Cyfroteka.pl

klikaj i czytaj online

Cyfro
Czytomierz
00135 004933 12218298 na godz. na dobę w sumie
Wybrane obszary współdziałania Policji i Straży Granicznej w ochronie granicy Polski - zewnętrznej granicy Unii Europejskiej - ebook/pdf
Wybrane obszary współdziałania Policji i Straży Granicznej w ochronie granicy Polski - zewnętrznej granicy Unii Europejskiej - ebook/pdf
Autor: Liczba stron:
Wydawca: Wyższa Szkoła Policji w Szczytnie Język publikacji: polski
ISBN: 978-83-7462-539-5 Data wydania:
Lektor:
Kategoria: ebooki >> naukowe i akademickie
Porównaj ceny (książka, ebook, audiobook).

Począwszy od starożytności przez średniowiecze aż po czasy współczesne obserwujemy konflikty, których cel stanowi terytorium. Każda zbiorowość
społeczna, która zamieszkuje określone terytorium, posługuje się wspólnym językiem, ma odrębną kulturę i wyznaje tę samą hierarchię wartości, nabywa świadomość narodową.
Należy jednak podkreślić, że we współczesnej rzeczywistości geopolitycznej i rosnącego zagrożenia związanego z kryzysem ukraińskim podstawowe znaczenie w zakresie bezpieczeństwa wewnętrznego kraju mają zlokalizowane na ścianie wschodniej oddziały Straży Granicznej i ich współpraca z odpowiednimi garnizonami Policji. Jednym z takich podmiotów jest Warmińsko-Mazurski
Oddział Straży Granicznej w Kętrzynie, który zabezpiecza odcinek granicy z obwodem
kaliningradzkim Federacji Rosyjskiej, i Komenda Wojewódzka Policji w Olsztynie wraz z podległymi jej komendami powiatowymi Policji.

Znajdź podobne książki Ostatnio czytane w tej kategorii

Darmowy fragment publikacji:

Jarosław Radosław Truchan Wybrane obszary współdziałania Policji i Straży Granicznej w ochronie granicy Polski — zewnętrznej granicy Unii Europejskiej Szczytno 2016 ##7#52#aSUZPUk1BVC1WaXJ0dWFsbw== Recenzent prof. dr hab. Ryszard Jakubczak Redakcja Wydawcy Dariusz Kamassa Robert Ocipiński Projekt okładki Agnieszka Kamińska © Wszelkie prawa zastrzeżone — WSPol Szczytno ISBN: 978-83-7462-538-8 e-ISBN: 978-83-7462-539-5 Druk i oprawa: Dział Wydawnictw i Poligrafii Wyższej Szkoły Policji w Szczytnie 12-100 Szczytno, ul. Marszałka Józefa Piłsudskiego 111 tel. 89 621 51 02, fax 89 621 54 48 e-mail: wwip@wspol.edu.pl Objętość: 8,11 ark. wyd. (1 ark. wyd. = 40 tys. znaków typograficznych) ##7#52#aSUZPUk1BVC1WaXJ0dWFsbw== SPIS TREŚCI Wstęp ............................................................................................................. 5 Rozdział pierwszy 9 Granice państwowe ..................................................................................... Istota granicy państwowej ................................................................... 9 Transformacja granic Polski — wybrane aspekty ............................ 13 Kształtowanie się granic w okresie międzywojennym i po II wojnie światowej ........................................................................ 17 Współczesne uwarunkowania granic Polski po 1989 roku .......................................................................................... 20 Rozdział drugi Formacje ochronne granicy II Rzeczypospolitej (1918–1939) ........... 23 Historia służb granicznych Rzeczypospolitej ................................... 23 Ochrona granicy II Rzeczypospolitej ................................................. 25 Korpus Ochrony Pogranicza ............................................................... 32 Współdziałanie Korpusu Ochrony Pogranicza z Policją Państwową .............................................................................. 46 Rozdział trzeci Straż Graniczna w systemie bezpieczeństwa państwa ......................... 51 Ochrona granicy państwa .................................................................... 51 Struktura organizacyjna Straży Granicznej ...................................... 54 Formy kontroli ruchu granicznego ze względu na miejsce jej przeprowadzania ...................................... 58 Dokumenty uprawniające do przekraczania granicy i pobytu cudzoziemców na terytorium RP jako obszaru Schengen ......................................................................... 62 3 ##7#52#aSUZPUk1BVC1WaXJ0dWFsbw== Rozdział czwarty Policja w systemie bezpieczeństwa państwa .......................................... 69 Podział strukturalny i zadaniowy wybranych jednostek organizacyjnych Policji .................................. 69 Lubelski garnizon policji ...................................................................... 73 Wybrane aspekty funkcjonowania Komendy Powiatowej Policji w Tomaszowie Lubelskim .......... 76 Warmińsko -mazurski garnizon policji .............................................. 78 Wybrane aspekty funkcjonowania Komendy Powiatowej Policji w Braniewie ................................. 85 Wybrane aspekty funkcjonowania Komendy Powiatowej Policji w Bartoszycach ............................ 90 Rozdział piąty Straż Graniczna i Policja jako podmioty odpowiedzialne za bezpieczeństwo granicy UE .................................................................. 97 Obszary współdziałania Policji i Straży Granicznej w zabezpieczaniu wschodniej granicy Polski .................................... 99 Międzynarodowe aspekty współdziałania Policji i Straży Granicznej w zwalczaniu przestępczości zorganizowanej .............. 109 Współdziałanie na granicy państw układu Schengen na przykładzie granicy polsko -niemieckiej ................................ 110 Współdziałanie na zewnętrznej granicy Unii Europejskiej na przykładzie granicy polsko -ukraińskiej ................................ 119 Współdziałanie Policji i Straży Granicznej w zabezpieczeniu granicy z obwodem kaliningradzkim ......... 121 Szkolnictwo w Policji i Straży Granicznej ......................................... 130 Podsumowanie ............................................................................................. 139 Bibliografia .................................................................................................. 141 4 ##7#52#aSUZPUk1BVC1WaXJ0dWFsbw== WSTĘP „Zdajemy sobie sprawę, że poczucie bezpieczeństwa to jest coś nieco odmiennego niż stan bezpieczeństwa. Stan bezpieczeństwa da się w pew- nym sensie zmierzyć i zważyć, a poczucie — nie”1. Zazwyczaj bezpieczeństwo jest rozumiane jako stan braku zagrożenia, stan spokoju i pewności2. Odnosząc to do bezpieczeństwa państwa, „jest to taki rzeczywisty stan stabilności wewnętrznej i suwerenności państwa, który odzwierciedla brak jakichkolwiek zagrożeń w sensie zaspokojenia podstawowych potrzeb egzystencjalnych i behawioralnych społeczeństwa oraz traktowania państwa jako suwerennego podmiotu w stosunkach mię- dzynarodowych”3. Między bezpieczeństwem narodowym a międzynarodo- wym istnieją ścisłe związki, każde bowiem państwo funkcjonuje w określo- nym „kręgu bezpieczeństwa”. Bezpieczeństwo można zatem ujmować jako określoną sekwencję sta- nów, które składają się na określony proces społeczny, postrzegany w skali międzynarodowej. Należy także zauważyć, że pomimo względnej trwałości aspiracji, potrzeb i interesów państw ich bezpieczeństwo zewnętrzne pod- lega prawom ruchu systemów międzynarodowych, jako że impulsy do jego ewolucji wychodzą zarówno ze środowiska wewnętrznego, jak i międzyna- rodowego4. Analizując literaturę przedmiotu, można zauważyć, że współczesne pojęcie bezpieczeństwa państwa obejmuje sprawy polityczne, militarne, jak też aspekty gospodarcze, ekologiczne, społeczne i etniczne. Podkreślić warto, że  bezpieczeństwo państwa nie jest osiągane raz na zawsze. Jest natomiast stale kształtowane, modyfikowane i adaptowane do zmieniających się warunków zewnętrznych i wewnętrznych. Jest to 1 Wystąpienie zastępcy komendanta głównego Policji nadinsp. Andrzeja Rokity na posiedzeniu sejmowej Komisji Spraw Wewnętrznych 21 lutego 2013 r., http://www.sejm.gov.pl/sejm7.nsf/biuletyn.xsp?documentId=18A76603CE2B5E B2C1257B250050DE68 , dostęp: 1 marca 2013 r. 2 Słownik języka polskiego, Warszawa 1978, s. 147. 3 Słownik terminów z zakresu bezpieczeństwa narodowego, Warszawa 1999, 4 Internacjonalizacja życia narodów i państw, red. J. Kukułka, Warszawa 1991, s. 10. s. 51. ##7#52#aSUZPUk1BVC1WaXJ0dWFsbw== 5 zatem proces, który ma na celu zapobieganie wszelkim zagrożeniom i przy- gotowanie całego społeczeństwa, gospodarki narodowej, terytorium kraju i sił zbrojnych oraz obrony cywilnej do działań w warunkach sytuacji kry- zysowych i wojny5. W Strategii Bezpieczeństwa Narodowego Rzeczypospolitej Polskiej za- pisano: „Nadrzędnym celem strategicznym Rzeczypospolitej Polskiej jest zapewnienie korzystnych i bezpiecznych warunków realizacji interesów narodowych poprzez eliminację zewnętrznych i wewnętrznych zagrożeń, redukowanie ryzyka oraz odpowiednie oszacowanie podejmowanych wy- zwań i umiejętne wykorzystywanie pojawiających się szans”6. Zachowania przestępne, w szczególności przestępczość zorganizowana, są jednym z zagrożeń, które w istotny sposób wpływają na bezpieczeństwo państwa. Pomimo współczesnych europejskich uwarunkowań geopolitycz- nych ukierunkowanych na przeciwdziałanie rozwarstwieniu społeczeństw nadal powszechnie funkcjonującą opinią jest postrzeganie Europy przez pryzmat bogatego Zachodu i biednego Wschodu. Należy również podkre- ślić, że o ile wiek XXI wydatnie wpłynął na zacieranie się tych dyspropor- cji, o tyle nadal istniejące różnice tworzą swoistego rodzaju podwaliny do funkcjonowania przestępczości, w tym międzynarodowej przestępczości zorganizowanej, gdzie główny kierunek działania jest związany z rozlegle rozumianą przestępczością przemytniczo -ekonomiczną. Dokonując analizy współczesnych uwarunkowań bezpieczeństwa tak Polski, jak i całej Unii Europejskiej, warto zauważyć, że niezwykle ważka staje się problematyka dotycząca cudzoziemców i uchodźców przebywa- jących w nowych krajach pobytowych, zwłaszcza stanowiących integralną część Unii Europejskiej. Budowanie przez niektóre graniczne państwa UE płotów, murów i innych przeszkód powoduje duże utrudnienia w przekra- czaniu granic na tych odcinakach, co może skutkować próbami dokony- wania przekroczeń granicy w obszarach, które takich konstrukcji nie mają. Należy zatem liczyć się z sytuacją, że Polska stanie się krajem, którego gra- nice mogą jawić się jako relatywnie łatwe do przekroczenia. Wydarzenia z początku września 2015 r. na terenie Grecji i Węgier jed- noznacznie wskazują na realność zderzenia się ze zjawiskiem niekontrolo- wanej migracji, gdzie nie można wykluczyć możliwości przenikania wśród 5 P. Tyrała, Edukacja dla ochrony cywilnej. Organizacja i zarządzanie syste‑ mem, Rzeszów 1999, s. 16. 6 Strategia Bezpieczeństwa Narodowego Rzeczypospolitej Polskiej, Warszawa 2007, s. 5, http://www.msz.gov.pl/resource/7d18e04d-8f23-4128-84b9-4f426346 a112 , dostęp: 16 marca 2014 r. 6 ##7#52#aSUZPUk1BVC1WaXJ0dWFsbw== J.R. Truchan, Wybrane obszary współdziałania Policji i Straży Granicznej… Wstęp grup uchodźców osób, których cel może godzić w bezpieczeństwo obywa- teli kraju europejskiego7. Kolejnym negatywnym zjawiskiem dotyczącym bezpieczeństwa Polski jest realizowana agresywna polityka Rosji. Wydarzenia na Ukrainie jed- noznacznie wykazały, że istnieje realne zagrożenie ze strony tego państwa. Anektowanie ukraińskiego Krymu i destabilizacja części Ukrainy z Don- basem na czele pokazały, że kraj ten jest gotowy do użycia wyspecjalizowa- nych militarnych i pozamilitarnych sił oraz środków, by osiągać obierane przez siebie cele. Wdrożenie tzw. wojny hybrydowej ukazało zasadność posiadania przez państwo silnych fundamentów obrony militarnej i silnych struktur bezpie- czeństwa wewnętrznego. Doświadczenia z wydarzeń na Ukrainie, szcze- gólnie w takich miastach, jak Ługańsk, Donieck, Odessa czy Lwów, pozwa- lają na wysnucie wniosku, że tylko natychmiastowe, zdecydowane i silne przeciwdziałanie struktur bezpieczeństwa państwa (przy wsparciu ludno- ści cywilnej) daje szanse na skuteczną niwelację zagrożenia (tak jak nastą- piło to w Odessie i we Lwowie8). Dlatego za bardzo ważne należy uznać podejmowanie czynności zmierzających do zapobiegania i zwalczania zja- wisk, które pośrednio lub bezpośrednio przyczyniają się do destabilizacji funkcjonowania państwa w każdym możliwym obszarze ze szczególnym uwzględnieniem bezpieczeństwa wewnętrznego państwa. W Polsce wiodącą rolę w ochronie państwa odgrywają instytucje pod- ległe ministrowi spraw wewnętrznych i administracji, tj. Policja i Straż Graniczna. Skuteczność działania tych służb opiera się na trzech filarach, tj. sile, środkach i taktyce. Siła to przede wszystkim nakład osobowy funk- cjonariuszy, środki to m.in. zaplecze logistyczne, taktyka zaś to umiejęt- ność. Natomiast elementem nadrzędnym, który stanowi o jakości współ- działania, jest umiejętność wytworzenia efektu synergii. Niniejsza publikacja jest próbą wskazania wybranych mechanizmów współdziałania, które na przestrzeni lat zostały wypracowane przez struk- tury państwa odpowiedzialne za ochronę granicy oraz zapewnienie bez- pieczeństwa i porządku publicznego. W realizacji przedstawienia powyż- szych celów będzie służyć struktura publikacji, składająca się z  pięciu rozdziałów. 7 http://www.tvn24.pl/wiadomosci -ze -swiata,2/uchodzcy -opuszczaja-wegry -przyjmuja -ich -austria -i-niemcy,574499.html , dostęp: 5 września 2015 r. 8 http://wyborcza.pl/1,76842,15498960,Lwow__miasto_autonomiczne__ra dzi_sobie_bez_milicji.html , dostęp: 20 lutego 2014 r. ##7#52#aSUZPUk1BVC1WaXJ0dWFsbw== 7 Rozdział pierwszy jest próbą charakterystyki granic państwa polskiego w  ujęciu historycznym i  współczesnym, drugi zaś przedstawia genezę powstania formacji ochronnych granicy państwa polskiego. Kolejny, trzeci rozdział dotyczy Straży Granicznej jako wiodącego podmiotu w ochro- nie granicy. Przedstawiono w nim formy kontroli ruchu granicznego, jak też wskazano główne dokumenty, uprawniające do przekroczenia i pobytu na terenie Polski jako obszaru Schengen. Czwarty rozdział to próba uka- zania Policji w systemie bezpieczeństwa państwa ze szczególnym uwzględ- nieniem „granicznych” garnizonów policji. Główne obszary współdziałania Policji i Straży Granicznej w zabezpieczaniu i ochronie wschodniej granicy Polski, która jednocześnie stanowi wschodnią granicę Unii Europejskiej, ze szczególnym uwzględnieniem przestępczości zorganizowanej, wskazuje rozdział piąty. 8 ##7#52#aSUZPUk1BVC1WaXJ0dWFsbw== J.R. Truchan, Wybrane obszary współdziałania Policji i Straży Granicznej… R O Z D Z I A Ł P I E R W S Z Y GRANICE PAŃSTWOWE Istota granicy państwowej Począwszy od starożytności przez średniowiecze aż po czasy współ- czesne obserwujemy konflikty, których cel stanowi terytorium. Każda zbiorowość społeczna, która zamieszkuje określone terytorium, posłu- guje się wspólnym językiem, ma odrębną kulturę i wyznaje tę samą hie- rarchię wartości, nabywa świadomość narodową. Wspólnota taka, uznając siebie za naród, wykazuje dążenie do odseparowania, poczucia odrębno- ści od innych narodów, co przejawia się w zabieganiu o własne terytorium w celu uzyskania niezależności państwowo -politycznej i zachowania jed- ności. Państwo — jako wspólnota terytorialna — jest wyrazem więzi eko- nomicznych, politycznych, kulturowych, społecznych i etnicznych tejże wspólnoty. Jednocześnie obszar terytorialny państwa stanowi o jego potę- dze, jego bogactwie i jego możliwościach9. Dlatego też ekspansja teryto- rialna i zdolność do utrzymania oraz obrony granic miały główne znacze- nie w przeszłości i mają w czasach współczesnych. Według Encyklopedii PWN granica państwa to „powierzchnia pio- nowa przechodząca przez linię graniczną wyznaczoną na  powierzchni ziemi, oddzielająca terytorium jednego państwa od innych państw lub od obszarów niepodlegających niczyjej suwerenności (…). W zależno- ści od charakteru linii granicznej rozróżnia się granice lądowe i wodne, naturalne i sztuczne”10. Granica wyznacza przy tym nie tylko obszary geo- graficzne, lecz dzieli także obszary gospodarcze, szlaki komunikacyjne, związki etniczne, kulturowe, religijne i rodzinne11. Ze względu na sposób tworzenia się granic można wyróżnić granice naturalne, których wyznacz- nikami są uwarunkowania geomorfologiczne powierzchni ziemi, takie jak pasma górskie, rzeki, brzegi jezior, wybrzeża mórz czy oceanów, oraz 9 http://odn.zce.szczecin.pl/ju/eduobyw/pliki/stronywo/spo/spoa5.pdf , 10 http://encyklopedia.pwn.pl/haslo/granica -panstwa;3907552.html , do- dostęp: 9 lutego 2012 r. stęp: 20 marca 2016 r. 11 A. Maksimczuk, L. Sidorowicz, Graniczny ruch osobowy i towarowy w Unii Europejskiej, Warszawa 2007, s. 167. ##7#52#aSUZPUk1BVC1WaXJ0dWFsbw== 9 granice traktatowe, które są ustalane na mocy porozumień i umów między- narodowych pomiędzy państwami sąsiadującymi12. Ustawa o ochronie granicy państwowej przedstawia następującą defi- nicję granicy państwa. Jest to „powierzchnia pionowa przechodząca przez linię graniczną, oddzielająca terytorium państwa polskiego od terytoriów innych państw i od morza pełnego. Granica państwowa rozgranicza rów- nież przestrzeń powietrzną, wody i  wnętrze ziemi”13. Przebieg granicy oznacza się znakami granicznymi zarówno na lądzie, jak i na morskich wodach wewnętrznych. O ich położeniu, kształcie, wymiarach i kolorach stanowią umowy międzynarodowe zawarte przez Rzeczpospolitą Polską z sąsiednimi państwami. Granicę państwową ustala się na14: — odcinkach lądowych i w miejscach, w których granica państwowa prze- cina wody stojące lub wody płynące, przechodząc na drugi brzeg — według linii prostej, biegnącej od jednego znaku granicznego do dru- giego; — rzekach, potokach, strumieniach, kanałach nieżeglownych — według linii środkowej koryta; — rzekach żeglownych — według linii środkowej głównego toru wodnego lub linii środkowej głównego nurtu. Wytyczanie granic państwowych następuje przez ich opis i wyznacze- nie ogólnego przekroju linii granicznej na mapie, a następnie przy udziale komisji szczegółowo określa, wytycza i znakuje się granicę w terenie15. W celu lepszej ochrony granic państwowych ustanowiono pas drogi gra- nicznej i strefę nadgraniczną, na których obszarze Straż Graniczna, po spełnieniu określonych warunków, może wprowadzać określone nakazy i zakazy16. Pas drogi granicznej to obszar o szerokości 15 m, licząc w głąb kraju od linii granicy państwowej lub od brzegu wód granicznych albo brzegu morskiego17. Strefa nadgraniczna natomiast obejmuje cały obszar gmin przyległych do granicy państwowej, a na odcinku morskim — do brzegu morskiego. Jeżeli określona w ten sposób szerokość strefy nad- granicznej nie osiąga 15  km, włącza się do strefy nadgranicznej rów- nież obszar gmin bezpośrednio sąsiadujących z gminami przyległymi do 12 Tamże, s. 168. 13 Art. 1 ustawy z 12 października 1990 r. o ochronie granicy państwowej, DzU z 2015 r., poz. 930 z późn. zm. (dalej: ustawa o ochronie granicy państwowej). 14 Art. 5 ust. 1 ustawy o ochronie granicy państwowej. 15 A. Maksimczuk, L. Sidorowicz, Graniczny ruch osobowy…, s. 170. 16 J. Paśnik, Straż Graniczna. Prawne podstawy działania i uprawnień, War- szawa 2003, s. 47. 17 Art. 9 ust. 1 ustawy o ochronie granicy państwowej. 10 ##7#52#aSUZPUk1BVC1WaXJ0dWFsbw== J.R. Truchan, Wybrane obszary współdziałania Policji i Straży Granicznej… Rozdział pierwszy. Granice państwowe granicy państwowej lub brzegu morskiego18. Granica państwowa na morzu przebiega w odległości 12 mil morskich od linii podstawowej, określonej w odrębnych przepisach, lub po zewnętrznej granicy red włączonych do morza terytorialnego19. Graniczne przejścia drogowe, kolejowe i rzeczne, a także rodzaje ruchu, jakie są dozwolone na tych przejściach, są ustalane w umowach międzynarodowych, natomiast przejścia morskie i lotnicze wyznacza w formie rozporządzenia Rada Ministrów20. Granice państwowe są efektem długofalowego procesu rozwojowego cywilizacji i formowania się nowych struktur państwowych, w którego czasie państwa powstają, znikają albo też dokonują zmian terytorialnych. Granica państwowa w  ujęciu politycznym i  historycznym dzieli obszary geograficzne, obszary gospodarcze, ale także szlaki komunika- cyjne, związki etniczne, kulturowe, kulturowo -religijne, czy też rodzinne. Wieloaspektowość tematyki granicy powodowała, że przeprowadzane badania dotyczące faktu istnienia granic były realizowane przez ekonomi- stów, politologów, geografów i nieraz socjologów czy psychologów. Według K. Krok obecnie można wyróżnić trzy główne nurty teore- tyczne, odnoszące się do kwestii granic. Są to: „1) podejście skupiające się na przepływach (aspekty ekonomiczne); 2) podejście skupiające się na  współpracy transgranicznej (ważny czynnik szybszego rozwoju obszarów położonych wzdłuż granic państwo- wych i wyrównywania dysproporcji między regionami europejskimi) oraz 3) podejście skupiające się na  aspektach społecznych (wkład czło- wieka w kształtowanie granic i wpływ, jaki granice wywierają na działania ludzi)”21. Kolejnym podziałem granic jest podział na granice22: — zewnętrzne — linie oddzielające terytoria jednego państwa od innych — wewnętrzne — linie rozdzielające poszczególne jednostki terytorialne i administracyjne na obszarze danego państwa; — naturalne — naturalne przeszkody terenowe, np. pasma górskie, nurty państw; rzek, wybrzeża mórz i oceanów; — traktatowe — ustalane na mocy porozumień międzynarodowych. 18 Art. 12 ust. 1 ustawy o ochronie granicy państwowej. 19 Art. 3 ustawy o ochronie granicy państwowej. 20 Art. 16 ustawy o ochronie granicy państwowej. 21 Nowe granice Unii Europejskiej — współpraca czy wykluczenie?, red. G. Go- rzelak, K. Krok, Warszawa 2006, s. 50–51. 22 A. Maksimczuk, L. Sidorowicz, Graniczna obsługa ruchu osobowego i towa‑ rowego w Unii Europejskiej (wybrane aspekty), Warszawa 2008, s. 14. ##7#52#aSUZPUk1BVC1WaXJ0dWFsbw== 11 Według L. Antonowicza granicę państwa można pojmować w dwo- jaki sposób, mianowicie: „W sensie węższym jest to linia oddzielająca tery- torium państwa od terytoriów innych państw, ewentualnie od terytoriów zależnych, oraz — z wyjątkiem państw śródlądowych — od morza pełnego. W sensie szerszym jest to płaszczyzna prostopadła do linii granicznej, co odpowiada temu, że terytorium państwa jest przestrzenią trójwymiarową i nie ogranicza się tylko do powierzchni kuli ziemskiej. Tym samym gra- nica państwa rozgranicza również przestrzeń powietrzną oraz wnętrze ziemi. Terytorium państwa można wyobrazić sobie w postaci odwróco- nego stożka, którego wierzchołek znajduje się w środku kuli ziemskiej, a podstawę stanowi granica między przestrzenią powietrzną a przestrzenią kosmiczną”23. Natomiast według A. Klafkowskiego pojęcie granicy państwowej najle- piej można określić zależnie od przyjętego kryterium. Granica państwa jest linią, na której władza państwowa kończy swoje sprawowanie. Jego zda- niem, jest to także linia, która oddziela terytorium jednego państwa od pań- stwa drugiego, ale także od morza otwartego. Autor mówi także o płasz- czyźnie prostopadłej do powierzchni ziemi, która to przecina ją w kierunku geometrycznego środka ziemi. Służy ona oddzieleniu obszarów podlega- jących zwierzchnictwu sąsiadujących państw, czyli linia graniczna, która określa samą granicę państwową, tzn. jej dokładny przebieg. Granica pań- stwowa to nic innego, jak linia zetknięcia się terytoriów dwóch państw24. Nierzadko granice rozumiemy jako odzwierciedlenie siły politycz- nej ich twórców. Strategiczny wymiar granicy często sprowadza się do roli polityczno -prawnej. Granica ma na celu separację suwerenności jednego państwa sąsiadującego od drugiego państwa25. Rozważając istotę granicy państwowej, podejmujemy problematykę związaną z powstawaniem granic państwowych oraz ich obrony i ochrony. Jest to niezwykły aspekt tak w znaczeniu teoretycznym, jak i praktycznym. Granice nie są tylko od pełnienia funkcji kontrolnej, lecz w pewnym stop- niu ograniczają migrację ludzi, wymianę towarową, czy też finansową. Gra- nice mają również silny wpływ na oddziaływanie kulturalno -ideologiczne. Jednym z ważniejszych czynników wpływających na sprawowanie funkcji bariery jest relacja między krajami sąsiednimi. 23 L. Antonowicz, Podręcznik prawa międzynarodowego, Warszawa 2002, s. 102. 24 A. Klafkowski, Prawo międzynarodowe publiczne, Warszawa 1966, s. 116. 25 A. Maksimczuk, L. Sidorowicz, Graniczna obsługa ruchu osobowego…, s. 14–15. 12 ##7#52#aSUZPUk1BVC1WaXJ0dWFsbw== J.R. Truchan, Wybrane obszary współdziałania Policji i Straży Granicznej… Rozdział pierwszy. Granice państwowe W wyniku rozwoju współpracy i więzi międzynarodowych w wielu częściach świata zaznacza się skłonność do złagadzania funkcji bariery w różnych aspektach życia. Mając na względzie powyższe, możemy stwierdzić, że podstawowe funkcje granicy to funkcja ekonomiczna, tj. bariera dla wolnego przepływu towarów, i funkcja społeczna, tj. bariera dla swobodnego przemieszczania się osób26. Transformacja granic Polski — wybrane aspekty Rzeczpospolita Polska leży w środkowej części Europy. Od północy oblewa ją Morze Bałtyckie, na południu zaś otoczona jest pasmami gór. Obejmuje powierzchnię 312,679 tys. km2 i  pod tym względem lokuje się na 9. miejscu w Europie i 70. na świecie27. Od zachodu Polska grani- czy z Niemcami (467 km), od południa z Czechami (796 km) i Słowacją (541 km), od wschodu z Ukrainą (535 km), Białorusią (418 km), od pół- nocnego wschodu z Litwą (104 km) i od północy ze stanowiącym eksklawę Rosji obwodem kaliningradzkim (210 km). Większość północnej granicy (439 km) wytycza wybrzeże Morza Bałtyckiego. Ogólna długość granic Polski (na lądzie i wodach granicznych) wynosi 3511 km28. Po wejściu Polski do strefy Schengen 21 grudnia 2007 r. zlikwidowano przejścia graniczne z Niemcami, Czechami, Litwą i Słowacją. Równocze- śnie wschodnia granica Polski stała się zewnętrzną granicą Unii Europej- skiej. Spowodowało to wzrost znaczenia ochrony tej granicy w kontek- ście bezpieczeństwa obszaru Unii i co za tym idzie potrzebę usprawnienia oraz wzmożenia kontroli ruchu osobowego i towarowego na tym obsza- rze. Na granicy wschodniej, oddzielającej Unię Europejską od państw nie- przynależących do Unii, funkcjonują 33 przejścia graniczne, w tym na gra- nicy z29: — Ukrainą — mającej 535 km — osiem drogowych, sześć kolejowych; 26 A. Maksimczuk, L. Sidorowicz, Ochrona granic i obsługa ruchu granicznego, Warszawa 2007, s. 87–88. 27 http://pl.wikipedia.org/wiki/Polska , dostęp: 26 lutego 2012 r. 28 https://www.strazgraniczna.pl/pl/granica/granice -rp/1910,Granice-RP .html , dostęp: 10 marca 2016 r. 29 Obwieszczenie ministra spraw wewnętrznych i administracji z 3 lipca 2015 r. w sprawie ogłoszenia przejść granicznych, rodzaju ruchu dozwolonego przez te przejścia oraz czasu ich otwarcia, MP z 2015 r., poz. 636. ##7#52#aSUZPUk1BVC1WaXJ0dWFsbw== 13 — Białorusią — mającej 418 km — sześć drogowych, pięć kolejowych, jedno rzeczne; — Federacją Rosyjską — mającej 210 km — cztery drogowe, trzy ko- lejowe. Na przejściach tych odbywa się graniczny ruch osobowy i towarowy. Wyżej przedstawiony współczesny obraz Polski jest wynikiem wielo- krotnych przemian terytorialnych, jakie dokonywały się na przełomie wie- ków na terytorium państwa. Zmiany te wynikały zarówno z przeobrażeń wewnętrznych, jak i na skutek zagrożenia zewnętrznego ze strony państw sąsiadujących, w szczególności Niemiec30. Powstanie państwa polskiego datuje się na  przełom IX i  X  wieku. Pierwsze plemiona słowiańskie zamieszkiwały tereny wytyczone gra- nicami naturalnymi: Morzem Bałtyckim od  północy, rzekami Odrą od zachodu i Bugiem od wschodu, od południa natomiast były otoczone łańcuchem górskim Karpat. Plemiona te były oparte na „fundamencie sys- temu grodowo -plemiennego z lokalnymi książętami i ich drużynami oraz zgromadzeniami starszyzny plemiennej na czele”31. Zewnętrzną funkcję systemu ochrony państwa spełniały grody graniczne w przyszłości prze- budowywane w zamki czy miasta warowne. Oprócz funkcji obronnych sprawowały one także kontrolę nad ruchem granicznym na szlakach han- dlowych przebiegających przez państwo polskie32. Ekspansję terytorialną rozpoczęły połączone w II połowie X wieku plemiona Polan i Goplan, które za panowania Mieszka I, a później jego następców, stopniowo podporządkowały sobie pobliskie ziemie i  księ- stwa. Zjednoczone państwo Piastów swoim zasięgiem obejmowało tery- torium zbliżone do obecnego z wyjątkiem Pomorza Zachodniego i nieza- leżnych ziem pruskich. Na początku XI wieku obszar Polski obejmował ok. 250 tys. km2, który zamieszkiwało blisko 1,2 mln ludności33. Integrację ziem polskich i wzmocnienia pozycji politycznej państwa kontynuował Bolesław Chrobry, który zajął Milsko i Łużyce, a także przy- łączył do Polski Grody Czerwieńskie. Długotrwałe i liczne wojny prowa- dzone przez Chrobrego wyczerpały jednak siły Polski i już niedługo po śmierci króla, na skutek dążeń państw sąsiednich do odzyskania swoich ziem, wszystkie jego zdobycze zostały utracone. Sytuacja wewnętrzna Pol- ski pogorszyła się jeszcze bardziej w wyniku krótkich, lecz nieudolnych 30 J. Ślusarczyk, Granice Polski w tysiącleciu (X–XX wiek), Toruń 1993, s. 5. 31 Tamże. 32 A. Maksimczuk, L. Sidorowicz, Graniczny ruch osobowy…, s. 171. 33 J. Ślusarczyk, Granice Polski w tysiącleciu…, s. 10. 14 ##7#52#aSUZPUk1BVC1WaXJ0dWFsbw== J.R. Truchan, Wybrane obszary współdziałania Policji i Straży Granicznej… Rozdział pierwszy. Granice państwowe i brutalnych rządów Bezpryma. Bunt możnych i powstanie ludowe wybu- chłe pod hasłami powrotu do dawnych wierzeń pogańskich, a także najazdy łupieżcze Czechów jeszcze bardziej pogłębiły kryzys w Polsce i doprowa- dziły kraj do gospodarczej ruiny. Próby odbudowy i zjednoczenia państwa podjął się Kazimierz Odno- wiciel. Wkrótce Kraków, Mazowsze, Pomorze i Śląsk ponownie znalazły się pod zwierzchnictwem Polski. Kolejni następcy tronu kontynuowali po- litykę ekspansyjną, powiększając i utrwalając granice państwa polskiego. W 1138 r. Bolesław Krzywousty, który dążąc do utrzymania wewnętrz- nej jedności państwa i usiłując zapobiec walkom bratobójczym, specjal- nym aktem podzielił państwo polskie pomiędzy swoich synów. Nadzieje króla nie spełniły się jednak i wkrótce w Polsce wybuchła wojna domowa. Walki o tron trwały przez dwa kolejne stulecia, narażając państwo na nie- bezpieczeństwo ze strony Marchii Północnej i Marchii Brandenburskiej oraz plemion pruskich i litewskich, jak również pustoszących najazdów mongolskich. Wrogie państwa sąsiadujące, wykorzystując osłabienie roz- bitej Polski, już w 1181 r. zajęły Pomorze Zachodnie, równocześnie roz- luźnieniu ulegały stosunki z Pomorzem Wschodnim, które w 1226 r. uzy- skało pełną suwerenność i niezależność od Polski. W 1241 r. w wyniku najazdu Tatarów zostały spustoszone Małopolska i Śląsk. W kolejnych latach Brandenburczycy zajęli również ziemię lubuską i na krótko także Gdańsk. Wzrastało też zagrożenie ze strony zakonu krzyżackiego, spro- wadzonego w 1226 r. przez księcia Konrada I Mazowieckiego do ziemi chełmińskiej. Potrzeba zjednoczenia państwa stawała się coraz bardziej konieczna. Obok tendencji zjednoczeniowych w społeczeństwie budziła się świadomość narodowa. Zjednoczeniem ziem polskich byli zaintereso- wani nie tylko rycerze, lecz także rozwijające się miasta i kupcy. Podej- mowane na początku XIII w. działania zjednoczeniowe ponownie zostały pokrzyżowane przez nagłą śmierć królów Polski i przejęcie władzy przez czeskich Przemyślidów. Sukcesywnego odbudowania i jednoczenia Królestwa Polskiego pod- jął się aktywnie na początku XIV w. przedstawiciel rodzimej dynastii Wła- dysław Łokietek. Na skutek jego działań w 1320 r. państwo polskie obej- mowało Małopolskę, Wielkopolskę, ziemię łęczycką i sieradzką, Kujawy oraz ziemię dobrzyńską. Poza granicami Polski znajdowały się natomiast Pomorze Wschodnie i Zachodnie, rozbite na drobniejsze regiony Mazow- sze i ziemia lubuska oraz Śląsk, stopniowo uzależniany od Czech został na blisko 600 lat wyłączony spod panowania polskiego34. 34 Tamże, s. 22–24. ##7#52#aSUZPUk1BVC1WaXJ0dWFsbw== 15
Pobierz darmowy fragment (pdf)

Gdzie kupić całą publikację:

Wybrane obszary współdziałania Policji i Straży Granicznej w ochronie granicy Polski - zewnętrznej granicy Unii Europejskiej
Autor:

Opinie na temat publikacji:


Inne popularne pozycje z tej kategorii:


Czytaj również:


Prowadzisz stronę lub blog? Wstaw link do fragmentu tej książki i współpracuj z Cyfroteką: