Cyfroteka.pl

klikaj i czytaj online

Cyfro
Czytomierz
00844 010936 7461380 na godz. na dobę w sumie
Współpraca Komisji Europejskiej z organami ochrony konkurencji w sprawach kontroli koncentracji przedsiębiorstw - ebook/pdf
Współpraca Komisji Europejskiej z organami ochrony konkurencji w sprawach kontroli koncentracji przedsiębiorstw - ebook/pdf
Autor: Liczba stron: 400
Wydawca: Wolters Kluwer Język publikacji: polski
ISBN: 978-83-264-2875-3 Data wydania:
Lektor:
Kategoria: ebooki >> prawo i podatki
Porównaj ceny (książka, ebook, audiobook).
Międzynarodowe fuzje i przejęcia przedsiębiorstw odgrywają istotną rolę we współczesnej globalnej gospodarce. Rodzą one równocześnie poważne problemy z punktu widzenia skutecznej ochrony konkurencji na rynku wewnętrznym Unii Europejskiej. Prawodawca unijny zdecydował zatem o przekazaniu uprawnień w zakresie kontroli koncentracji przedsiębiorstw o odpowiednio dużych rozmiarach na rzecz Komisji Europejskiej. Celem niniejszej pracy jest określenie zasad rządzących podziałem kompetencji między Komisję Europejską a organy ochrony konkurencji państw członkowskich UE w sprawach kontroli koncentracji przedsiębiorstw oraz granic jurysdykcji organów Unii Europejskiej w tych sprawach w relacjach z państwami trzecimi.
Znajdź podobne książki

Darmowy fragment publikacji:

Współpraca Komisji Europejskiej z organami ochrony konkurencji w sprawach kontroli koncentracji przedsiębiorstw Sławomir Dudzik Warszawa 2010 Wydanie publikacji zostało dofinansowane przez Wydział Prawa i Administracji Uniwersytetu Jagiellońskiego. Wydawca: Grzegorz Jarecki Redaktor prowadzący: Joanna Maź Opracowanie redakcyjne: Anna Krzesz Sk³ad, ³amanie: Sławomir Sobczyk © Copyright by Wolters Kluwer Polska Sp. z o.o., 2010 ISBN 978-83-264-0432-0 ISSN 1897-4392 Wydane przez: Wolters Kluwer Polska Sp. z o.o. Redakcja Książek 01-231 Warszawa, ul. Płocka 5a tel. (022) 535 80 00, (022) 535 82 00 31-156 Kraków, ul. Zacisze 7 tel. (012) 630 46 00 e-mail: ksiazki@wolterskluwer.pl www.wolterskluwer.pl Księgarnia internetowa www.profinfo.pl Mojej Żonie Basi, córeczkom Oli, Mai i Lence oraz synkowi Kubie Spis treści Wykaz skrótów................................................................................................... 11 Słowo wstępne.................................................................................................... 13 Rozdział I. Unijna kontrola koncentracji przedsiębiorstw – wprowadzenie................................................................................................. 19 Rozdział II. Zasada wyłączności rozporządzenia nr 139/2004 i zasada wyłączności kompetencji Komisji Europejskiej dla oceny koncentracji o wymiarze wspólnotowym.................................. 34 1. Wstęp........................................................................................................... 34 2. Pojęcie koncentracji w przepisach rozporządzenia . nr 139/2004.................................................................................................. 35 3. Wymiar wspólnotowy koncentracji....................................................... 42 4. Zasada wyłączności rozporządzenia nr 139/2004................................ 49 5. Zasada wyłączności kompetencji Komisji Europejskiej..................... 60 6. Unijna kontrola koncentracji a Porozumienie o Europejskim Obszarze Gospodarczym ........................................................................ 61 7. Uwagi końcowe......................................................................................... 62 Rozdział III. Współpraca Komisji i organów ochrony konkurencji państw członkowskich UE w sprawach kontroli koncentracji przedsiębiorstw.................................................................................................. 63 1. Wstęp........................................................................................................... 63 2. Zasada lojalnej współpracy..................................................................... 64 3. Współpraca w ramach postępowań prowadzonych . przez Komisję...............................................................................................66 4. System odsyłania spraw między Komisją i krajowymi organami ochrony konkurencji................................................................................. 91  Spis treści 4.1. Zasady ogólne.................................................................................... 91 4.2. Odesłanie sprawy do jednego lub kilku państw . członkowskich.................................................................................... 95 4.3. Odesłanie sprawy do Komisji........................................................ 113 5. Ochrona uzasadnionych interesów państw członkowskich........... 12 6. Ochrona podstawowych interesów bezpieczeństwa państw członkowskich......................................................................................... 151 7. Uwagi końcowe....................................................................................... 15 Rozdział IV. Ekstraterytorialne stosowanie unijnej kontroli koncentracji....................................................................................... 160 1. Wstęp......................................................................................................... 160 2. Jurysdykcja państw w prawie międzynarodowym publicznym.......162 3. Ekstraterytorialne stosowanie prawa antytrustowego USA............ 14 4. Ektraterytorialne stosowanie unijnego prawa konkurencji............. 195 5. Zastosowanie unijnej kontroli koncentracji do przedsiębiorstw . spoza Unii Europejskiej..............................................................................206 6. Uwagi końcowe....................................................................................... 226 Rozdział V. Współpraca Komisji z państwami trzecimi w ramach umów dwustronnych................................................................... 22 1. Wstęp......................................................................................................... 22 2. Stany Zjednoczone ................................................................................ 230 2.1. Umowa z 1991 roku......................................................................... 230 2.2. Umowa z 1998 roku......................................................................... 241 2.3. Porozumienie administracyjne w sprawie udziału w wysłuchaniach............................................................................. 241 2.4. Grupa robocza do spraw fuzji....................................................... 242 2.5. Dobre praktyki................................................................................. 243 2.6. Umowa o transporcie lotniczym z 2007 roku............................. 245 2.7. Sprawa Boeing/McDonnell Douglas................................................ 24 2.8. Sprawa General Electric/Honeywell................................................. 253 2.9. Sprawa Oracle/PeopleSoft................................................................. 262 2.10. Inne sprawy ..................................................................................... 264 3. Kanada....................................................................................................... 26 4. Japonia........................................................................................................ 25 5. Republika Korei........................................................................................ 2 6. Uwagi końcowe........................................................................................ 21  Spis treści Rozdział VI. Współpraca Komisji z organami ochrony konkurencji z państw trzecich w świetle standardów wybranych organizacji międzynarodowych.............................................. 24 1. Wstęp......................................................................................................... 24 2. Światowa Organizacja Handlu (WTO)............................................... 25 3. Organizacja Współpracy Gospodarczej i Rozwoju (OECD)............ 290 4. Międzynarodowa Sieć Konkurencji (ICN).......................................... 300 5. Uwagi końcowe....................................................................................... 320 Zakończenie...................................................................................................... 323 Wykaz wykorzystanych w pracy orzeczeń Trybunału Sprawiedliwości Wspólnot Europejskich (obecnie: Trybunał Sprawiedliwości) oraz Sądu Pierwszej Instancji (obecnie: Sąd).................................................................................................... 331 Wykaz wykorzystanych w pracy decyzji Komisji Europejskiej............. 335 Bibliografia........................................................................................................ 33 Wykaz skrótów Akty prawne Konstytucja RP – ustawa z dnia 2 kwietnia 1997 r. – Konstytucja Rze- czypospolitej Polskiej (Dz. U. Nr 78, poz. 483 z późn. zm.) rozporządzenie – rozporządzenie Rady nr 139/2004 z 20 stycznia . lub rozporządzenie 2004 r. w sprawie kontroli koncentracji przedsię-. nr 139/2004 TEWG biorstw – traktat ustanawiający Europejską Wspólnotę Go- TEWWiS TFUE TUE TWE u.o.k.k. spodarczą i Stali – traktat ustanawiający Europejską Wspólnotę Węgla – traktat o funkcjonowaniu Unii Europejskiej – traktat o Unii Europejskiej – traktat ustanawiający Wspólnotę Europejską – ustawa z dnia 16 lutego 2007 r. o ochronie konkuren- cji i konsumentów (Dz. U. Nr 50, poz. 331 z późn. zm.) Czasopisma i publikatory BYIL CMLRev. Dz. U. Dz. Urz. UE – British Yearbook of International Law – Common Market Law Review – Dziennik Ustaw – Dziennik Urzędowy Unii Europejskiej (od 1 lutego 2003 roku) 11 Wykaz skrótów Dz. Urz. WE ECLR ELRev. EPS ICLQ PiP PPH PPHZ PUG RPEiS Zb. Orz. EFTA EOG ETS lub Trybunał ICN PCIJ Prezes UOKiK SPI STSM – Dziennik Urzędowy Wspólnot Europejskich (do 31 stycznia 2003 roku) – European Competition Law Review – European Law Review – Europejski Przegląd Sądowy – International and Comparative Law Quarterly – Państwo i Prawo – Przegląd Prawa Handlowego – Problemy Prawne Handlu Zagranicznego – Przegląd Ustawodawstwa Gospodarczego – Ruch Prawniczy, Ekonomiczny i Socjologiczny – Zbiór Orzeczeń Inne – European Free Trade Association – Europejski Obszar Gospodarczy – Trybunał Sprawiedliwości (poprzednio: Trybunał Sprawiedliwości Wspólnot Europejskich) – International Competition Network – Permanent Court of International Justice (zob. rów- nież STSM) tów – Prezes Urzędu Ochrony Konkurencji i Konsumen- – Sąd Pierwszej Instancji (obecnie: Sąd) – Stały Trybunał Sprawiedliwości Międzynarodowej (zob. również PCIJ) Słowo wstępne 1. W ostatnich latach jesteśmy świadkami postępujących procesów integracji rynków wcześniej oddzielonych granicami państw. Zjawisko to określane jest mianem globalizacji w wymiarze ekonomicznym. Szczególną rolę odgrywają tutaj takie czynniki jak liberalizacja handlu i deregulacja oraz postęp techniczny i technologiczny1. Procesy globa- lizacji w gospodarce sprawiają, iż wiele przedsiębiorstw działa obecnie w skali światowej. Ich rynek zbytu obejmuje zatem nie tylko terytorium własnego państwa, ale także państwa sąsiednie, a nawet państwa położo- ne na innych kontynentach. Przedsiębiorstwa te posiadają tam również swoje oddziały i spółki zależne. Naturalną odpowiedzią na geograficzne poszerzenie zakresu działalności przedsiębiorstw są przy tym ich mię- dzynarodowe fuzje. Chodzi o dopasowanie wielkości przedsiębiorstwa do wielkości rynku (optymalna wielkość firmy jest inna na rynku krajo- wym, a inna gdy działa ono w skali międzynarodowej). Ponadto realiza- cja strategii przedsiębiorstwa na rynkach zagranicznych może być szybsza i mniej kosztowna dzięki przejęciu lokalnych firm. Posiadają one bowiem zarówno znajomość specyfiki danego rynku lokalnego oraz wykwalifiko- wana kadrę, jak i dysponują znanymi na tym rynku markami, które mogą być wykorzystane przez międzynarodowych potentatów. Istotnym moty- wem jest również poszerzanie zakresu prowadzonej działalności poprzez przejęcia firm z innych branż, które same posiadają rozbudowaną geogra- ficznie strukturę. 1. .Na temat globalizacji i jej wpływu na procesy koncentracji przedsiębiorstw zob. np. H.G. Adam-. kiewicz-Drwiłło, Uwarunkowania konkurencyjności przedsiębiorstwa, Warszawa 2002, s. 231–254; J. Wilson, Globalization and the Limits of National Merger Control Law, Kluwer Law International 2003, s. 12–17; O. Budzinski, The Governance of Global Competition. Competence Allocation in International Competition Policy, Edward Elgar 2008, s. 10–25; R. Molski, Prawo antymonopolowe w obliczu globalizacji. Kierunki rozwoju, Bydgoszcz–Szczecin 2008, s. 149–172. 13 Słowo wstępne Dokonujące się w tych warunkach procesy łączenia i przejmowania przedsiębiorstw odbywają się często w skali światowej lub kontynentalnej, wywołując skutki w wielu miejscach na naszym globie. Skutki określonej koncentracji przedsiębiorstw nie muszą być przy tym wszędzie takie same. W niektórych państwach prowadzić mogą do istotnego osłabienia konkuren- cji na rynkach lokalnych lub innych istotnych zmian sytuacji rynkowej, pod- czas gdy w innych, również potencjalnie dotkniętych skutkami tej samej kon- centracji, zmiany będą niezauważalne lub pomijalne. Określone koncentracje mogą nawet prowadzić do wzrostu dobrobytu w jednym państwie kosztem jednak ogólnego dobrobytu wszystkich innych gospodarek na świecie2.. 2. Znaczenie kontroli koncentracji przedsiębiorstw dla zapewnienia skutecznej konkurencji i właściwego funkcjonowania rynku wewnętrzne- go zostało dostrzeżone już przez Europejską Wspólnotę Gospodarczą (po- przedniczkę WE i UE). Przyjęte w 1989 r. rozporządzenie nr 4064/89 w spra- wie kontroli koncentracji przedsiębiorstw zostało w 2004 r. zastąpione no- wym, obowiązującym obecnie rozporządzeniem nr 139/2004. Wspólnotowa (a obecnie unijna) kontrola koncentracji oparta została na ścisłym podziale kompetencji między Komisję Europejską i krajowe organy ochrony konku- rencji państw członkowskich UE. Rozporządzenie nr 139/2004 przekazuje do właściwości Komisji sprawy koncentracji o odpowiednio dużym znacze- niu gospodarczym (określane mianem koncentracji o wymiarze wspólnoto- wym). Koncentracje poniżej progów obrotów ustanowionych w tym rozpo- rządzeniu podlegać mogą z kolei kontroli ze strony organów krajowych. Powyższe zasady co do podziału kompetencji w sprawach kontroli koncentracji nie są jednak absolutne i dopuszczają różnego rodzaju mody- fikacje. Istnieje zarówno możliwość przekazania sprawy danej koncentra- cji ze szczebla unijnego na szczebel krajowy, jak i przejęcia przez Komisję sprawy, która generalnie nie podlegała jej kompetencjom. W określonych granicach państwa członkowskie w dalszym ciągu zachowują również kompetencje do stosowania do koncentracji o wymiarze wspólnotowych swych własnych przepisów chroniących ich uzasadnione interesy inne niż związane z ochroną konkurencji. Nawet przy tym w tych sprawach, któ- re podlegają wyłącznej jurysdykcji Komisji, jest ona zobligowana do pro- wadzenia postępowania w ścisłej i stałej współpracy z organami ochrony konkurencji z państw członkowskich UE. 2. .Por. np. A.K. Klevorick, A.O. Sykes, United States Courts and the Optimal Deterrence of Inter- national Cartels: A Welfarist Perspective on Empagran, Journal of Competition Law Economics 2007, vol. 3, iss. 3, s. 324. 14 Słowo wstępne 3. Własne przepisy dotyczące kontroli koncentracji przedsiębiorstw posiada również coraz większa liczba państw spoza UE (niektóre z nich, tak jak np. USA, zresztą znacznie wyprzedziły w czasie UE w przyjęciu ta- kich regulacji). Powyższe w połączeniu ze wskazanymi wyżej procesami globalizacji gospodarki prowadzi do tego, że koncentracje dotyczące du- żych przedsiębiorstw wymagają zgłoszenia oraz uzyskania zatwierdzenia ze strony organów z wielu jurysdykcji. Pociąga to za sobą chociażby po- ważne koszty po stronie zainteresowanych przedsiębiorstw. O. Budzinski podaje w swej monografii poświęconej globalizacji polityki konkurencji przykład projektowanego połączenia w roku 1999 przedsiębiorstw prze- mysłu aluminiowego: Alcan (Kanada), Pechinery (Francja) i APA Algroup (Szwajcaria)3. Fuzja ta musiała być notyfikowana w więcej niż 40 jurysdyk- cjach, z czego 16 zdecydowało się wszcząć procedurę szczegółowego bada- nia zgłoszenia. Oznaczało to, że wszelkie dokumenty musiały zostać prze- tłumaczone na osiem różnych języków (czeski, angielski, niemiecki, pol- ski, portugalski, rosyjski, hiszpański i turecki). Usługi doradcze w procesie kontroli koncentracji przez różne organy świadczyło 35 firm prawniczych, a same opłaty administracyjne związane z dokonaniem zgłoszeń przekro- czyły 100 tys. USD. Przedsiębiorstwo Alcan przedstawiło ponad 400 pudeł wydruków i około miliona stron e-maili. Łączne koszty bezpośrednio zwią- zane ze zgłoszeniami projektowanej fuzji do organów konkurencji z róż- nych jurysdykcjach wyniosły ponad 10 milionów USD4. Istotnym problemem jest przy tym to, czy roszczenia danego porząd- ku prawnego co do objęcia zakresem jego norm dotyczących kontroli kon- centracji określonych połączeń przedsiębiorstw są rzeczywiście usprawie- dliwione w świetle prawa międzynarodowego. Co więcej, organy ochrony konkurencji z różnych jurysdykcji stosują dodatkowo w tych sprawach róż- ne szczegółowe rozwiązania materialnoprawne i proceduralne. Przykłado- wo stosowane są różne kryteria decydujące o dopuszczalności koncentra- 3. .O. Budzinski, The Governance…, s. 48–49. 4. .Na konieczność poniesienia przez zainteresowane przedsiębiorstwa wysokich kosztów związanych z udziałem w multijurysdykcyjnych postępowaniach z zakresu kontroli koncentracji przedsiębiorstw zwraca również uwagę raport przygotowany w 2003 r. przez międzynarodową firmę audytorską i doradczą PricewaterhouseCoopers pt. A tax on mergers? Surveying the time and costs to business of multi-jurisdictional merger reviews (wersja elektroniczna raportu znajduje się w posiadaniu autora). Sprawie tej poświęcony został również specjalny raport przygotowany w ramach prac Międzynarodowej Sieci Konkurencji. Zob. International Competition Network, Mergers Working Group, Notification and Procedures Subgroup, Report on the Costs and Burdens of Multijurisdictional Merger Review, November 2004. Raport dostępny jest na stronie internetowej ICN: www.internatio- nalcompetitionnetwork.org. 15 Słowo wstępne cji, w niektórych państwach wymagane jest zgłoszenie jeszcze przed za- warciem ostatecznej umowy, podczas gdy w innych notyfikacja powinna nastąpić dopiero po jej podpisaniu, istotnie może się różnić zakres i forma żądanych dokumentów i informacji, a także czas trwania poszczególnych postępowań. Organy ochrony konkurencji mogą również orzekać o zasto- sowaniu wzajemnie sprzecznych środków zaradczych, np. żądać modyfika- cji planowanej fuzji, które nie są skoordynowane ze stanowiskiem innych organów, nakładać niedające się pogodzić dodatkowe zobowiązania na uczestników łączenia dotyczące ich przyszłej działalności itp. Sytuacja ta może prowadzić – i w niektórych przypadkach rzeczywi- ście prowadzi – do powstania poważnych konfliktów między poszczegól- nymi jurysdykcjami. W ostatnich latach dotyczyło to w szczególności rela- cji UE–USA. Spór między Komisją Europejską a amerykańskimi organami właściwymi w sprawach kontroli fuzji przybrał szczególnie niepokojące rozmiary w przypadku połączenia GE/Honeywell. Wówczas to planowa- na fuzja największych światowych koncernów, zatwierdzona już wcześniej przez Departament Sprawiedliwości USA, została zablokowana przez Ko- misję Europejską (zob. szerzej rozdz. V). Oczywiste jest przy tym, iż tego rodzaju konflikty i brak spójności w stosowaniu prawa konkurencji przez organy z różnych jurysdykcji stanowią poważną barierę rozwoju gospo- darczego, a tym samym ograniczają wzrost dobrobytu społeczeństw wie- lu państw. 4. Powyższe okoliczności sprawiają, iż współpraca organów ochrony konkurencji z różnych jurysdykcji w sprawach kontroli koncentracji przed- siębiorstw nabiera w ostatnich latach szczególnego znaczenia. Pozwala ona bowiem przede wszystkim ograniczyć pole potencjalnych konfliktów mię- dzy tymi organami, a tym samym przyczynia się do bardziej skutecznego stosowania prawa konkurencji zarówno w skali poszczególnych państw i organizacji międzynarodowych, jak i w skali globalnej. Sprzyja ona rów- nież efektywności procesów zmian strukturalnych w gospodarce, przyno- sząc wymierne korzyści zainteresowanym przedsiębiorstwom, a pośrednio także konsumentom. W przypadku Komisji Europejskiej współpraca ta obejmuje zarówno państwa członkowskie UE, jak i państwa spoza UE. W relacjach Komisja – państwa członkowskie UE podstawą tej współpracy są przede wszyst- kim przepisy rozporządzenia nr 139/2004 oraz przepisy wydane na jego podstawie, a także ogólne zasady rządzące stosunkami między UE a pań- stwami członkowskimi, na czele z zasadą lojalnej współpracy ustanowioną 16 Słowo wstępne w art. 4 ust. 3 TUE. Współpraca między Komisją Europejską a państwami trzecimi odbywa się z kolei w oparciu o normy prawa międzynarodowe- go publicznego, w tym specjalne umowy międzynarodowe dotyczące sto- sowania prawa konkurencji. W wielu przypadkach przebiega ona jednak w formach mniej sformalizowanych, przy uwzględnieniu różnego rodzaju aktów soft law przyjętych w ramach prac organizacji międzynarodowych, takich jak np. Organizacja Współpracy Gospodarczej i Rozwoju i Między- narodowa Sieć Konkurencji. Celem niniejszej pracy jest zatem określenie zasad rządzących po- działem kompetencji między Komisję Europejską a organy ochrony konku- rencji państw członkowskich UE w sprawach kontroli koncentracji przed- siębiorstw, jak również wyznaczenie granic jurysdykcji UE w tego rodza- ju sprawach w relacjach z państwami trzecimi. Ustalenia w tym zakresie otwierają z kolei drogę do dalszych badań, których celem jest ustalanie zasad rządzących współpracą Komisji Europejskiej z krajowymi organami ochrony konkurencji (zarówno wewnątrz Unii Europejskiej, jak i w sto- sunkach zewnętrznych UE). Podstawą rozważań będą przy tym zarówno odpowiednie normy prawa unijnego i międzynarodowego, jak i praktyka ich stosowania przez Komisję Europejską i Trybunał Sprawiedliwości UE oraz wybrane krajowe organy. 5. Zaznaczyć należy, iż 1 grudnia 2009 r. wszedł w życie traktat z Liz- bony reformujący traktaty założycielskie WE i UE5. Zgodnie z aktualnie obowiązującą treścią art. 1 akapit trzeci zdanie trzecie TUE z tą datą Unia zastąpiła Wspólnotę Europejską, będąc równocześnie jej następcą praw- nym. UE została przy tym wyposażona w osobowość prawną (art. 47 TUE). Jej podstawę stanowią dwa traktaty posiadające taką samą moc prawną, tj. traktat o Unii Europejskiej oraz traktat o funkcjonowaniu Unii Europej- skiej (art. 1 akapit trzeci zdanie pierwsze i drugie TUE). Ten ostatni traktat to obowiązujący wcześniej, istotnie jednak zmieniony (w tym co do same- go nagłówka traktatu) traktat ustanawiający Wspólnotę Europejską (art. 2 pkt 1 traktatu z Lizbony)6.. 5. .Traktat z Lizbony zmieniający Traktat o Unii Europejskiej i Traktat ustanawiający Wspólnotę Europejską podpisany w Lizbonie dnia 13 grudnia 2007 r., Dz. Urz. UE C 306 z 17.12.2007, s. 1. 6. .Zgodnie z art. 2 pkt 2 lit. a traktatu z Lizbony, „wszystkie formy gramatyczne wyrazów «Wspólnota» lub «Wspólnota Europejska» zastępuje się odpowiednią formą gramatyczną wyrazu «Unia», wyrazy «we Wspólnocie» zastępuje się wyrazami «w Unii», wszystkie formy gramatyczne wyrazów «Wspólnot Europejskich» lub skrót «EWG» zastępuje się odpowiednią formą gramatyczną wyrazów «Unii Europejskiej», z wyjątkiem artykułu 299 ustęp 6 litera c), który otrzymał oznaczenie artykuł 311a ustęp 5 litera c). Wszystkie formy gramatyczne przymiotnika «wspólnotowy» zastępuje 1 Słowo wstępne W związku z powyższym w pracy odwoływał się będę zasadniczo do treści przepisów traktatów założycielskich UE w ich wersji ustalonej traktatem z Lizbony. Gdy będzie to uzasadnione wymogami przejrzysto- ści wywodu, obok nowych oznaczeń wskazywał będę również na przepi- sy traktatowe w wersji obowiązującej przed datą wejścia w życie reformy lizbońskiej, tj. przed 1 grudnia 2009 r. W przypadku konieczności odwoła- nia się do wcześniej obowiązujących traktatów, wyraźnie wskażę aktualne oznaczenie odpowiednich przepisów. Praca uwzględnia stan prawny na dzień 15 kwietnia 2010 r. się wyrazem «Unii», z wyjątkiem artykułu 95, który otrzymał oznaczenie artykuł 94, ustęp 10, artyku- łu 164 litery b) i c), artykułu 170 akapit pierwszy, artykułu 171 oraz artykułu 174 ustęp 2 akapit drugi, w których to postanowieniach wszystkie formy gramatyczne przymiotnika «wspólnotowy» zastępuje się odpowiednią formą gramatyczną przymiotnika «unijny». Zmian określonych w zdaniu poprzed- nim nie stosuje się do artykułu 13, który otrzymał oznaczenie artykuł 16e, artykułu 100 ustęp 2 oraz artykułu 299 ustęp 2 akapit czwarty, do których stosuje się zmiany szczegółowe określone, odpowied- nio, w punktach 33), 87) i 287) litera d) niniejszego artykułu. W odniesieniu do artykułu 136 akapit pierwszy, wyżej wymienione zmiany stosuje się tylko do wyrazu «Wspólnota»”. 1 Unijna kontrola koncentracji przedsiębiorstw Rozdział I – wprowadzenie 1. Twórcy traktatów założycielskich Unii Europejskiej (wcześniej Eu- ropejskiej Wspólnoty Gospodarczej i Wspólnoty Europejskiej) nie wpro- wadzili do ich postanowień przepisów statuujących wprost kontrolę na szczeblu unijnym procesów koncentracji przedsiębiorstw w gospodarce. Warto zaznaczyć, iż tego rodzaju kontrolę przewidywał pierwszy z trak- tatów założycielskich Wspólnot Europejskich – traktat o ustanowieniu Eu- ropejskiej Wspólnoty Węgla i Stali. W art. 66 ust. 1 zdanie pierwsze tego ostatniego traktatu wskazano, że „Każda operacja dokonana przez osobę lub przedsiębiorstwo albo grupę osób lub przedsiębiorstw, powodująca samą przez się bezpośrednio lub pośrednio w granicach terytoriów wymie- nionych w akapicie pierwszym Artykułu 79 koncentrację przedsiębiorstw, z których co najmniej jedno jest przedsiębiorstwem w rozumieniu Arty- kułu 80, wymaga – z zastrzeżeniem postanowień ustępu 3 – uprzedniego zezwolenia Komisji niezależnie od tego, czy dotyczy ona jednego czy też szeregu produktów i czy stanowi wynik fuzji, nabycia działań lub aktywów, pożyczki, umowy, czy też zastosowania innego środka kontroli. (...)”1. O ile zatem koncentracje przedsiębiorstw w sektorze węgla i stali poddane były szczególnemu nadzorowi ex ante Komisji, o tyle analogiczne transakcje we wszystkich innych sektorach wydawały się wymykać jakiejkolwiek kon- troli organów wspólnotowych2. 1. .Tłumaczenie TEWWiS na język polski jest dostępne na stronie internetowej http://www. ukie.gov.pl/HLP/files.nsf/0/5C9E04A5D3DE0C83C1256F6D00413902/$file/EWWiS.pdf.. 2. .Warto zaznaczyć, iż wiele rozwiązań prawnych i konstrukcji wypracowanych na gruncie art. 66 ust. 1–6 TEWWiS zostało przejętych przez późniejsze rozporządzenie Rady nr 4064/89. Zob. O. Koch (w:) G. Hirsch, F. Montag, F.J. Säcker (red.), Competition Law: European Community Practice 19 Rozdział I. Unijna kontrola koncentracji przedsiębiorstw – wprowadzenie 2. Wyjaśnieniem tego zróżnicowanego podejścia może być to, że pań- stwa członkowskie uznawały TEWG jako akt prawny o charakterze ramo- wym, który wymaga „dopełnienia” poprzez wspólnotowe prawodawstwo wtórne3. TEWWiS z kolei miał mieć charakter bardziej szczegółowy i kon- kretny. Odnosił się przy tym do tych branż (przemysł węglowy i stalowy), które ówcześnie odgrywały kluczową rolę w gospodarce oraz w zapewnie- niu bezpieczeństwa narodowego. Dotyczyło to zwłaszcza przemysłu nie- mieckiego, który ze względów politycznych i wojskowych miał pozosta- wać pod kontrolą organów wspólnotowych4. Istotniejsze wydaje się jednak w tym zakresie zróżnicowane podejście państw członkowskich do przeka- zania nowych kompetencji na szczebel wspólnotowy5. Warto zaznaczyć, iż wydanie wspólnotowego rozporządzenia dotyczącego kontroli koncentra- cji wymagało odwołania się do podstawy prawnej zawartej w art. 308 TWE (obecnie: art. 352 TFUE), a więc przepisu przewidującego wymóg jedno- myślności w Radzie UE. Sprzeciw jednego chociażby państwa członkow- skiego wykluczał zatem przyjęcie danego aktu. Początkowo tylko niektóre państwa członkowskie posiadały przy tym własne systemy kontroli kon- centracji w gospodarce. W chwili uchwalenia pierwszego wspólnotowego rozporządzenia dotyczącego tej problematyki (rozporządzenia nr 4064/89)6, systemy takie w formie dostatecznie rozwiniętej istniały tylko w Zjedno- czonym Królestwie (od 1965 roku), Niemczech (od 1973 roku) i Francji (od 1977 roku). Skoro nie wszystkie państwa odczuwały ówcześnie potrzebę and Procedure. Article-by-Article Commentary, London 2008, s. 1903. 3. .Trudno zgodzić się natomiast z T. Jurczykiem, iż brak w TWE wyspecjalizowanego systemu kontroli koncentracji przedsiębiorstw był „niedopatrzeniem”. Zob. T. Jurczyk, Podstawy kontroli łączenia przedsiębiorców w prawie polskim i europejskim, Acta Universitatis Wratislaviensis No 2396, Przegląd Prawa i Administracji, t. LI, Wrocław 2002, s.146. 4. .Wskazuje na to już deklaracja Schumana z 1950 r., w której proponuje się m.in. „umieszcze- nie całej francusko-niemieckiej produkcji węgla i stali pod zarządem wspólnej Władzy Najwyższej w organizacji otwartej na udział innych krajów europejskich”. Tekst deklaracji Schumana został opublikowany w języku polskim, np. w pracy P. Fontaine, Nowa idea dla Europy. Deklaracja Schumana 1950–2000, Warszawa 2004, s. 36–37. 5. .O. Koch zauważa jednak, iż brak w TEWG postanowień dot. kontroli koncentracji był wynikiem nie tyle politycznego konfliktu, ile faktu, iż sprawy te jeszcze w latach pięćdziesiątych XX wieku nie uznawano w Europie za dostatecznie istotne. Zob. O. Koch (w:) G. Hirsch, F. Montag, F.J. Säcker (red.), Competition Law..., s. 1903–1904. 6. .Rozporządzenie Rady (EWG) nr 4064/89 z dnia 21 grudnia 1989 r. w sprawie kontroli kon- centracji przedsiębiorstw (Dz. Urz. L 395 z 30.12.1989, s. 1). . .Warto zaznaczyć, iż w USA przepisy nakierowane wprost na kontrolę koncentracji przedsię- biorstw zostały uchwalone już w 1914 r. (Clayton Act). Sądy amerykańskie już wcześniej stosowały jednak do koncentracji (ex post) przepisy Sheman Act z 1890 r. Zob. szerzej: L.A. Sullivan, W.S. Grimes, The Law of Antitrust. An Integrated Handbook, Thomson/West 2006, s. 551–563. 20 Rozdział I. Unijna kontrola koncentracji przedsiębiorstw – wprowadzenie wprowadzenia tego rodzaju rozwiązań prawnych we własnych systemach prawnych, tym bardziej mogły oponować przeciwko nowym kompeten- cjom w tym zakresie dla Wspólnoty. Część państw obawiała się przy tym dalszego ograniczenia swych kompetencji w sferze gospodarki odnośnie tak kluczowego problemu jak kontrola struktur rynkowych (np. Francja). Słabiej rozwinięte państwa członkowskie Wspólnoty, których gospodarka wymagała jeszcze wielu zmian strukturalnych, uważały, że kontrola takich zmian na szczeblu wspólnotowym może stanowić barierę dla ich wprowa- dzenia w życie, a tym samym skutkować poważnymi stratami dla gospo- darek krajowych. Nawet jeśli niektóre państwa akceptowały samą zasadę wspólnotowej kontroli koncentracji, to sporne pozostawały kryteria, które miały decydować o objęciu danej sprawy zakresem jurysdykcji Wspólnoty (Komisja przewidywało początkowo niższe niż funkcjonujące obecnie progi obrotów, które miały decydować o uzyskaniu przez daną koncentrację „wy- miaru wspólnotowego”). Inne państwa (np. Niemcy) wskazywały na ryzyka dla stanu konkurencji na rynkach krajowych płynące z przekazania odno- śnych kompetencji instytucjom wspólnotowym, działającym w imię intere- su wspólnotowego. Sporne pozostawały również same materialnoprawne kryteria służące ocenie zgodności danej koncentracji ze wspólnym rynkiem. Zjednoczone Królestwo obawiało się np. wpływu na działalność instytucji wspólnotowych w tego rodzaju sprawach czynników natury politycznej lub socjalnej, akcentując konieczność ograniczenia badania do kwestii skutków planowanej koncentracji na konkurencję na rynku właściwym.. Wyraźnie za wprowadzeniem kontroli koncentracji na szczeblu wspól- notowym wyłączającej kontrolę krajową opowiadały się z kolei środowiska biznesowe. Zdawały sobie one bowiem sprawę, iż w przypadku między- narodowych połączeń przedsiębiorstw wielość notyfikacji i prowadzonych w tym zakresie postępowań w poszczególnych państwach członkowskich znacznie podwyższa koszty transakcyjne, a także zwiększa ryzyko niezhar- monizowanych rozstrzygnięć poszczególnych krajowych organów ochro- ny konkurencji. Problemy te rozwiązywałaby jedna notyfikacja transakcji . .Zob. szerzej: S. Dudzik, Zasada wyłączności jurysdykcji Wspólnoty Europejskiej w sprawach połączeń przedsiębiorstw a uprawnienia państw członkowskich, PiP 1996, z. 4–5, s. 177–178 oraz podana tam literatura; E.J. Morgan, Subsidiarity and the division of jurisdiction in EU merger control, Antitrust Bulletin 2000, vol. 45, s. 157–159; C.J. Cook, C.S. Kerse, EC Merger Control, London 2005, s. 1–3; A. Jones, B. Sufrin, EC Competition Law, Oxford 2008, s. 949–950. Wiele różnic między państwami członkowskimi w podejściu do kontroli koncentracji przedsiębiorstw pozostało także po wejściu w życie rozporzą- dzenia nr 4064/89. Por. B.J. Rodger, Decentralisation and National Competition Authorities: Comparison with the Conflicts/Tensions Under the Merger Regulation, ECLR 1994, vol. 15, s. 251–254. 21 Rozdział I. Unijna kontrola koncentracji przedsiębiorstw – wprowadzenie do Komisji połączona z wymogiem jej szybkiego rozpatrzenia przez ten organ, przy równoczesnym wyłączeniu kompetencji organów krajowych wobec danej koncentracji9. 3. Rolę swoistego katalizatora zmian w tym obszarze prawa wspólno- towego przypisać można Trybunałowi Sprawiedliwości Wspólnot Europej- skich. Trybunał zaakceptował bowiem zastosowanie przez Komisję art. 85 i 86 TEWG (w późniejszym czasie przepisy te były oznaczone jako, odpo- wiednio, art. 81 i 82 TWE; obecnie są to odpowiednio: art. 101 i 102 TFUE) jako narzędzi służących kontroli ex post w odniesieniu do niektórych przy- najmniej transakcji łączeniowych10. Pierwszą tego rodzaju sprawą była sprawa Continental Can. Komisja zarzuciła tej spółce niedozwolone w świetle art. 86 TEWG nadużycie po- zycji dominującej poprzez nabycie 80 pakietu udziałów w spółce konku- rencyjnej, a tym samym wyeliminowanie konkurencji na rynku właściwym (w tym przypadku chodziło o rynek opakowań metalowych). W odwołaniu od powyższej decyzji Komisji podniesiono wprawdzie zarzut przekrocze- nia przez Komisję jej uprawnień i wprowadzenie bez właściwej podstawy normatywnej systemu kontroli koncentracji przedsiębiorstw, tym niemniej Trybunał nie uznał tych zarzutów za zasadne. W wydanym w 1973 r. wy- roku ETS wskazał, że „Art. 86 [obecnie: art. 102 TFUE – przyp. S.D.] jest skierowany nie tylko przeciwko praktykom, które mogą bezpośrednio szkodzić konsumentom, ale również przeciwko takim praktykom, które szkodzą konsumentom przez ich wpływ na strukturę skutecznej konku- rencji, o czym mowa w art. 3 lit. f) Traktatu [w TWE przepis ten by ozna- czony jako art. 3 ust. 1 lit. g TWE; nie posiada on odpowiednika w TFUE – przyp. S.D.]11. Nadużycie może wystąpić, jeśli przedsiębiorstwo o pozy- cji dominującej wzmacnia tę pozycję w taki sposób, że osiągnięty stopień dominacji istotnie ogranicza konkurencję, przez co jedynymi przedsię- biorstwami pozostającymi na rynku są te, których zachowanie zależy od przedsiębiorstwa o pozycji dominującej”12. Wyrok ten wyposażał Komisję 9. .Por. V. Korah, EC Competition Law and Practice, Oxford 1997, s. 263. 10 Por. D.G. Goyder, J. Goyder, A. Albors-Llorens, Goyder’s EC Competition Law, Oxford 2009, 11. .Zob. jednak dołączony do TUE i TFUE przez traktat z Lizbony Protokół (nr 27) w sprawie rynku wewnętrznego i konkurencji. 12. .Wyrok ETS w sprawie 6/72, Europemballage Corporation i Continental Can Company Inc. v. Ko- misja, Zb. Orz. 1973, s. 215, teza 12. Streszczenie wyroku w języku polskim zostało zawarte w pracy: A. Jurkowska, T. Skoczny (red.), Orzecznictwo sądów wspólnotowych w sprawach konkurencji w latach 1964–2004, Warszawa 2007, s. 114–119. s. 384–390. 22 Rozdział I. Unijna kontrola koncentracji przedsiębiorstw – wprowadzenie w praktyce w zupełnie nowy oręż w walce z monopolizacją struktur ryn- kowych. Problemem pozostawało jednak to, że na podstawie art. 86 TEWG (obecnie: art. 102 TFUE) Komisja mogła działać tylko ex post, a nie zapobie- gawczo, a nadto, że warunkiem zastosowanie tego przepisu jest posiadanie przez nabywcę pozycji dominującej, a więc poza zakresem jego działania pozostają koncentracje przedsiębiorstw, które same wprawdzie takiej po- zycji nie posiadają, tym niemniej ich połączenie do powstania takiej pozy- cji prowadzi. W zakresie działania unijnego zakazu nadużywania pozycji dominującej nie mieści się również przejęcie dominanta przez przedsię- biorstwo takiej pozycji nieposiadające13. Choć zastosowanie w sprawach koncentracji przedsiębiorstw art. 86 TEWG (art. 82 TWE, art. 102 TFUE) wiązało się zatem z wieloma ograniczeniami, to sama możliwość oceny da- nej transakcji przez Komisję w świetle powyższego przepisu mogła dzia- łać odstraszająco. Co więcej, niektóre zainteresowane przedsiębiorstwa posiadające znaczne udziały w rynku zaczęły nieformalnie konsultować z Komisją planowane transakcje łączeniowe, tak by uniknąć w przyszłości zarzutów dotyczących naruszenia tego przepisu. Z drugiej jednak strony nasiliły się również praktyki przedsiębiorstw polegające na takim konstru- owaniu transakcji, by ominąć „zagrożenia”, których źródłem może być Ko- misja. Wszystko to stwarzało stan niepewności co do zachodzących w go- spodarce najpoważniejszych zmian strukturalnych, a tym samym mogło stanowić istotną barierę rozwoju. 4. Kolejnym ważnym krokiem Trybunału stymulującym wprowadze- nie wspólnotowej kontroli koncentracji przedsiębiorstw było orzeczenie z 1987 r. w sprawie BAT Reynolds. Komisja zdecydowała się tu, wbrew swojemu wcześniejszemu stanowisku, zastosować art. 85 i 86 TEWG do na- bycia istotnego, choć mniejszościowego udziału przez spółkę Philip Morris w przedsiębiorstwie konkurencyjnym – spółce Rothmans. Ostatecznie, po wprowadzeniu przez zainteresowane przedsiębiorstwa zmian w strukturze transakcji, Komisja nie dopatrzyła się jednak naruszenia tych przepisów. Decyzja Komisja została jednak zaskarżona do ETS przez konkurentów łą- czących się firm, a to przedsiębiorstwa BAT i Reynolds, które wskazywały m.in., iż sporna transakcja będzie miała w sposób nieuchronny wpływ na zachowania rynkowe uczestniczących w niej konkurencyjnych podmio- tów, zwłaszcza że dochodzi do niej na wysoce oligopolistycznym rynku, 13. .Por. E. Navarro Varona, A. Font Galarza, J. Folguera Crespo, J. Briones Alonso, Merger Control in the European Union. Law, Economics and Practice, Oxford 2005, s. 2; M. Szydło, Stosowanie art. 81 i 82 Traktatu ustanawiającego Wspólnotę Europejską do operacji koncentracyjnych, PiP 2006, z. 1, s. 57. 23 Rozdział I. Unijna kontrola koncentracji przedsiębiorstw – wprowadzenie pozostającym na dodatek w fazie stagnacji. Choć ostatecznie Trybunał nie stwierdził, by decyzja Komisji naruszała prawo, a w szczególności, by ist- niały dowody przemawiające przeciwko trafności oceny spornej transak- cji dokonanej w decyzji Komisji, to równocześnie wyraźnie zaaprobował możliwość badania takich transakcji w świetle przesłanek z art. 85 TEWG (obecnie art. 101 TFUE). Trybunał wskazał m.in., że: „Gdy nabycie udziałów w kapitale przedsiębiorstwa konkurencyjnego jest uregulowane w porozu- mieniu zawartym między przedsiębiorstwami, które po zawarciu takiego porozumienia pozostają samodzielne, to taki stan faktyczny należy najpierw zbadać w świetle art. 85. Chociaż samo nabycie przez jedno przedsiębior- stwo udziałów w kapitale przedsiębiorstwa konkurencyjnego nie jest samo w sobie zachowaniem ograniczającym konkurencję, to jednak może ono służyć jako instrument wywierania nań takiego wpływu, że konkurencja na rynku, na którym oba funkcjonują, będzie ograniczona lub zniekształ- cona. W szczególności będzie tak wtedy, gdy poprzez nabycie udziałów lub za pomocą zawartych w porozumieniu klauzul dodatkowych, przed- siębiorstwo inwestujące zapewnia sobie prawną lub faktyczną kontrolę nad zachowaniem innego przedsiębiorstwa, albo wtedy, gdy porozumie- nie przewiduje nawiązanie współpracy lub tworzy struktury, które mogą być w tym celu wykorzystane; będzie tak także wtedy, gdy porozumienie daje przedsiębiorstwu inwestującemu możliwość wzmocnienia swojej po- zycji w okresie późniejszym i przejęcia rzeczywistej kontroli nad drugim przedsiębiorstwem”14.. Stanowisko Trybunału oznaczało w szczególności, iż nie tylko domi- nant rynkowy nabywający udziały w innym przedsiębiorstwie konkuren- cyjnym może obawiać się interwencji Komisji na podstawie art. 86 TEWG (obecnie art. 102 TFUE), ale także każde inne przedsiębiorstwo, dokonują- ce tego typu transakcji może zostać poddane kontroli w świetle przesłanek z art. 85 TEWG (obecnie art. 101 TFUE)15. Stanowiło to w praktyce znacz- ne powiększenie władzy Komisji w odniesieniu do zmian strukturalnych 14. .Wyrok ETS w połączonych sprawach 141 i 156/84, British American Tobacco Company Limited oraz R.J. Reynolds Industries Inc. v. Komisja, Zb. Orz. 1987, s. 4487, teza 2. Streszczenie wyroku w języku polskim zostało zawarte w pracy: A. Jurkowska, T. Skoczny (red.), Orzecznictwo sądów wspólnotowych..., s. 249–255. 15. .M. Szydło podnosi jednak, iż możliwość zastosowania art. 81 TWE (obecnie art. 101 TFUE) jest wyłączona w przypadku nabycia w konkurencyjnym przedsiębiorstwie większościowego pakietu udziałów lub akcji od konkurenta, jak również w przypadku fuzji przedsiębiorstw. W tym przypadku, zdaniem tego autora, zastosowanie powinny znaleźć przepisy rozporządzenia nr 139/2004. Zob. M. Szydło, Stosowanie art. 81 i 82..., s. 58–63. 24 Rozdział I. Unijna kontrola koncentracji przedsiębiorstw – wprowadzenie w gospodarce, przy równoczesnym istotnym zwiększeniu ryzyk dla zain- teresowanych firm. Pamiętać bowiem należy, że art. 85 ust. 2 TEWG (obec- nie art. 101 ust. 2 TFUE) przewiduje wprost skutek w postaci nieważności ex lege porozumienia sprzecznego z art. 85 ust. 1 TEWG (obecnie art. 101 ust. 1 TFUE). Mogło to zatem oznaczać ogromne komplikacje dla zainte- resowanych firm i dokonywanych przez nie transakcji, często o znacznej wartości. Wszystko to sprawiało, iż państwa członkowskie zdecydowały się wrócić do sprawy uchwalenia szczególnych przepisów dotyczących wspólnotowej kontroli koncentracji. W zaistniałej sytuacji przepisy takie mogły jawić się jako narzędzie zwiększenia pewności prawa i zapewnie- nia przedsiębiorstwom jasnych, przewidywalnych reguł dotyczących ich koncentracji, a tym samym ograniczyć koszty transakcyjne oraz stwarzać lepsze warunki dla możliwie najlepszej alokacji zasobów w gospodarce. Ostatecznie projekt stosownego rozporządzenia wspólnotowego został przyjęty przez Radę 21 grudnia 1989 r. Weszło ono w życie 21 września 1990 r.16 (rozporządzenie nr 4064/89). 5. Jak wskazuje się w literaturze, rozporządzenie nr 4064/89 miało od początku dwie podstawowe funkcje. Po pierwsze, stanowić miało narzędzie oceny, zastosowania środków zaradczych, a nawet wprowadzenia zakazu koncentracji wywierających antykonkurencyjne skutki na wspólnym rynku lub istotnej jego części. Po drugie, miało ustanawiać jednolite ramy proce- duralne i materialnoprawne dla oceny tego rodzaju transakcji1.. Rozporządzenie nr 4064/89 wprowadziło zatem obowiązek uprzed- niej notyfikacji do Komisji wszelkich połączeń przedsiębiorstw o wymia- rze wspólnotowym1. O uzyskaniu tego wymiaru decydować miała przy tym określona wielkość obrotów zaangażowanych firm. Łączny światowy obrót wszystkich przedsiębiorstw uczestniczących w koncentracji wyno- sić powinien zatem więcej niż 5 mld ECU, zaś łączny obrót przypadający na Wspólnotę, każdego z co najmniej dwóch przedsiębiorstw uczestniczą- cych w koncentracji, wynosić miał więcej niż 250 mln ECU. Koncentracja uzyskiwała wymiar wspólnotowy, a tym samym podlegała kontroli Komi- sji, gdy oba te progi zostały przekroczone w danej sprawie, chyba że każ- 16. .Zob. szerzej: C.J. Cook, C.S. Kerse, EC Merger..., s. 3–4; A. Jones, B. Sufrin, EC Competition..., s. 950–952; E. Misiejuk, komentarz do wyroku ETS w sprawie BAT Reynolds (w:) A. Jurkowska, T. Skoczny (red.), Orzecznictwo sądów wspólnotowych..., s. 254; O. Koch (w:) G. Hirsch, F. Montag, F.J. Säcker (red.), Competition Law..., s. 1904–1910. 1. .P. Christensen, K. Fountoukakos, D. Sjöblom (w:) J. Faull, A. Nikpay (red.), The EC Law of Competition, Oxford 2007, s. 423. 1. .Art. 4 rozporządzenia nr 4064/89. 25 Rozdział I. Unijna kontrola koncentracji przedsiębiorstw – wprowadzenie de z przedsiębiorstw uczestniczących w koncentracji uzyskiwało więcej niż dwie trzecie swoich łącznych obrotów przypadających na Wspólnotę w jednym i tym samym państwie członkowskim. Zaistnienie tej ostatniej sytuacji oznaczało wyłączenie danej koncentracji z zakresu działania roz- porządzenia nr 4064/8919. Do czasu zakończenia postępowania przed Komisją koncentracja nie mogła zostać wprowadzona w życie20. Komisja uzyskała przy tym wyłącz- ność w zakresie oceny koncentracji posiadających wymiar wspólnotowy z punktu widzenia prawa konkurencji, z wyłączeniem tym samym kom- petencji organów państw członkowskich21. Mogła ona zakazać danego łą- czenia, gdy stwarzało ono lub umacniało pozycję dominującą, w rezultacie czego skuteczna konkurencja na wspólnym rynku lub jego znaczącej części zostałaby znacząco utrudniona22.. 6. Kilka pierwszych lat funkcjonowania rozporządzenia nr 4064/89 dało podstawy do ponownego przemyślenia przyjętych rozwiązań23..W.1996. roku ukazała się zielona księga Komisji w tej sprawie, wskazująca na ko- nieczność rozważenia takich problemów, jak np. rewizja postanowień do- tyczących progów decydujących o uzyskaniu przez daną koncentrację wy- miaru wspólnotowego, konieczność złożenia wielu notyfikacji krajowych w przypadku transakcji, do których rozporządzenie nr 4064/89 nie znaj- duje zastosowania, traktowanie wspólnych przedsiębiorstw (joint ventures) w przepisach dotyczących kontroli koncentracji24.. Nowelizacja tego rozporządzenia została dokonana rozporządzeniem Rady nr 1310/97 z dnia 30 czerwca 1997 r.25 Zmieniła ona m.in. kryteria do- tyczące wielkości obrotów decydujących o uzyskaniu przez daną transak- cję wymiaru wspólnotowego. W konsekwencji kontroli Komisji poddano także koncentracje, które nie spełniały wprawdzie dotychczas obowiązują- cych progów w zakresie obrotów uzyskiwanych w skali światowej (5 mld ECU) oraz w skali wspólnotowej (250 mln ECU), tym niemniej osiągały 19. .Zob. art. 1 i 5 rozporządzenia nr 4064/89. 20 Art. 7 rozporządzenia nr 4064/89. 21. .Art. 21 rozporządzenia nr 4064/89. 22. .Art. 2 ust. 3 i art. 8 ust. 3 rozporządzenia nr 4064/89. 23. .Na temat procesu reformy wspólnotowej kontroli koncentracji zob. szerzej: O. Koch (w:) G. Hirsch, F. Montag, F.J. Säcker (red.), Competition Law..., s. 1910–1916. Zob. także: I. Zużewicz (w:) Z. Brodecki (red.), Konkurencja, Warszawa 2004, s. 305–307. 24. .Zob. European Commission, Green Paper on the Review of the Merger Regulation, COM(1996) 25. .Dz. Urz. L 180 z 09.07.1997, s. 1. 19 final. 26 Rozdział I. Unijna kontrola koncentracji przedsiębiorstw – wprowadzenie nowowprowadzone progi odwołujące się na zasadzie koniunkcji do wiel- kości obrotów światowych (2,5 mld ECU w odniesieniu do wszystkich za- angażowanych przedsiębiorstw), wielkości obrotów w skali przynajmniej trzech państw członkowskich (100 mln ECU w odniesieniu do wszystkich zaangażowanych przedsiębiorstw oraz 25 mln ECU w odniesieniu do przy- najmniej dwóch zaangażowanych przedsiębiorstw) oraz wielkości obrotów osiąganych w skali Wspólnoty (100 mln ECU w odniesieniu do każdego z przynajmniej dwóch zaangażowanych przedsiębiorstw). Zmianie uległy także przepisy odnoszące się do wspólnych przedsiębiorstw (joint ventures). Uproszczono bowiem w stosunku do pierwotnego tekstu rozporządzenia nr 4064/89 definicję wspólnego przedsiębiorstwa o charakterze koncen- tracyjnym. Zgodnie z nowym brzmienie art. 3 ust. 2 tego rozporządzenia, „Utworzenie wspólnego przedsiębiorstwa, pełniącego w sposób trwały wszystkie funkcje samodzielnego podmiotu gospodarczego, stanowi kon- centrację w rozumieniu ust. 1 lit. b”26. Zreformowano także przepisy doty- czące przekazywania spraw między Komisją a organami państw członkow- skich, wyjaśniając i usprawniając odpowiednie mechanizmy przewidziane w rozporządzeniu nr 4064/89. 7. Proces kolejnej nowelizacji rozporządzenia nr 4064/89 zapoczątko- wała zielona księga Komisji z 2001 roku2. Wskazywała ona na kilka pod- stawowych problemów, których rozwiązanie przyczynić się ma do lepsze- go funkcjonowania wspólnotowej kontroli koncentracji. Należały do nich m.in. kwestie wielości zgłoszeń do organów poszczególnych państw człon- kowskich w przypadku, gdy dana transakcja nie posiada wymiaru wspól- notowego, usprawnienia i uproszczenia procedury przekazywania spraw między Komisją a organami państw członkowskich, wybrane zagadnienia dotyczące pojęcia „koncentracja”, problemy zachowania lub zmiany dotych- czas stosownego testu dominacji jako decydującego o zgodności koncen- tracji ze wspólnym rynkiem, a także kwestie proceduralne, w tym problem terminów znajdujących zastosowanie w procedurze kontroli koncentracji. Jak z powyższego przeglądu wynika, pewne sprawy zostały podniesione przez Komisję po raz kolejny (np. kwestia wielości notyfikacji), albowiem 26. .Przepis ten odpowiada brzmieniu aktualnie obowiązującego art. 3 ust. 4 rozporządzenia nr 139/2004. Zob. szerzej np. D.G. Goyder, J. Goyder, A. Albors-Llorens, Goyder’s..., s. 464–465. 2. .Zob. European Commission, Green Paper on the Review of Council Regulation (EEC) No. 4064/89, Brussels, 11.12.2001, COM(2001) 745/6 final. Zob. także: B. Pęczalska, Kontrola koncentracji w Unii Eu- ropejskiej (rozporządzenie nr 139/2004) (w:) E. Piontek (red.), Reforma wspólnotowego prawa konkurencji, Warszawa 2005, s. 173–176. 2 Rozdział I. Unijna kontrola koncentracji przedsiębiorstw – wprowadzenie wcześniej nie doczekały się adekwatnego rozwiązania przez Radę. Istot- nym czynnikiem, który wpływał na proces reformy wspólnotowej kon- troli koncentracji, były także kończące się ówcześnie negocjacje akcesyjne z dziesięcioma nowymi państwami (wśród nich z Polską). Przystąpienie do Unii Europejskiej tak znacznej liczby nowych państw członkowskich wy- magało m.in. adekwatnej odpowiedzi również w odniesieniu do mechani- zmu alokacji spraw między Komisję a organy krajowe. Warto wspomnieć również o tym, iż w ciągu kilkunastu lat funkcjonowania rozporządzenia nr 4064/89 znacznie zwiększyła się liczba koncentracji zgłaszanych Komi- sji do oceny. Przykładowo, w 1991 roku notyfikowano Komisji 64 sprawy, w 1995 – 110 spraw, a w 2001 roku (rekordowym pod tym względem) – 335 spraw. Usprawnienie postępowania przed Komisją stawało się zatem kwe- stią wymagającą pilnego rozwiązania. Wpływ na reformę rozporządze- nia nr 4064/89 miała również sytuacja międzynarodowa, w tym powstanie Międzynarodowej Sieci Konkurencji (International Competition Network) oraz przejęcie w jej ramach rekomendacji dotyczących kontroli koncentra- cji. Wskazując na przyczyny reformy nie można pominąć również współ- pracy transatlantyckiej Komisji z organami ochrony konkurencji USA oraz wpływu amerykańskiego prawa antytrustowego na prawo wspólnotowe2.. Last but not least wspomnieć również należy o roli Sądu Pierwszej Instancji w reformowaniu wspólnotowej kontroli koncentracji. W 2002 roku wydał on trzy ważne wyroki w sprawach zaskarżonych decyzji Komisji zakazu- jących koncentracji29. Wszystkie trzy decyzje zostały uznane przez SPI za nieważne. Wskazywało to wyraźnie na potrzebę usprawnienia wewnętrz- nych procedur Komisji, tak by móc sprostać wymogom sądów wspólno- towych co do standardów postępowania dowodowego oraz uzasadnienia decyzji w sprawach koncentracji przedsiębiorstw30.. 8. Proces uzgadniania nowych rozwiązań prawnych zakończył się ostatecznie uchwaleniem przez Radę 20 stycznia 2004 r. nowego rozporzą- dzenia nr 139/2004 w sprawie kontroli koncentracji przedsiębiorstw31, któ- re zastąpiło rozporządzenie nr 4064/89. Wprowadzane zmiany okazały się bowiem tak duże, że z uwagi na wymogi przejrzystości tekstu prawnego 2. .Sprawy te zostaną przedstawione szerzej w kolejnych rozdziałach pracy. 29. .Zob. wyroki SPI w sprawach: T-342/99, Airtours v. Komisja, Zb. Orz. 2002, s. II-2585; T-310/01 Schneider Electric v. Komisja, Zb. Orz. 2002, s. II-4071; T-5/02, Tetra Laval v. Komisja, Zb. Orz. 2002, . s..II-431. 30 Zob. szerzej: P. Christensen, K. Fountoukakos, D. Sjöblom, Mergers..., s. 424–426, 428–429. 31. .Dz. Urz. UE L 24 z 29.01.2004, s. 1. 2 Rozdział I. Unijna kontrola koncentracji przedsiębiorstw – wprowadzenie nie zdecydowano się poprzestać na prostej nowelizacji obowiązującego do- tychczas rozporządzenia32. Rozporządzenie nr 139/2004 zostało następnie uzupełnione rozporządzeniem wykonawczym Komisji, a to rozporządze- niem nr 802/2004 z dnia 7 kwietnia 2004 r.33 To ostatnie rozporządzenie było nowelizowane w 2006 (w związku z przystąpieniem do UE Bułgarii i Ru- munii) i w 2008 roku (zmiany o charakterze ściśle merytorycznym)34. Komisja przyjęła również szereg aktów soft law, wyjaśniających jej sposób podejścia do wielu kwestii szczegółowych dotyczących stosowania wyżej wymienionych rozporządzeń. Do najważniejszych należą: skonsoli- dowane obwieszczenie dotyczące kwestii jurysdykcyjnych (2008/C 95/01)35, obwieszczenie w sprawie odsyłania spraw dotyczących koncentracji (2005/C. 56/02)36, wytyczne w sprawie oceny horyzontalnego połączenia przedsię- biorstw (2004/C 31/03)3, wytyczne w sprawie oceny niehoryzontalnych połączeń przedsiębiorstw (2008/C 265/07)3 oraz zawiadomienie w sprawie środków zaradczych (2008/C 267/01)39. Warto zaznaczyć, iż kierując się wy- mogami wynikającymi z art. 1 ust. 4 i art. 4 ust. 6 rozporządzenia nr 139/2004 Komisja w dniu 18 czerwca 2009 r. przyjęła sprawozdanie dotyczące progów i kryteriów decydujących o objęciu koncentracji zakresem kontroli wspól- notowej oraz funkcjonowania mechanizmu odesłania sprawy do Komisji lub do organów krajowych40. Komisja uznała tam, iż aktualnie obowiązują- ce przepisy są co do zasady dostatecznie efektywne w odróżnieniu spraw, które posiadają znaczenie wspólnotowe, od spraw o charakterze przede wszystkim krajowym, a także we wprowadzeniu w życie zasady „poje- dynczej instytucji” (one-stop shop) oraz zasady „bardziej odpowiedniego organu” (more appropriate authority). Komisja dostrzegła jednak w swym raporcie możliwości wprowadzenia pewnych reform w zakresie systemu odsyłania spraw. Komisja nie zaproponowała jednak żadnych nowych roz- wiązań, oczekując w szczególności na reakcję państw członkowskich (Rady) na przedłożony im raport. 32. .Zob. pkt 1 motywów rozporządzenia nr 139/2004. 33. .Rozporządzenie Komisji w sprawie wykonania rozporządzenia Rady (WE) nr 139/2004 w sprawie kontroli koncentracji przedsiębiorstw, Dz. Urz. UE L 133 z 30.04.2004, s. 1. 34. .Zob. Dz. Urz. UE L 362 z 20.12.2006, s. 1 i Dz. Urz. UE L 279 z 22.10.2008. s. 3. 35. .Dz. Urz. UE C 95 z 16.04.2008, s. 1. 36. .Dz. Urz. UE C 56 z 05.03.2005, s. 2. 3. .Dz. Urz. UE C 31 z 05.02.2004, s. 5. 3. .Dz. Urz. UE C 265 z 18.10.2008, s. 6. 39. .Dz. Urz. UE C 267 z 22.10.2008, s. 1. 40 Zob. Communication from the Commission to the Council. Report on the functioning of Regulation No. 139/2004, COM(2009) 281 final. 29 Rozdział I. Unijna kontrola koncentracji przedsiębiorstw – wprowadzenie 9. Rozporządzenie nr 139/2004 zachowało wiele podstawowych rozwiązań funkcjonujących po rządami wcześniejszego rozporządzenia nr 4064/8941. Przede wszystkim utrzymana została zasada, iż koncentracje42. o wymiarze wspólnotowym (o czym decyduje generalnie wielkość obro- tów zainteresowanych przedsiębiorstw) podlegają wyłącznej jurysdykcji Komisji (zasada „pojedynczej instytucji” – one-stop shop)43. Tym samym kon- centracje, które nie osiągają określonych w rozporządzeniu progów i kryte- riów obrotów, podlegają badaniu przez organy krajowe i przy zastosowaniu krajowych przepisów dotyczących kontroli koncentracji. Zasada ta nie jest jednak bezwzględna. Zarówno na etapie poprze- dzającym formalne zgłoszenie (możliwości takiej nie było pod rządami roz- porządzenia nr 4064/89)44, jak i po dokonaniu takiego zgłoszenia45 sprawa może zostać bowiem (przy spełnieniu określonych przesłanek) przekazana do organu lub organów krajowych. Istnieje także możliwość przejęcia przez Komisję (zarówno na etapie poprzedzającym zgłoszenie46, jak i po dokona- niu zgłoszenia4) sprawy koncentracji, które nie posiada wymiaru wspólno- towego. Sprawy te zostaną szerzej przedstawione w rozdziale III. Zgłoszenie koncentracji do Komisji powinno nastąpić na specjalnym formularzu CO4. Jeżeli zgłoszenie zawiera komplet wymaganych informacji, 41. .Por. T. Skoczny, Stosowanie wspólnotowych reguł konkurencji – także w Polsce – po 1 maja 2004 r. (w świetle wspólnotowych rozporządzeń nr 1/2003 i 139/2004 oraz nowelizacji ustawy o ochronie konkurencji i konsumentów z 2004 r.), Kwartalnik Prawa Publicznego 2004, nr 2, s. 163–166. Na temat zmian w zakresie wspólnotowej kontroli koncentracji wprowadzonych przez rozporządzenie nr 139/2004 zob. np. S. Mau- dhuit, T. Soames, Changes in EU Merger Control, cz. 1, cz. 2, cz. 3, ECLR 2005, vol. 26, s. odpowiednio: 57–64, 75–82, 144–150; B. Pęczalska, Kontrola koncentracji..., s. 169–269; M. Sendrowicz, Kontrola koncentracji przedsiębiorców w prawie Unii Europejskiej – wybrane zagadnienia (w:) A. Łazowski, R. Ostrihansky (red.), Współczesne wyzwania europejskiej przestrzeni prawnej..Księga pamiątkowa dla uczczenia 70. urodzin Profe- sora Eugeniusza Piontka, Kraków 2005, s. 379–408; M. Szydło, Kontrola operacji koncentracyjnych w prawie wspólnotowym. Wybrane zagadnienia prawne, Studia Europejskie 2005, nr 4, s. 75–100; K. Strzyczkowski, Kontrola koncentracji przedsiębiorstw w prawie wspólnotowym, PUG 2006, nr 4, s. 2–14; T. Korbutowicz (w:) A. Cieśliński (red.), Wspólnotowe prawo gospodarcze, t. II, Warszawa 2007, s. 636–643; T. Skoczny, Przeciwdziałanie nadmiernej koncentracji (w:) J. Barcz (red.), Prawo Unii Europejskiej. Prawo materialne i polityki, Warszawa 2005, s. II-387–II-406; M. Królikowska-Olczak, Kontrola koncentracji przedsiębiorstw w prawie konkurencji Unii Europejskiej (w:) R. Biskup, M. Ganczar red., Warunki podejmowania i prowadzenia działalności gospodarczej w rejonach przygranicznych Polski i Ukrainy, Lublin 2007, s. 46–52; P. Sobolewski, Koncentracja przedsiębiorców we wspólnotowym prawie konkurencji, PPH 2007, nr 6, s. 27–33. 42. .Pojęcie koncentracji zostało zdefiniowane w art. 3 rozporządzenia nr 139/2004. 43. .Art. 1 i 5 rozporządzenia nr 139/2004. Zob. szerzej rozdział II. 44. .Art. 4 ust. 4 rozporządzenia nr 139/2004. 45. .Art. 9 rozporządzenia nr 139/2004. 46. .Art. 4 ust. 5 rozporządzenia nr 139/2004. 4. .Art. 22 rozporządzenia nr 139/2004. 4. .Art. 4 ust. 1–2 rozporządzenia nr 139/2004. 30 Rozdział I. Unijna kontrola koncentracji przedsiębiorstw – wprowadzenie rozpoczyna bieg 25-dniowy termin, w którym Komisja powinna wydać de- cyzję kończącą pierwszą fazę postępowania (w szczególnych przypadkach termin ten ulega przedłużeniu do 35 dni roboczych)49. Komisja może uznać, że koncentracja nie wchodzi w zakres rozporządzenia lub nie wzbudza po- ważnych wątpliwości co do jej zgodności z rynkiem wewnętrznym (wraz z wejściem w życie traktatu z Lizbony pojęcie wspólnego rynku zostało za- stąpione pojęciem rynku wewnętrzego – por. np. art. 4 ust. 3 TUE i art. 26 TFUE)50. Obie te decyzją kończą postępowanie przed Komisją. W przypad- ku gdy zgłoszona koncentracja posiadająca wymiar wspólnotowy wzbudza jednak poważne wątpliwości co do jej zgodności z rynkiem wewnętrznym, Komisja rozpoczyna drugą fazę postępowania, która powinna zakończyć się decyzją w ciągu 90 dni (wyjątkowo 125 dni) roboczych licząc od daty wsz- częcia postępowania51. Bezskuteczny upływ terminów przewidzianych przez rozporządzenie nr 139/2004 na załatwienie sprawy przez Komisję wywołuje daleko idące skutki materialnoprawne. Skutkuje bowiem uznaniem danej koncentracji za zgodną z rynkiem wewnętrznym z mocy samego prawa52.. Podkreślić należy, iż koncentracja nie może zostać wprowadzona w życie ani przed jej zgłoszeniem do Komisji, ani do czasu uznania jej za zgodną z ryn- kiem wewnętrznym (w formie stosownej decyzji Komisji lub ex lege)53. Rozporządzenie nr 139/2004 wprowadziło nowy test zgodności kon- centracji ze wspólnym rynkiem (obecnie rynkiem wewnętrznym). W miejsce dotychczasowych kryteriów dotyczących wyłącznie uzyskania lub umoc- nienia pozycji dominującej Komisja bada obecnie, czy dana koncentracja „przeszkadza znacząco skutecznej konkurencji” (significantly impede effective competition)54. Stworzenie lub umocnienie pozycji dominującej pozostaje zaś jedynie szczególnym przypadkiem tego rodzaju przeszkody55.. W ramach tego badania Komisja kieruje się trzema zestawami kryte- riów szczegółowych56. Pierwszy z nich dotyczy potrzeby zachowania i roz- woju skutecznej konkurencji na rynku wewnętrznym5. Oznacza to w szcze- gólności konieczność uwzględnienia struktury rynku oraz rzeczywistej lub 49. .Art. 10 ust. 1 rozporządzenia nr 139/2004. 50 Art. 6 ust. 1 lit. a–b rozporządzenia nr 139/2004. 51. .Art. 10 ust. 3 rozporządzenia nr 139/2004. 52. .Art. 10 ust. 6 rozporządzenia nr 139/2004. 53. .Art. 7 rozporządzenia nr 139/2004. 54. .Formułę tę określa się jako „test SIEC”. 55. .Art. 2 i 8 rozporządzenia nr 139/2004. 56. .Odrębne kryteria dotyczą kontroli przez Komisję koordynacyjnych skutków utworzenia wspólnego przedsiębiorstwa. Zob. art. 2 ust. 4 i 5 rozporządzenia nr 139/2004. 5. .Art. 2 ust. 1 lit. a rozporządzenia nr 139/2004. 31 Rozdział I. Unijna kontrola koncentracji przedsiębiorstw – wprowadzenie potencjalnej konkurencji ze strony przedsiębiorstw zlokalizowanych w UE lub poza nią. Drugi zestaw kryteriów odnosi się do poszczególnych ryn- ków dotkniętych koncentracją oraz do zainteresowanych przedsiębiorstw uczestniczących w koncentracji5. Komisja powinna zatem zbadać pozycję rynkową zainteresowanych przedsiębiorstw oraz ich siłę ekonomiczną i fi- nansową, możliwości dostępne dla dostawców i użytkowników, ich dostęp do zaopatrzenia lub rynków, wszelkie prawne lub inne bariery wejścia na rynek, a także trendy podaży i popytu w stosunku do właściwych dóbr i usług. Trzeci zestaw kryteriów wiąże się z koniecznością uwzględnienia w procedurze badania koncentracji o wymiarze wspólnotowym interesów konsumentów pośrednich i końcowych oraz kwestii dotyczących rozwoju postępu technicznego i gospodarczego59. Wymogi postępu technicznego i gospodarczego (wymogi efektywności) mogą zostać przy tym uwzględ- nione tylko pod warunkiem, że postęp ten dokonuje się z korzyścią dla konsumentów i nie stanowi przeszkody dla konkurencji60. Efektywne stosowanie przepisów rozporządzenia zapewniają prze- pisy dotyczące prawa żądania przez Komisję koniecznych informacj
Pobierz darmowy fragment (pdf)

Gdzie kupić całą publikację:

Współpraca Komisji Europejskiej z organami ochrony konkurencji w sprawach kontroli koncentracji przedsiębiorstw
Autor:

Opinie na temat publikacji:


Inne popularne pozycje z tej kategorii:


Czytaj również:


Prowadzisz stronę lub blog? Wstaw link do fragmentu tej książki i współpracuj z Cyfroteką: