Cyfroteka.pl

klikaj i czytaj online

Cyfro
Czytomierz
00249 005997 13110297 na godz. na dobę w sumie
Wybrane problemy indywidualizacji wykonywania kary pozbawienia wolności i środków probacyjnych - ebook/pdf
Wybrane problemy indywidualizacji wykonywania kary pozbawienia wolności i środków probacyjnych - ebook/pdf
Autor: , Liczba stron: 306
Wydawca: Wydawnictwo Uniwersytetu Łódzkiego Język publikacji: polski
ISBN: 978-8-3808-8455-7 Data wydania:
Lektor:
Kategoria: ebooki >> prawo i podatki >> karne
Porównaj ceny (książka, ebook (-15%), audiobook).

Monografia dotyczy realizacji w praktyce zasady indywidualizacji w wykonywaniu kar kryminalnych, w szczególności kary pozbawienia wolności i niektórych środków probacyjnych. Ma ona charakter interdyscyplinarny i została napisana przez specjalistów z zakresu prawa karnego, prawa karnego wykonawczego, psychologii oraz pedagogiki resocjalizacyjnej. W części pierwszej autorzy przybliżają rolę diagnozy penitencjarnej, specyfikę postępowania wobec niektórych grup skazanych na karę pozbawienia wolności (m.in. uzależnionych od alkoholu, sprawców przestępstw popełnionych w związku z zaburzeniami preferencji seksualnych, niepełnosprawnych fizycznie, wymagających szczególnej ochrony w warunkach zwiększonej izolacji i zabezpieczeń, odbywających karę pozbawienia wolności w systemie dozoru elektronicznego), problematykę niekonwencjonalnych środków oddziaływania wobec określonych grup skazanych i ochronę ich praw podmiotowych w warunkach więziennych. W części drugiej omówiono wykonywanie niektórych środków probacyjnych, oddziaływania resocjalizacyjne, postawy skazanych objętych tymi środkami oraz zadania kuratorów sądowych. Ponadto w książce znalazły się dwa artykuły przygotowane z okazji jubileuszu 20-lecia istnienia Okręgowego Inspektoratu Służby Więziennej w Łodzi, współpracującego z Zakładem Prawa Karnego Wykonawczego Wydziału Prawa i Administracji Uniwersytetu Łódzkiego.

Publikacja może zainteresować zarówno teoretyków, jak i praktyków zajmujących się problematyką wykonywania kary pozbawienia wolności i środków probacyjnych, w szczególności wychowawców więziennych, kadrę oddziałów terapeutycznych, kuratorów sądowych, sędziów penitencjarnych oraz studentów prawa, pedagogiki resocjalizacyjnej i psychologii.

Znajdź podobne książki Ostatnio czytane w tej kategorii

Darmowy fragment publikacji:

Aldona Nawój-Śleszyński, Joanna Łuczak – Uniwersytet Łódzki, Wydział Prawa i Administracji Katedra Prawa Karnego Międzynarodowego, 90-033 Łódź, ul. dr. Stefana Kopcińskiego 8/12 RECENZENT Teodor Szymanowski REDAKTOR INICJUJĄCY Monika Borowczyk REDAKTOR STATYSTYCZNY Tomasz A. J. Banyś OPRACOWANIE REDAKCYJNE Aleksandra Urzędowska SKŁAD I ŁAMANIE AGENT PR KOREKTA TECHNICZNA Leonora Wojciechowska PROJEKT OKŁADKI Katarzyna Turkowska Zdjęcie wykorzystane na okładce: © Depositphotos.com/sommersby Stan prawny na dzień: 1 kwietnia 2016 r. © Copyright by Authors, Łódź 2017 © Copyright for this edition by Uniwersytet Łódzki, Łódź 2017 Wydane przez Wydawnictwo Uniwersytetu Łódzkiego Wydanie I. W.07664.16.0.K Ark. wyd. 19,0; ark. druk. 19,125 ISBN 978-83-8088-454-0 e-ISBN 978-83-8088-455-7 Wydawnictwo Uniwersytetu Łódzkiego 90-131 Łódź, ul. Lindleya 8 www.wydawnictwo.uni.lodz.pl e-mail: ksiegarnia@uni.lodz.pl tel. (42) 665 58 63 Spis treści Słowo wstępne Część I Wybrane zagadnienia dotyczące wykonywania kary pozbawienia wolności Małgorzata Łuczak, Ośrodki diagnostyczne – rola w indywidualizacji wykonywania kary pozbawienia wolności Renata Tybura, Wykonywanie kary pozbawienia wolności wobec skazanych uzależnionych od alkoholu Małgorzata Pietrucha-Hassan, Indywidualizacja wykonywania kary pozbawienia wolności wobec sprawców przestępstw przeciwko wolności seksualnej i obyczajności Beata Tomecka-Nabiałczyk, Niepełnosprawność fizyczna skazanych przebywających w jed- nostkach penitencjarnych na terenie Okręgowego Inspektoratu Służby Więziennej w Łodzi Tomasz Kalisz, Szczególna ochrona osadzonych w warunkach zwiększonej izolacji i zabez- pieczenia Paweł Małolepszy, Specyfika wykonywania kary pozbawienia wolności wobec kobiet Agnieszka Sadło-Nowak, System elektronicznego dozoru jako sposób wykonywania kary pozbawienia wolności Aleksandra Dziubińska, Cele kary pozbawienia wolności wykonywanej poza zakładem karnym w systemie dozoru elektronicznego Robert Witkowski, Przygotowanie osób pozbawionych wolności do uczestnictwa w wolon- tariacie hospicyjnym. Rola personelu penitencjarnego Anetta Jaworska, Wsparcie społeczne jako podstawa kapitału społecznego w warunkach wykonywania kary pozbawienia wolności 7 17 19 31 41 57 67 79 89 101 115 129 6 Spis treści Monika Kotowska, Marta Romańczuk-Grącka, Wolność religijna w warunkach izolacji penitencjarnej Mariusz Olężałek, Cenzura korespondencji skazanego pozbawionego wolności z obrońcą Grażyna Rybicka, Rola sądowego kuratora zawodowego w przygotowaniu skazanego do życia po zwolnieniu z zakładu karnego w świetle art. 164 i 165 k.k.w Anna Janus-Dębska, Zarządzenie zastępczej kary pozbawienia wolności w związku z uchy- laniem się od wykonywania prac na cele społeczne – przyczyny i możliwości ograniczenia zakresu stosowania 139 157 167 179 Część II. Wybrane zagadnienia dotyczące wykonywania środków probacyjnych 203 205 Renata Pietruszka, Uwagi na tle art. 77 § 2 k.k. Renata Szczepanik, O dowodach (swojej) resocjalizacji recydywistów podejmujących stara- nia o przedterminowe warunkowe zwolnienie z odbycia reszty kary Adam Kwieciński, Kamila Mrozek, Kilka uwag na tle stosowania art. 152 k.k.w. w świetle nowelizacji z dnia 20 lutego 2015 r. Magdalena Niewiadomska-Krawczyk, Zarządzenie wykonania kary jako wskaźnik stopnia efektywności pracy kuratora sądowego Izabela Czyżykowska-Kobalczyk, Dozory sprawowane przez kuratorów sądowych, zakoń- czone zarządzeniem wykonania kary pozbawienia wolności lub odwołaniem warunkowego przedterminowego zwolnienia – przyczyny Varia Tomasz Przesławski, Okręgowy Inspektorat Służby Więziennej – nowa formuła organizacji pośredniej więziennictwa Aldona Nawój-Śleszyński, Współpraca Zakładu Prawa Karnego Wykonawczego Uniwersy- tetu Łódzkiego z polskim więziennictwem O Autorach 221 235 243 255 269 271 283 301 http://dx.doi.org/10.18778/8088-454-0.01 Słowo wstępne Niniejsza monografia jest zbiorem opracowań wybranych zagadnień dotyczących wykonywania kary pozbawienia wolności i środków probacyjnych. Autorzy po- szczególnych artykułów nawiązują w sposób bezpośredni lub pośredni do zasady indywidualizacji wykonywania kar. Szereg publikacji podejmuje problematykę nowych instytucji indywidualizacji, które dotychczas nie były znane w polskim prawie karnym wykonawczym, a które zostały wprowadzone do ustawodawstwa przez Kodeks karny wykonawczy z 1997 roku lub w okresie obowiązywania no- wego Kodeksu karnego wykonawczego. Zasada indywidualizacji w wykonywaniu kar jest realizowana w toku wykonywania kary pozbawienia wolności jak i wyko- nywania środków probacyjnych1 i oznacza „dostosowanie trybu i sposobu wyko- nywania kary do indywidualnych właściwości skazanych tj. cech ich osobowości, sytuacji oraz stopnia nieprzystosowania społecznego”2. Wykonywanie kary pozbawienia wolności i  stosowanie środków probacyj- nych na podstawie Kodeksu karnego wykonawczego z 1997 roku posiadają już wystarczający dystans czasowy stosowania, z którego perspektywy można ocenić trafność zawartych w kodeksie rozwiązań prawnych, trudności ich realizacji oraz efekty oczekiwane i nieoczekiwane. Pomimo entuzjastycznego przyjęcia tego ko- deksu przez praktyków i naukowców, jako dzieła oczekiwanego i doskonałego, zo- stał już wielokrotnie znowelizowany. Powody tych ingerencji ustawodawcy były różnorakie. Fakt ten świadczy o tym, że istnieje wciąż potrzeba dyskusji, konfron- tacji jak unormowania kodeksowe funkcjonują w praktyce, jakie rodzą problemy. 1 T. Kalisz, Zasady prawa karnego wykonawczego, [w:] Bogunia L. (red.), Nowa kodyfikacja pra- 2 T. Szymanowski, Z. Świda, Kodeks karny wykonawczy. Komentarz. Ustawy dodatkowe. Akty wa karnego, T. XVII, Wrocław 2005, s. 334. wykonawcze, Warszawa 1999, s. 152. 8 Słowo wstępne W naszym przeświadczeniu dyskusja w tym zakresie nadal pozostaje niewystar- czająca. Każda polemika jest wartościowa, ponieważ nie tylko pozwala na ocenę stanu obecnego, ale przede wszystkim na podstawie diagnozy tego stanu rekomen- dowane są zmiany niektórych obszarów uregulowań prawnych, uzupełnianie (roz- szerzanie) bądź ich derogacja. Zmiany prawa karnego wykonawczego w zakresie wykonywania kary pozbawienia wolności i środków probacyjnych nie zawsze są poprzedzane dyskusją z podmiotami bezpośrednio zaangażowanymi w wykony- wanie unormowań prawnych, czyli kadry penitencjarnej i probacyjnej oraz nauko- wej, która jest gwarantem oceny prawa zgodnie z przyjętą aksjologią w toku jego tworzenia, wartościami i zasadami, których źródłem są standardy międzynarodo- we i najlepsze polskie tradycje. Praca, którą pragniemy Państwu zaprezentować, jest przyczynkiem do dyskusji nad ulepszeniem prawa stanowionego, dotyczącego najtrudniejszego problemu, jakim jest naprawa człowieka uwikłanego w konflikt z prawem. Publikacja ta od- nosi się tylko do niektórych problemów wykonywania kary pozbawienia wolności i środków probacyjnych. Jest ona owocem wspólnych dyskusji, rozważań, spotkań trzech środowisk: akademickiego, w szczególności pracowników Zakładu Prawa Karnego Wykonawczego Wydziału Prawa i  Administracji Uniwersytetu Łódz- kiego; sądowych kuratorów zawodowych Sądu Okręgowego w Łodzi oraz kadry penitencjarnej z jednostek więziennych podległych Okręgowemu Inspektoratowi Służby Więziennej w Łodzi. Autorami publikacji zawartych w monografii są rów- nież pracownicy nauki z innych ośrodków akademickich, profesjonaliści z zakresu prawa karnego wykonawczego oraz pracownicy służby penitencjarnej i kurator- skiej z innych regionów Polski. Należy podkreślić, że jej przygotowanie wpisuje się w  dwudziestą rocznicę reformy organizacji pośredniej więziennictwa tj.  powo- łania w 1996 roku okręgowych inspektoratów Służby Więziennej3, w tym Okrę- gowego Inspektoratu Służby Więziennej w Łodzi. Zmiany w wykonywaniu kary pozbawienia wolności na podstawie Kodeksu karnego wykonawczego z 1997 roku odbyły się również pod rządami zreformowanej pośredniej struktury organizacyj- nej więziennictwa. „Więziennictwo Łódzkie” ma bardzo długą tradycję współpra- cy z Zakładem Prawa Karnego Wykonawczego Wydziału Prawa i Administracji Uniwersytetu Łódzkiego. To właśnie w 2005 roku Okręgowy Inspektorat Służby Więziennej w Łodzi podjął inicjatywę współpracy pomiędzy tymi dwoma insty- tucjami (Inspektoratem a  Uniwersytetem). Inicjatywa została urzeczywistniona podpisaniem Porozumienia o współpracy zawartego w dniu 8 lipca 2005 roku po- między Uniwersytetem Łódzkim a Okręgowym Inspektoratem Służby Więziennej w Łodzi4. Przyniosło ono korzyści obu stronom, co w praktyce znalazło wyraz w doskonałej współpracy tych dwóch środowisk: naukowego i pracowników Służ- 3 Ustawa z dnia 26 kwietnia 1996 r. o Służbie Więziennej (Dz.U. z 1996 r., Nr 61, poz. 283 ze zm.). 4 Porozumienie o współpracy zawarte 8 lipca 2005 r. pomiędzy Uniwersytetem Łódzkim repre- zentowanym przez profesora dra hab. Wiesława Pusia – Rektora Uniwersytetu Łódzkiego a Okręgowym Inspektoratem Służby Więziennej w Łodzi, reprezentowanym przez pułkownika Krzysztofa Kaczyńskiego – dyrektora Okręgowej Służby Więziennej w Łodzi (niepublikowane). Słowo wstępne 9 by Więziennej. Dzięki Porozumieniu odrodził się studencki ruch penitencjarny mający duże znaczenie w przygotowaniu absolwentów do pełnienia różnych ról w wymiarze sprawiedliwości karnej. Dzięki tej współpracy poziom profesjonali- zmu kadry jednostek więziennych podległych Okręgowemu Inspektoratowi Służ- by Więziennej w Łodzi jest wysoki. Dowodem tego są również m.in. publikacje naukowe umieszczone w niniejszej monografii. Problematyka publikacji została zaprezentowana w trzech częściach. Pierwsza, zatytułowana Wybrane zagadnienia dotyczące wykonywania kary pozbawienia wol- ności, zawiera artykuły odnoszące się do funkcjonowania zasady indywidualizacji w praktyce penitencjarnej, m.in. roli środków diagnostycznych w programowaniu oddziaływań resocjalizacyjnych, wykonywania kary pozbawienia wolności wobec różnych grup skazanych (osadzonych), niekonwencjonalnych oddziaływań wobec skazanych, realizacji niektórych ich praw, przygotowania skazanych do życia na wol- ności po odbyciu kary pozbawienia wolności. Wybrane zagadnienia dotyczące wyko- nywania środków probacyjnych są przedmiotem drugiej części opracowania na ła- mach której dokonano oceny ratio legis art. 77 § 2 k.k., ocena nowelizacji (z dnia 22 lutego 2015 r.) instytucji warunkowego zawieszenia wykonania kary w postępo- waniu wykonawczym, kontrowersje wobec pomiarów efektywności pracy kuratorów sądowych na podstawie stopnia powrotności do przestępstwa sprawców przestępstw poddanych oddziaływaniom kuratora sądowego. W Varia zostały umieszczone oko- licznościowe artykuły, które dotyczą współpracy dwóch instytucji, jakimi są: Uni- wersytet Łódzki oraz Okręgowy Inspektorat Służby Więziennej w Łodzi oraz jubile- uszu 20-lecia powołania Okręgowego Inspektoratu Służby Więziennej w Łodzi. Znaczna część publikacji zgromadzonych w  niniejszej monografii dotyczy funkcjonowania naczelnej zasady wykonywania kary pozbawienia wolności, jaką jest zasada indywidualizacji, która według Kodeksu karnego wykonawczego sta- nowi podstawę wykonywania kary5. Zasada ta znajduje wyraz w różnych nowych instytucjach prawa karnego wykonawczego oraz sposobie wykonywania kary po- zbawienia wolności i dotyczy całego procesu jej wykonywania, począwszy od wej- ścia więźnia do  systemu penitencjarnego, aż do  czasu zakończenia w  nim jego pobytu6, jak również znajduje zastosowanie do środków probacyjnych. Pierwszym tekstem w tym nurcie jest artykuł Małgorzaty Łuczak pt. Ośrodki diagnostyczne – rola w indywidualizacji wykonywania kary pozbawienia wolności. Autorka naj- pierw nawiązuje do historycznych kontekstów diagnozy psychologicznej w postę- powaniu z więźniami, począwszy od okresu międzywojennego, następnie do lat powojennych, z zaakcentowaniem roku 19587, kiedy to zostały powołane Ośrodki 5 Uzasadnienie rządowego projektu nowego Kodeksu karnego wykonawczego, [w:] Nowa ko- dyfikacja karna z 1997 r. z uzasadnieniami, Warszawa 1998, s. 549. 6 A. Nawój-Śleszyński, Indywidualizacja wykonywania kary pozbawienia wolności w kontekście zmian Kodeksu karnego wykonawczego w latach 2009–2014, [w:] Kwieciński A. (red.), Zmiany w prawie karnym wykonawczym w latach 2009–2014, Warszawa 2014, s. 113. 7 Zarządzenie Nr 54 Dyrektor Centralnego Zarządu Więziennictwa z dnia 20 czerwca 1959 r. w sprawie organizacji i zakresu działania oddziałów obserwacyjno-rozdzielczych (niepubli- kowane). 10 Słowo wstępne Obserwacyjno-Rozdzielcze, aż do roku 20008, kiedy to w Polsce rozpoczęły działal- ność ośrodki diagnostyczne. Autorka, będąc kierownikiem Ośrodka Diagnostycz- nego przy Areszcie Śledczym w Łodzi, prezentuje zakres badań psychologicznych w tym ośrodku w latach 2011–2015, zarówno w wymiarze ilościowym, jak i w ro- dzaju zdiagnozowanych zaburzeń psychicznych, które były podstawą skierowania do  właściwego oddziału terapeutycznego. Oddziaływania terapeutyczne wobec skazanych uzależnionych od alkoholu odbywają się w Polsce w 28 oddziałach. Artykuł Renaty Tybury pt. Wykonywanie kary pozbawienia wolności wobec ska- zanych uzależnionych od alkoholu przybliża istotę oddziaływań terapeutycznych wobec tej grupy skazanych. Autorka jest kierownikiem działu terapeutycznego dla  osób uzależnionych od  alkoholu funkcjonującym przy Zakładzie Karnym w Garbalinie przeznaczonym dla recydywistów penitencjarnych. Oddział ma sta- tus zakładu karnego typu półotwartego. Skierowanie skazanego do oddziału tera- peutycznego dla skazanych uzależnionych od alkoholu poprzedzone jest diagnozą, która również jest przeprowadzana w Ośrodku Diagnostycznym. Na jej podsta- wie Komisja Penitencjarna kieruje skazanego do systemu terapeutycznego, który jest wykonywany w oddziale terapeutycznym. Do systemu terapeutycznego może również skierować skazanego sąd orzekający w trybie art. 62 k.k. W trakcie poby- tu skazanego w oddziale terapeutycznym jest wobec niego realizowany program terapii uzależnień od alkoholu, który przebiega w kilku etapach i w określonym czasie. Na koniec opracowania Autorka dzieli się spostrzeżeniami na temat różnic pomiędzy terapią przebiegającą w warunkach izolacji a terapią w warunkach wol- nościowych. Polska przez długie lata nie podejmowała problematyki odrębnego, specjalistycznego postępowania ze sprawcami przestępstw seksualnych, których czyny były popełnione w związku z zaburzeniami preferencji seksualnych. Świa- domość takiej potrzeby była znana zarówno w środowisku naukowym, jak i wśród praktyków. Dnia 1 stycznia 2016 roku minęło 10 lat, od kiedy zaczęto realizować specjalistyczne programy wobec tej grupy więźniów9. W tym celu nie powołano odrębnych oddziałów terapeutycznych, zadania te są realizowane w 7 oddziałach terapeutycznych dla  skazanych z  niepsychotycznymi zaburzeniami psychiczny- mi lub upośledzonych umysłowo wyznaczonych pismem Dyrektora Generalnego Służby Więziennej pod koniec roku 200510. Małgorzata Pietrucha-Hassan w  tekście pt. Indywidualizacja wykonywania kary pozbawienia wodności wobec sprawców przestępstw przeciwko wolności sek- sualnej i obyczajności omawia podstawy prawne wykonywania kary wobec ska- zanych za  przestępstwo określone w  art.  197–203 k.k. popełnione w  związku z  zaburzeniami preferencji seksualnych. Ponadto Autorka prezentuje realizację 8 Rozporządzenie Ministra Sprawiedliwości z dnia 14 marca 2000 r. w sprawie zasad organizacji i warunków przeprowadzania badań psychologicznych i psychiatrycznych w ośrodkach dia- gnostycznych (Dz.U. z 2000 r., Nr 29, poz. 369). 9 Ustawa z dnia 27 lipca 2005 r. o zmianie ustawy – Kodeks karny, ustawy – Kodeks postępowa- nia karnego, ustawy – Kodeks karny wykonawczy (Dz.U. z 2005 r., Nr 163, poz. 1363 ze zm.). Weszła w życie 1 stycznia 2006 r. 10 Pismo Dyrektora Generalnego Służby Więziennej z dnia 29 grudnia 2005 r. (niepublikowane). Słowo wstępne 11 koncepcji wykonywania kary wobec tej grupy skazanych na przykładzie oddziału terapeutycznego dla skazanych z niepsychotycznymi zaburzeniami psychicznymi lub upośledzonych umysłowo Zakładu Karnego Nr 2 w Łodzi. Oddział ten liczy 44 miejsca, z czego 55 przeznaczonych jest dla tej grupy skazanych. Na szcze- gólną uwagę zasługuje fakt, że zespół terapeutyczny tego oddziału zajmuje się nie tylko terapią zaburzeń preferencji seksualnych, ale podejmuje inicjatywy na rzecz zapobiegania recydywie tej niebezpiecznej przestępczości, w szczególności wobec tej grupy sprawców, którzy nie poddają się terapii lub jej wyniki są nikłe, a ryzyko recydywy wysokie. Beata Tomecka-Nabiałczyk w artykule pt. Niepełnosprawność fizyczna skaza- nych przebywających w jednostkach penitencjarnych na terenie Okręgowego Inspek- toratu Służby Więziennej w Łodzi podejmuje problem – na ile w toku wykonywa- nia kary pozbawienia wolności wobec wymienionej grupy gwarantowane są prawa należne im z tytułu niepełnosprawności fizycznej. Zasada indywidualizacji wykonywania kary pozbawienia wolności oraz postę- powania z osobami pozbawionymi wolności jest wciąż wzbogacana i rozbudowy- wana podczas obowiązywania Kodeksu karnego wykonawczego z 1997 roku. Trwa dyskusja nad potrzebą wyodrębnienia grupy więźniów w wieku senioralnym i na- dania jej odrębnego statusu, czy też wyodrębnienia grupy skazanych młodocia- nych w wieku pomiędzy 15 a 17 rokiem życia. W 2011 roku dodano do Kodeksu karnego wykonawczego art. 88d i art. 212ba. Ich głównym zadaniem było zwięk- szenie bezpieczeństwa osobistego szczególnej kategorii osadzonych przebywają- cych w jednostkach penitencjarnych, którzy występują jednocześnie jako ważni uczestnicy w innych trwających postępowaniach. W ten sposób doszło do wyod- rębnienia nowej kategorii osadzonych tzw. szczególnie chronionych. Ocena tych regulacji prawnych jest przedmiotem artykułu Tomasza Kalisza pt. Szczególna ochrona osadzonych w warunkach zwiększonej izolacji i zabezpieczenia. Zdaniem Autora regulacje te są nieprecyzyjne, budzą szereg zastrzeżeń z zakresu techniki legislacyjnej, oraz uzasadnienia racji ich ustanowienia. Kobiety w społeczności więziennej stanowią niewielki odsetek, bo 3 , charak- teryzuje je odmienne niż u mężczyzn uwarunkowanie zachowań przestępczych. W związku z tym wymagają odrębnego projektowania i realizacji oddziaływań pe- nitencjarnych. Temu zagadnieniu został poświęcony artykuł Pawła Małolepszego pt. Specyfika wykonywania kary pozbawienia wolności wobec kobiet. Bardzo ważnym wydarzeniem w  okresie obowiązywania Kodeksu karnego wykonawczego z 1997 roku było wprowadzenie do porządku prawnego w Polsce systemu dozoru elektronicznego11. Tego rodzaju inicjatywa zrodziła się pod ko- niec 2005 roku jako jeden z elementów programu przeciwdziałania przeludnie- niuwięziennemu. Zgodnie z obowiązującym prawem wykonywanie kary pozba- wienia wolności poza zakładem karnym w systemie dozoru elektronicznego sądy 11 Ustawa z dnia 7 września 2007 r. o wykonywaniu kary pozbawienia wolności poza zakładem karnym w systemie dozoru elektronicznego (Dz.U. z 2007 r., Nr 191, poz. 1366). Obowiązywała od dnia 1 września 2009 r. 12 Słowo wstępne penitencjarne zaczęły orzekać od 1 września 2009 roku do 30 czerwca 2015 roku, następnie od 15 kwietnia 2016 roku. Funkcjonowanie tej instytucji jako formy wy- konywania kary pozbawienia wolności rodzi wiele pytań, wątpliwości: czy wyko- nywanie kary pozbawienia wolności poza zakładem karnym w systemie dozoru elektronicznego spełnia cel indywidualno-prewencyjny, czy stało się skutecznym narzędziem redukcji populacji więziennej itp. Bardzo interesujące, oryginalne, nie zawsze zbieżne odpowiedzi na te pytania znajdziemy w dwóch następujących pu- blikacjach: Aleksandry Dziubińskiej pt. Cele kary pozbawienia wolności w dozorze elektronicznym i Agnieszki Sadło-Nowak pt. System elektronicznego dozoru jako sposób wykonywania kary pozbawienia wolności. Kolejne artykuły dotyczą problematyki związanej z  niektórymi uwarunko- waniami skuteczności oddziaływań penitencjarnych i  przygotowania skazanych do życia po odbyciu kary pozbawienia wolności oraz gwarantowania przez sys- tem penitencjarny niektórych praw podmiotowych osób pozbawionych wolności. Robert Witkowski w  publikacji pt. Przygotowanie osób pozbawionych wolności do uczestniczenia w wolontariacie hospicyjnym. Rola personelu hospicyjnego oma- wia doświadczenia wynikające z  realizacji nowatorskiego programu readaptacji społecznej osób pozbawionych wolności pod nazwą Wolontariat skazanych w Pol- sce. Anetta Jaworska w swoim tekście pt. Wsparcie społeczne jako podstawa kapi- tału społecznego w warunkach odbywania kary pozbawienia wolności prezentuje i omawia interesujące wyniki badań przeprowadzonych na terenie Zakładu Kar- nego w Czarnem na grupie 154 osadzonych, podejmujących zatrudnienie w trak- cie odbywania kary pozbawienia wolności. Na szczególną uwagę zasługuje także publikacja Grażyny Rybickiej pt. Rola sądowego kuratora zawodowego w przygoto- waniu skazanego do życia po zwolnieniu z zakładu karnego w świetle art. 164 k.k.w. Przygotowanie skazanego do wyjścia na wolność i udzielenie mu pomocy to nowa instytucja prawa karnego wykonawczego wprowadzona przez Kodeks karny wy- konawczy z 1997 roku. Autorka na podstawie statystyk stwierdza, że z roku na rok wzrasta liczba osób, które wyrażają zgodę na objęcie ich „programem wolnościo- wym”. Przedstawia także propozycje usprawnienia realizacji tych programów, któ- re w ten sposób mogłyby powiększyć potencjał readaptacyjny osób opuszczających zakłady karne po odbyciu kary, a tym samym ograniczyć powrót do przestępstwa. Osoby pozbawione wolności w swoim statusie prawnym mają zagwarantowane wiele praw podmiotowych. Problem gwarancji wolności religijnej – na ile te gwa- rancje są realizowane oraz w jakim stopniu wobec osób uwięzionych – to przed- miot artykułu Marty Romańczuk-Gąckiej oraz Moniki Kotowskiej pt. Wolność religijna w warunkach izolacji penitencjarnej. Jednym z podstawowych praw ska- zanych w toku wykonywania kary pozbawienia wolności jest prawo do obrony. Wykonywanie funkcji obrończych związane jest z porozumiewaniem się ze skaza- nym w formie bezpośredniej (rozmowa), lub pośredniej (korespondencja, rozmo- wa telefoniczna). Podstawy prawne, charakter jednej z form porozumiewania się skazanych z obrońcą omawia w swoim opracowaniu pt. Cenzura korespondencji skazanego pozbawionego wolności z obrońcą Mariusz Olężałek. Słowo wstępne 13 Problematyka związana z instytucjami probacyjnymi jest przedmiotem rozwa- żań prowadzonych w następnych opracowaniach. Renata Pietruszka w artykule pt. Uwagi na tle art. 77 § 2 Kodeksu karnego podjęła udaną próbę ustalenia ratio legis wprowadzenia tego przepisu do  ustawodawstwa karnego. Rozwiązanie zawarte w art. 77 § 2 k.k. nie były znane w prawie karnym sprzed 1997 roku. Przepis ten zezwala sądowi orzekającemu karę pozbawienia wolności na wyznaczenie surow- szych niż przewidziane w art. 78 k.k. formalnych ograniczeń do skorzystania przez skazanego z warunkowego zwolnienia z odbycia reszty kary. Na podstawie wnikli- wych i wszechstronnych rozważań Autorka konkluduje artykuł w sposób orygi- nalny, a mianowicie – pytaniem o zasadność utrzymania art. 77 § 2 k.k. W kręgu problematyki instytucji warunkowego zwolnienia z odbycia reszty kary pozostaje artykuł Renaty Szczepanik pt. O dowodach (swojej) resocjalizacji recydywistów po- dejmujących starania o przedterminowe warunkowe zwolnienie z więzienia traktu- jący o rodzajach autoprezentacji skazanych. Na jego łamach Autorka przedstawia wyniki przeprowadzonych w tym przedmiocie badań własnych. Do innej instytu- cji probacyjnej nawiązuje Adam Kwieciński, Kamila Mrozek Autorzy artykułu pt. Kilka uwag na tle stosowania art. 152 k.k.w. w świetle nowelizacji z dnia 20 lutego 2015 r.12. Kodeks karny z 1997 roku wprowadził nową instytucję prawa karnego wykonawczego, a mianowicie możliwości na podstawie art. 152 k.k.w. warunko- wego zawieszenia wykonania kary w postępowaniu wykonawczym. Instytucja ta była oceniania pozytywnie m.in. dlatego, że racjonalizowała politykę karną, da- wała możliwości w ściśle określonych warunkach uniknięcia wykonywania kary pozbawienia wolności. Przepisy art.  152 k.k.w. zostały znowelizowane ustawą z dnia 20 lutego 2015 roku. Ta nowelizacja jest przedmiotem negatywnej oceny Autorów ww. artykułu m.in. dlatego, że przyjęte rozwiązania w sposób znaczą- cy ograniczają możliwości warunkowego zawieszenia wykonania kary w postę- powaniu wykonawczym. Z  problematyką wykonywania środków probacyjnych wiąże się artykuł Magdaleny Niewiadomskiej-Krawczyk pt. Zarządzenie wykona- nia kary jako wskaźnik efektywności pracy kuratora sądowego. Autorka podważa funkcjonującą opinię, że służba kuratorska jest oceniana negatywnie ze względu na wysoki stopień powrotności do przestępstwa sprawców przestępstw poddanych oddziaływaniu kuratora sądowego. Nie można wyprowadzić prostego wniosku, że każde zarządzenie wykonania zawieszonej kary świadczy o negatywnej pracy kuratora sądowego. Negatywnych wyników probacji należy poszukiwać nie tylko w nieefektywnej pracy kuratora sądowego (co może się zdarzyć), ale w wadliwym funkcjonowaniu systemu probacji. Izabela Czyżykowska-Kobalczyk w artykule pt. Dozory sprawowane przez kura- torów sądowych, zakończone zarządzeniem wykonania kary pozbawienia wolności lub odwołaniem warunkowego przedterminowego zwolnienia – przyczyny diagno- zuje czynniki warunkujące taki stan rzeczy na podstawie badań statystycznych, 12 Ustawa z dnia 20 lutego 2015 r. o zmianie ustawy – Kodeks karny oraz niektórych innych ustaw (Dz.U. z 2015 r., poz. 396). 14 Słowo wstępne które obejmują lata 2012–2015. W  opinii Autorki pomiaru efektywności pracy kuratora sądowego nie można dokonać na podstawie ilości zarządzeń wykonania warunkowo zawieszonej kary pozbawienia wolności lub odwołań warunkowego zwolnienia z odbycia reszty kary. Powodów takiego stanowiska jest wiele. Kurato- rzy nie zostali wyposażeni w żadne wystandaryzowane narzędzia diagnostyczne, które pomogłyby w prognozowaniu oddziaływań wobec osób poddanych dozo- rowi, ponadto orzekanie środków probacyjnych, w szczególności orzekanie wa- runkowego zawieszenia wykonania kary pozbawienia wolności, odbywa się bez profesjonalnej diagnostyki przedsądowej, która sprzyjałaby trafniej orzekać te środki, a w konsekwencji uniknąć niepowodzenia okresu próby. Autorka, co nale- ży zauważyć, formułuje ważki, trafny postulat odnoszący się do ograniczania sto- sowania kary pozbawienia wolności z warunkowym zawieszeniem jej wykonania szczególnie przy braku pozytywnej prognozy kryminologicznej. Kara ograniczenia wolności jest ważnym narzędziem polityki kryminalnej słu- żącym pełniejszej indywidualizacji racjonalnego stosowania środków karnych. Sposób orzekania i wykonania tej kary może skutkować orzeczeniem zastępczej kary pozbawienia wolności. W populacji więziennej ta grupa pozbawionych wol- ności stanowi niewielki odsetek, w jakimś stopniu wpływa na jej wielkość, rozmia- ry. Interesującą propozycję odnoszącą się do ograniczania tego zjawiska przedsta- wia Anna Janus-Dębska w artykule pt. Zarządzenie zastępczej kary pozbawienia wolności w związku z uchylaniem się od wykonywania prac na cele społeczne – przy- czyny i możliwości ograniczenia skali zjawiska. Ostanie dwa artykuły, jak wcześniej wspomniano mają charakter okoliczno- ściowy. Nie są one jednak oderwane od  głównego nurtu publikacji, ponieważ omawiane w nich problemy mają wpływ na realizację zasady indywidualizacji wy- konywania kar w szczególności podczas wykonywania najsurowszej kary krymi- nalnej, jaką jest kara pozbawienia wolności. Organizacja i zarządzanie jednostkami więziennymi ulega zmianom, które wymuszają reformy koncepcji wykonywania kary pozbawienia wolności. Najmniej dostrzegana jest organizacja pośrednia wię- ziennictwa – czyli okręgowe inspektoraty Służby Więziennej – które w 2016 roku obchodziły jubileusz dwudziestolecia funkcjonowania w polskim systemie peni- tencjarnym13. Ich istotę przybliża Tomasz Przesławski w artykule pt. Okręgowy Inspektorat Służby Więziennej – nowa formuła organizacji pośredniej więziennic- twa. Aldona Nawój – Śleszyński, autorka niniejszych słów wstępu w opracowaniu pt. Współpraca Zakładu Karnego Wykonawczego Uniwersytetu Łódzkiego z polskim więziennictwem omawia współpracę pomiędzy tymi dwoma instytucjami, które w przeszłości i obecnie przynosi wiele korzyści obydwu stronom. Niniejszą publikację polecam zarówno praktykom, jak i teoretykom związanym z  problematyką wykonywania kary pozbawienia wolności i  środków probacyj- nych, a  w  szczególności pracownikom penitencjarnym (wychowawcom, kadrze 13 Ustawa z dnia 26 kwietnia 1996 r. o Służbie Więziennej (Dz.U. z 1996 r., Nr 207, poz. 1761 ze zm.). Słowo wstępne 15 oddziałów terapeutycznych), kuratorom sądowym, sędziom penitencjarnym, stu- dentom prawa, pedagogiki resocjalizacyjnej, socjologii i psychologii. Pragnę wyrazić serdeczne podziękowania wszystkim Autorom, którzy uczest- niczyli w przygotowaniu i wydaniu tej publikacji. Szczególne podziękowania skła- dam Panu prof. drowi hab. Teodorowi Szymanowskiemu za szczegółową recenzję tej pracy oraz za cenne uwagi i sugestie, które przyczyniły się do udoskonalenia opracowania. Podziękowania za pomoc w przygotowaniu publikacji składam również pani mgr Beacie Tomeckiej-Nabiałczyk oraz pani mgr Aleksandrze Leszczyńskiej. Wyjątkowe podziękowania kieruję również do pani Dziekan Wydziału Prawa i Administracji Uniwersytetu Łódzkiego prof. nadzw. UŁ dr hab. Agnieszki Li- szewskiej oraz do pana Dyrektora Okręgowego Inspektoratu Służby Więziennej w Łodzi płk Jacka Lenarta bez wsparcia których publikacja ta nie mogłaby po- wstać. Opracowanie uwzględnia stan prawny na dzień 1 kwietnia 2016 r. Prof. nadzw. UŁ dr hab. Aldona Nawój-Śleszyński
Pobierz darmowy fragment (pdf)

Gdzie kupić całą publikację:

Wybrane problemy indywidualizacji wykonywania kary pozbawienia wolności i środków probacyjnych
Autor:
,

Opinie na temat publikacji:


Inne popularne pozycje z tej kategorii:


Czytaj również:


Prowadzisz stronę lub blog? Wstaw link do fragmentu tej książki i współpracuj z Cyfroteką: