Cyfroteka.pl

klikaj i czytaj online

Cyfro
Czytomierz
00373 006305 14082132 na godz. na dobę w sumie
Wybór prawa w międzynarodowym prawie spadkowym. Wydanie 1 - ebook/pdf
Wybór prawa w międzynarodowym prawie spadkowym. Wydanie 1 - ebook/pdf
Autor: Liczba stron: 375
Wydawca: Lexis Nexis Język publikacji: polski
ISBN: 978-83-278-0455-6 Data wydania:
Lektor:
Kategoria: ebooki >> prawo i podatki >> cywilne
Porównaj ceny (książka, ebook (-8%), audiobook).

Jeszcze do niedawna obowiązujące w Polsce prawo nie umożliwiało wyboru prawa dla spraw spadkowych. Sytuacja ta uległa zmianie wraz z wejściem w życie Prawa prywatnego międzynarodowego z 4 lutego 2011 r., które dopuszcza poddanie przez spadkodawcę sprawy spadkowej wybranemu przez siebie prawu. Wybór prawa dla spraw spadkowych przewiduje także unijne rozporządzenie spadkowe, które z dniem 17 sierpnia 2015 r. zastąpi w zakresie spraw spadkowych ustawę polską. Możliwość dokonania wyboru prawa ma znaczenie dla polskich spadkodawców z tej przyczyny, że rozporządzenie spadkowe zerwie z tradycyjną dla prawa polskiego zasadą właściwości prawa ojczystego spadkodawcy z chwili śmierci. W braku dokonania wyboru prawa, począwszy od 17 sierpnia 2015 r., prawem właściwym dla spraw spadkowych będzie prawo państwa, w którym spadkodawca miał swój ostatni zwykły pobyt (a nie prawo ojczyste spadkodawcy z chwili śmierci, jak przewiduje polskie Prawo prywatne międzynarodowe z 2011 r.) – powinny o tym pamiętać szczególnie te osoby, które pracują i mieszkają za granicą pozostawiwszy najbliższych w Polsce.

W książce wyczerpująco omówiono problematykę wyboru prawa dla spraw spadkowych na gruncie obowiązującej regulacji oraz rozporządzenia unijnego przy uwzględnieniu tła prawno-porównawczego. Wyjaśniono pojęcie wyboru prawa, omówiono także źródła prawa trzech poziomów regulacji - krajowego, umów międzynarodowych i Unii Europejskiej – co pozwala zrozumieć proces upowszechniania się dopuszczalności wyboru prawa dla spraw spadkowych w skali międzynarodowej.

Monografia adresowana jest do prawników praktyków: notariuszy, sędziów, adwokatów i radców prawnych, a także wszystkich zainteresowanych prawem prywatnym międzynarodowym.

Anna Wysocka-Bar – doktor nauk prawnych, absolwentka Uniwersytetu Jagiellońskiego i University of Ottawa w Kanadzie, stypendystka Nippon Foundation w ramach Programu Stypendialnego im. Ryoichi Sasakawa dla Młodych Liderów; autorka publikacji z zakresu prawa prywatnego międzynarodowego.

Znajdź podobne książki Ostatnio czytane w tej kategorii

Darmowy fragment publikacji:

Redaktor prowadzący: Joanna Tchorek Opracowanie redakcyjne: Iwona Długoszewska Redakcja techniczna: Krzysztof Koziarek Projekt okładki i stron tytułowych: Agnieszka Tchórznicka © Copyright by LexisNexis Polska Sp. z o.o. 2013 Wszelkie prawa zastrzeżone. Żadna część tej książki nie może być powielana ani rozpowszechniana za pomocą urządzeń elektronicznych, mechanicznych, kopiujących, nagrywających i innych – bez pisemnej zgody Autorki i wydawcy. ISBN 978-83-278-0455-6 LexisNexis Polska Sp. z o.o. Ochota Office Park 1, Al. Jerozolimskie 181, 02-222 Warszawa tel. 22 572 95 00, faks 22 572 95 68 Infolinia: 22 572 99 99 Redakcja: tel. 22 572 83 26, 22 572 83 28, 22 572 83 11, faks 22 572 83 92 www.lexisnexis.pl, e-mail: biuro@lexisnexis.pl Księgarnia Internetowa: dostępna ze strony www.lexisnexis.pl Spis treści Wykaz skrótów . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . Podziękowania Wprowadzenie . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . RozdzIał 1. Wybór prawa w prawie prywatnym . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 13 międzynarodowym . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 25 1.1. Wprowadzenie . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 25 1.2. Wybór prawa a autonomia woli . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 26 1.3. Ograniczenia wyboru prawa . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 30 1.4. Materie, w których wybór prawa jest dopuszczalny . . . . . . . . . . 34 1.5. Podsumowanie . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 43 9 15 RozdzIał 2. Krajowe międzynarodowe prawa spadkowe . . . . . . 44 2.1. Wprowadzenie . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 44 . . . . . . . . . 45 2.2. Wskazanie statutu spadkowego za pomocą łącznika 2.2.1. Łączniki . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 48 . . . . . . . . . . . . . . . . . . 48 2.2.1.1. Łącznik obywatelstwa 52 2.2.1.2. Łącznik zamieszkania . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 2.2.1.3. Łącznik pobytu . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 57 2.2.1.4. Łącznik położenia rzeczy . . . . . . . . . . . . . . . . 58 2.2.2. Normy korygujące wskazanie . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 65 65 66 73 2.2.3. Zasada kompensacji . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 75 77 2.2.2.1. Wprowadzenie . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 2.2.2.2. Odesłanie . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 2.2.2.3. Klauzula ściślejszego związku . . . . . . . . . . . . . . 2.3. Wskazanie statutu spadkowego w drodze wyboru prawa . . . . . . . 2.4. Polskie międzynarodowe prawo spadkowe – ewolucja i charakterystyka ogólna . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 85 2.5. Podsumowanie . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 98 5 Spis treści RozdzIał 3. Ujednolicenie międzynarodowego prawa spadkowego za pomocą umów międzynarodowych . . . . . . . . . . 99 3.1. Wprowadzenie . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 99 3.2. Umowy bilateralne . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 102 3.3. Umowy multilateralne . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 107 3.4. Prace Instytutu Prawa Międzynarodowego . . . . . . . . . . . . . . . 112 3.5. Prace Haskiej Konferencji Prawa Prywatnego Międzynarodowego . . 116 3.5.1. Wprowadzenie . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 116 3.5.2. Przedwojenne projekty konwencji haskich . . . . . . . . . . . 120 3.5.3. Konwencja haska o dziedziczeniu z 1989 r. . . . . . . . . . . 123 3.5.3.1. Zasada kolizyjnej jednolitości spadku . . . . . . . . . 125 . . . . . . . . . . . . . . . . 126 3.5.3.2. Łącznik zwyk łego pobytu 128 3.5.3.3. Wybór prawa . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 129 3.5.3.4. Prawo właś ciwe w braku wyboru prawa . . . . . . . . 131 3.6. Inne międzynarodowe instrumenty dotyczące dziedziczenia . . . . . RozdzIał 4. Ujednolicenie międzynarodowego prawa spadkowego 4.1. Wprowadzenie 4.2. Rozporządzenie spadkowe . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . w Unii Europejskiej . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 133 . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 133 139 4.2.1. Ogólna charakterystyka . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 145 4.2.2. Wskazanie prawa właś ciwego dla dziedziczenia . . . . . . . . 146 4.2.2.1. Normy zupełne . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 146 4.2.2.2. Zasada kolizyjnej jednolitości spadku . . . . . . . . . 147 4.2.2.3. Łącznik zwyk łego pobytu . . . . . . . . . . . . . . . . 151 4.2.2.4. Wybór prawa . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 154 4.2.3. Wejście w życie rozporządzenia spadkowego . . . . . . . . . . 157 4.2.4. Stosunek do krajowych norm kolizyjnych . . . . . . . . . . . . 159 4.2.5. Stosunek do umów międzynarodowych . . . . . . . . . . . . . 164 RozdzIał 5. argumenty za i przeciw dopuszczalności wyboru prawa . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 167 . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 167 5.1. Wprowadzenie . . . . . . . . . . . . . . . . 168 5.2. Argumenty zwolenników wyboru prawa 5.3. Argumenty przeciwników wyboru prawa . . . . . . . . . . . . . . . . 170 RozdzIał 6. dopuszczalność i ważność wyboru prawa . . . . . . . . 183 6.1. Wprowadzenie . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 183 6.2. Dopuszczalność wyboru prawa . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 185 6.2.1. Wybór spadkodawcy . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 189 6.2.2. Prawo państwa jako przedmiot wyboru . . . . . . . . . . . . . 190 6.2.2.1. Uwagi ogólne . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 190 6.2.2.2. Wybór prawa a prawo niejednolite . . . . . . . . . . . 206 6 www.lexisnexis.pl 6.2.3. Wybór częściowy . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 210 6.3. Ważność wyboru prawa . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 212 212 6.3.1. Wprowadzenie . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 213 6.3.2. Zdolność do dokonania wyboru prawa . . . . . . . . . . . . . . 6.3.3. Forma wyboru prawa . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 215 6.3.4. Wybór wyraźny i dorozumiany wybór prawa . . . . . . . . . . 226 6.3.5. Pozostałe przesłanki ważności wyboru prawa . . . . . . . . . 233 6.4. Zmiana lub odwołanie wyboru prawa . . . . . . . . . . . . . . . . . . 235 6.5. Skutki dokonania ważnego wyboru prawa . . . . . . . . . . . . . . . 239 6.6. Ograniczenia skutku wyboru prawa . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 242 6.7. Konsekwencje nieważności wyboru prawa . . . . . . . . . . . . . . . 247 RozdzIał 7. zakres zastosowania prawa wybranego . . . . . . . . . 250 7.1. Wprowadzenie . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 250 7.2. Kwestie podlegające statutowi spadkowemu . . . . . . . . . . . . . . 255 7.2.1. Przesłanki dziedziczenia . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 261 7.2.1.1. Otwarcie spadku . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 261 7.2.1.2. Przypadek kommorientów . . . . . . . . . . . . . . . . 263 7.2.1.3. Zdolność dziedziczenia . . . . . . . . . . . . . . . . . . 264 7.2.1.4. Niegodność dziedziczenia . . . . . . . . . . . . . . . . 266 7.2.1.5. Szczególne zakazy dziedziczenia . . . . . . . . . . . . 267 7.2.2. Ustalenie składu spadku . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 268 7.2.3. Powołanie do dziedziczenia . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 270 7.2.3.1. Dziedziczenie ustawowe . . . . . . . . . . . . . . . . . 270 7.2.3.2. Ważność testamentu i innych rozrządzeń na wypadek śmierci . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 273 7.2.3.3. Zdolność do czynności prawnych mortis causa . . . . . 278 . . . . . . . . 280 7.2.3.4. Forma rozrządzeń na wypadek śmierci 7.2.3.5. Umowy dziedziczenia . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 284 7.2.4. Spadek bezdziedziczny . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 290 7.2.5. Nabycie spadku . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 292 7.2.5.1. Sposób przejścia spadku na spadkobierców . . . . . . 292 7.2.5.2. Stosunki między współspadkobiercami . . . . . . . . 296 7.2.5.3. Odpowiedzialność za długi spadkowe . . . . . . . . . 297 7.2.5.4. Ochrona dziedziczenia . . . . . . . . . . . . . . . . . . 298 7.2.5.5. Zachowek . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 298 7.2.5.6. Zapis . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 299 7.2.5.7. Wykonawca testamentu . . . . . . . . . . . . . . . . . 300 301 7.2.5.8. Zaliczenie darowizn . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 303 7.3. Podsumowanie . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 303 7.2.6. Dział spadku 7 Spis treści Spis treści RozdzIał 8. odstępstwa od stosowania prawa wybranego 8.1. Wprowadzenie 8.2. Klauzula porządku publicznego . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 305 . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 305 306 312 8.2.1. Sformułowanie klauzuli porządku publicznego . . . . . . . . . 8.2.2. Zastosowanie klauzuli porządku publicznego w sprawach spadkowych . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 315 8.3. Przepisy koniecznego zastosowania . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 335 zakończenie . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 351 Bibliografia . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 355 aneks . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 379 1. Ustawa z dnia 4 lutego 2011 r. – Prawo prywatne międzynarodowe (Dz.U. Nr 80, poz. 432) . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 379 2. Rozporządzenie Parlamentu Europejskiego i Rady (UE) Nr 650/2012 z dnia 4 lipca 2012 r. w sprawie jurysdykcji, prawa właściwego, uznawania i wykonywania orzeczeń, przyjmowania i wykonywania dokumentów urzędowych dotyczących dziedziczenia oraz w sprawie ustanowienia europejskiego poświadczenia spadkowego (Dz.Urz. UE 2012 L 201/107 ze sprost.) . . . . . . . . . . . . . . . . . 394 Wykaz skrótów akty prawne k.c. – ustawa z  23  kwiet nia 1964  r. – Kodeks cywilny (Dz.U. Nr  16, poz. 93 ze zm.) Konstytucja RP – Konstytucja Rzeczypospolitej Polskiej z  2  kwiet nia 1997  r. (Dz.U. Nr 78, poz. 483 ze zm.) p.p.m. z 1926 r. p.p.m. z 1965 r. – ustawa z 2 sierp nia 1926 r. o prawie właś ciwem dla stosunków prywatnych międzynarodowych (Prawo prywatne międzynaro- dowe) (Dz.U. Nr 101, poz. 581 ze zm.); uchylona – ustawa z  12  lis topada 1965  r. – Prawo prywatne międzynaro- dowe (Dz.U. Nr 46, poz. 290 ze zm.); uchylona p.p.m. z 2011 r. – ustawa z  4  lutego 2011  r. – Prawo prywatne międzynarodowe (Dz.U. Nr 80, poz. 432) p.w.k.c. – ustawa z 23 kwiet nia 1964 r. – Przepisy wprowadzające kodeks cywilny (Dz.U. Nr 16, poz. 94 ze zm.) Czasopisma i serie wydawnicze AEDIPr AIDI AJIL CPiE ESDC EPS HYIL ICLQ IJLI IPRax JDI KPP Lexis Nexis MJ NP NPN OSNC – „Anuario Español de Derecho International Privado” – „Annuaire de l’Institut de Droit International” – „American Journal of International Law” – „Czasopismo Prawnicze i Ekonomiczne” – „Etudes Suisse de Droit Comparé” – „Europejski Przegląd Sądowy” – „Hague Yearbook of International Law” – „International and Comparative Law Quarterly” – „International Journal of Legal Information” – „Praxis des Internationalen Privat – und Verfahrensrechts” – „Journal de droit international (Clunet)” – „Kwartalnik Prawa Prywatnego” – Lexis.pl – Serwis Prawniczy Lexis Nexis Polska – „Maastricht Journal of International and Comparative Law” – „Nowe Prawo” – „Nowy Przegląd Notarialny” – „Orzecznictwo Sądu Najwyższego. Izba Cywilna” (od 1995 r.) 9 Wykaz skrótów OSNCP OTK ZU PiP PPHZ PPPM PS PWPM RabelsZ – „Orzecznictwo Sądu Najwyższego. Izba Cywilna oraz Izba Ad- ministracyjna, Prawa Pracy i  Ubezpieczeń Społecznych” (od 1963 do 1994 r.) – „Orzecznictwo Trybunału Konstytucyjnego. Zbiór Urzędowy” – „Państwo i Prawo” – „Problemy Prawne Handlu Zagranicznego” – „Problemy Prawa Prywatnego Międzynarodowego” – „Przegląd Sądowy” – „Problemy Współczesnego Prawa Międzynarodowego Europej- skiego i Porównawczego” – „Rabels Zeitschrift für Ausländisches und Internationales Privat- recht” RDIPP RCDIP Res. des cours – „Rivista di Diritto Internazionale Privato et Processuale” – „Revue Critique de Droit International Privé” – „Recueil des Cours de l’Académie de Droit International de la RPEiS SI SJIR SP St. Cyw. St. Doc. SZIER TCFDIP YPIL ZNUJ PP Haye” – „Ruch Prawniczy, Ekonomiczny i Socjologiczny” – „Studia Iuridica” – „Schweizerisches Jahrbuch für internationales Recht / Annuaire Suisse de Droit International” – „Studia Prawnicze” – „Studia Cywilistyczne” – „Studia et Documenta” – „Schweizerische Zeitschrift für internationales und europäi- sches Recht / Revue Suisse de Droit International et Européen” – „Travaux du Comité Français de Droit International Privé” – „Yearbook of Private International Law” – „Zeszyty Naukowe Uniwersytetu Jagiellońskiego, Prace Praw- nicze” – Unia Europejska – Wspólnota Europejska organizacje międzynarodowe UE WE organy orzekające SN TK TSUE Publikatory urzędowe Dz.U. Dz.Urz. MS Dz.Urz. UE Dz.Urz. WE Zb. Orz. – Sąd Najwyższy – Trybunał Konstytucyjny – Trybunał Sprawied liwości Unii Europejskiej – Dziennik Ustaw Rzeczpospolitej Polskiej – Dziennik Urzędowy Ministra Sprawidliwości – Dziennik Urzędowy Unii Europejskiej – Dziennik Urzędowy Wspólnot Europejskich – Zbiór Orzeczeń Trybunału i Sądu Pierwszej Instancji 10 www.lexisnexis.pl Wykaz skrótów Pozostałe ang. belg. franc. hiszp. lit. niem. sprost. szwajc. vol. włos. litera – angielski – belgijski – francuski – hiszpański – – niemiecki – sprostowanie – szwajcarski – volume – włoski Podziękowania Niniejsza monografia powstała na bazie rozprawy doktorskiej Wybór pra- wa w międzynarodowym prawie spadkowym, której publiczna obrona odby- ła się 28 października 2013 r. na Wydziale Prawa i Administracji Uniwer- sytetu Jagiellońskiego. Rozprawa została przygotowana pod kierunkiem Pana prof. dra hab. Andrzeja Mączyńskiego, któremu chciałabym wyrazić szczególną wdzięczność za zachęcenie mnie do zainteresowania się mię- dzynarodowym prawem spadkowym, za nieocenioną pomoc merytorycz- ną oraz okazywaną na każdym kroku życzliwość. Napisanie pracy doktorskiej nie byłoby możliwe bez wsparcia udzielonego mi przez wiele instytucji, którym chciałam w tym miejscu podziękować. Zbieranie materiałów rozpoczęłam w  Bibliotece Pałacu Pokoju w  Hadze w czasie letniego kursu Haskiej Akademii Prawa Prywatnego Międzynaro- dowego w  2006  r., w  którym uczestnictwo zawdzięczam stypendium ufundowanemu przez Fundację Uniwersytetów Holenderskich ds. Współ- pracy Międzynarodowej (NUFFIC). Następnie, dzięki ufundowanemu przez Panią Anne McDougall wraz z  rodziną stypendium ku pamięci jej zmarłego męża Barriego McDougalla w  roku akademickim 2007/2008 mogłam korzystać z  bogatych zasobów biblioteki Uniwersytetu Ottaw- skiego w Kanadzie. Doskonale rozwinięty system pożyczek międzybiblio- tecznych pozwalał bibliotece im. Briana Dickinsona spełniać wszystkie moje naukowe zachcianki. Stypendium Nippon Foundation przyznane mi w 2009 r. w ramach Programu Stypendialnego im. Ryoichi Sasakawa dla Młodych Liderów (SYLFF) pozwoliło mi na prowadzenie miesięcznej kwe- rendy bibliotecznej w  Szwajcarskim Instytucie Prawa Porównawczego w Lozannie. Dzięki programowi Visiting Fellows w lecie 2011 r. przebywa- łam w  Max-Planck-Institut für ausländisches und internationales Priva- trecht w  Hamburgu. Pobyt ten pozwolił mi na skorzystanie z  imponują- cych zasobów tamtejszej biblioteki oraz na poznanie naukowców z niemal całego świata. 13 Podziękowania Przygotowując niniejszą książkę, starałam się uwzględnić uwagi recenzen- tów pracy doktorskiej – Pana prof. dra hab. Kazimierza Zawady (Uniwersy- tet Jagielloński) i Pana dra hab. prof. UŚ Macieja Szpunara (Uniwersytet Śląski). Obu recenzentom chciałam serdecznie podziękować za cenne wskazówki oraz życzliwe uwagi polemiczne. Na zakończenie chciałabym także podziękować moim Rodzicom – Ewie i Zygmuntowi oraz Mężowi – Krzysztofowi za wsparcie i wyrozumiałość. www.lexisnexis.pl Wprowadzenie Tematem niniejszej monografii jest wybór prawa w  międzynarodowym prawie spadkowym. Wyjaśnienia wymagają zatem pojęcia użyte w tytule pracy, tj. międzynarodowe prawo spadkowe oraz wybór prawa. Punktem wyjścia do wyjaś nienia pojęcia międzynarodowego prawa spad- kowego jest zdefiniowanie pojęcia wobec niego szerszego, a  mianowicie prawa prywatnego międzynarodowego1. Prawo prywatne międzynarodo- we istnieje z  tej przyczyny, iż każde państwo ma włas ny system prawny, zawierający między innymi normy regulujące stosunki życiowe za pomocą metody cywilistycznej. Normy te składają się na prawo prywatne tego pań- stwa. W przeciwieństwie do norm prawa merytorycznego, które regulują bezpośrednio stosunki prywatnoprawne, normy prawa prywatnego mię- dzynarodowego – zwane normami kolizyjnymi – regulują te same stosunki życiowe, jednakże w  sposób pośredni, to jest przez wskazanie systemu prawnego zawierającego te normy merytoryczne, które powinny w danej sprawie być zastosowane2. Prawo prywatne międzynarodowe to ogół norm rozgraniczających sfery działania praw różnych państw przez okreś- lenie, które z nich należy zastosować3. 1 W polskiej doktrynie używa się także nazw „prawo międzynarodowe prywatne” lub „międzynarodowe prawo prywatne”. Kiedyś pojawiła się także propozycja używania pojęcia „międzypaństwowego prawa prywatnego” (tak: F. Zoll, Międzynarodowe i mię- dzydzielnicowe prawo prywatne, w:  Encyklopedia podręczna prawa prywatnego, t.  II, Warszawa 1936, s.  886. Swoją propozycję Autor uzasadnił twierdzeniem, iż „naród” w języku polskim oznacza ludzi o tej samej narodowości, a nie związek obywateli tego samego państwa, bez względu na ich narodowość). 2 A. Mączyński, Statut personalny osób fizycznych . Refleksje de lege lata i de lege ferenda, w: W. Uruszczak, P. Święcicka, A. Kremer (red.), Leges sapere . Studia i prace dedykowa- ne profesorowi Januszowi Sondlowi w  pięćdziesiątą rocznicę pracy naukowej, Kraków 2008, s. 309. 3 K. Przybyłowski, Prawo prywatne międzynarodowe, Lwów 1935, s. 2. 15 Wprowadzenie Prawo prywatne międzynarodowe stanowi odrębną gałąź systemu praw- nego, czego formalnym wyrazem jest umiejscowienie jego przepisów w ustawie odrębnej od kodyfikacji prawa cywilnego4. W Polsce były to ko- lejno obowiązujące: ustawa z  2  sierp nia 1926  r. o  prawie właś ciwem dla stosunków prywatnych międzynarodowych (Prawo prywatne międzyna- rodowe)5, ustawa z 12 lis topada 1965 r. – Prawo prywatne międzynarodo- we6 oraz obecnie obowiązująca ustawa z 4 lutego 2011 r. – Prawo prywat- ne międzynarodowe7. Obowiązujące w  Polsce normy prawa prywatnego międzynarodowego pochodzą nie tylko od ustawodawcy krajowego. Obec- nie w  Europie zaobserwować można istnienie trzech różnych poziomów regulacji prawa prywatnego międzynarodowego, tj.  poziomu krajowego, umów międzynarodowych oraz prawa Unii Europejskiej. Pojęcie prawa prywatnego międzynarodowego bywa różnie rozumiane na tle systemów prawnych różnych państw. Na przykład: droit international privé w rozumieniu doktryny francuskiej obejmuje conflit des lois, czyli pro- blematykę wskazania prawa właś ciwego oraz conflit des juridictions, czyli normy dotyczące jurysdykcji krajowej (compétence directe) oraz uznawania i  wykonywania zagranicznych orzeczeń (compétence indirecte). Ponadto w  doktrynie mówi się także o  rozszerzonej koncepcji prawa prywatnego międzynarodowego (conception élargi du droit international privé), która obejmuje dodatkowo prawo obcych (condition des étrangers) oraz regulacje dotyczące obywatelstwa (droit de la nationalité). Z  kolei używane w  pań- stwach systemu common law pojęcie conflit of laws (lub private international law) obejmuje tylko trzy zagadnienia, tj. normy wskazujące prawo właś ciwe (choice of law), normy dotyczące jurysdykcji krajowej (juris diction) oraz kwestii skuteczności zagranicznych orzeczeń (recognition of judgments). W doktrynie niemieckiej Internationalesprivatrecht obejmuje jedynie proble- matykę prawa właś ciwego. Normy dotyczące jurysdykcji oraz uznawania i  wykonywania zagranicznych orzeczeń należą do  materii zwanej Interna- tionales Zivilprocessrecht lub ogólniej Internationales Zivil verfahrensrecht8. 4 A. Mączyński, Statut personalny…, s. 309. 5 Dz.U. z 1926 r. Nr 101, poz. 581 ze zm. 6 Dz.U. z 1965 r. Nr 46, poz. 290 ze zm. 7 Dz.U. z 2011 r. Nr 80, poz. 432. 8 Szerzej na ten temat: T.  Hartley, The modern approach to private international law . International litigation and transactions from the common-law perspective . General cour- se on private international law, Res. des cours 2006, t. 319, s. 23 i n.; B. Audit, Droit in- ternational privé, Paris 2006, s. 1 i n. oraz F. Monéger, Droit international privé, Paris 2005, s. 1 i n. 16 www.lexisnexis.pl Wprowadzenie Powyższe różnice w  rozumieniu prawa prywatnego międzynarodowego widać także w prawie polskim. Nazwa prawo prywatne międzynarodowe występuje w  tytule każdej z  polskich ustaw regulujących tę materię, tj.  w  p.p.m. z  1926  r., w  p.p.m. z  1965  r., a  także w  p.p.m. z  2011  r., jednocześ nie jednak różny jest zakres tych ustaw. W  p.p.m. z  1926  r. za- warto nie tylko normy kolizyjne wskazujące prawo właś ciwe, lecz także normy regulujące kwestie procesowe takie, jak jurydykcja i  uznawanie i  wykonywanie obych orzeczeń. W  p.p.m. z  1965  r. znalazł się, oprócz norm kolizyjnych, także art. 8 wyrażający podstawową zasadę tzw. prawa obcych9. Z kolei p.p.m. z 2011 r. zawiera już tylko normy kolizyjne. Niekiedy mówi się także o prawie prywatnym międzynarodowym w szero- kim znaczeniu, które oprócz norm kolizyjnych (prawa prywatnego mię- dzynarodowego w znaczeniu wąskim) obejmuje także niektóre ujednolico- ne w  skali międzynarodowej normy merytoryczne prawa prywatnego10, choć w polskiej doktrynie dawno już wyrażono zapatrywanie, iż w skład prawa prywatnego międzynarodowego wchodzą tylko normy kolizyjne, a  przynależność do tej dziedziny norm merytorycznych, okreś lających prawne stanowisko cudzoziemców, jednolitych merytorycznych uregulo- wań cywilnoprawnego obrotu międzynarodowego i  międzynarodowego prawa procesowego jest sporna11. W tym miejscu należy także wyjaś nić, iż czasami, definiując pojęcie prawa prywatnego międzynarodowego, pojawia się twierdzenie o  możliwości jego zastosowania tylko do sytuacji życiowych zawierających w sobie tzw. element obcy (element d’extranéité). Przykładem takiej definicji może być sformułowanie, iż chodzi o zespół norm obowiązujących na obszarze pew- nego państwa, których przedmiotem jest wskazanie systemu prawnego – włas nego lub obcego, właś ciwego dla rozstrzyg nięcia stosunku prawnego z  zakresu prawa cywilnego, w  którego stanie faktycznym jest element obcy12. Echa tej koncepcji można odnaleźć także w p.p.m. z 2011 r., które- go art.  1 stanowi, iż ustawa „reguluje właś ciwość prawa dla stosunków 9 K. Przybyłowski, Nowe polskie unormowanie problematyki kolizyjnej prawa prywatne- go międzynarodowego, St. Cyw. 1966, t. VIII, s. 21. 10 J.  Jakubowski, Funkcje i  zakres prawa prywatnego międzynarodowego, PiP 1966, nr 11, s. 668 i n. oraz M. Pazdan, Prawo prywatne międzynarodowe, Warszawa 2012, s. 19 i n. 11 K. Przybyłowski, Zagadnienie definicji prawa prywatnego międzynarodowego, „Spra- wozdania Wrocławskiego Towarzystwa Naukowego” 1958, nr 13A, s. 70 i n. 12 Tak: W. Ludwiczak, Międzynarodowe prawo prywatne, Warszawa 1990, s. 15. 17 Wprowadzenie z zakresu prawa prywatnego związanych z więcej niż jednym państwem”. Jako przykład „elementu obcego”, występującego w  sprawie spadkowej, można podać obce obywatelstwo spadkodawcy lub położenie przedmio- tów wchodzących w  skład spadku za granicą. Posługiwanie się pojęciem elementu obcego jest jednak mylące, gdyż norma kolizyjna znajduje zasto- sowanie zawsze, niezależnie od tego, czy w danym stosunku taki element występuje13. Przecież fakt, iż do sprawy spadkowej po obywatelu polskim zamieszkałym w  Polsce, który pozostawił majątek jedynie na terytorium Polski – a zatem do stosunku z zakresu prawa prywatnego związanego tyl- ko z  jednym państwem, tj.  z  Polską – stosuje się prawo polskie, wynika właśnie z  zastosowania odpowiedniej normy prawa prywatnego między- narodowego14. Gdyby zająć stanowisko, iż normy kolizyjne mają zastoso- wanie jedynie wówczas, gdy w sprawie występuje element obcy, dochodzi- łoby do sytuacji, w której stosowanie przez polskie sądy prawa polskiego do rozstrzygania spraw cywilnych znajdowałoby uzasadnienie w  dwóch różnych źródłach. W pierwszym przypadku, w sytuacji gdy w sprawie wy- stępuje element obcy (na przykład, gdy spadkodawca miał obywatelstwo polskie, a  „obcym elementem” jest majątek położony za granicą) właś- ciwość prawa polskiego uzasadniałoby brzmienie polskiej normy kolizyj- nej, wskazującej jako właś ciwe prawo ojczyste spadkodawcy. W  drugim przypadku, w  braku jakiegokolwiek elementu obcego należałoby stwier- dzić, iż właś ciwość prawa polskiego nie wynika z brzmienia normy kolizyj- nej, gdyż norma ta z uwagi na wyłącznie „wewnętrzny” charkater sprawy nie znajduje zastosowania. Właściwość prawa polskiego wynikałaby za- tem z  jakiejś ogólnej, niepisanej zasady, iż do takich czysto „wewnętrz- nych” spraw stosuje się prawo polskie. Powyższe wskazuje, iż ograniczanie 13 K.  Przybyłowski, Prawo prywatne…, s.  2 oraz tenże, Zagadnienie definicji…, s.  71; H.  Trammer, Zasięg obowiązywania prawa prywatnego międzynarodowego, PiP 1958, nr 12, s. 866 i n. 14 Por.: J.  Jakubowski, Prawo międzynarodowe prywatne . Zarys wykładu, Warszawa 1984, s. 8. Tak też: M. Pazdan, Dziedziczenie ustawowe w prawie prywatnym międzyna- rodowym . Metody regulacji właś ciwości prawa, „Prace Naukowe Uniwersytetu Śląskiego w Katowicach” 1973, nr 45, s. 78. Autor, wypowiadając się na temat p.p.m. z 1965 r., zauważa, iż „art. 34 ustawy z  1965  r. obejmuje nie tylko stosunki (stany faktyczne) z elementem «obcym» («zagranicznym»). Winien on być stosowany także w przypad- ku, gdy stan faktyczny wytworzony przez śmierć spadkodawcy powiązany jest wyłącz- nie z polskim obszarem prawnym. […] Odmienne stanowisko zmuszałoby sędziego do wstępnych ustaleń – przed zastosowaniem art. 34 ustawy z 1965 r. – czy w rozpatry- wanej sprawie występują jakieś (jakie?) «elementy obce», wiążące się z  obszarem prawnym innego państwa”. 18 www.lexisnexis.pl Wprowadzenie zastosowania norm kolizyjnych jedynie do spraw, w  których występuje element obcy, nie jest zasadne15. Stanowisko to potwierdza orzecznictwo Sądu Najwyższego, który w wyroku z 22 kwiet nia 1999 r.16 do wskazania prawa właś ciwego dla stosunku wynikłego z umowy zlecenia akredytywy między polskim przedsiębiorcą a polskim bankiem powołał się na normę kolizyjną z art. 27 § 1 pkt 2 p.p.m. z 1965 r., a właś ciwość prawa polskiego ustalił za pomocą łącznika miejsca siedziby pozwanego banku, jako strony mającej spełnić świadczenie charakterystyczne. Wskazanie prawa właś ciwego przez normę kolizyjną następuje najczęściej za pomocą tzw. łącznika (élément de ratachement, point de rattachement, facteur de rattachement, connecting factor, Anknüpfungspunkt, Anknüp- fungsmoment), czyli opisanej w normie kolizyjnej okoliczności będącej wy- razem związku istniejącego między daną sprawą a  jakimś państwem i  obowiązującym w  nim prawem17. Przykładem łącznika występującego 15 W  tym miejscu można także wskazać na niekonsekwencję unijnego prawodawcy w tym zakresie. Na przykład, zgodnie z art. 1 rozporządzenia rzymskiego I (o którym będzie jeszcze mowa poniżej), rozporządzenie to stosuje się do zobowiązań umownych w  sprawach cywilnych i  hand lowych powiązanych z  prawem różnych państw. Z  po- wyższego wydaje się wynikać, iż rozporządzenie nie ma zastosowania do zobowiązań umownych w sytuacji, gdy sprawa cywilna jest powiązana tylko z jednym państwem, tj. nie zawiera w sobie żadnego elementu obcego. Z drugiej jednak strony, art. 3 ust. 3 rozporządzenia rzymskiego I stanowi, że w przypadku, gdy wszystkie elementy stanu faktycznego w  chwili dokonywania wyboru prawa właś ciwego są zlokalizowane w państwie innym niż państwo, którego prawo zostało wybrane, dokonany przez stro- ny wybór nie narusza stosowania tych przepisów prawa tego innego państwa, których nie można wyłączyć w  drodze umowy. Brzmienie powyższego przepisu sugeruje, iż jednak rozporządzenie stosuje się także do spraw nie zawierających w sobie elementu obcego. Szerzej na ten temat zob.: M. Czepelak, Wybór prawa właś ciwego dla zobowią- zań pozaumownych w rozporządzeniu rzymskim II, KPP 2009, nr 2, s. 564 i n. 16 II CKN 204/98, OSNC 2000, nr 1, poz. 4. 17 Tak: A. Mączyński, Wskazanie kilku praw przez normę kolizyjną prawa prywatnego międzynarodowego, w: Rozprawy z polskiego i europejskiego prawa prywatnego. Księga pamiątkowa ofiarowana Profesorowi Józefowi Skąpskiemu, Kraków 1994, s. 231 i n. Au- tor wyjaś nia, iż w  polskiej doktrynie początkowo przez łącznik rozumiano „fakt roz- strzygający o prawie właś ciwym” (tak: F. Zoll, Międzynarodowe prawo prywatne w za- rysie, Kraków 1947, s.  23 i  n.). Następnie pojawiło się stwierdzenie, iż łącznik jest elementem normy kolizyjnej. Jeszcze inna definicja łącznika utożsamiała go z typem okoliczności uznanym przez normę kolizyjną za rostrzygający o  właś ciwości prawa, podczas gdy odpowiadająca temu typowi w  konkretnej sprawie okoliczność stanowi tzw. „okoliczność wyznaczającą” (tak: J.  Jakubowski, Wpływ zainteresowanych na właś ciwość prawa merytorycznego w  prawie prywatnym międzynarodowym,  RPEiS 1967, nr 4, s. 85). 19 Wprowadzenie w normach kolizyjnych dotyczących spraw spadkowych może być obywa- telstwo spadkodawcy z chwili śmierci18. W zależności od tego, czy okolicz- ność będąca łącznikiem dotyczy osoby (np. obywatelstwo spadkodawcy), czy innego elementu sprawy (np. miejsce położenia nieruchomości), dla której ustala się prawo właś ciwe, mówi się o  łącznikach podmiotowych i  łącznikach przedmiotowych19. Jeżeli norma kolizyjna wskazuje prawo właś ciwe za pomocą łącznika, to ustawodawca decyzuje o tym, jakie pra- wo zostanie zastosowane w sprawie. Czasem to wola osoby zainteresowa- nej może decydować o  tym, jakie prawo będzie zastosowane w  sprawie, jeżeli obok wskazania prawa właś ciwego za pomocą łącznika ustawodaw- ca przewiduje możliwość dokonania wyboru prawa. Wybór prawa oznacza wskazanie prawa właś ciwego do oceny danej sytu- acji życiowej i  jej konsekwencji prawnych przez osobę zainteresowaną (jednostronny wybór prawa) lub osoby zainteresowane (umowny wybór prawa). Dokonanie wyboru prawa następuje przez złożenie oświadczenia woli, w  wykonaniu kompetencji przyznanej w  normie kolizyjnej. Norma ta przyznaje kompetencję do wskazania prawa jakiegokolwiek państwa (wybór nieograniczony) lub zawęża tę możliwość przez doprecyzowanie, jakiego państwa prawo może być wybrane (wybór ograniczony). General- na podmiotowo i abstrakcyjna przedmiotowo norma kolizyjna, przyznają- ca kompetencję do wskazania prawa właś ciwego, wymaga „uzupełnienia” przez czynność osoby zainteresowanej, która zmieni tę normę w  normę indywidualną i  konkretną20. Uzupełniona wyborem prawa, dokonanym przez osobę zainteresowaną, norma ta zawiera nakaz zastosowania 18 Jeżeli norma kolizyjna brzmi „w  sprawie spadkowej właś ciwe jest prawo ojczyste spadkodawcy z  chwili jego śmierci”, to łącznikiem jest obywatelstwo spadkodawcy z chwili śmierci. „Obywatelstwo” stanowi podstawę łącznika, „spadkodawca” to dopeł- niacz łącznika, co razem tworzy okreś lnik nominalny łącznika. „Chwila śmierci” to subokreś lnik nominalny. Co do budowy normy kolizyjnej zob.: H. Trammer, Z rozważań nad strukturą normy kolizyjnej prawa prywatnego międzynarodowego, St. Cyw. 1969, t. XIII–XIV, s. 398; w literaturze obcojęzycznej na temat budowy normy kolizyjnej por.: P.  Vallindas, La structure de la règle de conflit, Res. des cours 1960, t.  101, s.  333 i  n. W książce tej używane są nazwy „łącznik obywatelstwa” oraz „łącznik zamieszkania” do oznaczenia łączników, których podstawę stanowią odpowiednio obywatelstwo lub zamieszkanie. Chociaż nazwy te nie są do końca precyzyjne, są powszechnie stosowane w opracowaniach z dziedziny prawa prywatnego międzynarodowego i nie prowadzą do nieporozumień. Tak: A. Mączyński, Zamieszkanie jako podstawa łącznika nomy kolizyj- nej, ZNUJ PP 1978, nr 81, s. 44. 19 A. Mączyński, Statut personalny…, s. 310. 20 Tak: M. Czepelak, Wybór prawa właś ciwego…, s. 521. 20 www.lexisnexis.pl Wprowadzenie w sprawie prawa wybranego. Wybór prawa pełni zatem taką funkcję jak łącznik normy kolizyjnej. Wybór prawa pełni funkcję łącznika, ale łączni- kiem nie jest. W inny sposób dochodzi do wskazania prawa właściwego przez łącznik, a w inny w drodze wyboru prawa21. Dlatego też potocznie czasami mówi się o  nim jako o  „łączniku subiektywnym” (rattachement subjective), w  odróżnieniu od łączników obiektywnych (rattachement ob- jective), czyli tych użytych w normie kolizyjnej nie przewidującej wyboru prawa22 (albo dopuszczającej jedynie wybór ograniczony – o czym będzie jeszcze mowa poniżej). Jeżeli osoba zainteresowana nie skorzysta z przy- znanej jej kompetencji, wówczas prawo właś ciwe zostanie wskazane przez użyty w normie kolizyjnej łącznik „obiektywny”. Prawo spadkowe z kolei jest działem prawa cywilnego normującym przej- ście na inne osoby praw i obowiązków majątkowych zmarłego, które nie wygasły z chwilą jego śmierci. Ogół tych praw i obowiązków okreś la się mianem spadku, zmarłego mianem spadkodawcy, a  osoby, na które spa- dek przechodzi – spadkobiercami. Przejście spadku na spadkobierców to dziedziczenie. Zatem, prawo spadkowe zdefiniować można jako dział pra- wa cywilnego, którego przepisy normują dziedziczenie, czyli przejście spadku ze  spadkodawcy na spadkobierców23. Polskie prawo spadkowe, uregulowane w  IV dziale Kodeksu cywilnego zatytułowanym „Spadki”, przede wszystkim wskazuje, kto jest spadkobiercą. Spadkobiercami mogą być osoby wskazane przez spadkodawcę w testamencie (spadkobiercy te- stamentowi) lub osoby wskazane przez ustawę (spadkobiercy ustawowi) na podstawie okreś lonej więzi, jaka łączyła ich ze spadkodawcą. Przewi- dując dziedziczenie testamentowe, prawo spadkowe okreś la dopuszczalne formy testamentu oraz wskazuje, jakie rozrządzenia obok ustanowienia spadkobierców mogą być w nim zawarte. Prawo spadkowe okreś la także stanowisko prawne spadkobiercy, co obejmuje takie zagadnienia jak przy- jęcie lub odrzucenia spadku, wykazanie statusu spadkobiercy wobec osób trzecich, zakres i sposób realizacji odpowiedzialności za długi spadkowe, 21 Por.: A. Mączyński, Stosowanie norm kolizyjnych obcego prawa prywatnego między- narodowego, w: Spory o własność intelektualną . Księga jubileuszowa dedykowana Profe- sorom Januszowi Barcie i Ryszardowi Markiewiczowi, red. A. Matlak, S. Stanisławska- -Kloc, Warszawa 2013, s. 571–575. 22 H. Trammer, Wprowadzenie do nauki…, s. 3. 23 Tak: J.St. Piątowski, A. Kawałko, H. Witczak, Rozdział I . Pojęcie, funkcje i źródła pra- wa spadkowego, w: System Prawa Prywatnego . Tom 10 . Prawo spadkowe, red. B. Korda- siewicz, Warszawa 2013, s. 3. 21 Wprowadzenie a  także stosunki prawne między spadkobiercami. Prawo spadkowe nor- muje zasady ochrony interesów najbliższych członków rodziny spadko- dawcy przed niekorzystnymi dla nich rozrządzeniami spadkodawcy (w  prawie polskim ochronę tę zapewnia instytucja zachowku). Prawo spadkowe reguluje też kwestię zbycia spadku. W polskim prawie cywilnym, podobnie jak w innych państwach, przewi- dziane są szczególne przepisy, które stanowią, że pewne prawa i obowiąz- ki majątkowe zmarłego przechodzą na wskazane w nich osoby nieza leżnie od tego, czy są spadkobiercami. Typowym przykładem takiego przepisu jest art.  691 §  1 k.c., który stanowi, że w  razie śmierci najemcy lokalu mieszkalnego w stosunek najmu wstępują: małżonek niebędący współna- jemcą lokalu, dzieci najemcy i  jego współmałżonka, inne osoby, wobec których najemca był obowiązany do świadczeń alimentacyjnych oraz oso- ba, która pozostawała faktycznie we wspólnym pożyciu z najemcą. Przepi- sy takie nie należą do prawa spadkowego, a  prawa i  obowiązki, których dotyczą, nie wchodzą do spadku. Istnieją też przepisy, które co do pew- nych składników majątku spadkodawcy modyfikują ogólną regulację dzie- dziczenia (np. art. 445 § 3 k.c., zgodnie z którym roszczenie o zadośćuczy- nienie pieniężne za doznaną krzywdę przechodzi na spadkobierców tylko wtedy, gdy zostało uznane na piśmie albo gdy powództwo zostało wyto- czone za życia poszkodowanego lub art. 1002 k.c, zgodnie z którym rosz- czenie z tytułu zachowku przechodzi na spadkobiercę osoby uprawnionej do zachowku tylko wtedy, gdy spadkobierca ten należy do osób uprawnio- nych do zachowku po pierwszym spadkodawcy). Powyższe przepisy mają znaczenie dla prawa spadkowego, gdyż wpływają na skład spadku. Zatem, międzynarodowe prawo spadkowe oznacza ten wycinek prawa prywatnego międzynarodowego, który dotyczy prawa spadkowego, czyli ogół norm kolizyjnych rozgraniczających sfery działania merytorycznych praw spadkowych różnych państw przez okreś lenie, które z  nich należy zastosować do rozstrzyg nięcia danej sprawy spadkowej. Międzynarodowe prawo spadkowe reguluje w  sposób pośredni te stosunki życiowe, które w prawie polskim regulują bezpośrednio przepisy Kodeksu cywilnego za- warte w  księdze IV „Spadki”. Obecnie, polskim międzynarodowym pra- wem spadkowym okreś lić można normy zawarte w rozdziale 16 „Sprawy spadkowe” p.p.m. z 2011 r., a także dotyczące tego zakresu normy kolizyj- ne zawarte w  obowiązujących Polskę dwustronnych i  wielostronnych umowach międzynarodowych. 22 www.lexisnexis.pl Wprowadzenie W  doktrynie obcej międzynarodowe prawo spadkowe, z  zastrzeżeniem wskazanych powyżej różnic w rozumieniu pojęcia prawa prywatnego mię- dzynarodowego, okreś la się mianem droit international des succession24 oraz Internationales Erbrecht25. Podobnie, normy kolizyjne dotyczące, mię- dzy innymi, zawarcia małżeństwa, stosunków majątkowych małżeńskich oraz rozwodu okreś la się mianem międzynarodowego prawa rodzinnego26 (Internationales Familienrecht). Celem niniejszej monografii jest zatem odpowiedź na pytanie o  miejsce i  funkcjonowanie wyboru prawa w  międzynarodowym prawie spadko- wym. Dawniej dopuszczalność dokonania wyboru prawa dla spraw spad- kowych wydawała się niemożliwa. Obecnie zaś pojawia się praktycznie we wszystkich nowych instrumentach dotyczących prawa prywatnego mię- dzynarodowego, w  tym także w  obowiązującym w  Polsce nowym p.p.m. z  2011  r., jak również w  unijnym rozporządzeniu spadkowym, które po- cząwszy od 17 sierp nia 2015 r. ujednolici normy kolizyjne dotyczące spraw spadkowych w  państwach członkowskich Unii Europejskiej (z  wyjątkiem Zjednoczonego Królewstwa, Irlandii i Danii). 24 H. Lewald, Question de droit international des successions, Res. des cours 1925, t. 9, s. 1 i n.; F. Boulanger, Droit international des successions. Nouvelles approches compara- tives et jurisprudentielle, Paris 2004. 25 G. Kuhne, Die Parteiautonomie im internationalen Erbrecht, Bielefeld 1973. 26 M.  Sośniak, B.  Walaszek, E.  Wierzbowski, Międzynarodowe prawo rodzinne, Wroc- ław–Warszawa–Kraków 1969. 23 Rozdział 1 Wybór prawa w prawie prywatnym międzynarodowym 1.1. Wprowadzenie Jak wspomniano już powyżej, wybór prawa oznacza wskazanie prawa właś ciwego do oceny danej sytuacji życiowej i jej konsekwencji prawnych przez osobę zainteresowaną. Wybór prawa nazywany jest „łącznikiem su- biektywnym” (rattachement subjective) w odróżnieniu od łączników obiek- tywnych (rattachement objective)1. Okreś lanie wyboru prawa mianem „łącznika subiektywnego”, choć powszechnie przyjęte w doktrynie prawa prywatnego międzynarodowego, jest mylące. Porównując wskazanie pra- wa właś ciwego w drodze wyboru prawa ze wskazaniem za pomocą łączni- ka „obiektywnego”, okazuje się, iż różni je zarówno technika wskazania, jak i  uzasadniająca je aksjologia. W  przypadku wskazania prawa właś- ciwego za pomocą łącznika to prawodawca już na etapie legislacyjnym przesądza o  tym, jaka okoliczność powinna mieć decydujące znaczenie przy wskazaniu prawa właś ciwego. Czyniąc to, prawodawca daje wyraz swojemu wyobrażeniu o tym, jaka okoliczność świadczy o najściślejszym związku między daną sytuacją życiową a prawem okreś lonego państwa2. Polski prawodawca, jeśli chodzi o  sprawy spadkowe, za  okoliczność taką tradycyjnie uznaje obywatelstwo spadkodawcy z  chwili śmierci. W  przy- padku zaś wyboru prawa prawodawca pozostawia osobie zainteresowanej decyzję, jakiemu prawu poddać daną kwestię prawną. Wówczas można 1 H.  Trammer, Wprowadzenie do nauki o  autonomii woli w  międzynarodowym prawie prywatnym, St. Doc. 1957, s. 3. 2 M. Czepelak, Międzynarodowe prawo zobowiązań Unii Europejskiej, Warszawa 2012, s. 25. 25
Pobierz darmowy fragment (pdf)

Gdzie kupić całą publikację:

Wybór prawa w międzynarodowym prawie spadkowym. Wydanie 1
Autor:

Opinie na temat publikacji:


Inne popularne pozycje z tej kategorii:


Czytaj również:


Prowadzisz stronę lub blog? Wstaw link do fragmentu tej książki i współpracuj z Cyfroteką: