojść do sytuacji, w któ- rej pojazd został sprzedany, a żadna ze stron umowy nie zgłosiła tego faktu odpowiedniemu organowi. Wówczas korespondencji wysłanej do ostatniego znanego właściciela, podczas gdy ten wyzbył się pojazdu przed dniem popeł- nienia wykroczenia (np. ujawnionego urządzeniem rejestrującym), nie należy traktować jako żądania skierowanego skutecznie do właściwej osoby. Podob- nie przedstawia się sytuacja, w której właściciel danego pojazdu zmienił miej- sce zamieszkania (w praktyce zameldowania), nie zgłosiwszy tego faktu. Wów- czas korespondencja może nie zostać w ogóle odebrana, a uprawniony organ nie powinien uznać tego za niewykonanie obowiązku wskazania kierującego pojazdem. Istotne zatem jest dookreślenie, że dana osoba była faktycznie osobą zobowiązaną do wskazania oraz posiadała taką wiedzę i odmawiała jej przeka- zania uprawnionemu organowi. Należy bowiem pamiętać, że obowiązek wyni- kający z art. 78 ust. 4 p.r.d. nie dotyczy sytuacji, gdy pojazd został użyty wbrew woli i wiedzy właściciela lub posiadacza przez nieznaną osobę, co stanowi oko- liczność wyłączającą odpowiedzialność z art. 96 § 3 k.w w zw. z art. 78 ust. 4 i art. 129b ust. 3 pkt 7 p.r.d. W tym kontekście Sąd Najwyższy18 słusznie zauwa- żył, że właściciel lub posiadacz pojazdu wezwany do podania tożsamości osoby, której powierzył pojazd, narusza ten przepis, jeśli pojazd został użyty zgodnie z jego wolą i wiedzą przez osobę mu znaną. W takiej sytuacji niewypełnienie obowiązku z art. 78 ust. 4 p.r.d. jest zachowaniem umyślnym. W tym kontekście 17 Wyroku Trybunału Konstytucyjnego z 12 marca 2014 r. (P27/13).  18 Postanowienie SN z 29 czerwca 2010 r. (I KZP 8/10). 26 ##7#52#aSUZPUk1BVC1WaXJ0dWFsbw== Uprawnienia pokrzywdzonego w czynnościach wyjaśniających w sprawach o wykroczenia… Odpowiedzialność za niewskazanie osoby, której powierzono pojazd... istotna jest również skuteczność doręczenia żądania oraz skierowanie go do właściwej osoby. Nie można bowiem przyjąć, zgodnie z orzeczeniem Sądu Naj- wyższego19, że nieuzyskanie od właściciela lub użytkownika pojazdu informacji w żądanym zakresie daje podstawy do stwierdzenia popełnienia wykroczenia. Zaakcentowano przy tym, że samo doręczenie ww. żądania, jeśli właściciel nie prowadził pojazdu w danym czasie (także gdy następuje ono w trybie przewi- dzianym w art. 133 k.p.k. w zw. z art. 38 § 1 k.p.w.), należy oddzielić — w aspek- cie jego procesowej skuteczności — od możliwości pociągnięcia go do odpowie- dzialności za wykroczenie, gdyż nie może opierać się na domniemaniu istnienia takich podstaw przez sam fakt niewskazania innej osoby użytkującej w danym czasie określony pojazd. Należy mieć na względzie, że rolą organu będzie w takim przypadku uwia- rygodnienie, że żąda
Pobierz darmowy fragment (pdf)

Gdzie kupić całą publikację:

Współczesne problemy wykroczeń. Materialnoprawna i procesowa problematyka wykroczeń
Autor:
,

Opinie na temat publikacji:


Inne popularne pozycje z tej kategorii:


Czytaj również:


Prowadzisz stronę lub blog? Wstaw link do fragmentu tej książki i współpracuj z Cyfroteką: