Cyfroteka.pl

klikaj i czytaj online

Cyfro
Czytomierz
00735 006090 13612951 na godz. na dobę w sumie
Współczesny kryzys gospodarczy. Przyczyny - przebieg - skutki - ebook/pdf
Współczesny kryzys gospodarczy. Przyczyny - przebieg - skutki - ebook/pdf
Autor: , , Liczba stron: 268
Wydawca: CeDeWu Język publikacji: polski
ISBN: 978-83-7941-112-2 Data wydania:
Lektor:
Kategoria: ebooki >> biznes >> ekonomia
Porównaj ceny (książka, ebook, audiobook).

Istotnym skutkiem dążenia różnorodnych podmiotów gospodarczych do osiągania korzyści z rozwoju międzynarodowego podziału pracy jest wzrost stopnia zależności i zarazem współzależności ekonomicznej gospodarek narodowych poszczególnych krajów świata i ich grup. Towarzyszy temu coraz bardziej intensywne przenoszenie się w skali międzynarodowej pozytywnych względnie negatywnych impulsów rozwoju gospodarczego, które z kolei są mniej lub bardziej zsynchronizowane ze sobą. Niestety, okresowo mamy również do czynienia z tzw. synchronizacją negatywną, kiedy to spowolnienie wzrostu gospodarczego czy też recesje w jednym kraju lub ich grupie przenoszą się w skali międzynarodowej w sposób szczególnie widoczny, ze wszystkimi tego skutkami, oczywiście negatywnymi.

Współcześnie jesteśmy świadkami kolejnego, negatywnego zsynchronizowania rozwoju gospodarczego. Chodzi o obserwowany, kolejny globalny kryzys gospodarczy, który notabene - podobnie jak tzw. wielki kryzys na przełomie lat 20. i 30 XX wieku - zapoczątkowano w Stanach Zjednoczonych i to również w szeroko rozumianej sferze finansowej. Między przyczynami i skutkami tych kryzysów można się doszukiwać wiele podobieństw. Ale można zarazem mówić o wielu różnicach, w tym m.in. o różnicach dotyczących możliwości i sposobów zwalczania współczesnego kryzysu gospodarczego, określanego też czasami mianem wielkiego kryzysu finansowego. Te właśnie zagadnienia stanowią przedmiot rozważań autorów siedemnastu artykułów zawartych w niniejszej publikacji.

Rozważania autorów - pracowników wielu ośrodków naukowo-badawczych z Polski - dotyczące różnorodnych aspektów współczesnego, ogólnoświatowego kryzysu gospodarczego są zawarte w trzech częściach książki przekazywanej do rąk szanownych Czytelników. W części I przedstawia się w sposób kompetentny przyczyny i przebieg tego kryzysu, w części II - jego związki z kształtowaniem się sytuacji na rynkach finansowych, zaś w części III - zarys podstawowych implikacji współczesnego kryzysu gospodarczego dla Polski i innych krajów świata. Z natury rzeczy, autorzy odpowiednich opracowań zwracają szczególną uwagę na różnorodne implikacje współczesnego kryzysu dla gospodarki narodowej Polski.

Znajdź podobne książki Ostatnio czytane w tej kategorii

Darmowy fragment publikacji:

okl PR 2009 t1 wspol kryzys gosp po kor bez grzbietu:PR 2009-06-18 10:08 Strona 1 Istot nym skut kiem dą że nia ró żno rod nych pod mio tów go spo dar - czych do osią ga nia ko rzy ści z roz wo ju mię dzy na ro do we go po dzia - łu pra cy jest wzrost stop nia za le żno ści i za ra zem współ za le żno ści eko no micz nej go spo da rek na ro do wych po szcze gól nych kra jów świa ta i ich grup. To wa rzy szy te mu co raz bar dziej in ten syw ne prze - no sze nie się w ska li mię dzy na ro do wej po zy tyw nych, względ nie ne - ga tyw nych, im pul sów roz wo ju go spo dar cze go, któ re z ko lei są mniej lub bar dziej zsyn chro ni zo wa ne ze so bą. Nie ste ty, okre so wo ma my rów nież do czy nie nia z tzw. syn chro ni za cją ne ga tyw ną, kie - dy to spo wol nie nie wzro stu go spo dar cze go czy też re ce sja w jed nym kra ju lub ich gru pie prze no szą się w ska li mię dzy na ro do wej w spo - sób szcze gól nie wi docz ny, ze wszyst ki mi te go skut ka mi, oczy wi ście ne ga tyw ny mi. Współ cze śnie je ste śmy świad ka mi ko lej ne go, ne ga tyw ne go zsyn - chro ni zo wa nia roz wo ju go spo dar cze go. Cho dzi o ob ser wo wa ny, ko - lej ny glo bal ny kry zys go spo dar czy, któ ry no ta be ne – po dob nie jak tzw. wiel ki kry zys na prze ło mie lat 20. i 30. XX wie ku – za po cząt ko - wa no w Sta nach Zjed no czo nych i to rów nież w sze ro ko ro zu mia nej sfe rze fi nan so wej. Mię dzy przy czy na mi i skut ka mi tych kry zy sów mo żna się do szu ki wać wie lu po do bieństw. Mo żna za ra zem mó wić o wie lu ró żni cach, w tym m.in. o ró żni cach do ty czą cych mo żli wo ści i spo so bów zwal cza nia współ cze sne go kry zy su go spo dar cze go, okre śla ne go też cza sa mi mia nem wiel kie go kry zy su fi nan so we go. Te właśnie zagadnienia stanowią przedmiot rozważań zawartych w niniejszej publikacji. Roz wa ża nia au to rów – pra cow ni ków wie lu ośrod ków na uko wo - -ba daw czych z Pol ski – do ty czą ce ró żno rod nych aspek tów współ - cze sne go, ogól no świa to we go kry zy su go spo dar cze go są za war te w trzech czę ściach ksią żki. W czę ści I przed sta wio no przy czy ny i prze bieg te go kry zy su, w czę ści II – je go związ ki z kształ to wa niem się sy tu acji na ryn kach fi nan so wych, zaś w czę ści III – za rys pod sta - wo wych im pli ka cji współ cze sne go kry zy su go spo dar cze go dla Pol - ski i in nych kra jów. Z na tu ry rze czy szcze gól ną uwa gę zwró co no na ró żno rod ne im pli ka cje współ cze sne go kry zy su dla go spo dar ki na ro do wej Pol ski. K S I Ę G A R N I A I N T E R N E TO WA w w w. 4 b o o k s . p l I n f o l i n i a + 4 8 ( 2 2 ) 3 9 6 1 5 0 0 Z a m ó w i e n i a t e l e f o n i c z n e + 4 8 ( 2 2 ) 3 9 6 1 5 0 1 CENA 51 zł I S B N 9 7 8 - 8 3 - 7 5 5 6 - 2 0 2 - 6 E A N 9 7 8 8 3 7 5 5 6 2 0 2 6 Recenzja: Prof. Giuseppe Calzoni – Universita degli Studi di Perugia Prof. Marian Żukowski – Uniwersytet Marii Curie-Skłodowskiej w Lublinie Wydanie publikacji dofi nansowane przez Katedrę Polityki Ekonomicznej i Bankowości, Katedrę Biznesu i Finansów Międzynarodowych, Katedrę Międzynarodowych Stosunków Gospodarczych i Integracji Regionalnej Wydziału Ekonomicznego Politechniki Radomskiej im. Kazimierza Puła- skiego, ze środków Alior Bank SA oraz ING Bank Śląski SA. © Copyright do wydania polskiego CeDeWu Sp. z o.o. Wszel kie prawa za strze żo ne. Za bro nio ne jest ko pio wa nie, prze twa rza nie i roz po wszech nia nie w ja kim kol wiek ce lu oraz po sta ci bez pi sem nej zgo dy au to rów i wy daw cy. Wy daw nic two Ce De Wu oraz au torzy do ło ży li wszel kich sta rań, aby tre ści za war te w ni niej szej pu- bli ka cji by ły kom plet ne i rze tel ne. Nie bio rą jed nak od po wie dzial no ści za ich wy ko rzy sta nie ani za zwią za ne z tym ewen tu al ne na ru sze nie praw au tor skich oraz za skut ki dzia łań wy ni kłe z wy ko- rzy sta nia in for ma cji za war tych w książ ce. Zdjęcie (grafi ka) udostępnione dzięki iStockPhoto.com Projekt okładki: Agnieszka Natalia Bury DTP: CeDeWu Sp. z o.o. Wydanie I papierowe, Warszawa 2009 ISBN 978-83-7556-202-6 Wydanie I elektroniczne, Warszawa 2014 ISBN 978-83-7941-112-2 Wy daw ca: CeDeWu Sp. z o.o. 00-680 Warszawa, ul. Żurawia 47/49 e-mail: cedewu@cedewu.pl Redakcja wydawnictwa: (4822) 374 90 20 lub 22 Fax: (4822) 827 38 89 Księgarnia Ekonomiczna 00-680 Warszawa, ul. Żurawia 47 Tel.: (4822) 396 15 00...01 Fax: (4822) 827 38 89 Ekonomiczna Księgarnia Internetowa www.cedewu.pl www.4books.pl Made in Poland 00 ST.qxd 2009-06-17 14:48 Page 3 Spis treści Wprowadzenie . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 9 Przyczyny i przebieg współczesnego kryzysu gospodarczego Część I 1. Globalne kryzysy gospodarcze i procesy dostosowawcze w gospodarce światowej – współczesne implikacje dla Polski – Józef Misala . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 13 1.1. Zarys teoretycznych podstaw intensyfikacji międzynarodowego podziału pracy i rozwoju współzależności w ramach gospodarki światowej . . . . . . . . . . . . . . . . 13 1.2. Ogólna charakterystyka cykli gospodarczych w gospodarce światowej . . . . . . . . 15 1.3. Wielki oraz aktualny globalny kryzys gospodarczy – podobieństwa i różnice . . . 18 1.4. Wstępny zarys implikacji współczesnego kryzysu gospodarczego dla Polski . . . . 24 1.5. Kilka wniosków dla Polski. . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 28 Streszczenie/Summary . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 30 Bibliografia . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 31 2. Obecny kryzys finansowy – przyczyny i terapia – Witold Kasperkiewicz. . . . . . . . . . . . 33 2.1. Fazy kryzysu finansowego . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 34 2.2. Przyczyny kryzysu . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 36 2.3. Metody uzdrowienia rynków finansowych. . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 38 Streszczenie/Summary . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 41 Bibliografia . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 42 www.cedewu.pl 3 00 ST.qxd 2009-06-17 14:48 Page 4 Współczesny kryzys gospodarczy. Przyczyny – przebieg – skutki 3. Polityka Systemu Rezerwy Federalnej USA i jej skutki w latach 1995-2008 – Bogumiła Mucha-Leszko, Magdalena Kąkol . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 45 3.1. Funkcje i podział uprawnień w Systemie Rezerwy Federalnej . . . . . . . . . . . . . . 47 3.2. Polityka pieniężna FED-u i jej skutki. . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 49 3.2.1. Narastanie bańki na rynku kapitałowym . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 50 3.2.2. Pęknięcie bańki na rynku kapitałowym . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 52 3.2.3. Wpływ wzrostu cen nieruchomości i kredytów hipotecznych na kryzys finansowy . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 55 Streszczenie/Summary . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 62 Bibliografia . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 65 4. U źródeł kryzysu finansowego. Inne spojrzenie na politykę stóp procentowych Systemu Rezerwy Federalnej – Jan L. Bednarczyk . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 67 4.1. Polityka stóp procentowych SRF a kryzys finansowy . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 68 4.2. Stopa procentowa jako narzędzie wychodzenia z depresji . . . . . . . . . . . . . . . . . 70 Streszczenie/Summary . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 74 Bibliografia . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 76 5. Kryzys finansowy 2008-2009 – przesłanki, kontrowersje, perspektywy – Andrzej Kacprzyk . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 77 5.1. Anatomia kryzysu . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 77 5.2. Przyczyny kryzysu . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 79 5.2.1. Działania rządu federalnego . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 79 5.2.2. Polityka monetarna . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 81 5.2.3. Rozwój rynku kredytów subprime i nowoczesnych instrumentów finansowych . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 84 Streszczenie/Summary . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 87 Bibliografia . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 88 6. Nieprawidłowe zarządzanie relacjami z klientami banku na przykładzie bankowości hipotecznej w Stanach Zjednoczonych – Agnieszka Bojanowska . . . . 91 6.1. Źródła kryzysu finansowego w USA . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 92 6.2. Kredyty subprime. . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 93 6.3. Bariery, niedociągnięcia i braki procesu zarządzania relacjami z klientami banków amerykańskich. . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 94 Streszczenie/Summary . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 98 Bibliografia . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 99 4 www.cedewu.pl 00 ST.qxd 2009-06-17 14:48 Page 5 Spis treści Część II Współczesny kryzys gospodarczy a rynki finansowe 7. Wpływ światowego kryzysu finansowego na ubezpieczenia – Kazimierz Ortyński . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 103 7.1. Kryzys kredytów hipotecznych subprime w USA . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 104 7.2. Rozwój kryzysu finansowego oraz reakcje antykryzysowe. . . . . . . . . . . . . . . . . 108 7.3. Oddziaływanie kryzysu na ubezpieczenia . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 110 7.4. Postulowane kierunki zmian w ubezpieczeniach . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 112 Streszczenie/Summary . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 113 Bibliografia . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 116 8. Kryzys finansowy a rynek ubezpieczeniowy – Marzanna Lament . . . . . . . . . . . . 119 8.1. Przyczyny powstawania kryzysów finansowych. . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 119 8.2. Powiązania rynku ubezpieczeniowego z rynkiem nieruchomości . . . . . . . . . . . 121 8.3. Spowolnienie tempa rozwoju gospodarczego . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 124 8.4. Ryzyko zarażenia. . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 126 Streszczenie/Summary . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 126 Bibliografia . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 127 9. Rozwój rynku instrumentów pochodnych w warunkach kryzysu na rynkach finansowych – Marcin Kalinowski . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 129 9.1. Rozwój rynku instrumentów pochodnych . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 129 9.1.1. Giełdowy rynek instrumentów pochodnych na świecie . . . . . . . . . . . . 131 9.1.2. Pozagiełdowy rynek instrumentów pochodnych na świecie . . . . . . . . . 132 9.2. Rynek instrumentów pochodnych w Polsce. . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 133 9.3. Perspektywy rozwoju rynku instrumentów pochodnych w Polsce . . . . . . . . . . . 136 Streszczenie/Summary . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 137 Bibliografia . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 138 10. Sovereign Wealth Funds w roli globalnych inwestorów – Wanda Pełka . . . . . . 139 10.1. Przyczyny tworzenia państwowych funduszy majątkowych. . . . . . . . . . . . . . . 139 10.2. Rodzaje funduszy SWF . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 141 10.3. Działalność inwestycyjna funduszy SWF . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 144 Streszczenie/Summary . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 147 Bibliografia . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 148 www.cedewu.pl 5 00 ST.qxd 2009-06-17 14:48 Page 6 Współczesny kryzys gospodarczy. Przyczyny – przebieg – skutki Implikacje współczesnego kryzysu gospodarczego dla Polski i innych krajów Część III 11. Zadłużenie publiczne i jego finansowanie w państwach członkowskich Wspólnoty Europejskiej w warunkach kryzysu ekonomicznego – Urszula Kosterna . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 153 11.1. Kryzys gospodarczy a sytuacja finansów publicznych w państwach członkowskich Unii Europejskiej . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 153 11.2. Finansowanie zadłużenia publicznego w warunkach kryzysu . . . . . . . . . . . . . 156 11.3. Skutki końca „jazdy na gapę” na europejskim rynku finansowym . . . . . . . . . . 159 Streszczenie/Summary . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 161 Bibliografia . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 163 12. Kryzys na światowym rynku kredytów hipotecznych oraz jego wpływ na rynek kredytowy i wzrost gospodarczy w Polsce – Andrzej S. Krysiak . . . . . . . . . . . . 165 12.1. Sytuacja na światowych rynkach kredytów hipotecznych . . . . . . . . . . . . . . . . 165 12.2. Analiza sytuacji na europejskim rynku kredytów hipotecznych . . . . . . . . . . . . 167 12.3. Polski rynek kredytów hipotecznych . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 170 12.4. Wpływ kryzysu na rynkach finansowych na rynek kredytów hipotecznych w Polsce . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 174 Streszczenie/Summary . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 176 Bibliografia . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 177 13. Finansowanie nieruchomości mieszkaniowych przez polski sektor bankowy w pierwszej fazie globalnego kryzysu finansowego – Anna Szelągowska. . . . . . 179 13.1. Polski rynek nieruchomości mieszkaniowych a potrzeby mieszkaniowe . . . . . 180 13.2. Kredytowanie polskiego mieszkalnictwa w fazie przedkryzysowej . . . . . . . . . 181 13.3. Finansowanie polskiego mieszkalnictwa po wybuchu światowego kryzysu finansowego . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 185 Streszczenie/Summary . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 191 Bibliografia . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 192 14. Wpływ wzrostu gospodarczego na stopę zwrotu z udziałowych papierów wartościowych w Polsce i na świecie – Ireneusz Pszczółka . . . . . . . . . . . . . . . . 193 14.1. Najpierw wzrost indeksów giełdowych potem wzrost PKB . . . . . . . . . . . . . . . 194 14.1.1. Wpływ cen akcji na inwestycje podmiotów gospodarczych . . . . . . . . 194 14.1.2. Wpływ cen akcji na poczucie zamożności gospodarstw domowych. . . . 195 6 www.cedewu.pl 00 ST.qxd 2009-06-17 14:48 Page 7 Spis treści 14.2. Zależności pomiędzy wzrostem gospodarczym a stopą zwrotu z papierów wartościowych w krajach rozwiniętych . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 196 14.3. Zależności pomiędzy wzrostem gospodarczym a stopą zwrotu z papierów wartościowych w Polsce . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 198 Streszczenie/Summary . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 200 Bibliografia . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 202 15. Kryzys finansowy a migracje zagraniczne. Implikacje dla Polski – Elżbieta J. Siek . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 203 15.1. Imigranci w USA i wybranych krajach UE . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 205 15.2. Emigracja z Polski. . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 207 Streszczenie/Summary . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 210 Bibliografia . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 210 16. Reakcja rządu Irlandii na kryzys bankowy i gospodarczy w 2008 roku – Jacek Rosa . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 213 16.1. Reakcja na kryzys bankowy . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 213 16.2. Reakcja na kryzys gospodarczy . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 216 Streszczenie/Summary . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 220 Bibliografia . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 221 17. Polityka finansowa Niemiec w latach 1924-1931 ze szczególnym uwzględnieniem znaczenia kapitału zagranicznego – Zbiegniew Klimiuk . . . . . . . . . . . . . . . . . . 223 17.1. Plan Dawesa . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 225 17.2. Nowa struktura organizacyjna Banku Rzeszy . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 226 17.3. Rola Banku Rzeszy w likwidacji pozostałości inflacji . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 229 17.4. Polityka Banku Rzeszy w latach 1924-1929. . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 230 17.4.1. Polityka walutowa . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 230 17.4.2. Polityka kredytowa. . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 231 17.5. Znaczenie kredytów zagranicznych . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 234 17.6. Działalność Banku Rzeszy w innych dziedzinach (Golddiskontbank) . . . . . . . 236 17.7. Zmiana struktury organizacyjnej Banku Rzeszy w 1929 r. . . . . . . . . . . . . . . . 237 17.7.1. Przekształcenia organizacyjne Banku Rzeszy. . . . . . . . . . . . . . . . . . . 238 17.8. Polityka Banku Rzeszy w latach 1929-1931. . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 240 17.8.1. Polityka walutowa . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 240 17.8.2. Polityka kredytowa. . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 241 17.8.3. Kryzys finansowy w lipcu 1931 r. . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 242 www.cedewu.pl 7 00 ST.qxd 2009-06-17 14:48 Page 8 Współczesny kryzys gospodarczy. Przyczyny – przebieg – skutki 17.9. Rola Banku Rzeszy w okresie przesilenia . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 242 17.9.1. Rozporządzenia rządowe (Noteverordnungen) . . . . . . . . . . . . . . . . . . 244 Streszczenie/Summary . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 245 Bibliografia . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 247 18. Gospodarka Chin a kryzys w końcu I dekady XXI wieku – Bogusław Ślusarczyk, Katarzyna Puchalska . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 249 18.1. Źródła chińskiego wzrostu gospodarczego w latach 1980-2005. . . . . . . . . . . . 249 18.1.1. Zasoby siły roboczej. . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 252 18.1.2. Handel zagraniczny . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 252 18.2. Bezpośrednie inwestycje zagraniczne . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 254 18.3. Gospodarka chińska u progu kryzysu ekonomicznego. . . . . . . . . . . . . . . . . . . 255 18.4. Chińska gospodarka a kryzys – prognozy . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 256 Streszczenie/Summary . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 258 Bibliografia . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 259 8 www.cedewu.pl 00 ST.qxd 2009-06-17 14:48 Page 9 Wprowadzenie Jedną z charakterystycznych cech gospodarki światowej rozumianej jako histo- rycznie ukształtowany system zmieniających się w czasie różnorodnych form powią- zań gospodarczych między określonymi podmiotami międzynarodowego podziału pracy jest przenoszenie się wahań koniunktury w skali międzynarodowej. Oznacza to zarazem, że w każdym momencie w gospodarce narodowej danego kraju ujawniają się m.in. skutki cyklicznego rozwoju innych gospodarek narodowych i odwrotnie – cy- kliczny rozwój danej gospodarki narodowej oddziałuje w mniejszym lub większym stopniu na rozwój gospodarczy krajów-partnerów. Z punktu widzenia gospodarki na- rodowej danego kraju, zwłaszcza małego i średniego, istotne jest przy tym to, czy, na ile i jak ów cykliczny rozwój poszczególnych krajów świata jest zsynchronizowany. Można przy tym wyróżnić z jednej strony tzw. synchronizację pozytywną (skumulo- wane wzajemne oddziaływanie wzrostu gospodarczego różnych krajów i ich grup) oraz tzw. synchronizację negatywną, kiedy to spowolnienie wzrostu gospodarczego czy też recesje w jednym kraju lub ich grupie przenoszą się w skali międzynarodowej w sposób szczególnie widoczny (ze wszystkimi tego negatywnymi skutkami); mówi się wtedy i pisze o globalnych kryzysach gospodarczych. Współcześnie jesteśmy świadkami kolejnego, globalnego kryzysu gospodarczego, który notabene – podobnie jak tzw. wielki kryzys gospodarczy na przełomie lat 20. i 30. XX wieku – zapoczątkowano w Stanach Zjednoczonych. Co więcej, podobnie jak wtedy, źródła tego kryzysu tkwią przede wszystkim w szeroko rozumianej sferze fi- nansowej, co często chętnie i nie bez przyczyny – zwłaszcza w krajach anglosaskich – określa się mianem błędów banków (bank failures). Wiadomo zarazem, że zakłócenia w systemie finansowym USA przeniosły się szybko do tzw. sfery realnej gospodarki te- go kraju, zaś to wszystko stało się negatywnym impulsem dla rozwoju systemów fi- nansowych i całych gospodarek narodowych wielu innych krajów świata, w tym tak- że gospodarki narodowej Polski. Na niniejszą publikację przekazywaną do rąk szanownych Czytelników składa się zbiór dziewiętnastu rozdziałów, których treść dotyczy różnorodnych aspektów współczesnego, ogólnoświatowego kryzysu gospodarczego. Ich autorami są pracownicy wielu ośrodków naukowo-badawczych z Polski. Publikacja składa się z trzech zasadniczych części. Część I nosi tytuł „Przyczyny i przebieg współczesnego kryzysu gospodarczego”. Zawiera ona sześć rozdziałów, których autorzy analizują szczegółowo te właśnie za- gadnienia, mając przy tym na uwadze również odpowiedni dorobek teoretyczny. Z na- tury rzeczy w części analitycznej koncentrują oni swoją uwagę na źródłach i skutkach współczesnego kryzysu gospodarczego, zapoczątkowanego w sferze szeroko rozumia- nego sektora finansowego w Stanach Zjednoczonych. www.cedewu.pl 9 00 ST.qxd 2009-06-17 14:48 Page 10 Współczesny kryzys gospodarczy. Przyczyny – przebieg – skutki II część prezentowanej publikacji pt. „Współczesny kryzys gospodarczy a rynki fi- nansowe” zawiera pięć rozdziałów. Ich autorzy koncentrują w szczególności swoją uwagę na zagadnieniach dotyczących wpływu współczesnego kryzysu na funkcjonowa- nie szeroko rozumianych rynków finansowych, w tym rynku ubezpieczeń. Wiele uwagi poświęcają oni rozwojowi różnorodnych instrumentów pochodnych na tychże rynkach. Na treść części III książki składa się zawartość ośmiu rozdziałów pod ogólnym ty- tułem „Implikacje współczesnego kryzysu gospodarczego dla Polski i innych krajów”. Autorzy tychże rozdziałów analizują w szczególności specyficzne kanały wpływu owe- go kryzysu na rozwój sektora finansowego w Polsce i w pozostałych krajach człon- kowskich Unii Europejskiej. Wiele uwagi poświęcają oni zarazem związkom między kształtowaniem się sytuacji w tym sektorze i tempem rozwoju gospodarczego krajów Unii Europejskiej z wieloma tego konsekwencjami, w tym zwłaszcza dla sytuacji na rynkach pracy. Uwzględniają zarazem wnioski dla Polski wynikające z dotychczaso- wych prób zwalczania negatywnych skutków współczesnego kryzysu gospodarczego w innych krajach, w tym m.in. w Irlandii. Problemy poruszane przez autorów tekstów prezentowanych w niniejszej publika- cji są niewątpliwie ważne oraz zasługujące na ich głębszą analizę i to również – a mo- że nawet przede wszystkim – z punktu widzenia interesów gospodarczych Polski. Jak się wydaje, warto się im przyjrzeć nieco bliżej i sformułować własne oceny, z którymi zapoznają się niewątpliwie bardzo chętnie redaktorzy prezentowanej publikacji i au- torzy zawartych w niej artykułów. J.L. Bednarczyk S.I. Bukowski J. Misala 10 www.cedewu.pl 00 ST.qxd 2009-06-17 14:48 Page 11 Część I PRZYCZYNY I PRZEBIEG WSPÓŁCZESNEGO KRYZYSU GOSPODARCZEGO 01 CzŒ 1.qxd 2009-06-17 14:48 Page 13 1 Globalne kryzysy gospodarcze i procesy dostosowawcze w gospodarce światowej – współczesne implikacje dla Polski Józef Misala* Współcześnie jesteśmy świadkami kolejnego, globalnego kryzysu gospodarczego, który notabene – podobnie jak tzw. wielki kryzys gospodarczy przełomu lat 20. i 30. XX wieku – zapoczątkowano w Stanach Zjednoczonych, m.in. dlatego wiele osób jest skłonnych – również w Polsce – porównywać przyczyny i skutki tych kryzysów. W od- powiednich rozważaniach nie brakuje przy tym często ujęć emocjonalnych formuło- wanych przy mniejszym lub większym braku znajomości odpowiednich podstaw teo- retycznych oraz istotnych faktów z historii gospodarczej świata, w tym historii rozwo- ju międzynarodowego podziału pracy i gospodarki światowej. Warto zatem rozpa- trzeć te problemy nieco bliżej i bez przesadnych emocji. 1.1. Zarys teoretycznych podstaw intensyfikacji międzynarodowego podziału pracy i rozwoju współzależności w ramach gospodarki światowej Gospodarka światowa to historycznie ukształtowany system zmieniających się w czasie różnorodnych form powiązań gospodarczych między określonymi podmiota- mi międzynarodowego podziału pracy, w tym również między krajami rozumianymi jako zbiory ludności, zasobów naturalnych i różnorodnych składników majątku naro- dowego mniej lub bardziej odizolowane od innych zbiorów określonym systemem go- spodarczym i politycznym. Również tak rozumiane kraje współpracują i zarazem kon- kurują między sobą, mniej lub bardziej skutecznie. Ogólnie rzecz biorąc, stopień sku- teczności owego konkurowania jest tym wyższy, im bardziej skrupulatnie wykorzystu- je się w danym kraju wnioski z dotychczasowego dorobku teorii wzrostu gospodarcze- * Prof. zw. dr hab., Katedra Międzynarodowych Stosunków Gospodarczych i Integracji Regionalnej, Politechni- ka Radomska. www.cedewu.pl 13 01 CzŒ 1.qxd 2009-06-17 14:48 Page 14 Współczesny kryzys gospodarczy. Przyczyny – przebieg – skutki go, teorii wymiany międzynarodowej i teorii lokalizacji działalności gospodarczej w świecie, który to dorobek jest znaczny i systematycznie rozwijany. Zgodnie z dotychczasowym dorobkiem teoretycznym podstawowym celem działal- ności gospodarczej różnorodnych podmiotów gospodarczych działających na terenie poszczególnych krajów i nadzorowanych przez odpowiednie władze gospodarcze jest wzrost poziomu dobrobytu obywateli. Widać to wyraźnie analizując treść poszczegól- nych ww. teorii. Skutkiem tego jest m.in. wzrost różnorodnych zależności międzyna- rodowych w sferze handlu towarami i usługami oraz w sferze międzynarodowych przepływów podstawowych czynników wytwórczych, tj. ludności, kapitału i wiedzy technicznej. Chodzi także dodatkowo o różnorodne zależności i współzależności zwią- zane z pośrednią i bezpośrednią wymianą zyskującego współcześnie na znaczeniu istotnego czynnika wytwórczego, określanego mianem środowiska naturalnego1. Uj- mując problem nieco inaczej, nawet na gruncie ściśle teoretycznym, gospodarka na- rodowa danego kraju – przy dążeniach odpowiednich władz do wzrostu poziomu do- brobytu obywateli – jest niejako z założenia skazana na stopniowy wzrost stopnia za- leżności i współzależności gospodarczej (zresztą nie tylko) od tzw. otoczenia ze- wnętrznego rozumianego jako pozostałe gospodarki narodowe i ich grupy. Dotyczy to zwłaszcza tzw. krajów małych i nawet tzw. krajów średnich, jakim jest m.in. Polska. Bez względu na kryteria odróżniania od siebie krajów małych i średnich (a takimi kryteriami współcześnie dysponujemy), ich rozwój gospodarczy jest mniej lub bar- dziej uzależniony od różnorodnych zewnętrznych uwarunkowań, które mogą być po- zytywnymi (dodatnimi), względnie też negatywnymi (ujemnymi). Zawsze można przy tym mówić o swoistych mechanizmach oddziaływania zewnętrznych uwarunkowań na rozwój gospodarczy danego kraju. Według D. Hübner (1987) owe mechanizmy składają się z czterech ogniw. Zalicza ona do nich następujące: a) określony impuls zewnętrzny (np. recesja lub znaczne przyspieszenie rozwo- ju w krajach będących głównymi partnerami gospodarczymi); b) ścieżki transmisji (głównie powiązane ze sobą międzynarodowe przepływy produktów i czynników wytwórczych); c) bezpośredni efekt dla gospodarki narodowej danego kraju (zmiany stanu ana- lizowanej gospodarki narodowej); d) reakcja dostosowawcza, a ściślej grupa owych reakcji rozumiana jako proce- sy spowodowane zmianami w polityce gospodarczej i w sferze realnej gospo- darki narodowej analizowanego kraju2. Ze wspomnianych wcześniej względów na gruncie ściśle teoretycznym można mó- wić na dłuższą metę o wzroście stopnia zależności gospodarek narodowych poszcze- gólnych krajów od stanu koniunktury w tzw. otoczeniu gospodarczym. W miarę upły- wu czasu – właśnie w celu podwyższenia poziomu dobrobytu obywateli i rezydentów w danym kraju – rośnie bowiem zazwyczaj stopień otwarcia przeciętnej gospodarki na- rodowej. Chodzi o tzw. otwarcie nominalne rozumiane jako ilościowe udziały danego kraju w międzynarodowych przepływach produktów i czynników wytwórczych, a za- 14 www.cedewu.pl 01 CzŒ 1.qxd 2009-06-17 14:48 Page 15 Część I. Przyczyny i przebieg współczesnego kryzysu gospodarczego razem o tzw. otwarcie realne, w którym uwzględnia się dodatkowo rolę, strukturę i charakter zewnętrznych powiązań gospodarczych w rozwoju gospodarczym danego kraju. Owo otwarcie realne jest szczególnie ważne m.in. z tego względu, że decyduje o stopniu wrażliwości gospodarki narodowej danego kraju na zmieniające się w miarę upływu czasu różnorodne, zewnętrzne uwarunkowania rozwoju. Rozwój otwarty, wrażliwość oraz szeroko rozumiane zdolności dostosowawcze są więc w sumie ważny- mi i powiązanymi ze sobą aspektami tego samego procesu, nie tylko zresztą na grun- cie ściśle teoretycznym, a dokładniej – w odpowiednich rozważaniach modelowych3. Immanentną cechą rozwoju mniej lub bardziej otwartych gospodarek rynkowych jest występowanie tzw. cykli koniunkturalnych, rozumianych jako odchylenia tempa wzrostu gospodarczego od ogólnego trendu, o którego kształcie decyduje – ogólnie rzecz biorąc – wyposażenie poszczególnych krajów w szeroko rozumiane zasoby oraz ich sprawność (efektywność wykorzystania) w ramach danej gospodarki narodowej. Oznacza to zarazem, że w każdym momencie w gospodarce narodowej danego kraju ujawniają się m.in. skutki cyklicznego rozwoju innych gospodarek narodowych i od- wrotnie – cykliczny rozwój danej gospodarki narodowej oddziaływuje w mniejszym lub większym stopniu na rozwój gospodarczy krajów-partnerów. Z punktu widzenia gospodarki narodowej danego kraju istotne jest przy tym to, czy i na ile ów cykliczny rozwój jest zsynchronizowany ze sobą. Teoretycy wyróżniają przy tym synchronizację pozytywną (skumulowane wzajemne oddziaływanie wzrostu gospodarczego różnych krajów i ich grup) oraz tzw. synchronizację negatywną, kiedy to spowolnienia wzro- stu czy też recesje w jednym kraju lub ich grupie przenoszą się w skali międzynaro- dowej. Kiedy spowolnienia wzrostu gospodarczego i nawet depresje przenoszą się ze skali międzynarodowej w sposób szczególnie widoczny (ze wszystkimi tego nega- tywnymi skutkami) mówi się zazwyczaj o globalnych kryzysach gospodarczych. 1.2. Ogólna charakterystyka cykli gospodarczych w gospodarce światowej Rozwijająca się od przełomu XVIII i XIX wieku gospodarka światowa nie jest ukła- dem stabilnym m.in. w tym sensie, że ma miejsce jedynie systematyczny wzrost mię- dzynarodowych obrotów gospodarczych i wzrost poziomu dobrobytu w krajach uczestniczących w szeroko rozumianym międzynarodowym podziale pracy. Wręcz przeciwnie. Historia gospodarcza dostarcza wiele dowodów na rzecz tezy, że również w przypadku całej gospodarki światowej ujawniały się swego rodzaju okresu wzlotów i załamań, wręcz głębokich depresji. Do tego warto dodać, że analitycy odpowiednich problemów są raczej skłonni – co dziwi – bardziej intensywnie zajmować się okresa- mi owych załamań, a ściślej – okresami ogólnoświatowych kryzysów gospodarczych. Dzieje się tak, mimo tego, że jeśli mierzyć skuteczność funkcjonowania międzynaro- dowego podziału pracy i gospodarki światowej poziomem handlu zagranicznego i do- www.cedewu.pl 15 01 CzŒ 1.qxd 2009-06-17 14:48 Page 16 Współczesny kryzys gospodarczy. Przyczyny – przebieg – skutki chodu per capita w świecie, to od ponad 200 lat mamy niewątpliwie do czynienia z wy- raźnym trendem rosnącym4. Ogólnie rzecz biorąc, swoiste załamania rozwoju gospodarki światowej były spo- wodowane wojnami (zwłaszcza I i II wojną światową, czym się tutaj bliżej nie zajmu- jemy) oraz nałożeniem się na siebie różnorodnych recesji gospodarczych, określanych mianem globalnych kryzysów. Wśród tych znaczące były w szczególności: a) tzw. wielki kryzys gospodarczy w okresie 1929-1933; b) ogólnoświatowa recesja w okresie 1974-1975; c) ogólnoświatowe mini recesje w okresach 1953-1954, 1982-1983, 1992-1993 oraz 2003-2004; d) tzw. nowy kryzys finansowy i gospodarczy zapoczątkowany w 2007 roku w Stanach Zjednoczonych. W tych przypadkach chodziło rzeczywiście o nałożenie się na siebie wielu negatyw- nych impulsów, o których będzie jeszcze mowa. Ale przy okazji warto wyraźnie wska- zać na tzw. pozytywne cykle N. Kondratieffa, bazujące głównie na dorobku J. Schum- petera (1934), a które H. Siebert (2007, s. 96) przedstawia następująco: a) Kondratieff (1800-1850) – wynalezienie i skutki stosowania maszyny parowej; b) Kondratieff (1850-1900) – wytop stali i budowa połączeń kolejowych; c) Kondratieff (1900-1950) – stosowanie technologii elektrotechnicznej i wyna- lazków w przemyśle chemicznym; d) Kondratieff (1950-1990) – wynalazki oraz dynamiczny rozwój przemysłu sa- mochodowego i petrochemicznego; e) Kondratieff (1990-2020) – dynamiczny rozwój technologii informatycznych i biotechnologii. Rozważania J. Schumpetera (1934) i następnie N. Kondtarieffa o długich, mniej więcej 50-letnich cyklach miały początkowo na celu wyjaśnienie zmian w gospodarce światowej XIX i początków XX wieku przy wyraźnym docenianiu przełomowych wy- nalazków oraz „skokowego” postępu technicznego dla okresów przyspieszeń i następ- nie odpowiednich procesów dostosowawczych, w tym m.in. zmian cen surowców i gotowych produktów, poziomu płac, stóp procentowych czy też depozytów banko- wych. Do tych podstawowych idei nawiązało wielu współczesnych ekonomistów, w tym m.in.: N. Kaldor, F.A. Hayek, R. Lucas, F.E. Kykland i E.C. Prescott5. W grun- cie rzeczy, teoretycznych aspektów tzw. długich cykli (zresztą nie tylko) nie rozwiąza- no jednak do końca i prawdopodobnie również dlatego mamy do czynienia z nowym kryzysem o charakterze globalnym. Z dotychczasowych doświadczeń wynika jednoznacznie, że: a) cykle gospodarcze w różnych krajach świata tylko częściowo były zsynchro- nizowane ze sobą, co niewątpliwie było swego rodzaju buforem w procesie rozwoju gospodarki światowej; 16 www.cedewu.pl 01 CzŒ 1.qxd 2009-06-17 14:48 Page 17 Część I. Przyczyny i przebieg współczesnego kryzysu gospodarczego b) z nadzwyczaj wyraźną synchronizacją negatywnych cykli gospodarczych (rozprzestrzenianiem się recesji i kryzysu gospodarczego w skali ogólnoświa- towej) można mówić właściwie tylko w odniesieniu do tzw. wielkiego kryzy- su gospodarczego z okresu 1929-1933, ogólnoświatowej recesji i kryzysu go- spodarczego (raczej wielu kryzysów) na początku lat 70. XX wieku oraz współczesnego kryzysu; c) właściwie tylko z wyjątkiem ogólnoświatowego kryzysu z początku lat 70. XX wieku kolejne depresje (także minirecesje w okresach 1953-1954, 1982-1983, 1992-1993 oraz 2003-2004) zapoczątkowano w Stanach Zjednoczonych, co nie może dziwić m.in. dlatego, że ten kraj dominuje nadal zdecydowanie w gospo- darce światowej (wytwarza ok. 30 PKB świata i należy do głównych „akto- rów” w międzynarodowej wymianie produktów i czynników wytwórczych); d) w związku z wyraźną dominacją Stanów Zjednoczonych w gospodarce świa- towej (połączoną niejednokrotnie z narzucaniem reszcie świata, w tym Euro- pie, różnego typu zmieniających się rozwiązań ekonomicznych i pozaekono- micznych – ściślej militarnych – wzorców zachowań czy też zwyczajów) swo- iste, pożądane „oderwanie się” reszty świata od stanu koniunktury w Stanach Zjednoczonych jest współcześnie zadaniem trudnym, aczkolwiek możliwym, zwłaszcza na dłuższą metę. Jeśli przyjrzeć się bliżej rozwojowi gospodarki światowej po II wojnie światowej, to nie ulega raczej wątpliwości, że tylko pozornie recesja z początku lat 70. XX wieku była niezależną od Stanów Zjednoczonych. W tym kontekście – pomijając przyczyny i skutki „wojny koreańskiej” oraz „wojny wietnamskiej”, w tym chociażby skutek w po- staci załamania się systemu z Bretton Woods – skonstruowanego notabene pod prze- możnym wpływem polityków z USA – warto zauważyć, że na początku lat 70. XX wie- ku kraje arabskie potraktowały ropę naftową, jako broń polityczną w konflikcie z Izra- elem i ze wspierającymi go krajami. Dwukrotnie, i to znacznie, podwyższono wtedy ceny ropy naftowej, co siłą rzeczy spowodowało gwałtowne wzrosty cen innych su- rowców i żywności. Sprzyjało to ewidentnie umacnianiu zarówno ekonomicznej, jak i politycznej pozycji Stanów Zjednoczonych. Po pierwsze, owe podwyżki pozwalały na eksploatację – nierentownych przy niskiej cenie – amerykańskich pól naftowych. Po drugie, podwyżka cen artykułów surowcowo-rolnych wydatnie osłabiała kraje Euro- py Zachodniej i Japonię w dużym stopniu zależne od odpowiedniego importu. Wtedy w Stanach Zjednoczonych w ograniczonym jedynie zakresie zdawano sobie sprawę z tego, że tzw. kryzys początku lat 70. XX wieku stanowi swego rodzaju pożywkę dla byłego Związku Radzieckiego i współpracujących z nim krajów. Jak się wydaje, zda- wano sobie sprawę jedynie w tym sensie, że zakładano – zgodnie z teorią – proces przenoszenia się cen artykułów surowcowo-rolnych na ceny artykułów przemysło- wych oraz dalsze procesy dostosowawcze w gospodarce światowej. Tak też się stało. Implikacje tego były jednak znaczne. Takimi też pozostają do dzisiejszego dnia i to również z punktu widzenia Polski, która wtedy korzystała rzekomo z wielu swoistych preferencji ze strony byłego Związku Radzieckiego6. Ogólnoświatowy kryzys gospo- www.cedewu.pl 17 01 CzŒ 1.qxd 2009-06-17 14:48 Page 18 Współczesny kryzys gospodarczy. Przyczyny – przebieg – skutki darczy z początku lat 70. XX wieku wyróżniał się wieloma cechami specyficznymi. Je- go bezpośrednie efekty ujawniły się w krajach członkowskich byłej RWPG z kilkuna- stoletnim opóźnieniem. 1.3. Wielki oraz aktualny globalny kryzys gospodarczy – podobieństwa i różnice Wiele osób skłonnych jest dzisiaj porównywać aktualny, globalny kryzys gospo- darczy z tym z przełomu lat 20. i 30. XX wieku, który nazywany jest powszechnie mianem wielkiego i/lub wielkiej depresji. Dzieje się tak mimo tego, że współczesny, globalny kryzys gospodarczy znajduje się dopiero we wstępnej fazie rozwoju, zaś o jego ostatecznych skutkach (m.in. dla Polski) trudno jeszcze mówić. Tym nie- mniej, można się zgodzić z tezą, że doszukiwanie się pewnych podobieństw między tymi kryzysami ma pewne uzasadnienie, przynajmniej jeśli chodzi o szeroko rozu- mianą warstwę przyczynową. Do dzisiejszego dnia nie wyjaśniono jeszcze dokładnie wszystkich przyczyn anali- zowanych kryzysów. W tej warstwie można jednak mówić o pewnych podobień- stwach. Do najważniejszych należą następujące: a) oba kryzysy zapoczątkowano w Stanach Zjednoczonych; b) początki owych kryzysów miały miejsce w szeroko rozumianym systemie fi- nansowym tego kraju, co często chętnie i nie bez przyczyny – zwłaszcza w li- teraturze amerykańskiej – określa się mianem błędów banków (bank failures); c) w przypadku obu kryzysów zakłócenia w systemie finansowym przeniosły się szybko do tzw. sfery realnej gospodarki Stanów Zjednoczonych; d) zakłócenia w funkcjonowaniu gospodarki USA wywołały w stosunkowo krót- kim okresie występowanie różnorodnych trudności w funkcjonowaniu gospoda- rek wielu innych krajów świata lub inaczej – recesja w Stanach Zjednoczonych stała się bardzo szybko negatywnym impulsem zewnętrznym dla rozwoju go- spodarczego tychże krajów, zwłaszcza tych, które były w największym stopniu powiązane z gospodarka amerykańską, tj. zależne od koniunktury w USA; e) kanałami transmisji zjawisk recesyjnych w Stanach Zjednoczonych do innych krajów świata były zwłaszcza międzynarodowe przepływy produktów oraz kapitału, w tym kapitału pożyczkowego; f) reakcje i mechanizmy dostosowawcze w innych krajach świata pojawiały się z natury rzeczy z opóźnieniem i miały początkowo w dużej mierze charakter obronnych oraz podejmowanych autonomicznie (bez większych uzgodnień w skali międzynarodowej). Wprawdzie przyczyn pierwszego wielkiego kryzysu gospodarczego było wiele (np. nadprodukcja żywności i dóbr konsumpcyjnych), ale tak naprawdę bezpośrednią 18 www.cedewu.pl 01 CzŒ 1.qxd 2009-06-17 14:48 Page 19 Część I. Przyczyny i przebieg współczesnego kryzysu gospodarczego przyczyną owego kryzysu zapoczątkowanego w dniu 24. X. 1929 (tzw. czarny czwar- tek) był upadek rynku akcji spowodowany udzielaniem wcześniej przez banki komer- cyjne różnorodnych kredytów bez pokrycia i to przy braku kontroli przez Bank Rezer- wy Federalnej. Według M. Friedmanna i A. Jacobson Schwartz (1963, s. 358) urzęd- nicy tegoż banku nie dostrzegali problemu i spokojnie przyglądali się rozwojowi sytu- acji, co spowodowało m.in. utratę dochodów przez wielu inwestorów (w tym zagra- nicznych), masowe bezrobocie, dramatyczne obniżenie się rozmiarów handlu między- narodowego i narastanie tendencji protekcjonistycznych ze wszystkimi tego negatyw- nymi skutkami. Te zjawiska nazwano słusznie zapoczątkowanym w USA trzęsieniem ziemi ekonomicznej w świecie, trudnym do zmierzenia w skali Richtera. Aż trudno uwierzyć w to, że sam A. Greenspan nie dostrzegł możliwości wystąpie- nia podobnych następstw prowadząc w sposób mało roztropny chociażby politykę stóp procentowych w warunkach ekspansji różnorodnych instrumentów finansowych, nie- wystarczającego nadzoru nad tymi instrumentami oraz egoizmu bankowców, którzy jakby niechętnie ochraniali interesy swych akcjonariuszy. Pierwszymi bezpośrednimi skutkami były bankructwa banków i to nie tylko w Stanach Zjednoczonych. W tymże kraju – ponownie nie tylko – obserwowano zarazem szybką transmisję tzw. kryzysu fi- nansowego do sfery realnej gospodarki. M.in. wskutek wzrostu oprocentowania na rynkach finansowych (także w skali międzynarodowej) przedsiębiorców zmuszono do ograniczenia inwestycji. Jednocześnie wiele gospodarstw domowych – nie tylko zresz- tą w USA – obserwując znaczący spadek swoich oszczędności ulokowanych w akcjach bądź funduszach inwestycyjnych, zaczęło dążyć do zmniejszania konsumpcji, zwłasz- cza dóbr trwałego użytku, ale to powodowało m.in. spadek popytu na te dobra (także popytu globalnego), zaś głównymi skutkami okazały się spadki rozmiarów produkcji, wzrosty stopy bezrobocia i zmniejszenie rozmiarów importu z innych krajów świata. Oznaczało to – m.in. dla Niemiec, Wielkiej Brytanii i Japonii – zmniejszenie się możli- wości rozwoju eksportu na rynek Stanów Zjednoczonych, ze wszystkimi tego negatyw- nymi skutkami dla funkcjonowania gospodarek narodowych tych krajów i ich partne- rów gospodarczych, w tym także dla Polski. Oprócz wspólnych ogólnych przyczyn, bezpośrednich skutków oraz mechani- zmów transmisji dwu omawianych wielkich kryzysów gospodarczych łączy je dotych- czas to, że mieliśmy i mamy współcześnie do czynienia z uruchamianiem różnorod- nych reakcji i mechanizmów dostosowawczych. Wspólne jest dalej to, że te reakcje i mechanizmy pojawiły się w obu przypadkach najpierw w samych Stanach Zjedno- czonych. Obserwowano zawsze wzrost roli państwa w gospodarce (np. tzw. New De- al zapoczątkowany w USA w 1933 roku przez prezydenta G. Hoovera czy pakiety sta- bilizacyjne, które zamierza realizować prezydent B. Obama). Obserwowano zatem zmiany podejścia do polityki gospodarczej (tzw. rewolucja keynesowska po wielkim kryzysie i obserwowany obecnie „odwrót” od polityki liberalizmu gospodarczego włącznie z chęciami – także w USA – swoistej renacjonalizacji szeroko rozumianych przedsiębiorstw). Do tego warto dodać swoistą przestrogę autorstwa R. Camerona (1997, s. 386), który podsumowując długofalowe konsekwencje wielkiego kryzysu na- www.cedewu.pl 19 01 CzŒ 1.qxd 2009-06-17 14:48 Page 20 Współczesny kryzys gospodarczy. Przyczyny – przebieg – skutki pisał następująco „(…) Depresja przyczyniła się też – poprzez cierpienia i niepokoje jakie wywołała – do wzrostu sił ekstremalnych ruchów politycznych – zarówno lewicowych, jak i prawicowych, zwłaszcza w Niemczech i w ten sposób pośrednio przyczyniła się do wybuchu II wojny światowej”. Zwłaszcza w powyższym kontekście – choć o jego treści nie zapominając – warto rozpatrzeć podstawowe różnice między tzw. wielkim oraz aktualnym globalnym kry- zysem gospodarczym. Niektóre z nich wydają się być oczywistymi i to również z teo- retycznego punktu widzenia, z kolei część z nich można dzisiaj określić mianem mniej lub bardziej prawdopodobnych, tj. możliwych do ujawnienia się z określoną dozą prawdopodobieństwa. Cykli gospodarczych w rozwoju gospodarki rynkowej (kapitalistycznej) nie da się unieważnić i to bez względu na to czy ich istotę ujmuje się w formie uproszczonej (ekspansja – recesja) czy też w formie rozwiniętej (ożywienie – rozkwit – recesja – kry- zys). Nie da się też unieważnić możliwości nałożenia się na siebie cykli koniunktural- nych w większej ilości krajów, czego jesteśmy współcześnie świadkami. Rozwijający się w głąb i wszerz aktualny kryzys gospodarczy różni się jednak znacznie (i będzie się prawdopodobnie nadal różnił) od tego, który dotknął gospodarkę światową na prze- łomie lat 20. i 30. ubiegłego wieku. Do najważniejszych przesłanek takiego stawiania problemu można zaliczyć następujące: a) współczesna gospodarka światowa jest znacznie bardziej odmienna od tej sprzed 80 lat, a zarazem rozwija się pod wpływem wielu dodatkowych, specy- ficznych czynników i bodźców; b) zasadniczo odmienna jest infrastruktura instytucjonalno-instrumentalna współczesnej gospodarki światowej, w której rozbudowie uczestniczą również byłe kraje socjalistyczne, w tym Polska; c) znacznie większe są współcześnie możliwości koordynacji w skali międzyna- rodowej polityki gospodarczej poszczególnych krajów, w tym ich zagranicz- nej polityki ekonomicznej; d) we współczesnym świecie różnorodne szanse i zagrożenia związane z funk- cjonowaniem gospodarki światowej są dostrzegane w coraz większym stopniu przez przeciętnych obywateli globu ziemskiego, którzy są zatem coraz bar- dziej aktywni i elastyczni, jeśli chodzi o wykorzystywanie różnorodnych szans i zarazem ograniczanie (nawet eliminowanie) wielu zagrożeń. Współczesna gospodarka światowa różni się przede wszystkim od tej sprzed 80 lat z szeroko rozumianego, strukturalnego punktu widzenia7. Zasadniczo zwiększyła się m.in. ilość i jakość podmiotów międzynarodowego podziału pracy (jest ich zdecydowa- nie więcej i są one bardziej zróżnicowane). Zdecydowanie więcej jest też przedmiotów wymiany międzynarodowej, tj. różnorodnych produktów i czynników, co stanowi także efekt zmniejszania się szeroko rozumianego dystansu ekonomicznego (w tym technologicznego) między różnymi krajami oraz ich grupami i znajduje swój wyraz w zmniejszaniu się ilości przedmiotów nie podlegających obrotowi międzynarodowe- 20 www.cedewu.pl 01 CzŒ 1.qxd 2009-06-17 14:48 Page 21 Część I. Przyczyny i przebieg współczesnego kryzysu gospodarczego mu (tzw. non-tradables). Bez porównania większa jest też ilość form przepływów mię- dzynarodowych, które są zresztą coraz bardziej skomplikowane i coraz bardziej wza- jemnie powiązane, czego wyrazem jest m.in. coraz wyższa intensywność i coraz bar- dziej skomplikowana struktura tzw. wewnątrzgałęziowego podziału pracy oraz nasila- jący się proces realokacji produkcji w warunkach globalnej konkurencji. Ta realokacja przybiera dziś w szczególności postać outsourcingu i resourcingu. W ostatecznym efek- cie, współczesna gospodarka światowa coraz mniej i w coraz mniejszym stopniu przy- pomina swoją poprzedniczkę z okresu międzywojennego – tradycyjną, asymetrycznie ukształtowaną gospodarkę światową opartą na międzygałęziowym podziale pracy w układzie rdzeń – peryferie i na narodowych podmiotach gospodarczych. Głównie ze względu na szybki rozwój różnorodnych sposobów komunikowania się ludzi ze sobą tempo odpowiednich przemian można śmiało określić mianem zawrotnego. Z powyższych względów zasadniczo odmienny jest też szeroko rozumiany kompo- nent instytucjonalno-instrumentalny współczesnej gospodarki światowej, którego szybki rozwój warto notabene traktować jako kolejny czynnik sprzyjający przekształ- caniu się tejże gospodarki w gospodarkę globalną, rozumianą jako proces tworzenia się jednolitego rynku towarów, usług i czynników produkcji, obejmującego wszystkie kraje i regiony geograficzne. Ten komponent zwany infrastrukturą instytucjonalno-in- strumentalną to przede wszystkim różnorodnego typu organizacje i instytucje między- narodowe, w tym organy i instytucje regionalnych ugrupowań integracyjnych, w ra- mach których podejmuje się próby usprawnienia mechanizmu funkcjonowania współczesnej gospodarki światowej (por. tabela 1.1). Tabela 1.1. Podstawowe elementy instytucjonalno-instrumentalnego komponentu współczesnej gospodarki światowej Rodzaj internacjonalizacji Przykłady zakłócania procesów internacjonalizacji - Stosowanie polityki handlowej typu pro- tekcjonistycznego (np. cła, ograniczenia ilościowe, subsydia czy normy techniczne) - Zakłócenia stosowania tzw. norm socjalnych przy produkcji towarów i świadczonych usług - Nadużywanie dominacji na rynkach przez określone firmy - Dyskryminacja zagranicznych osób i podmiotów świadczących usługi na danym rynku krajowym - Dyskryminacja osób i podmiotów świad- czących usługi na rynkach zagranicznych 1. Międzynarodowa wymiana towarów 2. Międzynarodowa wymiana usług 3. Międzynarodowa wymiana czynników wytwórczych 3.1. Siła robocza - Migracje poza limitami wyznaczonymi przez odpowiednie władze krajowe Przyjmowane zasady i rozwiązania w skali międzynarodowej, częściowo globalnej - Standardowe rozwiązania GATT i WTO ukierunko- wane na przeciwdziałanie wszelkim formom i sposobom dyskryminacji w skali międzynaro- dowej - Częściowa standaryzacja owych norm w skali międzynarodowej; pełna nie jest obecnie możliwa - Próby stosowania norm i zasad uczciwej konkurencji oraz pełnego dostępu do zagranicz- nych rynków - Klauzula Narodowa i Klauzula Największego Uprzywilejowania w sferze usług - Próby wypracowania innych zasad i rozwiązań problemów występujących w skali międzynarodowej - Traktowanie handlu międzynarodowego jako pośredniej formy migracji siły roboczej - Próby zapewnienia równorzędnych praw dla imigrantów i emigrantów, trudne do osiągnięcia w skali międzynarodowej www.cedewu.pl 21 01 CzŒ 1.qxd 2009-06-17 14:48 Page 22 Współczesny kryzys gospodarczy. Przyczyny – przebieg – skutki Tabela 1.1. cd. Podstawowe elementy instytucjonalno-instrumentalnego komponentu współczesnej gospodarki światowej Rodzaj internacjonalizacji Przykłady zakłócania procesów internacjonalizacji 3.2. Kapitał - Ryzyko dominacji inwestycji zagranicznych 3.3. Wiedza techniczna 3.4. Środowisko naturalne - Zbyt niska rekompensata za zastosowa- nie własnych, oryginalnych rozwiązań techniczno-technologicznych m.in. w związku z określonym kształtowaniem się praw własności - Zniekształcenia stanu środowiska przez wiele przedsiębiorstw i krajów, przy wyraźnych symptomach braku uwzględniania tego stanu rzeczy 4. Międzynarodowe przepływy finansowe - Zniekształcenia międzynarodowych prze- pływów finansowych, w tym dewizo- wych (włącznie z tzw. międzynarodo- wymi kryzysami finansowymi) Przyjmowane zasady i rozwiązania w skali międzynarodowej, częściowo globalnej - Normalizacja zasad inwestowania poza granicami kraju - Przestrzeganie zasad szeroko rozumianych praw własności - Zapewnienie odpowiednich praw własności, zwłaszcza w odniesieniu do nowatorskiej wiedzy technicznej - Próby zastosowania norm zanieczyszczenia środowiska naturalnego i zasad rozwiązywania tego problemu w skali regionalnej i światowej - Próby połączenia odpowiednich rokowań między- narodowych dotyczących pośredniej i bezpo- średniej migracji czynników wytwórczych - Ponawianie próby koordynacji międzynarodowej polityki typu makroekonomicznego, głównie polityki monetarnej i fiskalnej Źródło: Opracowanie własne na podstawie Siebert (1999, s. 289). Dotychczasowego dorobku szeroko rozumianej infrastruktury instytucjonalno- instrumentalnej współczesnej gospodarki światowej trudno nie docenić. Ale prawdą jest zarazem to, że osiągnięcia w tym zakresie są niewspółmierne w stosunku do bie- żących wyzwań rozwojowych z zakresu sfery realnej, a zwłaszcza z zakresu sfery pie- niężno-finansowej (włącznie z jej regulacją). Wyraźnie potwierdzają to dotychczaso- we doświadczenia, które K. Rybiński (2007, s. 179) nazywa „(…) nowym, nieobser- wowalnym zjawiskiem w historii gospodarczej świata”, zaś za główne przyczyny uważa „(…) wysoki deficyt obrotów bieżących w Stanach Zjednoczonych; ujemne oszczędności gospodarstw domowych w krajach anglosaskich, szczególnie w Sta- nach Zjednoczonych; silne wzrosty cen nieruchomości w krajach anglosaskich, w niektórych przypadkach mające charakter bąbli spekulacyjnych, które powodują deficyt oszczędności sektora prywatnego; rosnący deficyt w obrotach bieżących i szybki wzrost zadłużenia zagranicznego kraju; akumulacja rezerw dewizowych przez instytucje sektora publicznego w krajach azjatyckich i w krajach eksportują- cych ropę naftową, na skalę niemającą precedensu”8. W porównaniu do okresu sprzed 80 lat znacznie większe są współcześnie możli- wości koordynacji celów i instrumentów polityki ekonomicznej poszczególnych kra- jów, ściślej ich konsultowania, koordynacji sensu stricto i ujednolicania. Te możliwo- ści są z natury dużo większe w ramach zaawansowanych regionalnych ugrupowań in- tegracyjnych (np. w ramach Unii Europejskiej) niż na forach różnorodnych organiza- cji i instytucji o szerszym wymiarze. W sumie zatem dysponujemy współcześnie m.in. większym spektrum koordynacji strategii przezwyciężania przyczyn i skutków zjawisk kryzysowych, w a tym m.in. różnorodnych nierównowag na rynkach finansowych. Ale 22 www.cedewu.pl 01 CzŒ 1.qxd 2009-06-17 14:48 Page 23 Część I. Przyczyny i przebieg współczesnego kryzysu gospodarczego zarazem problemy do rozwiązania są znacznie bardziej skomplikowane i dlatego też – podobnie zresztą jak w okresie międzywojennym – próbuje się współcześnie rozwią- zywać te problemy przede wszystkim w skali narodowej (częściowo tylko w ramach regionalnych ugrupowań integracyjnych, zwłaszcza w UE) z tym, że – w przeciwień- stwie do okresu międzywojennego – chodzi o rozwiązania zupełnie innego typu. Po wybuchu w 1929 roku tzw. wielkiego kryzysu gospodarczego w Stanach Zjed- noczonych i wielu innych dotkniętych nim krajach świata zdecydowano się na prowa- dzenie autonomicznych polityk typu deflacyjnego, tzn. w warunkach nadwyżki poda- ży produktów nad popytem dążono do spadku cen i wzrostu wartości pieniądza. W ra- mach tej polityki decydowano się najczęściej na redukcję wydatków budżetowych (m.in. w sferze społecznej), co tylko – przy nasilaniu się polityki protekcjonizmu w ob- rotach zagranicznych – nasilało objawy deflacji, pogłębiające kryzysowy spadek cen, popytu, produkcji, zatrudnienia itd. Inaczej kształtowała się polityka większości kra- jów objętych od 2007 roku tzw. współczesnym kryzysem gospodarczym, zwłaszcza zaś w Stanach Zjednoczonych. Zdecydowano się mianowicie na prowadzenie tzw. ekspansywnej polityki fiskalnej (częściowo także monetarnej), czego przejawem było w szczególności nadzwyczajne zwiększenie wydatków budżetowych i/lub gwaranto- wanie ich zwiększania (deficit spending) w celu przyspieszenia tempa inwestycji pu- blicznych oraz konsumpcji i tym samym rzekomego przeciwdziałania zjawiskom kry- zysowym. Były to typowe działania dla antykryzysowej ekonomii keynesowskiej (przy- pominające nieco przedsięwzięcia H. Schachta w hitlerowskich Niemczech) i to podej- mowane bez głębszych zazwyczaj konsultacji z partnerami gospodarczymi, nawet rze- komo najważniejszymi. Na tle narodowych bądź regionalnych przedsięwzięć antykry- zysowych w postaci gwarancji depozytów w bankach, zwiększania płynności na ryn- kach pieniężnych i wpływanie na poprawę wypłacalności instytucji kredytowych, od- powiednie przedsięwzięcia międzynarodowych instytucji finansowych, w tym Między- narodowego Funduszu Walutowego, były dotychczas wyraźnie ograniczone, choć trud- no ich nie dostrzegać (np. pożyczki dla Węgier, Ukrainy, Białorusi, Łotwy, Pakistanu i Serbii, które same nie są w stanie poradzić sobie z narastającymi problemami). Współczesna infrastruktura instytucjonalno-instrumentalna gospodarki światowej (w tym odpowiednia infrastruktura regionalnych ugrupowań integracyjnych, zwłasz- cza Unii Europejskiej), to niewątpliwie pewne zabezpieczenie dla bardziej sprawnego funkcjonowania tejże gospodarki w przyszłości. Ale ciągle warto mieć na uwadze to, że zainteresowanie rozwojem i intensyfikacją międzynarodowej polityki ekonomicz- nej rozumianej jako koordynacja polityki poszczególnych krajów jest proporcjonalne do kosztów owej koordynacji i potencjalnych korzyści osiąganych przez współpracu- jące kraje, te zaś kształtują się na ogół asymetrycznie. Tym należy m.in. tłumaczyć to, że władze Stanów Zjednoczonych decydują się na arbitralne rozwiązania (np. tzw. pompowanie pieniędzy do gospodarek narodowych z budżetu przy znacznej nadal chęci zakupu różnorodnych papierów wartościowych emitowanych przez odpowied- nie władze tych krajów przez Chiny, Indie czy też kraje OPEC). Ale przecież na dłuż- szą metę skutki tego dla całej gospodarki światowej mogą być znaczne i zdecydowa- www.cedewu.pl 23 01 CzŒ 1.qxd 2009-06-17 14:48 Page 24 Współczesny kryzys gospodarczy. Przyczyny – przebieg – skutki nie negatywne. Chodzi przy tym nie tylko o presję inflacyjną w krajach hołdujących aktualnie – w przeciwieństwie do poglądów lansowanych jeszcze kilka lat temu – po- lityce zwiększania deficytów budżetowych (absolutnie i względnie) tym bardziej, że bez żadnej wątpliwości wysokie ceny paliw i innego typu surowców zapewne powró- cą, zgodnie zresztą z logiką cyklu koniunkturalnego. Wtedy to – podobnie jak dotych- czas – można się dodatkowo liczyć z dalszym spowolnionym wzrostem gospodar- czym, a nawet nasileniem się tendencji protekcjonistycznych ze wszystkimi tego ne- gatywnymi skutkami. Przy okazji warto dodać, że można mówić o swoistej logice roz- woju powracających okresowo tendencji protekcjonistycznych, sprowadzającej się do niemal autokratycznego rozszerzenia jego skali i zakresu zgodnie zasadami „od bran- ży do branży” i „od kraju do kraju, względnie grupy krajów”. Wtedy to przed i tak sła- bą dotychczas instytucjonalno-instrumentalną infrastrukturą współczesnej gospodar- ki światowej pojawią się niewątpliwie nowe wyzwania rozwojowe, którym sprostanie będzie trudniejsze niż dzisiaj. W tym kontekście warto zwrócić uwagę na czwartą, wymienioną wcześniej, prze- słankę możliwości (z mojej strony chęci – J.M.) traktowania obecnego kryzysu global- nego jako odmiennego od tego z przełomu lat 20. i 30 XX wieku. Otóż, jak się wydaje, przeciętni obywatele globu ziemskiego dostrzegają dzisiaj zdecydowanie bardziej róż- norodne szanse i zagrożenia związane z funkcjonowaniem gospodarki światowej niż miało to miejsce 80 lat temu. Można nawet zaryz
Pobierz darmowy fragment (pdf)

Gdzie kupić całą publikację:

Współczesny kryzys gospodarczy. Przyczyny - przebieg - skutki
Autor:
, ,

Opinie na temat publikacji:


Inne popularne pozycje z tej kategorii:


Czytaj również:


Prowadzisz stronę lub blog? Wstaw link do fragmentu tej książki i współpracuj z Cyfroteką: