Cyfroteka.pl

klikaj i czytaj online

Cyfro
Czytomierz
00246 004090 15213037 na godz. na dobę w sumie
Wspomaganie rozwoju dzieci z zespołem Downa - ebook/pdf
Wspomaganie rozwoju dzieci z zespołem Downa - ebook/pdf
Autor: Liczba stron: 444
Wydawca: Impuls Język publikacji: polski
ISBN: 978-83-7308-835-1 Data wydania:
Lektor:
Kategoria: ebooki >> psychologia i filozofia >> psychologia >> relacje damsko-męskie
Porównaj ceny (książka, ebook, audiobook).
Wśród pozycji wydawniczych poświęconych problematyce rozwoju i jego wspomagania u dzieci z zespołem Downa proponowana książka będzie pozycją szczególną. Obejmuje bowiem nie tylko aspekty medyczne, psychologiczne oraz społeczne odnoszące się do tego zespołu zaburzeń rozwoju, ale także ujmuje je w perspektywie terapeutycznej, ukonkretnionej opisem wybranych metod postępowania. Ponadto znajdziemy w książce wypowiedzi rodziców wychowujących dzieci z zespołem Downa, wypowiedzi samych dzieci, jak też informacje pomocne w poszukiwaniu miejsc, w których znaleźć można pomoc terapeutyczną oraz społeczne wsparcie.

Z recenzji prof. dr hab. Ireny Obuchowskiej

 

Znajdź podobne książki Ostatnio czytane w tej kategorii

Darmowy fragment publikacji:

Wspomaganie rozwoju dzieci z zespołem Downa – teoria i praktyka Wspomaganie rozwoju dzieci z zespołem Downa – teoria i praktyka pod redakcją Bogusławy Beaty Kaczmarek Kraków 2008 © Copyright by Program Rozwoju Komunikacji MAKATON, Kraków 2008 © Copyright by Ofi cyna Wydawnicza „Impuls”, Kraków 2008 Recenzent: prof. dr hab. Irena Obuchowska Redakcja merytoryczna: Bogusława Beata Kaczmarek Redakcja: Kinga Nepelska Projekt okładki: Bogusława Beata Kaczmarek Na zlecenie fi rmy Program Rozwoju Komunikacji MAKATON wydała Ofi cyna Wydawnicza „Impuls” ISBN 978-83-7308-835-1 tel. (012) 422-41-80, fax (012) 422-59-47 www.impulsofi cyna.com.pl, e-mail: impuls@impulsofi cyna.com.pl Ofi cyna Wydawnicza „Impuls” 30-619 Kraków, ul. Turniejowa 59/5 Wydanie I, Kraków 2008 Książkę dedykuję rodzicom dzieci z zespołem Downa Spis treści Podziękowanie ............................................................................................ 11 Wstęp ......................................................................................................... 13 Część I Aspekty medyczne Alina Midro Zespół Downa. Przyczyny powstawania, diagnoza i elementy poradnictwa genetycznego ......................................................... 21 Ludwika Sadowska, Monika Mysłek-Prucnal, Agata Gruna-Ożarowska Medyczne podstawy zaburzeń struktury i funkcji u dzieci z zespołem Downa ......................................................................... 37 Jacek J. Pietrzyk Rola pediatry pierwszego kontaktu w opiece nad dzieckiem przewlekle chorym – zespół Downa ..................................... 63 Część II Aspekty językowe i poznawcze Anna Regner Wczesne usprawnianie rozwoju mowy dzieci z zespołem Downa z zastosowaniem ustno-twarzowej terapii regulacyjnej (uttr) ....................... 79 Maria Piszczek Rozwój języka i mowy u dzieci z zespołem Downa ..................................... 89 Bogusława Beata Kaczmarek Wykorzystywanie gestów w procesie porozumiewania się osób z zespołem Downa .............................................. 103 8 Spis treści Bożenna Odowska-Szlachcic Metoda Integracji Sensorycznej w diagnozie i stymulacji rozwoju psychoruchowego dziecka z zespołem Downa. Wspomaganie rozwoju mowy w oparciu o metodę SI ................................. 133 Ewa Zasępa Przebieg procesów pamięci u osób z zespołem Downa ............................... 155 Beata Wojciechowska Terapia Feuersteina ..................................................................................... 169 Danuta Grzybowska Nauka czytania w procesie rozwoju dziecka z zespołem Downa ................. 183 Część III Aspekty psychospołeczne i edukacyjne Ludwika Sadowska Wrocławski Model Usprawniania (WMU) we wczesnej diagnostyce i terapii dzieci z zespołem Downa ....................... 195 Bożena Kisiel O Ruchu Rozwijającym Weroniki Sherborne ............................................. 225 Magdalena Skaradzińska Stymulacja rozwoju dzieci z zespołem Downa – Kinezjologia Edukacyjna i inne metody wspierające ................................. 241 Marta Bogdanowicz Metoda Dobrego Startu we wspomaganiu rozwoju dzieci z zespołem Downa ............................................................... 259 Izabela Fornalik Wspieranie rozwoju psychoseksualnego osób z zespołem Downa ............... 275 Mirosława Sąsiadek Muzykoterapia we wspomaganiu rozwoju dzieci z zespołem Downa .......... 295 Spis treści 9 Krzysztof Sąsiadek Moje rączki i nóżki chcą się bawić – wykorzystanie zabaw paluszkowych w pracy z małym dzieckiem .................................................. 307 Barbara Gąsiorowska Hipoterapia dla osób z zespołem Downa .................................................... 321 Część IV Wspieranie rodziny Ewa Pisula Rodzice dzieci z zespołem Downa .............................................................. 341 Agnieszka Żyta Rodzeństwo osób z zespołem Downa .......................................................... 359 Magdalena Giżyńska Co robić, aby nasze dzieci były szczęśliwe i abyśmy my byli szczęśliwi z naszymi dziećmi? Na co zwracać uwagę w relacjach rodzicielskich z rodzeństwem dziecka niepełnosprawnego ................................................. 369 Krzysztof Liszcz Model wsparcia rodziny wychowującej dziecko z zespołem Downa realizowany w Fundacji „Daj Szansę” w Toruniu ........................................ 379 Część V Rodzice o dzieciach Zofi a Małecka Zawsze trzeba mieć nadzieję... ..................................................................... 385 Joanna Grabowska Mój skarb! ................................................................................................... 391 Maria Dobek Życie to ciągłe przypływy i odpływy ............................................................ 395 10 Spis treści Anna Grochowska Mój półroczny jednoroczniak ...................................................................... 401 Marta Witecka Kocham go w całości ................................................................................... 405 Monika Ziegelowska Miłość jest najpiękniejszą terapią! ............................................................... 413 Część VI Dzieci o sobie Monika Zapach kwiatków jest niebieski a domy rosną krzywo ................................. 417 Kamila Piernik ......................................................................................................... 421 Małgosia Praca w biurze ............................................................................................. 423 Część VII Przydatne adresy Organizacje i stowarzyszenia działające na rzecz osób z zespołem Downa ...................................................................................... 427 Ośrodki i punkty wczesnej interwencji ........................................................ 431 Poradnie genetyczne .................................................................................... 435 Poradnictwo genetyczne .............................................................................. 439 Podziękowanie Powstanie tej publikacji możliwe było tylko dzięki ogromnemu zaangażowaniu i wysiłkowi wielu osób. Na pierwszym miejscu należy przywołać autorów po- szczególnych artykułów. To ich pogłębione studia i analizy oraz wieloletnie do- świadczenie stały się podstawą bogactwa prezentowanej książki. Znaczącą rolę odegrali również rodzice dzieci z zespołem Downa, którzy kie- rowali życzliwe słowa, stawiali trudne pytania oraz dzielili się swoimi radościami i troskami. Dziękuję również „dobremu duchowi” niniejszej książki, Pani Profesor Irenie Obuchowskiej, która rozbudziła we mnie chęć naukowego zajęcia się problemem dzieci z zespołem Downa, sama pozostając przykładem wrażliwości na potrzeby tych, o których świat często zapomina. Mam nadzieję, że teksty zamieszczone w tej publikacji przyczynią się nie tylko do skuteczniejszego wspomagania rozwoju dzieci z zespołem Downa, ale przede wszystkim do nowego spojrzenia na całościowy proces rozwoju dziecka, na jego indywidualne możliwości i potrzeby, na jego rodzinę i sytuację, w której żyje. Serdecznie dziękuję! Bogusława Beata Kaczmarek Wstęp Wszystko rozpoczęło się około 170 lat temu, kiedy Esquirol (1838) jako pierw- szy opisał dziecko z cechami zespołu Downa, a John Down (1866) nadał temu zespołowi własne nazwisko. Sto lat później francuski genetyk Jerome Lejeune (1959) dokonał znaczącego odkrycia – zidentyfi kował obecność dodatkowej ko- pii chromosomu 21. Od tego momentu z e s p ó ł D o w n a (inaczej trisomia 21) stał się podstawą wielu badań i teorii naukowych: początkowo budził zaintereso- wanie głównie biologów, obecnie zajmują się nim także przedstawiciele innych dyscyplin badawczych. Mimo że zespół Downa jest jednym z najlepiej zidentyfi kowanych i opisa- nych medycznie zaburzeń genetycznych, to jednak nadal utrzymuje się wiele ste- reotypowych poglądów na jego temat. Jednym z nich, głęboko zakorzenionym w społeczeństwie, jest przekonanie o bardzo ograniczonych możliwościach dzieci z zespołem Downa. Wielu specjalistów, ale także przeciętnych ludzi, postrzega je jako kochające, towarzyskie, uzdolnione muzycznie, lecz niezbyt rozgarnięte oso- by (Wishart, Johnston, 1990). Ten rozpowszechniony stereotyp odzwierciedla opinię, według której wszystkie osoby z zespołem Downa są do siebie bardzo po- dobne pod względem osobowości i poziomu możliwości. Uogólnienia te jednak nie znajdują potwierdzenia ani w codziennym życiu, ani w badaniach naukowych, które w dużej mierze im zaprzeczają (Buckley, 2005; Kumin, 2000; Cicchetti, Beeghley, 1990; Stratford, Gunn, 1996). To, co łączy osoby z zespołem Downa i zarazem jest jednym z najbardziej charakterystycznych aspektów tego zespołu, to właśnie duże zróżnicowanie indywidualne rozwoju. Należy odrzucić mit o dzieciach z zespołem Downa jako grupie jednorodnej pod względem rozwoju i zachowania. Wśród dzieci z tym zespołem istnieje po- dobnie duża rozpiętość możliwości jak pośród dzieci sprawnych. Nie ma dwóch takich samych osób z zespołem Downa, tak jak nie ma dwóch identycznych osób bez tego zespołu. Dzieci, oprócz dodatkowego chromosomu, mają również cechy swoich rodziców: temperament, wygląd, poczucie humoru. Zespół Downa jest zaburzeniem genetycznym, które t o w a r z y s z y dzieciom, nie zaś je defi niuje. Jest czymś, co dziecko m a, a nie czymś, czym o n o j e s t! Materiał genetyczny 14 Wstęp to nie tylko nadliczbowy (cały lub fragment) chromosom 21, to również indywi- dualne cechy, sprawiające, że dziecko jest jedyną i niepowtarzalną o s o b ą! Na początku, gdy Isabel się urodziła, najważniejszy był zespół Downa. Rok póź- niej zrozumieliśmy, że coś się zmieniło. Teraz była Isabel z zespołem Downa, kwe- stia zespołu Downa zeszła na jeszcze dalszy plan. Isabel jest w 90-ciu procentach sobą. Imię wybraliśmy, jeszcze zanim przyszła na świat. Mieliśmy jakieś oczekiwania związane z naszym dzieckiem. Teraz możemy powiedzieć, że spełniły się w 90-ciu procentach, a te pozostałe 10 procent coraz bardziej traci na znaczeniu! Zabawnie to zabrzmi, ale po prostu Isabel jest ważniejsza niż zespół Downa (ojciec 2,5-letniej Isabel, dziewczynki z zespołem Downa). Rozważania na temat różnic i podobieństw dzieci z zespołem Downa nie stanowią jedynie teoretycznego obszaru zainteresowań, mają one poważne im- plikacje dla praktyki edukacyjnej. Jeśli rozwój dzieci jest za każdym razem inny (różny w zależności od dziecka), to w podejmowanych działaniach rehabilitacyj- nych i edukacyjnych powinny być brane pod uwagę także te indywidualne róż- nice, których uwzględnianie będzie sprzyjało lepszemu rozwojowi dziecka oraz wzmocnieniu jego swoistych kompetencji. Niniejsza książka i prezentowane w niej zagadnienia wychodzą naprzeciw temu zapotrzebowaniu. Przedstawiona problematyka pozwala na prześledzenie sytuacji medycznej i psychospołecznej dziecka z zespołem Downa i jego rodziny. Publikacja stanowi zbiór artykułów poświęconych wybranym zagadnieniom z tego obszaru. Dokonana analiza ma znaczenie zarówno naukowe, jak i prak- tyczne, pozwala bowiem na weryfi kację istniejących teorii związanych z rozwo- jem dziecka z zespołem Downa, jak również na wyłonienie wskazówek potrzeb- nych dla wsparcia jego rodziny. Poszczególne artykuły zebrane zostały w siedem rozdziałów, które ułatwiają dotarcie do konkretnych zagadnień. Nie jest to opracowanie, które w sposób kompletny obejmowałoby tę złożoną i obszerną problematykę, ale znajdujące się w niej zagadnienia mogą pomóc w uzyskaniu odpowiedzi na wiele pytań, jakie stawiają sobie i specjaliści, i rodzice. W części pierwszej, zatytułowanej „Aspekty medyczne”, przedstawione zo- stały teksty (Aliny Midro, Ludwiki Sadowskiej, Moniki Mysłek-Prucnal, Agaty Gruny-Ożarowskiej, Jacka Pietrzyka) dotyczące biologicznych podstaw zespołu Downa, bez których zrozumienie istoty zaburzenia i podjęcie odpowiedniej in- terwencji byłoby niemożliwe. Dzięki dokładnej analizie A. Midro dowiadujemy się o genetycznych podstawach tej aberracji oraz nowych odkryciach w zakresie genetyki, szczególnie o odkryciu genu odpowiedzialnego za powstawanie zespo- łu Downa. Praca L. Sadowskiej i lekarzy współpracujących – M. Mysłek-Pruc- nal, A. Gruny-Ożarowskiej – jest wnikliwą obserwacją rozwoju małego dziecka i biologicznych zależności, które autorka jako pediatra pracujący od lat z małymi Wstęp 15 dziećmi z zespołem Downa dostrzega. Tekst J. Pietrzyka jest wskazówką dla le- karzy i personelu medycznego, którzy jako pierwsi stają przed nowonarodzonym dzieckiem i jego rodziną i od których zależy dalszy rozwój nie tylko biologiczny dzieci, ale również psychospołeczny całej rodziny. W drugiej części, „Aspekty językowe i poznawcze”, ujęte zostały zagadnienia opisujące najbardziej zróżnicowany obszar w zespole Downa – rozwój mowy, ję- zyka oraz rozwój poznawczy. Autorzy artykułów (Anna Regner, Maria Piszczek, Bogusława Kaczmarek, Bożenna Odowska-Szlachcic, Ewa Zasępa, Beata Woj- ciechowska, Danuta Grzybowska) starali się nie tylko pokazać przyczyny powsta- wania zaburzeń, ale również zaproponować odpowiednio wcześnie podjęte dzia- łania rehabilitacyjne i edukacyjne. A. Regner proponuje rozpoczęcie rehabilitacji małego dziecka od masażu Castillo Moralesa, ułatwiającego dzieciom z zespo- łem Downa ssanie, połykanie, oddychanie, a w przyszłości czynności związane z mówieniem. O tym, w jaki sposób prawidłowo stymulować rozwój funkcji języ- kowych, pisze M. Piszczek. Autorka wskazuje, jakie działania aktywizujące me- chanizmy plastyczności mózgu powinny być podjęte, aby spełniały indywidualne potrzeby dziecka z zespołem Downa. B. Kaczmarek, kontynuując zagadnienie opóźnionego rozwoju mowy, pokazuje, jakie konsekwencje ma on dla porozumie- wania się, oraz proponuje wprowadzenie gestów (systemu przejściowego), które ułatwiałyby dzieciom skuteczne porozumiewanie się oraz zachęcały je do mówie- nia. B. Odowska-Szlachcic w artykule opisującym metodę Integracji Sensorycznej m.in. proponuje ćwiczenia usprawniające narządy artykulacyjne oraz ćwiczenia równowagi. O procesach pamięci u osób z zespołem Downa pisze E. Zasępa. Artykuł ten przynosi wiele ważnych wskazówek dla lepszego opracowywania programów szkolnych i społecznych, w których powinny być brane pod uwagę swoiste procesy pamięciowe osób z zespołem Downa. Nowatorską w Polsce tera- pię kognitywną Feuersteina opisuje B. Wojciechowska. Autorka pokazuje, jak za pomocą tej metody można wpływać na rozwijanie potencjału dziecka z zespołem Downa. Kluczem programu, jak pisze autorka, jest pobudzenie motywacji dziec- ka, zachęcanie do wiary we własne możliwości i akceptacja powolnego, ale stałego tempa pracy. Autorka opisuje główne założenia procesu uczenia według Feuer- steina oraz indywidualne przypadki dzieci uczestniczących w tej formie terapii. Część poświęconą aspektom językowym i poznawczym zamyka artykuł autorstwa D. Grzybowskiej, która porusza kwestię związaną z nauką czytania. Autorka, wy- różniając determinanty efektywności nauki czytania, podkreśla, że przy doborze odpowiedniej metody czytania powinny być uwzględnione nie tylko indywidu- alne możliwości dzieci, które ze względu na specyfi kę zespołu są inne, ale rów- nież pomijany w planowaniu programów charakter języka, w którym dziecko się porozumiewa. Jako przykład metody, która spełnia powyższe kryteria, D. Grzy- bowska wskazuje zmodyfi kowaną metodę globalną Marii Victorii Troncoso. 16 Wstęp Na trzecią cześć, „Aspekty psychospołeczne i edukacyjne”, składają się artyku- ły (Ludwiki Sadowskiej, Bożeny Kisiel, Magdaleny Skaradzińskiej, Marty Bog- danowicz, Izabeli Fornalik, Mirosławy Sąsiadek, Krzysztofa Sąsiadka, Barbary Gąsiorowskiej) poświęcone szerokiej problematyce oddziaływań terapeutycznych i edukacyjnych. Autorzy dokonali analizy najczęściej stosowanych metod oraz rzadko poruszanego problemu edukacji seksualnej dzieci z niepełnosprawnością intelektualną1. L. Sadowska przedstawia koncepcję wczesnej interwencji według Wrocławskiego Modelu Usprawniania. Program ten realizowany jest komplek- sowo przy współpracy specjalistów z zakresu medycyny, rehabilitacji i psychope- dagogiki. Artykuł B. Kisiel ukazuje metodę Weroniki Sherborne przystosowaną do nauczania dzieci z zespołem Downa. Celem opisywanego przez autorkę pro- gramu jest wyposażenie dziecka w takie kompetencje, które pomogą mu samo- dzielnie radzić sobie w różnych sytuacjach życiowych. Autorka proponuje prze- znaczone dla dzieci z zespołem Downa ćwiczenia, które budują poczucie własnej wartości, uczą umiejętności wyrażania zgody i odmowy oraz poczucia tożsamości społecznej. M. Skaradzińska podaje cenne wskazówki stymulacji rozwoju dzieci oparte na zasadach kinezjologii edukacyjnej. System ten posługuje się prostymi ćwiczeniami i procedurami, by uaktywnić i zintegrować pracę ważnych ośrod- ków mózgu. Autorka opisuje ćwiczenia Gimnastyki Mózgu, które zostały przy- stosowane dla dzieci z zespołem Downa. M. Bogdanowicz przedstawia Metodę Dobrego Startu, mającą bardzo duże znaczenie dla rozwoju funkcji poznawczych i motorycznych dzieci z zespołem Downa jako podstawa we wspomaganiu umie- jętności czytania i pisania. Trudne i ważne zagadnienie, jakim jest edukacja sek- sualna osób z niepełnosprawnością, porusza I. Fornalik. Autorka, przeprowadza- jąc wnikliwą analizę dojrzewania i rozwoju potrzeb osób z niepełnosprawnością, podkreśla, jak ważne dla całego procesu wychowania jest wspieranie rozwoju psy- choseksualnego osób z zespołem Downa – nie tylko w domu, ale również w szko- le. M. Sąsiadek w swoim artykule koncentruje się na zajęciach muzycznych pro- wadzonych z dziećmi z zespołem Downa. Aktywność muzyczna, oprócz radosnej atmosfery przynosi także możliwość kompensowania i korygowania zaburzeń występujących w rozwoju psychomotorycznym dzieci. Tekst K. Sąsiadka również 1 W 1980 roku na wniosek Światowej Organizacji Zdrowia wprowadzono zmianę termi- nologii, zastępując pojęcie u p o ś l e d z e n i e u m y s ł o w e terminem n i e p e ł n o s p r a w- n o ś ć i n t e l e k t u a l n a lub n i e p e ł n o s p r a w n o ś ć u m y s ł o w a. W 1997 roku kwe- stie zmiany nazewnictwa na: n i e p e ł n o s p r a w n o ś ć i n t e l e k t u a l n a (ang. intellectual disability) lub o s o b a z n i e p e ł n o s p r a w n o ś c i ą i n t e l e k t u a l n ą (ang. person with intellectual disability) były podnoszone przez Amerykańskie Stowarzyszenia na rzecz Osób z Niepełnosprawnością, m.in. American Association on Intellectual and Developmental Dis- abilities (AAID, wcześniej AAMR – American Association on Mental Retardation) oraz International Association for the Scientifi c Study of Intellectual Disability (IASSID). Wstęp 17 opisuje zajęcia muzyczne, ale wzbogacone o znane i przekazywane w różnych formach z pokolenia na pokolenie zabawy paluszkowe. Autor wskazuje na ich ważną funkcję manipulacyjną i ruchową oraz proponuje proste ćwiczenia, które można samodzielnie przeprowadzać z dziećmi w domu. Artykułem zamykającym tę cześć jest tekst B. Gąsiorowskiej poświęcony hipoterapii. Autorka prezentuje główne założenia fi zjoterapii na koniu oraz najczęściej prowadzone ćwiczenia. W czwartej części, „Wspieranie rodziny”, poruszone zostały zagadnienia doty- czące współpracy z rodziną i włączania jej w proces rehabilitacji dziecka. Autorzy tekstów podkreślają nie tylko konieczność podmiotowego traktowania dziecka, jego rodziców (Ewa Pisula, Krzysztof Liszcz), ale również rodzeństwa (Agniesz- ka Żyta, Magdalena Giżyńska). Część piąta, „Rodzice o dzieciach”, jest bardzo ważnym głosem samych rodziców dzieci z zespołem Downa, którzy swoimi doświadczeniami – często bardzo trudnymi – uczą nas, specjalistów, odkrywania na nowo istoty swojego zawodu. Podejście rodziców do rozwoju niepełnosprawnego dziecka, akceptacja i poszukiwania skutecznych rozwiązań wyznaczają kierunki, którymi pedagogi- ka, logopedia, psychologia czy medycyna podążają, wychodząc naprzeciw no- wym oczekiwaniom (wczesna interwencja, szkolnictwo, poradnictwo zawodowe) oraz dostarczając nowego rodzaju wiedzy. Rozważania teoretyczno-praktyczne zamyka najważniejsza część książki, szósta, zatytułowana „Dzieci o sobie”. W tym niewielkim, ale bardzo istotnym rozdziale osoby z zespołem Downa opowiadają o swoich doświadczeniach i ma- rzeniach. Dzięki ich wypowiedziom możemy lepiej zrozumieć, jak wiele jeszcze trzeba zmienić w sposobie myślenia, postępowania, by dojść do pełnej akceptacji i zrozumienia potrzeb tych osób. Część siódma, ostatnia, „Przydatne adresy”, jest rozdziałem informacyjnym przedstawiającym adresy najważniejszych w Polsce ośrodków, poradni, stowa- rzyszeń, w których rodziny osób z zespołem Downa mogą znaleźć pomoc – nie tylko specjalistów, ale również wsparcie emocjonalne innych rodzin i osób. Bogusława Beata Kaczmarek Bibliografi a Buckley S. (2005), Invited keynote: h e Keys to a Life of Quality for Individuals with Down Syndrome and h eir Families, National Down Syndrome Annual Conference, Anna- heim, California, 29–31 July. 18 Wstęp Cicchetti D., Beeghly M. (1990), Children with Downs Syndrome: A Developmental Per- spective, Cambridge University Press. Kumin L. (2000), Communication Skills in Children with Down Syndrome: A Guide for Parents, Woodbine House. Stratford B., Gunn P. (1996), New Approaches to Down Syndrome, Cassell Company, London. Wishart J. G., Johnston F. (1990), h e Eff ects of Experience on Attribution of a Stereoty- ped Personality to Children with Downs Syndrome, „Journal of Mental Defi ciency Re- search”, 34. Część I Aspekty medyczne
Pobierz darmowy fragment (pdf)

Gdzie kupić całą publikację:

Wspomaganie rozwoju dzieci z zespołem Downa
Autor:

Opinie na temat publikacji:


Inne popularne pozycje z tej kategorii:


Czytaj również:


Prowadzisz stronę lub blog? Wstaw link do fragmentu tej książki i współpracuj z Cyfroteką: