Cyfroteka.pl

klikaj i czytaj online

Cyfro
Czytomierz
00065 007036 13267278 na godz. na dobę w sumie
Współpraca regionalna państw Grupy Wyszehradzkiej. Doświadczenia i perspektywy - ebook/pdf
Współpraca regionalna państw Grupy Wyszehradzkiej. Doświadczenia i perspektywy - ebook/pdf
Autor: Liczba stron: 320
Wydawca: Uniwersytet Śląski Język publikacji: polski
ISBN: 978-83-226-3271-0 Data wydania:
Lektor:
Kategoria: ebooki >> dokument, literatura faktu, reportaże >> polityka
Porównaj ceny (książka, ebook (-21%), audiobook).

Celem książki jest ocena dorobku i osiągnięć Grupy Wyszehradzkiej po dwudziestu pięciu latach jej istnienia. Praca obejmuje zatem okres od 1991 roku, kiedy powstał początkowo Trójkąt Wyszehradzki, a następnie w użycie weszła nazwa Grupa Wyszehradzka jako ugrupowanie czterech państw Europy Środkowej: Czech, Polski, Słowacji i Węgier, aż do 2016 roku, kiedy przypadała dwudziesta piąta rocznica Grupy Wyszehradzkiej. Stało się to istotną przesłanką do podsumowania współpracy, jej znaczenia i roli, pokazania sukcesów i porażek i przedstawienia współpracy wyszehradzkiej w ujęciu wielowymiarowym, w czym autorka upatruje atutu pracy – nie skupia się bowiem wyłącznie na sferze politycznej współpracy, ale opisuje także współpracę sektorową w różnych dziedzinach oraz wymiar obywatelski, społeczny, realizowany w dużej mierze przez Międzynarodowy Fundusz Wyszehradzki. W pracy znalazły rozwinięcie zagadnienia dotyczące genezy i mechanizmów funkcjonowania Grupy Wyszehradzkiej, przedmiotu jej działania i najważniejszych tematów podejmowanej współpracy, czynników, które wpływały i wpływają na przebieg i charakter współpracy, celów, jakie przyświecały państwom wyszehradzkim w okresie przedakcesyjnym oraz po ich wejściu do Unii Europejskiej i NATO oraz perspektyw rozwoju Grupy Wyszehradzkiej w zmieniającej się dynamicznie Europie.

 

Praca jest adresowana do szerokiego kręgu odbiorców, w tym do studentów kierunku politologia, stosunki międzynarodowe, bezpieczeństwo międzynarodowe i narodowe, a także politologów, specjalistów od stosunków międzynarodowych.

Znajdź podobne książki Ostatnio czytane w tej kategorii

Darmowy fragment publikacji:

A n n a C z y ż Anna Czyż Współpraca regionalna państw Grupy Wyszehradzkiej Doświadczenia i perspektywy W s p ó ł p r a c a i r e g o n a n a l p a ń s t w G r u p y W y s z e h r a d z k i e j V4 Współpraca regionalna państw Grupy Wyszehradzkiej Doświadczenia i perspektywy Anna Czyż Współpraca regionalna państw Grupy Wyszehradzkiej Doświadczenia i perspektywy Wydawnictwo Uniwersytetu Śląskiego ■ Katowice 2018 Redaktor serii: Nauki Polityczne Mariusz Kolczyński Recenzent Jacek Zieliński Spis treści Wstęp Rozdział 1 Współpraca regionalna w stosunkach międzynarodowych 1.1.  Region i regionalizm w stosunkach międzynarodowych 1.2.  Europa Środkowa jako region 1.3.  Współpraca regionalna w Europie 1.4.  Grupa Wyszehradzka na tle innych form współpracy regionalnej w Europie Środkowo-Wschodniej 1.4.1.  Nowy regionalizm 1.4.2.  Inicjatywa Środkowoeuropejska 1.4.3.  Współpraca bałtycka 1.4.3.1. Rada Państw Morza Bałtyckiego 1.4.3.2. Rada Bałtycka 1.4.4.  Organizacja Czarnomorskiej Współpracy Gospodarczej 1.5.  Regiony przygranicznej współpracy w państwach wyszehradzkich 1.5.1.  Euroregiony państw wyszehradzkich 1.5.2.  Europejskie Ugrupowanie Współpracy Terytorialnej 1.6.  Podsumowanie Rozdział 2 Powstanie i funkcjonowanie Grupy Wyszehradzkiej 2.1.  Geneza współpracy w ramach Trójkąta Wyszehradzkiego 2.2.  Cele współpracy wyszehradzkiej 2.3.  Stosunek poszczególnych partnerów do idei współpracy wyszehradz- kiej 2.4.  Miejsce Grupy Wyszehradzkiej w koncepcjach polityki zagranicznej Czech, Polski, Słowacji i Węgier 2.5.  Etapy współpracy wyszehradzkiej 9 23 23 32 39 44 44 49 53 54 57 58 61 66 68 69 71 71 77 80 83 88 6 Spis treści 2.6.  Motywy i mechanizmy współpracy wyszehradzkiej 2.7.  Podsumowanie Rozdział 3 Przedmiot współpracy wyszehradzkiej 3.1.  Współpraca w ramach Grupy Wyszehradzkiej 3.1.1.  Współpraca polityczna i sektorowa 3.1.1.1. Polityka energetyczna 3.1.1.2. Bałkany Zachodnie 3.1.2.  Współpraca gospodarcza 3.2.  Współpraca w ramach Unii Europejskiej 3.2.1.  Integracja europejska 3.2.2. Państwa Grupy Wyszehradzkiej na forum Unii Europejskiej 3.2.2.1. Europejska Polityka Sąsiedztwa 3.2.2.2. Partnerstwo Wschodnie 3.3.  Współpraca w ramach Sojuszu Północnoatlantyckiego 3.4.  Współpraca z innymi partnerami 3.5.  Podsumowanie Rozdział 4 Międzynarodowy Fundusz Wyszehradzki 4.1.  Powstanie i struktura Międzynarodowego Funduszu Wyszehradzkiego 4.2.  Działalność Funduszu i jego budżet 4.3.  Rodzaje grantów przyznawanych przez Międzynarodowy Fundusz Wyszehradzki 4.3.1.  Small Grants (Małe Granty) 4.3.2. Standard Grants (Standardowe Granty) 4.3.3. Strategic Grants (Strategiczne Granty) 4.3.4. Visegrad Strategic Conferences (Wyszehradzkie Konferencje Strate- giczne) 4.3.5. Visegrad University Studies Grant (VUSG) – (Wyszehradzki Grant na Studia Uniwersyteckie) 4.3.6. Visegrad+ (Wyszehrad plus) 4.3.7. V4 – Japan Joint Research Program (Wyszehradzko-Japoński Wspólny Program Badawczy) Wyszehradzki diów) 4.4.  Rodzaje stypendiów przyznawanych przez Międzynarodowy Fundusz 4.4.1.  Visegrad Scholarship Programme (Program Wyszehradzkich Stypen- 4.4.2. Visegrad Scholarship Programme – EaP (Program Wyszehradzkich Stypendiów – Partnerstwo Wschodnie) 4.4.3. Visegrad Scholarships at the Open Society Archives (Wyszehradzkie Stypendia w Archiwum Społeczeństwa Otwartego) 98 126 129 129 129 139 145 149 152 152 161 166 169 174 183 185 187 187 189 192 192 194 195 196 196 197 197 198 198 200 200 Spis treści 7 4.4.4. Visegrad-Taiwan Scholarships (Stypendia Wyszehrad-Tajwan) 4.5.  Rodzaje rezydencji artystycznych przyznawanych przez Międzynaro- 4.5.1.  Visegrad Art Residency Program (VARP) – Visual Sounds Arts dowy Fundusz Wyszehradzki (Sztuki wizualne i dźwiękowe) 4.5.2. VARP – Performing Arts (Sztuki sceniczne) 4.5.3. VARP in New York 4.5.4. Visegrad Literary Residency Program (Wyszehradzki Program Rezy- Rozdział 5 Bilans i perspektywy współpracy regionalnej państw Grupy Wyszehradzkiej 5.1.  Sukcesy i porażki Grupy Wyszehradzkiej 5.2.  Czynniki wzmacniające i osłabiające współpracę w ramach Grupy Wyszehradzkiej na Ukrainie 5.3.  Grupa Wyszehradzka w obliczu nowych wyzwań w Europie 5.3.1.  Unia Europejska w kryzysie 5.3.2. Stanowisko państw Grupy Wyszehradzkiej wobec Rosji oraz konfliktu 5.3.3. Stanowisko państw Grupy Wyszehradzkiej wobec kryzysu migracyjnego 5.3.4. Stanowisko państw Grupy Wyszehradzkiej wobec Brexitu 5.4.  Perspektywy współpracy państw Grupy Wyszehradzkiej 5.5.  Podsumowanie Zakończenie Aneks Bibliografia Wykaz skrótów Wykaz tabel Summary Zusammenfassung dencji Literackiej) Wschodniego) 4.6.  Inne formy działalności Międzynarodowego Funduszu Wyszehradzkiego 4.6.1.  V4 Eastern Partnership (V4EaP) – (Wyszehradzki Program Partnerstwa 4.6.2. International Visegrad Prize (Międzynarodowa Nagroda Wyszehradzka) 4.6.3. Think Visegrad – Wyszehradzki think tank 4.6.4. Czasopisma opiniotwórcze 4.7.  Podsumowanie 200 202 202 203 204 204 205 205 206 207 208 209 211 211 216 222 222 227 238 246 248 257 259 267 283 313 315 317 319 Wstęp Cztery państwa Europy Środkowej (Czechy, Polska, Słowacja i Węgry) będące przedmiotem zainteresowania autorki znalazły się w ostatnich latach w waż- nym punkcie swojego rozwoju w sferze politycznej, gospodarczej i społecznej. Ich udziałem stały się znaczące wydarzenia na kontynencie europejskim, które odcisnęły ogromne piętno na losach wielu milionów obywateli i wyznaczyły kierunek działań dla kolejnych pokoleń. Przemiany zachodzące w tym regionie Europy, zapoczątkowane w 1989 roku, obejmowały politykę wewnętrzną, ale i zagraniczną omawianych państw, ich relacje z nowymi sąsiadami oraz proces integracji europejskiej i euroatlantyckiej. Upadek realnego socjalizmu i gospo- darki centralnie planowanej jako efekty zainicjowanego w 1989 roku procesu transformacji w regionie Europy Środkowo-Wschodniej umożliwiły otwarcie nowego rozdziału w dziejach czterech omawianych państw – budowy podstaw demokracji i gospodarki wolnorynkowej na wzór systemów politycznych i gospo- darczych funkcjonujących w państwach Europy Zachodniej. Zmiana perspek- tywy w stosunkach międzynarodowych oznaczała zwrot z orientacji wschodniej na zachodnią poprzez dążenia do likwidacji struktur dotychczasowego bloku wschodniego, tzn. Rady Wzajemnej Pomocy Gospodarczej (RWPG; ang. Council for Mutual Economic Assistance; istniejącej od 1949 roku) oraz Układu Warszaw- skiego (istniejącego od 1955 roku) z jednej strony, a z drugiej – zabiegi o włącze- nie w struktury współpracy politycznej, gospodarczej i obronnej państw Europy Zachodniej i Stanów Zjednoczonych, czyli uzyskanie członkostwa w Europej- skiej Wspólnocie Gospodarczej (EWG; ang. European Economic Community – EEC; od 1992 roku w Unii Europejskiej – UE; ang. European Union – EU) oraz w Sojuszu Północnoatlantyckim (ang. North Atlantic Treaty Organization – NATO). Jednym z elementów procesu przemian zachodzących w omawia- nych państwach stał się proces reorientacji ich polityki zagranicznej, którego ważnym aspektem był rozwój współpracy regionalnej obejmującej te właś- nie państwa. Przejawem zjawiska określanego w literaturze „nowym regiona- 10 Wstęp lizmem”1 stało się powołanie do życia ugrupowania regionalnego funkcjonu- jącego początkowo pod nazwą Trójkąt Wyszehradzki (ang. Visegrad Triangle; tworzyły go Czechosłowacja, Polska i Węgry), a po rozpadzie Czechosłowacji przemianowanego na Grupę Wyszehradzką (ang. Visegrad Group2 – V4), która obejmuje Czechy, Polskę, Słowację i Węgry. Deklarację założycielską początkowo Trójkąta Wyszehradzkiego, a następ- nie Grupy Wyszehradzkiej podpisali podczas spotkania w węgierskim mieście Wyszehrad (węg. Visegrád, czes. oraz słow. Vyšehrad) 15 lutego 1991 roku pre- zydenci Czechosłowacji i Polski – Václav Havel i Lech Wałęsa, oraz premier Węgier József Antall. Celem ugrupowania była współpraca regionalna oraz wspólne dążenie do struktur euroatlantyckich. Dnia 15 lutego 2016 roku minęła 25. rocznica powstania tej struktury współpracy, fakt ten stał się zatem dla autorki podstawą do przedstawienia pewnych podsumowań działalności Grupy Wyszehradzkiej oraz do podjęcia próby oceny jej dorobku. Przez owe 25 lat ist- nienia Grupa Wyszehradzka doznawała wzlotów i upadków, osiągała sukcesy, ale także i doświadczała porażek, wielokrotnie ogłaszano jej koniec. W całej historii jej działania wyraźną cezurą czasową, która determinowała przebieg, charakter i znaczenie współpracy państw członkowskich, stała się ich akcesja do Unii Europejskiej w 2004 roku. Z punktu widzenia istnienia i funkcjono- wania Grupy Wyszehradzkiej należy wyraźnie rozróżnić cele współpracy i jej doświadczenia w okresie przedakcesyjnym oraz po wejściu Czech, Polski, Sło- wacji i Węgier do UE. Każde z państw należące do V4 ma swoje wewnętrzne priorytety i to przede wszystkim o nie dbało, dba i będzie dbać w Unii Europej- skiej, „nie wyklucza to jednak współpracy tam, gdzie interesy wyszehradzkiej czwórki okazują się zbieżne, tak jak zbieżnym, wspólnym celem była integracja euroatlantycka. Wskazane jest zatem realistyczne, a nie maksymalistyczne spoj- rzenie na Grupę Wyszehradzką, niestawianie jej zbyt wygórowanych wymagań i elastyczne dostosowywanie się do sytuacji”3. W wielu przypadkach Grupa Wyszehradzka udowodniła swoją przydatność we wpływaniu na proces decy- zyjny w Unii Europejskiej, a format V4 zakorzenił się w przestrzeni i praktyce politycznej państw regionu i w opinii polityków zachodnich. Wprowadzenie rocznych, rotacyjnych prezydencji w Grupie Wyszehradzkiej i regularnych spot- kań przedstawicieli państw członkowskich z jednej strony wpłynęło na wzmoc- 1 R. Zięba: „Nowy regionalizm” w Europie a Polska. „Sprawy Międzynarodowe” 1992, nr 1−2, s. 25−44. 2 Zob. http://www.visegradgroup.eu/about (dostęp: 27.09.2016). W niniejszej pracy, w celu uniknięcia powtórzeń, dla Grupy Wyszehradzkiej stosowane będą również określenia: V4, członkowie/kraje/państwa V4, państwa wyszehradzkie, czwórka wyszeh- radzka, „rodzina wyszehradzka”. 3 P. Bukalska, M. Bocian: Nowa Grupa Wyszehradzka w nowej Unii Europejskiej – szanse i  możliwości  rozwoju. W: OSW: Analizy, 15.05.2003. http://www.osw.waw.pl/sites/default/ files/punkt_widzenia7.pdf (dostęp: 17.01.2016). Wstęp 11 nienie i sformalizowanie współpracy, z kolei z drugiej strony przyjęta formuła współpracy Wyszehrad plus pozwala na bardziej elastyczne i otwarte współ- działanie z innymi partnerami. Głównym celem badawczym pracy jest analiza i ocena doświadczeń państw Grupy Wyszehradzkiej we współpracy regionalnej w ujęciu wielowymiarowym (obejmującym współpracę zarówno w sferze politycznej, jak również w wymia- rze sektorowym i obywatelskim) od momentu jej powstania w 1991 roku aż do roku 2016. Istotną z punktu widzenia współpracy wyszehradzkiej cezurą cza- sową jest rok 2004, czyli wejście państw Grupy Wyszehradzkiej do Unii Euro- pejskiej. To właśnie członkostwo w Unii Europejskiej w istotnym stopniu deter- minowało i determinuje funkcjonowanie ugrupowania oraz wpływa na kształt i treść współpracy wyszehradzkiej, gdyż różnorodne aspekty owej współpracy można rozpatrywać najpierw w kontekście dążeń integracyjnych Czech, Pol- ski, Słowacji i Węgier, a następnie już w ramach Unii Europejskiej. Zasadniczy problem badawczy autorka skoncentrowała wokół pytania: Jak należy ocenić dotychczasowy dorobek Grupy Wyszehradzkiej? Odpowiadająca pytaniu głów- nemu hipoteza badawcza (wiodąca) zakłada, iż Grupa Wyszehradzka stała się rozpoznawalną marką i wizytówką Europy Środkowej, przynosząc jej człon- kom więcej korzyści niż strat. Bilans działalności czwórki wyszehradzkiej jest zatem pozytywny. Autorka w tym względzie prezentuje realistyczne podejście do dorobku V4, a zatem opierające się na unikaniu zarówno przesadnych ocze- kiwań oraz pochwał, jak i całkowitej krytyki Grupy Wyszehradzkiej. Kolejne pytanie badawcze wiąże się z określeniem, jakie czynniki wpływały i wpływają na współpracę w ramach V4, od czego uzależnione były w danym okresie decyzje polityczne dotyczące funkcjonowania Grupy Wyszehradzkiej. W związku z tym postawiona została hipoteza o zróżnicowanych determi- nantach wpływających na rozwój lub zahamowanie współpracy regional- nej w ramach V4, przy czym pod uwagę brane są uwarunkowania zarówno wewnętrzne, jak i zewnętrzne. Wśród czynników wewnętrznych należy wska- zać przede wszystkim interesy i wolę aktorów politycznych oraz stosunek poszczególnych przywódców do idei współpracy wyszehradzkiej, z kolei wśród czynników zewnętrznych na pierwszy plan wysuwają się stanowisko państw Europy Zachodniej, polityka Unii Europejskiej z jednej strony, ale także poli- tyka Rosji z drugiej. Istotne było również wskazanie rodzaju i charakteru czyn- ników, które mają wpływ na funkcjonowanie Grupy Wyszehradzkiej. W pracy uwzględnione są zarówno czynniki wzmacniające czwórkę wyszehradzką, jak i te, które oddziałują negatywnie, osłabiająco i hamująco na jej współpracę. Natężenie jednych lub drugich czynników w różnych okresach istnienia Grupy Wyszehradzkiej powodowało, iż albo współpraca się rozwijała i widoczne sta- wały się postępy w realizacji przyjętych celów, albo jej efekty były słabo dostrze- galne, na plan pierwszy wysuwały się wzajemne animozje i górę brały indy- widualne interesy. 12 Wstęp Następnym pytaniem badawczym, które stawia autorka, jest: Jakie cele sta- wiali sobie członkowie „rodziny wyszehradzkiej” i czy zakładane cele udało się zrealizować? Odpowiadająca tak postawionemu pytaniu hipoteza zakłada, że pierwotny cel powstania Grupy Wyszehradzkiej, czyli integracja z Unią Euro- pejską i NATO, został osiągnięty. Decydując się na kontynuowanie współpracy, państwa wyszehradzkie wyznaczyły nowe cele, ale nie są to cele strategiczne, na miarę integracji europejskiej. Członkowie V4 nie określili długofalowej strate- gii rozwoju regionalnego, której realizacja stanowiłaby wspólny interes, łączący ponad podziałami i która byłaby niezależna od wewnętrznej i zewnętrznej sytu- acji politycznej. W działalności Grupy Wyszehradzkiej dają się zatem wyodręb- nić dwa okresy charakteryzujące się odmiennymi celami. W pierwszym okresie – przedakcesyjnym – głównym wyzwaniem stał się proces integracji europej- skiej i cel ten został zrealizowany 1 maja 2004 roku. Drugi okres obejmuje współ- pracę wyszehradzką zachodzącą już w ramach Unii Europejskiej. Wśród głów- nych celów współpracy po akcesji do UE znalazła się m.in. promocja procesu integracji europejskiej wśród państw Bałkanów Zachodnich i Europy Wschod- niej czy wymiar obywatelski współpracy, który zakłada rozwój i promowanie współpracy pomiędzy obywatelami państw wyszehradzkich z wykorzystaniem Międzynarodowego Funduszu Wyszehradzkiego (ang. International Visegrad Fund – IVF). Odrębny problem badawczy dotyczy znaczenia, roli i miejsca Grupy Wyszeh- radzkiej na tle innych, podobnych ugrupowań regionalnych, które powstały w Europie Środkowo-Wschodniej w ramach zjawiska określanego nowym regio- nalizmem. Autorka postawiła zatem pytanie badawcze: Czy Grupa Wyszeh- radzka wyróżnia się w porównaniu z innymi ugrupowaniami regionalnymi, a jeśli tak, to czym? Tak postawionemu pytaniu odpowiada hipoteza, iż Grupa Wyszehradzka spośród ugrupowań regionalnych powstałych na początku lat 90. XX wieku w ramach nowego regionalizmu wyróżnia się efektami współ- pracy oraz rozpoznawalnością na arenie europejskiej. Nowy regionalizm jako odpowiedź na zmieniające się stosunki międzynarodowe w Europie oznaczał nawiązywanie współpracy pomiędzy państwami regionu Europy Środkowo- -Wschodniej i tworzenie ugrupowań regionalnych. Motywem powoływania do życia nowych struktur współpracy regionalnej stała się wówczas potrzeba wykorzystania istniejących podobieństw natury historycznej, kulturowej, poli- tycznej, gospodarczej i społecznej, a także naturalnej bliskości geograficznej, która ułatwiała podejmowanie wzajemnych kontaktów i realizowanie wspól- nych celów. Współpraca regionalna była postrzegana jako etap pośredni w pro- cesie integracji europejskiej, umożliwiający wypełnienie próżni, która powstała po rozpadzie dotychczasowych sojuszy i powiązań oraz jako czynnik stabili- zujący sytuację w regionie Europy Środkowo-Wschodniej po zakończeniu zim- nej wojny. Powstałe ugrupowania – Inicjatywa Środkowoeuropejska (ISE; ang. Central European Initiative – CEI), Rada Państw Morza Bałtyckiego (ang. Coucil Wstęp 13 of the Baltic Sea States – CBSS), Rada Bałtycka (ang. Baltic Assembly – BA), Środkowoeuropejskie Porozumienie o Wolnym Handlu (ang. Central Euro- pean Free Trade Agreement − CEFTA) czy Organizacja Czarnomorskiej Współ- pracy Gospodarczej (ang. Organization of the Black Sea Economic Cooperation – BSEC) różniły się między sobą formami organizacyjnymi, stopniem zinsty- tucjonalizowania oraz przedmiotem współpracy, liczbą członków, charakterem wzajemnych powiązań, ale łączył je podobny cel – integracja zachodnioeuropej- ska. Na tym tle Grupa Wyszehradzka stała się najlepiej rozpoznawalnym ugru- powaniem, o stałej liczbie członków, osiągającym dostrzegalne w przestrzeni europejskiej efekty, o bogatej i zróżnicowanej ofercie współpracy. Następne pytanie badawcze odnosi się do Międzynarodowego Funduszu Wyszehradzkiego jako jedynej zinstytucjonalizowanej formy współpracy regio- nalnej pomiędzy Polską, Czechami, Słowacją i Węgrami i brzmi: Czy Między- narodowy Fundusz Wyszehradzki jest instytucją skuteczną i efektywną? Ana- liza aktów prawnych przyjętych przez umawiające się strony, publikowanych raportów z działalności pokazujących liczbę i charakter udzielanych grantów oraz stypendiów prowadzi do postawienia hipotezy, zgodnie z którą Fundusz jest strukturą efektywną, a jego funkcjonowanie należy zaklasyfikować po stro- nie korzyści dla całej Grupy Wyszehradzkiej. Jego powołanie i działalność stały się prawdziwym i wymiernym osiągnięciem V4 – Fundusz odegrał i odgrywa pożyteczną rolę w zbliżaniu kultur, społeczeństw, wspierając rozwijanie ini- cjatyw wymiany naukowej, tłumaczeń literackich czy imprez sportowych. Jak pokazują wyniki badań opinii publicznej, Grupa Wyszehradzka jest postrzegana przez obywateli Czech, Słowacji, Polski i Węgier jako istotne i znaczące ugrupo- wanie regionalne4. W dużej mierze stanowi to zasługę właśnie Międzynarodo- wego Funduszu Wyszehradzkiego, realizującego cel V4, jakim po 2004 roku jest wyraźne wsparcie dla wymiaru obywatelskiego współpracy regionalnej. Stale wzrastająca liczba beneficjentów Funduszu obejmująca wiele różnych podmio- tów przekłada się na wzrost znaczenia tej instytucji i jej pozytywną rolę dla szerzenia idei Wyszehradu, nie tylko wśród obywateli państw wyszehradzkich, ale także w otoczeniu zewnętrznym. Kolejne pytanie badawcze postawione w pracy dotyczy przyszłości V4 zwłaszcza w obliczu zmieniających się dynamicznie stosunków w Europie oraz nowych wyzwań, przed którymi stanęła Unia Europejska, i brzmi: Czy kontynuowanie współpracy w ramach czwórki wyszehradzkiej jest potrzebne i jakie rysują się przed nią perspektywy? Pomimo licznych głosów krytyki i sceptycyzmu wyrażanych pod adresem czwórki wyszehradzkiej przez poli- tyków, dziennikarzy oraz komentatorów, a także pojawiających się w ostatnich 4 Wyniki badania dostępne na stronie: http://www.visegradgroup.eu/documents/ other-articles/key-findings25-years-of-160601 (dostęp: 27.09.2016); O. Gyárfášová, G. Mesež- nikov: 25 years of the V4 as seen by the public. Bratislava 2016, s. 29. 14 Wstęp latach istotnych rozbieżności stanowisk pomiędzy państwami wyszehradzkimi w podejściu do wielu problemów o znaczeniu międzynarodowym (np. stosu- nek do Rosji czy konflikt na Ukrainie) i wreszcie mimo że część komentato- rów życia publicznego rysuje perspektywy współpracy w ciemnych kolorach, autorka stawia hipotezę, że Grupa Wyszehradzka ma nadal znaczący potencjał do dalszego rozwoju i jest daleka od kryzysu egzystencjalnego we wszystkich sferach działalności. Nie można bowiem zapominać, iż „rodzina wyszehradzka” pozostaje zjednoczona w kilku ważnych sprawach i dopóki będzie istniała wola polityczna osób rządzących w poszczególnych państwach członkowskich, aby utrzymywać wzajemne kontakty, Grupa Wyszehradzka nadal będzie stano- wiła forum dialogu i współpracy. Kreśląc perspektywy na przyszłość, należy zatem patrzeć wielowymiarowo, brać pod uwagę nie tylko interesy polityczne poszczególnych państw członkowskich, które oczywiście mogą wydawać się najważniejsze, ale równie istotne efekty współpracy w sferze polityki energe- tycznej, obronnej czy rozwoju społeczeństwa obywatelskiego. Praca składa się z pięciu rozdziałów. Pierwszy rozdział poświęcono zagad- nieniu współpracy regionalnej w Europie Środkowej i ma w zamierzeniu przy- bliżyć i uporządkować w sposób teoretyczny i definicyjny podstawowe poję- cia stosowane w pracy. Zaprezentowano w nim główne płaszczyzny dyskusji prowadzonej na gruncie polskiej i światowej literatury, poświęconej pojęciom regionu i regionalizmu oraz ich znaczeniu w nauce o stosunkach międzyna- rodowych. Stanowi to punkt wyjścia do podjęcia rozważań nad fenomenem pojęcia „Europy Środkowej” jako regionu i wyodrębnionej kategorii stosowanej na określenie regionu obejmującego cztery państwa: Czechy, Polskę, Słowację i Węgry. Jako że nadal trwają liczne polemiki co do zasięgu terytorialnego okreś- lenia „Europa Środkowa”, autorka przytacza niektóre koncepcje definiujące to pojęcie czy wyznaczające jego granice, nie tylko w znaczeniu geograficznym, ale także kulturowym, historycznym czy geopolitycznym. Ponadto, ze względu na to, że „region” odnosi się zarówno do części świata, jak i części państw, autorka poddaje także analizie zagadnienie „regionów przygranicznych” w państwach wyszehradzkich i podejmowanej przez nie współpracy transgra- nicznej − „regionalizm” i „regionalizacja” są bowiem zjawiskami omawianymi na gruncie nauki o stosunkach międzynarodowych, ale także są traktowane jako zjawiska wewnątrzpaństwowe. Celem rozdziału jest również przybliżenie pojęcia „współpracy regionalnej” na gruncie teoretycznym, stanowiącej istotną kategorię wykorzystywaną w badaniu współczesnych stosunków międzynaro- dowych, oraz jej znaczenie w kontekście pojęcia „integracji”. Następnie omó- wiono wymiar praktyczny funkcjonowania różnych ugrupowań prowadzących współpracę regionalną, co służy uchwyceniu istotnych cech V4 jako takiej grupy. W rozdziale drugim została opisana geneza powstania Trójkąta Wyszeh- radzkiego jako ugrupowania regionalnego, które pojawiło się w odpowiedzi na zmieniające się warunki w otoczeniu zewnętrznym po upadku komunizmu Wstęp 15 w Europie oraz po zakończeniu zimnej wojny. Przedstawiono w nim główne cele współpracy, zawarte w najważniejszych dokumentach, czyli w deklaracjach o współpracy z 1991, 2004 i 2011 roku, co pozwoliło nakreślić kierunki działal- ności Grupy Wyszehradzkiej i porównać, jak zmieniły się jej cele w okresie przedakcesyjnym i po wejściu do UE i NATO. Dla podjęcia decyzji o utworze- niu Trójkąta Wyszehradzkiego, a następnie dla funkcjonowania Grupy Wyszeh- radzkiej istotne znaczenie ma określenie stosunku poszczególnych członków do idei współpracy oraz miejsce V4 w aktualnych koncepcjach polityki zagranicznej Czech, Polski, Słowacji i Węgier. Autorka uwzględniła również motywy i czyn- niki, które pozytywnie oddziaływały na rozwój współpracy, ale także determi- nanty negatywne, które z kolei hamowały jej rozwój, stanowiąc istotne prze- szkody w kontaktach pomiędzy partnerami w pierwszym okresie działalności. W rozdziale omówiono ponadto kolejne etapy współpracy w ramach Grupy Wyszehradzkiej w sferze politycznej i gospodarczej od momentu jej powstania do roku 2016. Autorka przybliżyła także mechanizmy funkcjonowania czwórki wyszehradzkiej zwłaszcza po odnowieniu współpracy w 1999 roku, kiedy wpro- wadzone zostały roczne, rotacyjne prezydencje w Grupie Wyszehradzkiej z włas- nym programem działania, harmonogramem spotkań na wszystkich szczeblach kooperacji, poczynając od szczytów premierów państw wyszehradzkich, spotkań prezydentów, przedstawicieli poszczególnych ministerstw, po spotkania grup roboczych z określonych dziedzin współpracy. Aby przedstawić działalność V4 na przestrzeni 25 lat, analizie poddano dokumenty przyjmowane podczas oficjalnych szczytów premierów państw wyszehradzkich, programy rocznych prezydencji w V4 i raporty na zakończenie rocznego przewodnictwa danego państwa członkowskiego, w których zostały zawarte najważniejsze kwestie dotyczące współpracy politycznej, sektorowej oraz wymiaru obywatelskiego. Rozdział trzeci stanowi analizę działalności Grupy Wyszehradzkiej w naj- ważniejszych obszarach współpracy obejmujących funkcjonowanie jej samej, współdziałanie państw wyszehradzkich na arenie europejskiej – najpierw w procesie integracji europejskiej, a następnie już jako członków Unii Euro- pejskiej, współpracę gospodarczą w ramach CEFTY. Kolejny obszar współ- pracy obejmuje sferę bezpieczeństwa − dotyczy starań o wejście do Sojuszu Północnoatlantyckiego, a w dalszej kolejności współpracę już w jego ramach. Ostatni element stanowi omówienie współpracy państw Grupy Wyszehradz- kiej z innymi partnerami, zwłaszcza w formule Wyszehrad plus. W tej czę- ści pracy autorka zastosowała podejście problemowe, analizując najważniejsze tematy znajdujące się na agendzie i stanowiące główny punkt zainteresowania w ramach V4. Poruszono w nim zatem kwestię polityki energetycznej, polityki wobec Bałkanów Zachodnich, Europejskiej Polityki Sąsiedztwa oraz Partner- stwa Wschodniego. W odniesieniu do tych zagadnień autorka dokonała analizy oficjalnych oświadczeń, komunikatów, deklaracji, które prezentują stanowisko państw Grupy Wyszehradzkiej w danej sprawie. Anna Czyż Regional cooperation of the member countries of the Visegrad Group Experiences and perspectives. Summary The book is an attempt at summarizing the 25 years of existence of the Visegrad Group asa regional formation, founded in 1991 under the name of the Visegrad Tri- angle, and only later, due to the break-up of Czechoslovakia, renamed to the Viseg- rad Group, from then on including four cooperating countries – the Czech Republic, Poland, Slovakia and Hungary. The work consists of five chapters that sketch the three dimensions of cooperation within the group: political, sectorial and civic. In the first chapter the author familiarizes the reader with the concepts of the region, regionalism, regional cooperation, the idea of the Central Europe, and then consequently presents the Visegrad Group against the backdrop of other regional formations that sprouted in the Central-Eastern Europe in the beginning of the 90s of the 20th century, as part of the wider trend of the period called the New Regionalism. The second chapter, dedi- cated to the creation and functioning of the Visegrad Group, discusses the genesis of the Group, the aims of cooperation in both the preaccession and postaccession period, the stages and mechanisms of cooperation, the attitudes of particular countries to the very idea of the visegrad cooperation and the motivations for creating this structure. The third chapter outlines the subject of the visegrad cooperation in reference to its four most important areas: political and economic coooperation within the group itself, cooperation within the European Union, cooperation in terms of the NATO member- ship, and cooperation with other partners, particularly with regards to the Visegrad plus formula. The fourth chapter tackles the activity of the only institutional structure the member countries of the Visegrad Group have formed, namely the International Visegrad Fund. The author analyses all of the forms of financial support such as grants, scholarships or artist-in-residence programs granted by the Fund as part of numerous programs within its offer. In the fifth chapter the author assesses the successes and failures of the Visegrad Group over the course of the twenty five years of its existence, points to the factors that have influenced, and will continue so, the development of the visegrad cooperation in both positive and negative ways, as well as attempts to sketch the future prospects of the Group. Anna Czyż Regionale Zusammenarbeit der Visegrád-Staaten Erfahrungen und Aussichten Zusammenfassung In dem Buch wird fünfundzwanzigjähriges Bestehen der Visegrád Gruppe geschil- dert, eines regionalen Binnenbündnisses in der Europäischen Union, das im Februar 1991 zunächst als Visegrád-Dreieck von Polen, Ungarn und Tschechoslowakei geschlossen wurde. Nach dem Zerfall der Tschechoslowakei haben vier mitteleuropäische Länder : Tschechien, Polen, die Slowakei und Ungarn die Zusammenarbeit angeknüpft und wur- den seitdem Visegrad-Gruppe genannt. Die Arbeit besteht aus fünf Kapiteln, in denen das Zusammenwirken der Visegrád Staaten im politischen, bürgerlichen und Fachge- bietsbereich dargestellt wird. Im ersten Kapitel werden die Begriffe: Region, Regiona- lismus, regionale Zusammenarbeit, und Mitteleuropa näherbestimmt, und die Visegrád Gruppe im Vergleich mit anderen regionalen Gruppierungen präsentiert, die in der ers- ten Hälfte der 90er Jahre des 20. Jahrhunderts in Mittelosteuropa im Rahmen des Phäno- mens „neuer Regionalismus“ entstanden sind. Das zweite Kapitel ist der Entstehung und dem Funktionieren der Visegrád Gruppe gewidmet. An der Stelle ist die Rede von ihrer Genese, Zielen der gemeinsamen Arbeit in der Periode vor und nach dem Beitritt zur EU, einzelnen Stadien und Mechanismen der Zusammenarbeit, Verhältnis der einzelnen Staaten zur Idee der Kooperation im Rahmen der Visegrád Gruppe und deren Beweg- gründen. Das dritte Kapitel handelt von wichtigsten Kooperationsbereichen: politischer und wirtschaftlicher Zusammenarbeit innerhalb der Visegrád Gruppe, Zusammenarbeit in der Europäischen Union, Zusammenarbeit im Rahmen der NATO-Mitgliedschaft und Kooperation mit anderen, insbesondere den die Gruppe Visegrád Plus bildenden Partner- staaten. Das vierte Kapitel betrifft die Tätigkeit der einzigen institutionellen Struktur, die von den Visegrád Staaten gebildet wurde, nämlich des Internationalen Visegrád Fonds. Hier analysiert die Verfasserin allerlei finanzielle Unterstützung, die von dem Fonds im Rahmen verschiedener Programme in Form von Zuschüssen, Stipendien und Artists in Residence Programmen geleistet wird. Im fünften Kapitel zählt die Verfasserin Erfolge und Misserfolge der Visegrád Gruppe in ihrem fünfundzwanzigjährigen Bestehen auf, weist auf die Faktoren hin, die die Entfaltung der Visegrád Kooperation sowohl im posi- tiven als auch negativen Sinne beeinflussen und in Zukunft beeinflussen werden, und bemüht sich, die Zukunftsaussichten für die Visegrád Gruppe vorherzusehen. Redakcja Magdalena Kopeć Projekt okładki Aleksandra Bibrzycka Redakcja techniczna Małgorzata Pleśniar Korekta Joanna Zwierzyńska Łamanie Marek Zagniński Copyright © 2018 by Wydawnictwo Uniwersytetu Śląskiego Wszelkie prawa zastrzeżone ISSN 0208-6336 ISBN 978-83-226-3270-3 (wersja drukowana) ISBN 978-83-226-3271-0 (wersja elektroniczna) Wydawca Wydawnictwo Uniwersytetu Śląskiego ul. Bankowa 12B, 40-007 Katowice www.wydawnictwo.us.edu.pl e-mail: wydawus@us.edu.pl Wydanie I. Ark. druk. 20,0. Ark. wyd. 24,5. Papier offset. kl. III, 90 g  Cena 36 zł (+ VAT) Druk i oprawa: „TOTEM.COM.PL Sp. z o.o.” Sp.K. ul. Jacewska 89, 88-100 Inowrocław A n n a C z y ż Anna Czyż Współpraca regionalna państw Grupy Wyszehradzkiej Doświadczenia i perspektywy W s p ó ł p r a c a i r e g o n a n a l p a ń s t w G r u p y W y s z e h r a d z k i e j V4
Pobierz darmowy fragment (pdf)

Gdzie kupić całą publikację:

Współpraca regionalna państw Grupy Wyszehradzkiej. Doświadczenia i perspektywy
Autor:

Opinie na temat publikacji:


Inne popularne pozycje z tej kategorii:


Czytaj również:


Prowadzisz stronę lub blog? Wstaw link do fragmentu tej książki i współpracuj z Cyfroteką: