Cyfroteka.pl

klikaj i czytaj online

Cyfro
Czytomierz
00332 005628 13431419 na godz. na dobę w sumie
Wybór tekstów z dziejów języka polskiego. Tom 1: Do połowy XIX w - ebook/pdf
Wybór tekstów z dziejów języka polskiego. Tom 1: Do połowy XIX w - ebook/pdf
Autor: Liczba stron: 630
Wydawca: Wydawnictwo Uniwersytetu Łódzkiego Język publikacji: polski
ISBN: 978-8-3796-9555-3 Data wydania:
Lektor:
Kategoria: ebooki >> dokument, literatura faktu, reportaże >> literatura faktu
Porównaj ceny (książka, ebook (-17%), audiobook).
Dwutomowa antologia pod red. prof. Marka Cybulskiego przynosi uporządkowany chronologicznie zbiór ponad pięciuset tekstów polskich. Obejmuje ogół piśmiennictwa, utrwala w całości lub we fragmentach teksty od najstarszych po współczesne: od średniowiecznej bulli papieskiej do internetowego flejmu. Zawiera zabytki kanoniczne, powszechnie znane, ale także dotąd niepublikowane i trudno dostępne; teksty wybitne i nietypowe oraz niewybitne i typowe: wielką poezję i nieudolną rymowankę, artykuł sławnego uczonego i pracę domową ucznia-nieuka. Odkryjemy zabawny barokowy przepis kucharski i ponury list skazańca pisany w dniu egzekucji; sensacyjny protokół sprawy o czary i pedantyczny regulamin strzelania z muszkietu. Odnajdziemy świadectwa ekspansji i porażek naszego języka, grzęźnięcia w prymitywie i dorastania do nowoczesności; ulegania obcym wpływom i wybijania się na językową niepodległość.
Książka umożliwia śledzenie ewolucji stylów funkcjonalnych, społecznych odmian języka, świadomości językowej i wiedzy o języku. Informuje o sytuacji językowej w Polsce, o polityce językowej Polaków i wobec Polaków. Pokazuje ewolucję fonetyki, gramatyki, słownictwa i ortografii. Teksty opatrzono omówieniami zjawisk, które w nich wystąpiły lub które stanowiły dla nich konteksty. Wyjaśnienia te umieszczono w komentarzach, przypisach, słownikach i w indeksie.
Wybór… ma przede wszystkim pomóc studentom i pracownikom filologii polskiej w studiowaniu i nauczaniu historii języka, gramatyki historycznej, stylistyki, retoryki, leksykologii, genologii, dialektologii, ale z pewnością zainteresuje każdego, kogo fascynują sprawy Polski i Polaków.
 
Znajdź podobne książki Ostatnio czytane w tej kategorii

Darmowy fragment publikacji:

Marek Cybulski – Uniwersytet Łódzki, Wydział Filologiczny, Instytut Filologii Polskiej Katedra Historii Języka Polskiego, 90-236 Łódź, ul. Pomorska 171/173 Danuta Bieńkowska, Anetta Gajda, Danuta Kowalska, Anna Lenartowicz, Anita Pawłowska Magdalena Pietrzak, Jagna Świderska, Anna Tomecka-Mirek, Elżbieta Umińska-Tytoń Ewa Woźniak, Rafał Zarębski – Uniwersytet Łódzki, Wydział Filologiczny, Instytut Filologii Polskiej, Katedra Historii Języka Polskiego, 90-236 Łódź, ul. Pomorska 171/173 Stanisław Borawski, Magdalena Hawrysz, Magdalena Jurewicz-Nowak, Irmina Kotlarska Iwona Pałucka-Czerniak, Dorota Szagun – Uniwersytet Zielonogórski, Wydział Humanistyczny Instytut Filologii Polskiej, Zakład Historii i Pragmatyki Języka Polskiego 65-762 Zielona Góra, al. Wojska Polskiego 69 Marzanna Uździcka, Anna Wojciechowska – Uniwersytet Zielonogórski, Wydział Humanistyczny Instytut Filologii Polskiej, Zakład Komunikacji Językowej 65-762 Zielona Góra, al. Wojska Polskiego 69 RECENZENT Bogdan Walczak REDAKTORZY WYDAWNICTWA UŁ Joanna Balcerak, Bożena Tkacz SKŁAD I ŁAMANIE AGENT PR PROJEKT OKŁADKI Łukasz Orzechowski Zdjęcie wykorzystane na okładce: © Depositphotos.com/voronin-76 Praca naukowa finansowana w ramach programu ministra Nauki i Szkolnictwa Wyższego pod nazwą „Narodowy Program Rozwoju Humanistyki” w latach 2012‒2014 © Copyright by Uniwersytet Łódzki, Łódź 2015 Wydane przez Wydawnictwo Uniwersytetu Łódzkiego 2015 Wydanie I. W.06700.14.0.I Ark. wyd. 37,1; ark. druk. 39,375 ISBN 978-83-7969-426-6 (wersja papierowa) ISBN 978-83-7969-555-3 (wersja elektroniczna) Wydawnictwo Uniwersytetu Łódzkiego 90-131 Łódź, ul. Lindleya 8 www. wydawnictwo.uni.lodz.pl e-mail: ksiegarnia@uni.lodz.pl tel. (42) 665 58 63, faks (42) 665 58 62 SPIS TREŚCI Tom 1 WSTĘP  .........................................................................................................................................  11   1. Dobór tekstów  .....................................................................................................................  12   2. Sposób prezentacji  ..............................................................................................................  16  Układ tekstów ......................................................................................................................  16    Tytuły  ..................................................................................................................................  16      Pisownia. Zasady transliteracji i symbole edytorskie  .........................................................  17  Symbole edytorskie  .............................................................................................................  19    Przypisy dolne  .....................................................................................................................  20    Komentarze  .........................................................................................................................  20      Słowniki  ..............................................................................................................................  22    Indeks  ..................................................................................................................................  22   3. Autorstwo  ............................................................................................................................  23   1. Bulla gnieźnieńska (1136)  ...................................................................................................  25   2. Kazania świętokrzyskie (XIV w.)  ........................................................................................  27   3. Krystus zmartwychwstał je (1365)  ......................................................................................  31   4. [Roty sądowe z Wielkopolski] (1387–1400)  ........................................................................  32   5. Psałterz floriański (1398–1399)  ..........................................................................................  35   6. Bogurodzica (początek XV w.)  ...........................................................................................  38   7. Kazania gnieźnieńskie (początek XV w.)  ............................................................................  39   8. Przecław Słota, Wiersz o chlebowym stole (początek XV w.)  ............................................  43   9. Psałterz floriański (część III) (początek XV w.)   ................................................................  47   10. Cantilena inhonesta (1416 lub 1417)  ..................................................................................  49   11. [List miłosny] (ok. 1428)  .....................................................................................................  50   12. Kodeks Świętosława (1449)  ................................................................................................  51   13. Żywot świętego Błażeja (koniec 1. połowa XV w.) .............................................................  55   14. Biblia królowej Zofii (1455)  ................................................................................................  58   15. Kazanie na dzień Wszech Świętych (połowa XV w.)  ..........................................................  61   16. Pieśń o zabiciu Andrzeja Tęczyńskiego (1462–1463)  .........................................................  64   17. Lament świętokrzyski (ok. 1470)  .........................................................................................  66   18. Jakub Parkosz, Traktat o ortografii polskiej (ok. 1470)  ......................................................  68   19. Modlitwy codzienne (1475)  .................................................................................................  71   20. Modlitwy Wacława (między 1476 a 1489)  ..........................................................................  72   21. Ortyle magdeburskie (ok. 1480)  .........................................................................................  75   22. Chytrze bydlą z pany kmiecie... (ok. 1483)  .........................................................................  76   23. Psałterz puławski (koniec XV w. lub 1. ćwierć XVI w.)  ....................................................  77   24. Rozmyślanie przemyskie (początek XVI w.)  .......................................................................  80 6   25. Reguła zakonu św. Klary (początek XVI lub przełom XV i XVI w.)  .................................  86   26. Modlitwy codzienne (początek XVI w.)  ..............................................................................  91   27. Jan Konarski, Mowa powitalna (między 1512 a 1515) .......................................................  92   28. Biernat z Lublina, [Przypowieści] (1522)  ...........................................................................  93   29. [Rozmówki polsko-niemieckie] (1523)  ................................................................................  95   30. [Przepisy] (1. połowa XVI w.)  ............................................................................................  96   31. Walenty Wróbel, Żołtarz Dawida Proroka (1528)  ..............................................................  98   32. Stanisław Kucieński, List do Mikołaja Szydłowieckiego (1529)  ........................................  102   33. List do burmistrza i rajców miasta Bardiowa (1530)  .........................................................  103   34. Olbracht Gasztołd, List do Mikołaja Nipszyca (1531)  ........................................................  104   35. Stefan Falimirz, O ziołach i mocy ich… (1534)  .................................................................  105   36. Andrzej Glaber, Problemata Aristotelis (1535)  ..................................................................  106   37. Zygmunt I Stary, List do Jakuba Wilamowskiego (1539)  ...................................................  109   38. Walenty Wróbel, Żołtarz Dawidow (1539)  .........................................................................  111   39. Ludycyje wieśne (1543)  .......................................................................................................  115   40. Sprawa chędoga o męce Pana Chrystusowej (1544)  ..........................................................  118   41. Historia trzech króli (1544)  ................................................................................................  121   42. Ewangelia Nikodema (1544)  ...............................................................................................  123   43. Mikołaj Rej, Psałterz Dawidow (przed 1548?)  ...................................................................  126   44. Mikołaj Radziwiłł Czarny, List do brata (1547)  .................................................................  130   45. Bartłomiej Groicki, Porządek sądów… (1558–1559)  ........................................................  133   46. Jakub Lubelczyk, Psałterz Dawida (1558)  .........................................................................  136   47. [Zeznanie w procesach] (1559)  ...........................................................................................  142   48. Mikołaj Rej, Przypowieści przypadłe… (1562)  ..................................................................  144   49. Lustracja miasta Bolimowa (1564)  .....................................................................................  148   50. Bartłomiej Groicki, Artykuły prawa majdeburskiego (1565)  .............................................  153   51. Łukasz Górnicki, Dworzanin polski (1566)  ........................................................................  156   52. Stanisław Grzepski, Geometria… (1566)  ...........................................................................  162   53. Bartłomiej Groicki, Tytuły prawa majdeburskiego (1567)  .................................................  164   54. [Faktura i korespondencja kupiecka] (1568–1569)  ............................................................  167   55. Mikołaj Rej, Źwierciadło (1567–1568)  ...............................................................................  169   56. Mikołaj Sęp Szarzyński, Wiersze (między 1568 a 1581)  ....................................................  174   57. Marcin Czechowic, Summariusz Nowego Testamentu (1570)  ............................................  175   58. Marcin Białobrzeski, Kazanie na pogrzebie Zygmunta Augusta (1574)  ............................  180   59. H. C. Agrippa / Maciej Wirzbięta, O ślachetności a zacności płci niewieściej (1575)  .......  185   60. Jan Kochanowski, Przy pogrzebie rzecz (1577)  .................................................................  187   61. Jan Kochanowski, Odprawa posłów greckich (1578)  .........................................................  189   62. Marcin Czechowic, Trzech dni rozmowa… (1578)  ............................................................  192   63. Jan Kochanowski, Psałterz Dawidow (1579)  .....................................................................  198   64. Marcin Czechowic, Respons na skrypt… (1581)  ................................................................  201   65. Paweł Szczerbic, Speculum saxonum… (1581)  ..................................................................  203   66. Marcin Czechowic, Zwierściadłko panienek chrystyjańskich (1582)  .................................  208   67. Marcin Czechowic, Epistomium na wędzidło… (1583)  .....................................................  211   68. Jan Kochanowski, Treny (1583)  ..........................................................................................  214   69. Jan Kochanowski, Fraszki (1584)  .......................................................................................  217   70. [Wiersz mieszczański] (ostatnia ćwierć XVI w.)  .................................................................  221   71. Sebastian Grabowiecki, Sonet (1590)  .................................................................................  223   72. Marcin Łaszcz, Pogrom lewartowski (1592)  ......................................................................  224   73. Łukasz Górnicki, Raczył (1598)  ..........................................................................................  233 7   74. Jakub Wujek, Psalmy 50 (51) i 137 (1599)  .........................................................................  236   75. Jan Karol Chodkiewicz, [Listy] (przełom XVI i XVII w.)  ..................................................  241   76. Barwiczka dla ozdoby twarzy… (1605)  ..............................................................................  243   77. Stanisław Stadnicki, Votum na zjeździe lubelskim (1606)  ...................................................  246   78. [Świadectwa cudownych uzdrowień] (1612–1637)  .............................................................  250   79. Nicolaus Volckmar, Viertzig Dialogi (1612)  .......................................................................  252   80. Rożność nacyj, z ich własnościami (1614)  ..........................................................................  258   81. [Wiersze sowiźrzalskie] (1615)  ............................................................................................  263   82. [Umowa kupna-sprzedaży] (1616)  ......................................................................................  266   83. Mateusz Bembus, Kometa, to jest pogrożka… (1619)  ........................................................  267   84. Jan Karol Chodkiewicz, Mowy do wojska pod Chocimiem (1621)  ....................................  270   85. [Dekret sądu starościńskiego i przysięga] (1622)  ...............................................................  273   86. [Protokół rozprawy przed sądem miejskim] (1624)  ............................................................  274   87. [Testament mieszczanki] (1624)  ..........................................................................................  279   88. Jan Brożek, Gratis abo dyskurs… (1625)  ...........................................................................  280   89. Walerian Nekanda Trepka, Liber generationis plebeanorum… (2. ćwierć XVII w.)  .........  284   90. Walerian Nekanda Trepka, Proemium… (2. ćwierć XVI w.)  .............................................  287   91. [Ćwiczenia uczniowskie] (1628)  .........................................................................................  289   92. Jerzy Ossoliński, [Mowa pożegnalna marszałka izby poselskiej] (1631)  ...........................  290   93. Jurament podwojewodzego (1631)  .....................................................................................  292   94. Wojciech Dębołęcki, Wywod jedynowłasnego państwa świata… (1633)  ...........................  293   95. Jacek Mijakowski, [Kazanie przy rozdawaniu kolędy] (1637)  ...........................................  298   96. Adam Grodziecki, [Mowa weselna – dziękowanie za pannę] (1637)  .................................  301   97. Fridrich Ledck, [Kwit] (1642)  .............................................................................................  304   98. Krystyna Gieysztorowa, [Testament ziemianki] (1647)  ......................................................  305   99. Iwan Teteruk, [List do syna] (1649)  ....................................................................................  308  100. Marcin Smogulecki, [Zaproszenie na pogrzeb] (1650)  ......................................................  309  101. Andrzej Maksymilian Fredro, [Odpowiedzi posłom…] (1652)  ..........................................  310  102. Janusz Radziwiłł, [List do sługi] (1655)  .............................................................................  314  103. [Pozew sądowy] (1658)  .......................................................................................................  316  104. Jerzy Niemierzyc, Mowa do króla (1659) ...........................................................................  317  105. Błażej Lipowski, Piechotne ćwiczenie… (1660)  ................................................................  321  106. Jan Andrzej Morsztyn, Do trupa sonet (1661)  ....................................................................  323  107. Jan Kazimierz, [Uniwersał przedsejmowy] (1666)  .............................................................  324  108. Jan III Sobieski, Mowa in Senatus Consilio (1681)  ............................................................  327  109. Stanisław Czerniecki, Zebranie potraw (1682)  ..................................................................  329  110. Kazimierz Sapieha, Podziękowanie (1682) .........................................................................  331  111. Jan III Sobieski, [List do Marii Kazimiery] (l683)  ..............................................................  333  112. Stanisław Solski, Geometra polski… (1683)  ......................................................................  337  113. [Wyrok sądu miejskiego] (1689)  ..........................................................................................  340  114. Jan Chryzostom Pasek, Pamiętniki (ok. 1690–1695) ..........................................................  342  115. Wojciech Tylkowski, Część czwarta fizyki (1692)  ..............................................................  349  116. Jakub Boczyłowic, [Wzory listów] (1694)  ..........................................................................  352  117. Rejestr wydatku (1694)  .......................................................................................................  355  118. Jan III Sobieski, Mowa in Senatus Consilio (1695)  ............................................................  355  119. [Protokoły sądu wójtowskiego m. Opola] (1698)  ................................................................  358  120. [Protokół posiedzenia rady Tarnowskich Gór] (1700)  ........................................................  362  121. Elżbieta Sieniawska, [Listy] (1700–1707)  ..........................................................................  363  122. F. W. de Kijau, Obwieszczenie (1712?)  ...............................................................................  367 8  123. [Wzory mów weselnych] (1712)  ..........................................................................................  368  124. Cyprian Sapecki, Kazanie o Najświętszej Pannie (1720)  ...................................................  370  125. August II Mocny, Uniwersał przedsejmowy (1720)  ...........................................................  373  126. [Protokoły sądu wójtowskiego Opola] (1721)  ....................................................................  375  127. [Protestacja] (1722)  ............................................................................................................  378  128. Wawrzyniec Różyński, Nowenny opisanie (1723)  ..............................................................  379  129. Antoni Widenski, [List do Elżbiety Sieniawskiej] (1724)  ...................................................  381  130. [Protokół sprawy o czary] (1724)  .......................................................................................  383  131. Józef Fontana, [List do Elżbiety Sieniawskiej] (1725)  ........................................................  385  132. [Testament mieszczański] (1726)  .........................................................................................  386  133. Elżbieta Sieniawska, [Wypuszczenie karczmy w arendę] (1728)  ........................................  388  134. Elżbieta Sieniawska, [Uniwersał] (1728)  ...........................................................................  390  135. Józef Woronicz, [List] (1728)  ..............................................................................................  392  136. Zwierciadło […] przymiotów… (1728) ...............................................................................  393  137. Glejt (1733)  .........................................................................................................................  398  138. August III, [Mandat królewski] (1735)  ...............................................................................  399  139. Hilarion Falęcki, Wojsko […] afektów (1739)  ....................................................................  400  140. [Protół posiedzenia rady Tarnowskich Gór] (1740)  ...........................................................  404  141. Stanisław Konarski, [List do Józefa Sapiehy] (1740)  .........................................................  405  142. [Tytulatura kancelarii królewskiej] (1745)  .........................................................................  407  143. [Protokół posiedzenia cechu] (1748)  ..................................................................................  409  144. Marcin Matuszewicz, Diariusz życia mego (od 1754)  ........................................................  410  145. [Protokół z posiedzenia cechu] (1755)  ................................................................................  415  146. Benedykt Chmielowski, Nowe Ateny (1756)  ......................................................................  417  147. Mowa posła na sejmie (ok. 1760)  .......................................................................................  425  148. [Akt kupna – sprzedaży] (1763) ...........................................................................................  426  149. Stanisław Konarski, List do szlachty sejmikowej (1764)  ....................................................  427  150. Józef Andrzej Załuski, Objaśnienie błędami zabobonów zarażonych (1766)  ....................  429  151. [Ignacy Krasicki], [Artykuł o sposobach wydoskonalenia języka] (1766)  ..........................  432  152. Franciszek Bohomolec, Ceremoniant (1767)  ......................................................................  434  153. Jakub Lanhans, [Dziennik podróży] (1768)  ........................................................................  438  154. Tadeusz Krusiński [J. E. Minasowicz], Pragmatografia de legitimo usu… (1769)  ...........  441  155. Wiadomość ciekawa (1769) .................................................................................................  443  156. [Ogłoszenie] (1774)  .............................................................................................................  447  157. [Protokół posiedzenia cechu] (1777)  ..................................................................................  448  158. Franciszek Dionizy Kniaźnin, Erotyki (1779)  .....................................................................  451  159. Respons pewnej damy… (1779)  ..........................................................................................  454  160. Onufry Kopczyński, O pisaniu głosek (1780) .....................................................................  456  161. Franciszek Zabłocki, Fircyk w zalotach (1781)  ..................................................................  458  162. Julian Antonowicz, Mowa z okoliczności uroczystego obchodu… (1783)  .........................  463  163. [Wiadomości prasowe] (1784)  ............................................................................................  466  164. Kwit z podymnego (1784) ....................................................................................................  468  165. Adam Naruszewicz, Diariusz podróży Najjaśniejszego Stanisława Augusta… (1784)  .....  469  166. Ks. Laskowski, [Mowa powitalna] (1784)  ..........................................................................  473  167. Stanisław Trembecki, Gość w Heilsbergu (1784)  ...............................................................  474  168. Regulamen egzercerunku… (1786)  .....................................................................................  477  169. Stanisław Staszic, Edukacja (1787)  ....................................................................................  480  170. [Księga cudów i intencji mszalnych] (1788–1802)  .............................................................  484  171. Józef Kossakowski, Ksiądz pleban (1788) ..........................................................................  486 9  172. Ustawa rządowa […] 3 maja (1791)  ..................................................................................  488  173. Michał Potulicki, Dziennik na rok 1794 (1794)  ..................................................................  489  174. [Ogłoszenia i listy gończe] (1794) .......................................................................................  492  175. Odezwa Komisji Porządkowej Powiatu Grodzieńskiego (1794)  .........................................  496  176. Zarządzenie Komisji Porządkowej Powiatu Grodzieńskiego (1794)  ..................................  498  177. Hugo Kołłątaj, Uwagi nad snami… (1796)  ........................................................................  500  178. Stanisław Szymański, Wzory biletów, listów… (1797)  .......................................................  503  179. Pieśń wasalów pruskich (1798)  ..........................................................................................  506  180. List miejski (1799)  ...............................................................................................................  507  181. Uwaga nad czuciem jestestwa (początek XIX w.)  ..............................................................  509  182. Franciszek Jelski, [List do Kajetany Oskierczyny] (1802)  ..................................................  510  183. Przegnanie Niemców z Warszawy (1806)  ...........................................................................  512  184. Franciszek Karpiński, Psalm 50 (1806)  ..............................................................................  513  185. Julian Antonowicz, Kazanie (1807)  ....................................................................................  515  186. Onufry Kopczyński, Prawidła przystoyności… (1810)  ......................................................  519  187. [Obwieszczenia urzędowe] (1810)  ......................................................................................  522  188. Kajetana Oskierczyna, [List do Mikołaja Gadomskiego] (1811)  ........................................  523  189. [Mianowanie na stopień oficerski] (1812)  ..........................................................................  524  190. Ignacy Lubicz Czerwiński, Skazówka listowa… (1812) .....................................................  525  191. Jan Śniadecki, O języku narodowym w matematyce (1813)  ................................................  527  192. Jan Śniadecki, O języku polskim (1814)  ..............................................................................  530  193. Julian Antonowicz, Dziennik nauczyciela domowego (1814–1823)  ...................................  534  194. Zbiór komendnych wyrazów (1815)  ....................................................................................  537  195. L. Gaultier, St. Borodzicz, Rysy charakterystyczne złego wychowania (1817)  ..................  539  196. Obwieszczenia (1818)  .........................................................................................................  541  197. [Ogłoszenie prasowe] (1818)  ..............................................................................................  542  198. Zapozew edyktalny (1818) ...................................................................................................  543  199. Józef Mroziński, Oblężenie i obrona Saragossy… (1819)  .................................................  544  200. [Ogłoszenia] (1820)  ............................................................................................................  547  201. Alojzy Feliński, Barbara Radziwiłłówna (1820)  ................................................................  551  202. Adam Mickiewicz, Lilie (1822)  ..........................................................................................  553  203. J. Hautepierre, Wojciech Sitkiewicz, Sztuka pisania listów (1822)  ....................................  557  204. Ignacy Bobiatyński, O nabijaniu sztućca (1823)  ................................................................  559  205. Józef Mroziński, Odpowiedź na […] recenzję (1824)  ........................................................  560  206. [Ogłoszenia prasowe] (1824)  ..............................................................................................  565  207. [Mianowanie na stopień oficerski] (1812)  ..........................................................................  566  208. Kwit Magazynu Drewnego (1826)  ......................................................................................  567  209. Adam Mickiewicz, Sonety krymskie (1826) ........................................................................  568  210. Hieronim Kajsiewicz, [Ćwiczenie studenckie] (1829)  ........................................................  570  211. Jan Nepomucen Kamiński, Czy nasz język jest filozoficzny? (1830)  ..................................  572  212. Kajetana Oskierczyna, [Polecenie wypłaty] (1830)  ............................................................  575  213. Doniesienia (1831)  ..............................................................................................................  576  214. [Ogłoszenia prasowe] (1831)  ..............................................................................................  577  215. Emilia Plater, [Oświadczenie] (1831)  .................................................................................  578  216. Aleksander Fredro, Zemsta (1834)  ......................................................................................  579  217. Adam Mickiewicz, Pan Tadeusz (1834)  .............................................................................  581  218. O C. K. szybko-wozie… (1835)  ...........................................................................................  586  219. Juliusz Słowacki, Testament mój (1839/1840)  ....................................................................  587  220. Podział pierścienia Saturnowego (1839)  ............................................................................  590 10  221. Michał Starzewski, [Traktat o szermierce] (ok. 1840)  ........................................................  590  222. Juliusz Słowacki, Beniowski (1841)  ....................................................................................  593  223. Wieści z teatru (1841) ..........................................................................................................  596  224. L. Wo…ski, [Recenzja teatralna] (1841)  ............................................................................  597  225. [Wiadomości prasowe] (1841)  ............................................................................................  597  226. Juliusz Słowacki, Anioły stoją na rodzinnych polach... (1841)  ..........................................  598  227. Hieronim Kajsiewicz, O rządach Opatrzności. Kazanie… (1842) .....................................  599  228. [Adres posłów polskich do króla Prus] (1843)  ....................................................................  601  229. Michał Korzeniowski, Nowy sekretarz powszechny… (1843)  ............................................  602  230. [Ogłoszenie] (1843)  .............................................................................................................  604  231. Roztrząsanie sumienia (1845)  .............................................................................................  604  232. Zygmunt Krasiński, [List do Izabelli Sanguszkowej] (1846)  ..............................................  607  223. [Ludwik Mierosławski], Regulamin piechoty, kawalerii i artylerii… (1846)  ....................  609  234. Juliusz Słowacki, Wielcyśmy byli i śmieszniśmy byli... (1846)  ...........................................  611  235. Kornel Ujejski, Pieśni Salomona (1846)  ............................................................................  613  236. Stanisław Jachowicz, Rozmowy matki z Józią (1846)  .........................................................  617  237. Kornel Ujejski, Kwiaty bez woni (1848)  .............................................................................  619  238. [Anegdota] (1848)  ...............................................................................................................  623  239. Władysław Majewski, [Notatki z wykładu Chemia i technologia] (1848–1850) ................  623  240. Uwiadomienie (1848)  ..........................................................................................................  627  241. [Teksty prasowe] (1849)  ......................................................................................................  628  242. [Nekrologi z prasy poznańskiej] (1850)  ..............................................................................  631 WSTĘP Przedstawiamy  uporządkowany  chronologicznie  zbiór  tekstów  polskich  – od najstarszych po współczesne – opatrzony aparatem naukowym, komenta- rzami, słownikami, indeksem osobowym i rzeczowym – dokumentujący zjawiska  historycznojęzykowe na przestrzeni całości dziejów języka polskiego.  Sądzimy, że niniejsza edycja umożliwi historykom języka śledzenie przemian  w płaszczyźnie fonetycznej, gramatycznej i leksykalnej, a także w ortografii. Daje  ponadto możliwość rozpatrywania na materiale diachronicznym zjawisk komunikacji  językowej (np. układu nadawczo-odbiorczego) i szerzej pragmatyki historycznej. Do- starcza materiału świadczącego o ewolucji gatunków (w aspekcie pragmatycznym,  stylistycznym, strukturalnym), o przemianach stylów funkcjonalnych, społecznych  odmian języka, świadomości językowej i wiedzy o języku, sytuacji językowej w Pol- sce, polityki językowej itd. Winna ukazać zmieniające się sposoby używania języ- ka w obrębie różnego rzędu wspólnot komunikatywnych, tworzenie się i przemiany  wzorów zachowań językowych w ich wielostronnym uwarunkowaniu.  Edycja może mieć wartość nie tylko dokumentacyjną, ale i analityczną, a to  ze względu na wspomniane komentarze do tekstów.  Publikacja nie powtarza zakresem i sposobem wydania tego, co zawarte jest  w  dotychczasowych  chrestomatiach  Stefana  Vrtela-Wierczyńskiego1,  Wiesła- wa Wydry i Wojciecha R. Rzepki2, Wacława Twardzika3, Witolda Taszyckiego4,  a  także Teresy  Skubalanki,  Marii Wojtak  i  Jerzego  Bartmińskiego5.  Natomiast  pomyślana jest jako podobna do Wyboru... Stanisława Borawskiego i Antoniego  Furdala6 i mogąca go zastąpić, bo również obejmuje teksty z całych dziejów języ- ka i z głównych jego odmian.  1 S.  V r t e l-W i e r c z y ń s k i,  Wybór tekstów staropolskich. Czasy najdawniejsze do roku 4 W. T a s z y c ki, Najdawniejsze zabytki języka polskiego, Kraków 1927 i wyd. nast., t e n ż e,  Wybór tekstów staropolskich XVI–XVIII wieku, Warszawa 1955 i wyd. nast.  5 Wybór tekstów nowopolskich XVIII–XX w., Lublin 1978, cz. 1 i 2 – T. Skubalanka i M. Woj- tak, cz. 3 – J. Bartmiński.  6 S. B o r a w s k i, A. F u r d a l, Wybór tekstów do historii języka polskiego, Warszawa 1980.  1543, Lwów 1930 i wyd. nast.  Warszawa–Kraków–Gdańsk–Łódź 1984.  DVD, Kraków 2006.  2 W. W y d r a, W. R. R z e p k a, Chrestomatia staropolska. Teksty do roku 1543, Wrocław– 3 Biblioteka zabytków polskiego piśmiennictwa średniowiecznego,  red.  W.  Twardzik,  płyta  12 Co prawda w ostatnim czasie pojawiły się liczne wydania elektroniczne za- bytków  językowych,  jednak  zazwyczaj  albo  w  transkrypcji  uproszczonej,  albo  w formie skanów. Skany, zwłaszcza tekstów najstarszych, utrudniają ich wyko- rzystanie dla celów badawczych, a transkrypcja uproszczona dyskwalifikuje je  jako źródło i podstawę szczegółowych studiów historycznojęzykowych. Dlatego  niniejszy projekt zakładał transliterację i digitalizację tekstów.  Od  publikacji  ostatniego  dużego  wyboru  zestawiającego  teksty  polskie  ze wszystkich epok upłynęło już 30 lat. Zaszła więc potrzeba udokumentowania  ostatniego trzydziestolecia, które przyniosło ogrom zjawisk związanych zwłasz- cza z pojawieniem się nowych mediów. Ponadto żadna wydana dotąd duża chre- stomatia nie mogła odzwierciedlić przyrostu wiedzy spowodowanego rozwojem  takich zwłaszcza dyscyplin językoznawczych, jak socjolingwistyka, pragmalin- gwistyka lub genologia lingwistyczna.  Przedstawiany tu Wybór... ma cel naukowy (bo może stanowić źródło albo  przynajmniej  zachętę  do  badań  językoznawczych),  przede  wszystkim  jednak  – dydaktyczny. Ma służyć pomocą studentom i pracownikom filologii polskiej  w studiowaniu i nauczaniu historii języka narodowego – nauki badającej zmienne  w czasie relacje między językiem a kulturą (lub ściślej: między językiem a innymi  elementami kultury); traktującej język jako konieczny, integralny składnik i no- śnik kultury symbolicznej, jej wytwór i zarazem czynnik ją współtworzący.  Choć nie było naszym celem zastąpienie specjalistycznych wyborów tekstów  najstarszych: Vrtela-Wierczyńskiego, Wydry i Rzepki oraz Twardzika (bo obję- tość publikacji, i tak już duża, rozrósłaby niepomiernie), niniejsza książka może  też służyć ilustracji zjawisk przedstawianych na zajęciach gramatyki historycznej  języka  polskiego.  Da  się  zastosować  do  zajęć  z  różnych  innych  przedmiotów,  w  zależności  od  programu  danej  uczelni:  stylistyki,  retoryki,  leksykologii  itd.,  także dialektologii, bo są tu również teksty gwarowe lub gwarą silnie nasycone,  nie tak co prawda liczne, by systematycznie ilustrowały osiągnięcia dialektologii  opisowej (dialektografii), jednak w liczbie wystarczającej do poznania dawnego  zróżnicowania regionalnego.  1. DOBÓR TEKSTÓW Niniejsza  chrestomatia  zawiera  teksty  rozmaite.  Są  w  niej  zabytki  należą- ce do kanonu, wielokrotnie wydawane, chciałoby się powiedzieć „powszechnie  znane”, bez których jednak chrestomatii „niepodobna sobie wyobrazić”. Dotyczy  to  oczywiście  przede  wszystkim  epoki  najstarszej,  z  której  przetrwało  tekstów  tak mało, że każdy z nich ma wartość nieoszacowaną. Mimo to i one musiały  podlegać selekcji. Przedstawiając, niejako z obowiązku, teksty kanoniczne, bie- rzemy zresztą pod uwagę często słyszane zdanie, że zbiór „tekstów powszechnie  13 znanych” jest już zbiorem pustym (nawet dla studentów polonistyki), chyba że są  to  teksty  kultury  masowej.  Większość  tekstów  średniowiecznych  przejęliśmy  z  dotychczasowych  najlepszych  wydań  krytycznych,  w  tym  przede  wszystkim  z  płyty  DVD Biblioteka zabytków polskiego piśmiennictwa średniowiecznego  pod red. Wacława Twardzika.  Świętej  pamięci  Panu  Prof.  Wacławowi  Twardzikowi  składaliśmy  podzię- kowanie za zgodę na takie wykorzystanie edycji elektronicznej zabytków staro- polskich, której był redaktorem. Niestety nie doczekał On wydania niniejszego  Wyboru...  Przedstawiamy też teksty znane już tylko z edycji w mało dostępnych i ni- skonakładowych publikacjach specjalistycznych; funkcjonujące w obiegu nauko- wym, ale np. niezbędne tu ze względu na możliwość nowych interpretacji.  Pokazujemy  również  teksty  dotąd  niepublikowane,  a  trudno  dostępne,  bo  np. zachowane w jednym rękopiśmiennym egzemplarzu archiwalnym – te możli- wie w całości lub w dłuższych fragmentach.  Uwzględnione  też  zostały  teksty  nagrane  na  taśmie  magnetofonowej  oraz utrwalone za pomocą nowszych środków elektronicznych. W ten sposób po- kazane są np. autentyczne rozmowy i inne gatunki potoczne, w których grają rolę  zjawiska parajęzykowe i pozajęzykowe.  Kilka tekstów, ze względu na ich rozmaite walory, mogliśmy przejąć z Wy- boru... Stanisława Borawskiego i Antoniego Furdala, za co niniejszym autorom  składamy podziękowanie.  Udział poszczególnych epok:  Do końca XV w. XVI w. – poł. XVIII w. Poł. XVIII – pocz. XX w. 1914–1944 Czasy po II wojnie światowej 1945–1989 po 1989 Razem Według liczby tekstów  (kolekcji tekstów)   (w  ) 4 20 27 14 29,5 16,5 13 100 Według liczby znaków   (w  ) 5  26 32 11 26 14 12  100 14 Materiał jest tak dobrany, aby umożliwiał obserwację i komentarz w co naj- mniej trzech aspektach.  1.  Teksty  jako  utrwalone  świadectwa  językowych  zachowań  społecznych.  Jako takie są opatrzone komentarzami charakteryzującymi role komunikacyjne  nadawcy, odbiorcy (lub adresata), ich status społeczny, łączącą ich relację, typ  kontaktu, typ sytuacji, cel, intencje, gatunek wypowiedzi itp. czynniki, które wa- runkowały dany akt mowy – w takim zakresie, w jakim elementy te są nam do- stępne i znane.  2. Teksty jako świadectwa sytuacji językowej, które czytać można głównie  po to, by poznać zawarte w nich (także explicite) informacje o sytuacji polszczy- zny w danym miejscu i czasie. 3. Teksty jako świadectwo ewolucji systemu gramatycznego i leksykalnego.  Staraliśmy się, by nasza książka, obejmująca całość piśmiennictwa, ogarnęła  różne odmiany polszczyzny historycznej i współczesnej – i w związku z tym, by  pokazała też różne typy tekstów. Zasięg tej różnorodności ograniczony był dbało- ścią o możliwy do przyjęcia rozmiar całości.  Spośród głównych stylów funkcjonalnych powinien być dla wszystkich epok  reprezentowany  potoczny (rozumiany  jako  podstawowy,  centralny,  uniwersalny  – używany codziennie dla celów przeważnie komunikatywnych). Choć rzeczą trud- ną jest śledzić przeszłość potocznej mówionej odmiany języka (cóż bowiem na- prawdę wiemy np. o codziennych rozmowach ze średniowiecza?), to jednak pewne  pojęcie o nich dają też stare przekazy pisane, np. listy, pamiętniki, dialogi stylizo- wane na rozmowy potoczne. Z nowszych czasów mamy, oprócz pisanych, także np.  wypowiedzi utrwalone na taśmie magnetofonowej lub przy użyciu kamery wideo.  Dość  bogato  przedstawia  się  udział  odmiany  urzędowej  (kancelaryjnej)  i prawnej w różnych odmianach – m.in. dlatego, że urzędowe użycie języka sta- nowi o jego pozycji jako języka państwa. Szczególnie ważne było to w latach  1795–1918.  Wybór...  zawiera  więc  różne  teksty  z  tego  zakresu,  zawsze  liczne  i dla społeczności istotne: od rot przysiąg sądowych, poprzez protokoły różnych  czynności oficjalnych, np. rozpraw sądowych, po wyroki, uniwersały, arengi lub  preambuły konstytucji, obwieszczenia władz, umowy kupna-sprzedaży i in.  Odmiana naukowa zbyt późno się pojawiła, by mogły ją odpowiednio repre- zentować teksty z epoki najwcześniejszej. Wybraliśmy teksty z trzech dziedzin:  z  nauk  matematycznych  (szczególnie  geometrii),  z  nauk  przyrodniczych  (che- mia, biologia) oraz z nauk humanistycznych – tu głównie filologia (np. wstępy  do  przekładów  biblijnych  XX  w.),  zwłaszcza  językoznawstwo  reprezentowane  z reguły przez teksty najwybitniejszych polskich uczonych. Są też liczne teksty  popularyzujące naukę.  Wśród  innych  gatunków użytkowych  są  listy  różnego  rodzaju  (od  ofi- cjalnych  po  intymne),  modlitwy  z  różnych  epok  (jednak  modlitwy  codzienne  15 tylko w wersjach najdawniejszych), przemówienia (mowy, oracje), gatunki pu- blicystyczne i/lub uprawiane w środkach masowego przekazu: felietony, artykuły  i wiadomości prasowe, wywiady, recenzje, ogłoszenia, reklamy itd.  Osobne  zagadnienie  to  udział  stylu artystycznego  i  literatury  „pięknej”  – niezależnie od tego, czy teksty literackie uważać będziemy za „koronę stworze- nia” czy za teksty zgoła dewiacyjne. Użycie języka w literaturze jest bardziej niż  w piśmiennictwie użytkowym czy w mowie żywej przykryte specyficzną kon- wencją i zazwyczaj znacznie się różni od użycia „zwykłego”. Wprawdzie póki ję- zyk żyje, co jakiś czas dochodzi do odrzucenia skostniałych konwencji i zbliżenia  do mowy „codziennej”, „potocznej”, ale to w istocie zastąpienie jednej konwencji  literackiej inną.  Tekstów literackich nie jest tu może tyle, ile można było oczekiwać. Wzięli- śmy bowiem pod uwagę to, że studenci polonistyki dysponują już licznymi wypi- sami – realizacjami gatunku, który już w starożytności propagował dobre wzory.  Jeśli zaś mowa o dobrych wzorach, warto przypomnieć żywą do dziś ideę  romantyczną, w myśl której doskonalenie się języka jest dziełem wielkich twór- czych jednostek. Znane jest zdanie Norwida: „Nie miecz, nie tarcz – bronią języ- ka, lecz – arcydzieła”. Czy jednak w istocie to jednostki wybitne tworzą wzorce  językowych zachowań? Otóż zachowania językowe jednostek wybitnych bywają  z natury rzeczy zbyt trudne do naśladowania dla niezbyt wybitnego ogółu. Toteż  Wybór... utrwala teksty zarówno wybitne i nietypowe, jak niewybitne i typowe  – zarówno autorstwa elity wyjątkowo dobrze władającej językiem, jak i ogółu  władającego średnio i źle. Zamieszczamy więc i przykłady wielkiej poezji, i po- ezji popularnej, np. piosenki, której pierwszą egzemplifikację mamy już ze śre- dniowiecza.  Spośród  poetyckich  tekstów  religijnych  najwyższej  próby  zamie- ściliśmy dwa psalmy w różnych przekładach lub parafrazach – od najstarszych  po współczesne; spośród prozaicznych – kazania.  Zróżnicowanie regionalne nie było dla nas zbyt istotne. Niniejszy wybór nie  może więc zastąpić Wyboru polskich tekstów gwarowych Kazimierza Nitscha7.  Uważaliśmy  bowiem,  że  nacisk  trzeba  było  położyć  na  język  ogólny  (ogólno- narodowy, literacki). Wyjątek na rzecz polszczyzny dialektycznej czy gwarowej  uczyniliśmy głównie dla Śląska i (w mniejszym zakresie) Kaszub – zważywszy  osobliwość  sytuacji  językowej  tych  terenów,  zwłaszcza  zaś  zmienną  sytuację  kaszubszczyzny, niegdyś uważanej zazwyczaj za dialekt polski, dziś raczej po- wszechnie za odrębny język słowiański.  Jeśli zaś idzie o regionalne warianty języka literackiego, to dość dużo jest  m.in. tekstów wielkopolskich i krakowskich, zwłaszcza dokumentujących czasy  zaborów. Jeśli ponadto dopuściliśmy się może nadreprezentacji Łodzi (i okolic)  oraz Ziemi Lubuskiej, to dla zaakcentowania, że niniejszy Wybór... powstał w tych  właśnie dwóch miastach, gdzie lepiej lub gorzej realizowano i realizuje się język  7 K. N i t s c h, Wybór polskich tekstów gwarowych, wyd. 3, Warszawa 1968.  16 ogólnopolski oraz wzory ogólnych zachowań językowych. W mniejszym zakresie  Łódź pokazana jest jako miejsce funkcjonowania polszczyzny regionalnej.  Staraliśmy się o układ w pewnym sensie gniazdowy, aby nie dopuścić do zu- pełnej atomizacji zbioru, w którym „co snop, to inszego zboża”. Stąd gniazda czy  raczej ciągi – autorskie, stylowe, gatunkowe, geograficzne, tematyczne itd. Moż- na więc znaleźć np. z różnych epok: dany gatunek (mowa pogrzebowa, anegdota,  zeznanie, przedmowa tłumacza, sylwetka), różnie opisane jedno wydarzenie (ob- lężenie Saragossy albo pogrzeb Szymborskiej), zjawisko („Murzyni australscy”),  różne teksty jednego autora, np. Kajsiewicza, teksty Sienkiewicza i o Sienkiewi- czu, stare i nowe teksty z Pabianic albo z Żelaznej itd. Wszystko to jest uwidocz- nione w indeksie.  Rozmiar.  Jako  zasadę  przyjęliśmy,  że  przedstawiamy  jakąś  całość  –  albo  więc tekst kompletny (co tylko w przypadku krótkich było możliwe), albo frag- ment stanowiący jednostkę w miarę zamkniętą, choć nieraz dość obszerną. Ina- czej bowiem nie dałoby się pokazać np. realizacji gatunku. To niestety zwiększyło  rozmiar Wyboru...  2. SPOSÓB PREZENTACJI Układ tekstów Przyjęliśmy w niniejszej publikacji układ chronologiczny. Różne przypadki  szczegółowe, takie np. gdy występuje różnica między datą powstania autografu  a datą kopii lub datą publikacji opisano w komentarzach. Zasada ogólna jest taka,  że gdy nie zachował się autograf lub pierwodruk, decyduje data zachowanej kopii  lub zachowanego druku. Jednolite gatunkowo kolekcje krótkich tekstów powstałe  w dłuższym okresie (np. „opisy cudów”) zamieszczono pod datą tekstu najstar- szego, wskazując zarazem daty graniczne (od – do).  Dzieląc książkę na dwa tomy i wybierając połowę wieku XIX jako cezurę,  kierowaliśmy się względami wyłącznie technicznymi.  Tytuły Staraliśmy się zachować oryginalny tytuł tekstu, unowocześniając jego pi- sownię; gdy był zbyt długi, skracaliśmy go. Gdy przedstawiamy rozdział dłuższe- go tekstu, podajemy oryginalny tytuł tego rozdziału. Jeśli czy to z całości dzieła  czy z całości rozdziału wybrano część, po tytule następuje informacja: (fragment,  fragmenty, wybór). W praktyce napotykaliśmy na rozmaite trudne wypadki szcze- gółowe (np. był pewien kłopot z tytułami prasowymi, gdy nietytułowany tekst był  częścią tytułowanego cyklu), ale w tym miejscu nie będziemy tych szczegółów  wykazywać. Gdy tekst nie ma oryginalnego tytułu, pozostawiamy tytuł tradycyj- nie utrwalony (np. Psałterz floriański, a nie Rękopis BN nr 7513), albo nadajemy  mu tytuł w nawiasie kwadratowym, np. [Ogłoszenia prasowe].  Pisownia. Zasady transliteracji i symbole edytorskie 17 Wybór transliteracji czy transkrypcji jako stosownego sposobu prezentacji tek- stu zależy od tego, czy ma być on pomocny w dydaktyce polonistycznej, czy także  w rozwijaniu zainteresowań przeszłością języka polskiego nie tylko przez filo- logów polonistów. Skoro liczymy na spełnienie wszystkich tych funkcji, byłoby  najlepiej podawać teksty zarówno w transliteracji, jak i transkrypcji. Ale zależymy  też od czynnika, takiego jak rozmiar publikacji, a ponadto wymienione wyżej cele  mają swą hierarchię, toteż podajemy teksty w transliteracji, a w transkrypcji tylko  wyjątkowo – w takich wypadkach, gdy dotarcie do oryginału nie było możliwe,  tekst zaś mimo to z jakichś powodów uznany został za wart publikacji.  Podstawą jest zatem transliteracja. Stopień wierności wobec oryginału zależy  od czasu, w którym tekst powstał. Najstarsze teksty obrazuje się jak najdokładniej.  Jeżeli współautorzy niniejszego Wyboru... dostarczyli transliterację grafemiczną, za- chowuje się ją. W takich wypadkach uwidoczniony jest krój liter, który niekoniecznie  ma wartość funkcyjną w systemie fonologicznym. Z kolei w przypadku tekstów naj- nowszych wystarczały w zasadzie zwykłe odpisy. W sytuacji, gdy ważny był układ  treści na stronie, staramy się go zachować – pokazujemy raczej kopię niż odpis.  Błędy  ortograficzne  i  pomyłki  pisarskie  przejmujemy  z  tekstów  oryginal- nych bez poprawek. Osobne wykazywanie błędnej pisowni dotyczy okresu i typu  tekstów, w których norma ortograficzna była już względnie ustalona. W tekstach  średniowiecznych raczej nie da się wskazać błędów ortograficznych, natomiast  da się wskazać „omyłki pióra”. Błędy i pomyłki opatrujemy w przypisach dolnych  komentarzami tak w rkpsie (druku, maszynopisie itp.), ewentualnie bł. (= błędnie)  w rkpsie (druku, maszynopisie itp.).  Zachowujemy litery wyróżniające się krojem lub znakami diakrytycznymi,  co do których istnieje pewność lub przypuszczenie, że mają jakąś funkcję w sys- temie graficznym.  Zachowuje się:  – wszystkie znaki diakrytyczne i ich brak; palatalność spółgłosek oznaczoną  różnymi znakami (ˊ, ˙, ˉ) oddaje się kreską (akutem) nad literą; – oryginalną pisownię łączną i rozdzielną;  – oryginalną pisownię małą i wielką literą;  – podwojenie znaków;  – oryginalną interpunkcję: kropkę (także kropkę umieszczoną na środku li- nijki tekstu zasadniczego), średnik, dwukropek, ukośną kreskę (jako odpowiednik  przecinka);  – podkreślenia poszczególnych wyrazów.  18 Odróżnia się długie ∫ i krótkie s. Długie ∫ zachowaliśmy jako bardzo cha- rakterystyczne dla dawnych rękopisów i druków, a przy tym w pewnym okresie  mające nawet wartość polityczną, gdy reprezentowało stary porządek zwalczany  przez siły oświeceniowe.  Litery з i ӡ zastępuje się przez z (i odpowiednie kropkowane na ż), jednak  w nielicznych wypadkach zachowuje się je, gdy tekst jest w transliteracji grafe- micznej.  Nie zachowuje się kropki lub dwóch kropek nad literą y.  Literę ƶ zastępuje się przez ż. Ujednolica się różne kształty litery r.  Pozostawia się o we frakcji górnej, np. Jegº Mczi. Skróty rc. rć. oddaje się przez etc.; pozostawia się znak  .  Abrewiacji  w  zasadzie  nie  rozwiązujemy.  Rozwiązania  abrewiacji  w  tek- stach średniowiecznych przejętych z dotychczasowych edycji przejmujemy wraz  z tymi tekstami. Rozwinięcia wyrazów skróconych lub zapisanych z pominięciem  znaku podane są tam we frakcji górnej.  Nie  rozwiązujemy  zatem  każdorazowo  licznych  niegdyś  skrótów  form  grzecznościowych, a to ze względu na niemożność ich precyzyjnego rozwinięcia.  Formy te bowiem, dość stałe w piśmie, w mowie szybko ewoluowały, ulegając  głównie fonetycznym redukcjom.  Ogólna informacja o odczytywaniu takich skrótów:  wm, wmci – wasza miłość, waszmość, waszeć, waść…, waszej miłości, wmmwmp mciwy, mci iomc, imc, im, imci – jego (jej) miłość, jegomość, jejmość, jegomości, jejmości itd., jo jw – wasza miłość mój wielce miłościwy pan (pani) itd., – miłościwy, miłościwa, miłościwe, mościwy, mości itd., – jaśnie oświecony, – jaśnie wielmożny. Szczegóły i osobliwości wyjaśniono w komentarzach po tekstach.  Granice rządków (znakiem |) uwidoczniliśmy w tekstach do roku 1600, ale są  odstępstwa od tej zasady w dwóch kierunkach. Z jednej strony nie zaznaczaliśmy  granic rządków w tych tekstach wcześniejszych, co do których nie dysponowaliśmy  stosowną informacją; z drugiej – znacznie rzadziej zdarza się zaznaczanie ich w tek- stach późniejszych, zwłaszcza wówczas, gdy znak pozwala oszczędzić miejsca.  Wiersze tekstu oryginalnego nie są numerowane; odstępstwa od tej zasady  dotyczą nielicznych utworów wierszowanych.  Jeśli znane nam były granice między stronami (kartami) oraz numeracja stron  lub kart w tekstach sprzed 1830 r., zaznaczono je symbolem || oraz np. ||21v||. Wy- jątkowo dotyczy to tekstów późniejszych.  wkm, wxm, wkmci – wasza królewska miłość, wasza książęca miłość, waszej wmmmp – wasza miłość mój miłościwy pan (pani), waszmość pan waszmości itd., królewskiej miłości (mości) itd., (pani), waćpan (waćpani) itd., Gdy zamieszczamy fragment wyjęty z tekstu, zawsze na początku, w opisie  bibliograficznym, podane są strony (od –
Pobierz darmowy fragment (pdf)

Gdzie kupić całą publikację:

Wybór tekstów z dziejów języka polskiego. Tom 1: Do połowy XIX w
Autor:

Opinie na temat publikacji:


Inne popularne pozycje z tej kategorii:


Czytaj również:


Prowadzisz stronę lub blog? Wstaw link do fragmentu tej książki i współpracuj z Cyfroteką: