Cyfroteka.pl

klikaj i czytaj online

Cyfro
Czytomierz
00315 007391 11258738 na godz. na dobę w sumie
Wybrane problemy prawa geologicznego i górniczego - ebook/pdf
Wybrane problemy prawa geologicznego i górniczego - ebook/pdf
Autor: , , Liczba stron:
Wydawca: Wolters Kluwer Język publikacji: polski
ISBN: 978-83-264-9091-0 Data wydania:
Lektor:
Kategoria: ebooki >> prawo i podatki >> administracyjne
Porównaj ceny (książka, ebook, audiobook).
Książka przedstawia najważniejsze zagadnienia dotyczące problemów prawa geologicznego i górniczego w ujęciu zarówno praktycznym, jak i teoretycznym. Prawo geologiczne i górnicze jako część systemu prawnego pozostaje w relacjach z innymi aktami prawnymi, które w części regulują kwestie również komentowanej materii, stąd też w opracowaniu położono akcent na ich wyjaśnienie. Rozważania zostały uzupełnione odesłaniami do orzecznictwa, które ułatwiają rozwiązywanie problemów interpretacyjnych.
Celem publikacji jest przedstawienie oraz ocena obecnego kształtu regulacji dotyczących m.in. własności górniczej, użytkowania górniczego, administracji geologicznej i górniczej oraz odpowiedzialności za szkody związane z ruchem zakładu górniczego w systemie prawa polskiego. Przeanalizowano również zmiany wprowadzone ustawą z dnia 11 lipca 2014 r. o zmianie ustawy Prawo geologiczne i górnicze oraz niektórych innych ustaw, które dotyczą m.in.:
- poszerzenia zakresu przedmiotowego ustawy;
- rozszerzenia katalogu przesłanek cofnięcia lub ograniczenia koncesji;
- zasad wykonywania nadzoru i kontroli nad działalnością regulowaną ustawą;
- zadań państwowej służby geologicznej oraz zadań właściwego organu nadzoru górniczego.
Książka skierowana jest przede wszystkim do przedsiębiorców prowadzących działalność w zakresie geologii i górnictwa oraz organów administracji publicznej. Zainteresuje również radców prawnych, adwokatów, notariuszy, sędziów, prokuratorów, a także pracowników naukowych i studentów.
Znajdź podobne książki Ostatnio czytane w tej kategorii

Darmowy fragment publikacji:

Wybrane problemy prawa geologicznego i górniczego redakcja naukowa Bartosz Rakoczy MONOGRAFIE WARSZAWA 2016 Stan prawny na 31 marca 2016 r. Recenzent Prof. UG, dr hab. Andrzej Powałowski Wydawca Wydawca Grzegorz Jarecki Redaktor prowadzący Redaktor prowadzący Katarzyna Gierłowska Opracowanie redakcyjne Opracowanie redakcyjne Agnieszka Bąk Łamanie Łamanie Wolters Kluwer Projekt gra czny okładki i stron tytułowych Ta książka jest wspólnym dziełem twórcy i wydawcy. Prosimy, byś przestrzegał przysługujących im praw. Książkę możesz udostępnić osobom bliskim lub osobiście znanym, ale nie publikuj jej w internecie. Jeśli cytujesz fragmenty, nie zmieniaj ich treści i koniecznie zaznacz, czyje to dzieło. A jeśli musisz skopiować część, rób to jedynie na użytek osobisty. SZANUJMY PRAWO I WŁ ASNOŚĆ Więcej na www.legalnakultura.pl PLK IB ��K © Copyright by Wolters Kluwer SA, 2016 © Copyright by Wolters Kluwer SA, 2013 ISBN 978-83-8092-256-3 ISSN 1897-4392 ISBN: Dział Praw Autorskich Wydane przez: 01-208 Warszawa, ul. Przyokopowa 33 Wolters Kluwer SA tel. 22 535 82 19 e-mail: ksiazki@wolterskluwer.pl Dział Praw Autorskich www.wolterskluwer.pl 01-208 Warszawa, ul. Przyokopowa 33 księgarnia internetowa www.profinfo.pl tel. 22 535 82 00, fax 22 535 81 35 e-mail: ksiazki@wolterskluwer.pl www.wolterskluwer.pl księgarnia internetowa www.profinfo.pl Spis treści Wykaz skrótów / 7 Bartosz Rakoczy Wprowadzenie do prawa geologicznego i górniczego / 11 Joanna Maciejewska Własność górnicza / 33 Uwagi wprowadzające / 33 Charakterystyka własności złóż kopalin / 34 Prawo do rozporządzania, korzystania i posiadania przedmiotu stanowiącego własność górniczą / 42 Uwagi końcowe / 51 Bartosz Rakoczy Użytkowanie górnicze w prawie polskim / 52 Grzegorz Klimek Znaczenie i rola koncesji w ustawie – Prawo geologiczne i górnicze / 75 Małgorzata Szalewska Administracyjne środki finansowo-prawne w prawie geologicznym i górniczym / 96 Zagadnienia wprowadzające / 96 Opłaty eksploatacyjne / 98 Opłaty sankcyjne / 107 Kary pieniężne / 115 Zakończenie / 125 5 Spis treści Michał Tyburek Odpowiedzialność za szkody związane z ruchem zakładu górniczego – wybrane problemy / 127 Wprowadzenie / 127 Obecny a poprzedni stan prawny w zakresie regulacji odpowiedzialności za szkody górnicze – problematyka intertemporalna / 128 Stosowanie przepisów kodeksu cywilnego do szkód górniczych / 129 Podmiot odpowiedzialny za szkodę / 136 Odpowiedzialność solidarna podmiotów odpowiedzialnych za szkodę / 137 Sposoby naprawienia szkody / 138 Przedawnienie w prawie geologicznym i górniczym / 142 Odpowiednie stosowanie przepisów o naprawieniu szkody do zapobiegania szkodom / 144 Dochodzenie roszczeń / 146 Zabezpieczenie roszczeń / 153 Martyna Walas Administracja geologiczna i górnicza / 155 Uwagi wprowadzające / 155 Organy administracji geologicznej / 157 Państwowa służba geologiczna / 166 Krajowy Administrator Podziemnych Składowisk Dwutlenku Węgla / 172 Organy nadzoru górniczego / 174 Podsumowanie / 186 Orzecznictwo / 187 Bibliografia / 189 O Autorach / 195 6 Wykaz skrótów k.c. Konstytucja RP k.p.a. k.p.c. o.p. p.g.g. p.g.g. z 1994 r. p.o.ś. Źródła prawa ustawa z dnia 23 kwietnia 1964 r. – Kodeks cywilny (tekst jedn.: Dz. U. z 2016 r. poz. 380) Konstytucja Rzeczypospolitej Polskiej z dnia 2 kwietnia 1997 r. (Dz. U. Nr 78, poz. 483 z późn. zm.) ustawa z dnia 14 czerwca 1960 r. – Kodeks postępo- wania administracyjnego (tekst jedn.: Dz. U. z 2016 r. poz. 23) ustawa z dnia 17 listopada 1964 r. – Kodeks postępo- wania cywilnego (tekst jedn.: Dz. U. z 2014 r. poz. 101 z późn. zm.) ustawa z dnia 29 sierpnia 1997 r. – Ordynacja podat- kowa (tekst jedn.: Dz. U. z 2015 r. poz. 613 z późn. zm.) ustawa z dnia 9 czerwca 2011 r. – Prawo geologiczne i górnicze (tekst jedn.: Dz. U. z 2015 r. poz. 196 z późn. zm.) ustawa z dnia 4 lutego 1994 r. – Prawo geologiczne i górnicze (tekst jedn.: Dz. U. z 2005 r. Nr 228, poz. 1947 z późn. zm.) ustawa z dnia 27 kwietnia 2001 r. – Prawo ochrony środowiska (tekst jedn.: Dz. U. z 2013 r. poz. 1232 z późn. zm.) 7 Wykaz skrótów pr. bud. pr. wod. u.p.e.a. u.s.d.g. ustawa z dnia 7 lipca 1994 r. – Prawo budowlane (tekst jedn.: Dz. U. z 2016 r. poz. 290) ustawa z dnia 18 lipca 2001 r. – Prawo wodne (tekst jedn.: Dz. U. z 2015 r. poz. 469 z późn. zm.) ustawa z dnia 17 czerwca 1966 r. o postępowaniu egzekucyjnym w administracji (tekst jedn.: Dz. U. z 2014 r. poz. 1619 z późn. zm.) ustawa z dnia 2 lipca 2004 r. o swobodzie działalności gospodarczej (tekst jedn.: Dz. U. z 2015 r. poz. 584 z późn. zm.) Biul. SAKa Biul. SN Dz. U. Dz. Urz. MŚ Dz. Urz. WUG GSP M. Praw. ONSA ONSAiWSA OSNC OSNC-ZD OSN(K) OSNP OSP OTK Publikatory i czasopisma Biuletyn Sądu Apelacyjnego w Katowicach Biuletyn Sądu Najwyższego Dziennik Ustaw Dziennik Urzędowy Ministra Środowiska Dziennik Urzędowy Wyższego Urzędu Górniczego Gdańskie Studia Prawnicze Monitor Prawniczy Orzecznictwo Naczelnego Sądu Administracyjnego Orzecznictwo Naczelnego Sądu Administracyjnego i wojewódzkich sądów administracyjnych Orzecznictwo Sądu Najwyższego. Izba Cywilna Orzecznictwo Sądu Najwyższego. Izba Cywilna, Zbiór Dodatkowy Orzeczenia Sądu Najwyższego (Izba Karna) Orzecznictwo Sądu Najwyższego. Izba Pracy, Ubez- pieczeń Społecznych i Spraw Publicznych Orzecznictwo Sądów Polskich Orzecznictwo Trybunału Konstytucyjnego 8 Wykaz skrótów OTK-A PiP PPOŚ Prok. i Pr.-wkł. PUG ST Orzecznictwo Trybunału Konstytucyjnego. Zbiór Urzędowy, Seria A Państwo i Prawo Przegląd Prawa Ochrony Środowiska Prokuratura i Prawo – wkładka Przegląd Ustawodawstwa Gospodarczego Samorząd Terytorialny Inne Centralna Baza Orzeczeń Sądów Administracyjnych, orzeczenia.nsa.gov.pl Krajowy Administrator Podziemnych Składowisk Dwutlenku Węgla System informacji prawnej Wolters Kluwer Narodowy Fundusz Ochrony Środowiska i Gospo- darki Wodnej Naczelny Sąd Administracyjny Okręgowy Urząd Górniczy Państwowy Instytut Geologiczny – Państwowy Insty- tut Badawczy Sąd Apelacyjny Sąd Najwyższy Specjalistyczny Urząd Górniczy Trybunał Konstytucyjny Wojewódzki Sąd Administracyjny Wyższy Urząd Górniczy CBOSA KAPSDW LEX NFOŚiGW NSA OUG PIG SA SN SUG TK WSA WUG 9 Bartosz Rakoczy Wprowadzenie do prawa geologicznego i górniczego Termin „prawo geologiczne i górnicze” przyjął się już na trwałe zarówno w polskim języku prawnym, jak i prawniczym. Ma on jednak różne znacze- nia. Z jednej bowiem strony pojęcie prawa geologicznego i górniczego uży- wane jest na oznaczenie tytułu ustawy z dnia 9 czerwca 2011 r. – Prawo geologiczne i górnicze1, z drugiej zaś oznacza też pewną samodzielną i od- rębną grupę norm prawnych regulujących stosunki społeczne, na tyle donio- słą i istotną, że zasadne jest jej odrębne uregulowanie. Można też posłużyć się pewnymi założeniami dokonanymi przez R. Paczuskiego, badającego znaczenia pojęcia prawa ochrony środowiska, który wyróżnił ich aż sześć: normatywne, instrumentalne, dydaktyczne, naukowo-poznawcze, informa- cyjne i określające nazwę aktu prawnego2. W tym też kontekście używane jest jako tytuł prawny aktu prawnego. Zgodnie z § 9 rozporządzenia Prezesa Rady Ministrów z dnia 20 czerwca 2002 r. w sprawie „Zasad techniki prawodawczej”3: „W ustawie należy po- sługiwać się określeniami, które zostały użyte w ustawie podstawowej dla danej dziedziny spraw, w szczególności w ustawie określanej jako «kodeks» lub «prawo»”. Natomiast w myśl § 19 tego rozporządzenia: „Określenie przedmiotu ustawy może być: 1) opisowe – rozpoczynające się od przyimka «o», pisanego małą literą; 1 Tekst jedn.: Dz. U. z 2015 r. poz. 196 z późn. zm. 2 R. Paczuski, Ochrona środowiska. Zarys wykładu, Bydgoszcz 2008, s. 101 i n. 3 Dz. U. Nr 100, poz. 908. 11 Bartosz Rakoczy 2) rzeczowe – rozpoczynające się od wyrazów «Kodeks», «Prawo» albo «Ordynacja», pisanych wielką literą, w przypadku gdy ustawa wyczerpu- jąco reguluje obszerną dziedzinę spraw, albo rozpoczynające się od wy- razów «Przepisy wprowadzające... », w przypadku gdy ustawa jest ustawą wprowadzającą”. Jak trafnie podkreśla G. Wierczyński: „Nieco odmienne i mniej restrykcyjne wymogi stawia się używaniu nazwy «Prawo». Generalnie przyjmuje się, że nazwa ta jest właściwa, gdy dana ustawa w sposób wyczerpujący reguluje obszerną dziedzinę spraw, ale czyni to za pomocą przepisów należących do różnych dziedzin prawa. Ustawa taka może pełnić, podobnie jak kodeks, podstawową funkcję w danej dziedzinie stosunków społecznych, ale wobec posługiwania się rozwiązaniami właściwymi dla różnych dziedzin prawa nie będzie mogła odegrać roli unifikującej i integrującej dla tej dziedziny – zasady zawarte w jej części ogólnej znajdą zastosowanie w przypadkach re- gulowanych przez inne ustawy z tej dziedziny tylko wtedy, gdy w ustawach tych będzie zawarte odesłanie do tych przepisów”4. Zarówno sam prawodawca, jak i piśmiennictwo posługują się terminem „dziedzina spraw”. Jednocześnie zwrócono uwagę na to, że owa dziedzina spraw normowana jest za pomocą różnych metod regulacji, pochodzących z różnych dziedzin prawa, jak pisze cytowany wyżej G. Wierczyński. Podział prawa na gałęzie ma swoje tradycyjne ujęcie, które zasadniczo od- wołuje się do trzech kryteriów podstawowych i jednego kryterium pomoc- niczego, za pomocą których dokonuje się owego podziału. Za kryteria pod- stawowe przyjmuje się kryterium: przedmiotu regulacji, podmiotu regulacji i najważniejsze z nich – metody regulacji. Za kryterium pomocnicze przyj- muje się kryterium właściwości organu rozstrzygającego sprawę przynależną do danej dziedziny spraw. Jeśli wziąć pod uwagę wskazane wyżej warunki dokonywania podziału systemu prawnego na gałęzie, prawo geologiczne i górnicze nie spełnia podstawowego kryterium, jakim jest kryterium metody regulacji. Nie wypracowało bowiem swojej własnej metody regulacji, ale posługuje się metodami regulacji charakterystycznymi dla prawa admini- stracyjnego, prawa cywilnego i prawa karnego. 4 G. Wierczyński, Redagowanie i ogłaszanie aktów normatywnych, Warszawa 2010, s. 23. 12 Wprowadzenie do prawa geologicznego i górniczego W tym też kontekście należałoby odmówić prawu geologicznemu i górni- czemu przymiotu gałęzi prawa. Niemniej jednak trudno odmówić mu pewnych cech samodzielności, a już z całą pewnością nie można mu odmówić tego, iż reguluje pewną dziedzinę spraw związaną z geologią i górnictwem. W doktrynie sformułowano interesujące pojęcie – górniczych stosunków prawnych. Oznacza ono górnicze stosunki społeczne powstające w związku z działalnością w utworach skalnych tworzących skorupę ziemską, regulo- wane przez prawo5. Dalej wskazano, że cechą wyodrębniającą owe stosunki społeczne jest treść stosunku prawnego, która nie może być wyznaczona wyłącznie normatywnie, wymaga bowiem relacji, jakie zachodzą wskutek oddziaływania człowieka na górotwór, oraz wzajemnego oddziaływania górotworu na człowieka6. Odnosząc się jednak do pozostałych kryteriów wyodrębniania gałęzi prawa – kryterium podmiotowego i przedmiotowego oraz kryterium pomocniczego, należy zauważyć, że prawo geologiczne i górnicze rzeczywiście wykazuje odrębności. Zasadnicze odrębności prawa geologicznego i górniczego przejawiają się przede wszystkim w jego wymiarze przedmiotowym i to on decyduje w mojej ocenie o samodzielności tego prawa. Wymiar podmiotowy jest wtórny i jest konsekwencją odrębności przedmiotowych. Na priorytetowy charakter ujęcia przedmiotowego prawa geologicznego i górniczego wska- zuje sam prawodawca, który określając obszar regulacji, chociażby w art. 1 p.g.g., odwołuje się do kryteriów przedmiotowych. Już sam tytuł ustawy zawiera w sobie określenie przedmiotowe, choć oczy- wiście nie jest ono wystarczające. Prawodawca bowiem zakreśla obszar przedmiotowy, posługując się w istocie dwoma pojęciami – geologii i gór- nictwa. Definiowanie w tytule obszaru regulacji następuje więc poprzez połączenie za pomocą spójnika koniunkcyjnego dwóch odrębnych, choć ściśle ze sobą powiązanych, dziedzin spraw – geologii i górnictwa. Za takim ujmowaniem zakresu przedmiotowego przemawia również tradycja polskiego prawodawstwa, które łączy ze sobą geologię i górnictwo. Pomijając jednak kwestię samej tradycji, która też odgrywa znaczenie, zaznaczyć trzeba, iż połączenie geologii z górnictwem w ramach jednej ustawy jest w pełni uza- 5 A. Agopszowicz, Zarys systemu prawnego górnictwa, Katowice 1991, s. 16. 6 Tamże. 13 Bartosz Rakoczy sadnione. Zespolenie tych dwóch obszarów jest naturalne i ścisłe. Nie byłoby geologii bez górnictwa i górnictwa bez geologii. Sama aktywność geologiczna bez dalszego wykorzystania gospodarczego i protekcyjnego w stosunku do środowiska i jego zasobów pozostawałaby prawdopodobnie poza kręgiem szczególnego zainteresowania prawodawcy. Natomiast górnictwo bez geo- logii byłoby niemożliwe. Podobnie zresztą ujęty został związek pomiędzy geodezją i kartografią, które stanowią odrębne dziedziny spraw, a jednak ich wspólne uregulowanie jest naturalne i uzasadnione7. Zakres przedmiotowy prawa geologicznego i górniczego nie jest prosty do zrekonstruowania. Prima facie wydaje się, że jest on uregulowany w art. 1 ust. 1 i 2 p.g.g., znajdującym się w dziale I ustawy „Przepisy ogólne”, który stanowi, iż: „1. Ustawa określa zasady i warunki podejmowania, wykonywa- nia oraz zakończenia działalności w zakresie: 1) prac geologicznych; 2) wydobywania kopalin ze złóż; 3) podziemnego bezzbiornikowego magazynowania substancji; 4) podziemnego składowania odpadów; 5) podziemnego składowania dwutlenku węgla w celu przeprowadzenia projektu demonstracyjnego wychwytu i składowania dwutlenku węgla. 2. Ustawa określa także: 1) wymagania w zakresie ochrony złóż kopalin, wód podziemnych oraz innych elementów środowiska w związku z wykonywaniem działalności, o której mowa w ust. 1; 2) zasady wykonywania nadzoru i kontroli nad działalnością regulowaną ustawą”. Jak trafnie zauważa A. Malinowski: „Przepisy ogólne określają rodzaj spraw, których dotyczy regulacja lub spraw i podmiotów wyłączonych spod tej re- gulacji, objaśnienie użytych określeń i skrótów oraz inne postanowienia wspólne dla wszystkich lub większości przepisów merytorycznych zawartych w akcie”8. 7 Zob. ustawę z dnia 17 maja 1989 r. – Prawo geodezyjne i kartograficzne (tekst jedn.: Dz. U. z 2015 r. poz. 520 z późn. zm.). 8 A. Malinowski, Systematyka wewnętrzna ustawy, Warszawa 2007, s. 45. 14 Wprowadzenie do prawa geologicznego i górniczego Jednak ten katalog uzupełniony został przez prawodawcę w art. 2 ust. 1 p.g.g., w którym wskazuje się, do jakich sytuacji stosuje się odpowiednio przepisy ustawy, wyłączając stosowanie niektórych z nich. Przepis ten też znajduje się w dziale „Przepisy ogólne”. Można więc wskazać, iż zakres przedmiotowy ujęty jest w ten sposób, że wskazuje się dziedziny spraw, do których ustawa ma bezpośrednie zastoso- wanie (art. 1 ust. 1 i 2), i dziedziny spraw, do których ustawa ma odpowiednie zastosowanie (art. 2 ust. 1). Już samo wskazanie, że przepisy ustawy stosuje się odpowiednio, pociąga za sobą określone reperkusje, gdyż pojęcie odpo- wiedniego stosowania nie jest jednolicie rozumiane. Jeden z wybitnych polskich teoretyków prawa J. Nowacki wskazywał na co najmniej trzy zna- czenia terminu „odpowiednie stosowanie prawa”. Pierwsze znaczenie obej- muje przypadki, gdy odnośne przepisy prawa bez żadnych zmian w ich dyspozycji mają być i bywają stosowane do drugiego zakresu odniesienia. Drugie znaczenie obejmuje przypadki, gdy odnośne przepisy, które mają być stosowane odpowiednio, będą stosowane z pewnymi zmianami. Trzecie znaczenie obejmuje wszystkie te przepisy, które w ogóle nie mogą być stoso- wane i nie bywają stosowane do drugiego zakresu głównie ze względu na ich bezprzedmiotowość bądź całkowitą sprzeczność9. Co jednak istotne, rozbicie zakresu przedmiotowego na dwa elementy poka- zuje, że istnieje obszar (dziedzina spraw), który leży bezpośrednio w kręgu zainteresowań prawa geologicznego i górniczego, oraz że istnieje obszar (dziedzina spraw), który nie leży w kręgu bezpośredniego zainteresowania prawa geologicznego i górniczego, a jedynie przy okazji jest przedmiotem zainteresowania prawodawcy. A. Malinowski w cytowanym wyżej opracowaniu zauważył, że na przepisy ogólne składają się też zasadniczo przepisy wyłączające stosowanie ustawy. Nie inaczej jest w przypadku ustawy – Prawo geologiczne i górnicze. Wyłą- czenia stosowania ustawy zawarte są w art. 3–5. Mają one jednak zróżnico- wany charakter. Wyłączenie z art. 3 p.g.g. dotyczy sytuacji, które objęte by- łyby dyspozycją art. 1 ust. 1 p.g.g., ale ustawodawca wyłączył je spod reżimu ustawy, albo ze względu na to, że zastosowanie będą miały inne przepisy 9 J. Nowacki, Studia z teorii prawa, Kraków 2003, s. 455–457. 15 Bartosz Rakoczy (np. korzystanie z wód), albo ze względu na brak gospodarczego charakteru działalności – aktywności (badania naukowe), czy wreszcie chociażby ze względu na nikłe oddziaływanie na środowisko (np. dokonywanie wkopów oraz otworów wiertniczych do określonej głębokości i z określonym prze- znaczeniem). Wreszcie przyświecała mu idea celów nadrzędnych (np. wy- konywanie pilnych prac zabezpieczających przed powodzią). Nieco inny charakter ma wyłączenie uregulowane w art. 4 p.g.g. W tym przypadku sytuacje uregulowane w tym przepisie mieszczą się w dyspozycji art. 1 ust. 1 p.g.g., niemniej jednak dotyczą one zaspokajania potrzeb włas- nych osoby fizycznej z jej nieruchomości bądź nieruchomości, której jest użytkownikiem wieczystym. W tym wypadku protekcyjny i reglamentacyjny charakter ustawy ustąpił ochronie prawa własności, a że skala oddziaływania takiej osoby fizycznej na środowisko nie jest wielka, prawodawca uznał, iż może ona pozostawać poza reżimem niektórych przepisów ustawy. Wreszcie wyłączenie uregulowane w art. 5 p.g.g. skonstruowane jest w ten sposób, że za kopaliny nie zostały co do zasady uznane wody. Prawodawca przyjął, że konieczna jest jego bezpośrednia wypowiedź normatywna w tym zakresie, by uniknąć problemów związanych ze stosowaniem prawa wodnego. O samodzielności prawa geologicznego i górniczego świadczy także zakres podmiotowy, choć tu należy poczynić zastrzeżenie, że jest on przede wszystkim zdeterminowany zakresem przedmiotowym. Zasadniczo bowiem ustawa – Prawo geologiczne i górnicze nie kreuje własnych, odrębnych ka- tegorii podmiotowych. Głównym adresatem norm prawnych jest przedsię- biorca. Ustawodawca szczęśliwie nie wprowadza własnej definicji przedsię- biorcy, zachowując jedność terminologiczną, choć i tak nie jest jasne, czy ma na myśli pojęcie przedsiębiorcy zdefiniowane w art. 4 ustawy z dnia 2 lipca 2004 r. o swobodzie działalności gospodarczej10, czy pojęcie przedsię- biorcy z art. 431 k.c. Zasadniczo obie te definicje są zbieżne, choć w przypad- ku art. 431 k.c. w grę wchodzi także działalność zawodowa jako rodzaj dzia- łalności gospodarczej11. 10 Tekst jedn.: Dz. U. z 2015 r. poz. 584 z późn. zm. 11 Por. M. Etel, Pojęcie przedsiębiorcy w prawie polskim i prawie Unii Europejskiej oraz w orzecznictwie sądowym, Warszawa 2012. 16 Wprowadzenie do prawa geologicznego i górniczego Z analizowanego punktu widzenia pozostaje to jednak bez znaczenia, a to z tego względu, że prawodawca w art. 6 ust. 1 pkt 9 p.g.g. wskazał, iż przed- siębiorcą jest ten podmiot, który posiada koncesję na prowadzenie działal- ności regulowanej ustawą. Zakres podmiotowy prawa geologicznego i górniczego obejmuje także inne podmioty niż przedsiębiorcy zidentyfikowani w art. 6 pkt 9 analizowanej ustawy. Jak bowiem stanowi art. 2 ust. 3 p.g.g.: „Przepisy ustawy dotyczące przedsiębiorcy stosuje się odpowiednio do podmiotów, które uzyskały inne niż koncesja decyzje stanowiące podstawę wykonywania działalności regu- lowanej ustawą”. Zatem zakres podmiotowy obejmuje również inne podmio- ty niż tylko te, które wykonują działalność objętą koncesją. Jednak w ich przypadku znaczenie ma to, czy w grę wchodzi wykonywanie działalności regulowanej ustawą – Prawo geologiczne i górnicze oraz czy uzyskały one decyzję na wykonywanie takiej działalności inną niż koncesja. Zakres podmiotowy prawa geologicznego i górniczego obejmuje również organy administracji geologicznej, służby, Krajowego Administratora Pod- ziemnych Składowisk Dwutlenku Węgla i wreszcie organy sprawujące nadzór12. Prawodawca posłużył się sformułowaniem „organy administracji geologicznej”, co świadczy o daleko idącej specjalizacji tych organów w sprawach geologicznych. Tymczasem zgodnie z art. 156 p.g.g.: „1. Organami administracji geologicznej są: 1) minister właściwy do spraw środowiska; 2) marszałkowie województw; 3) starostowie. 2. Zadania administracji geologicznej wykonuje: 1) minister właściwy do spraw środowiska – przy pomocy Głównego Geologa Kraju, będącego sekretarzem lub podsekretarzem stanu w urzędzie obsługującym ministra; 2) marszałek województwa – przy pomocy geologa wojewódzkiego; 3) starosta – przy pomocy geologa powiatowego”. 12 Zagadnienia te będą omawiane szczegółowo w odrębnym rozdziale tego opracowania. 17 Bartosz Rakoczy Z jednej strony dostrzec można specjalizację organów administracji geolo- gicznej, która działa za pomocą wyspecjalizowanych osób, określonych w ust. 2 art. 156 p.g.g., ale z drugiej strony organy wymienione w ust. 1 nie są organami wyspecjalizowanymi, tak jak to ma miejsce w przypadku orga- nów nadzoru. W odniesieniu do organów nadzoru górniczego widać wyraźnie bezpośrednie wyspecjalizowanie tych organów, które zajmują się jedynie sprawami nad- zoru górniczego. Do organów nadzoru górniczego prawodawca zaliczył w art. 165 ust. 1 p.g.g.: Prezesa Wyższego Urzędu Górniczego, dyrektorów okręgowych urzędów górniczych, dyrektora Specjalistycznego Urzędu Górniczego. Charakterystyczną cechą prawa geologicznego i górniczego, w jego wymiarze podmiotowym, jest również powołanie państwowej służby geologicznej oraz Krajowego Administratora Podziemnych Składowisk Dwutlenku Węgla. Zakres podmiotowy prawa geologicznego i górniczego obejmuje również osoby wykonujące określone czynności, wymagające kwalifikacji. Osób tych dotyczy dział IV ustawy. Nie ulega zatem wątpliwości, że prawo geologiczne i górnicze ma swój określony zakres przedmiotowy, reguluje określoną dziedzinę spraw, i zde- terminowany zakresem przedmiotowym zakres podmiotowy. Jednak nie spełnia ono kryterium odrębnej metody regulacji, a i kryterium pomocnicze organu orzekającego jest zawodne. Prawo geologiczne i górnicze, jak wyżej wskazywano, posługuje się metodą administracyjnoprawną, metodą cywilnoprawną i metodą karnoprawną regulowania stosunków społecznych, nie wypracowując swojej własnej me- tody ich regulowania. Jednak trudno o jednoznaczną odpowiedź na pytanie, która z tych metod regulacji jest dominująca, i w konsekwencji – czy prawo geologiczne i górnicze jest powiązane ściślej z prawem administracyjnym, czy też z prawem cywilnym. Metoda karnoprawna regulowania stosunków społecznych ma charakter marginalny, stąd też rozważanie, czy prawo geo- logiczne i górnicze nie jest działem prawa karnego, mija się z celem. Wprawdzie dział XI p.g.g., zatytułowany „Przepisy karne”, jest rozbudowany, niemniej jednak nie stanowi to o związku z prawem karnym w takim stopniu, aby uznawać prawo geologiczne i górnicze za dział prawa karnego. Prawo 18 Wprowadzenie do prawa geologicznego i górniczego karne pełni jedynie rolę subsydiarną, nadając sankcyjny charakter niektórym naruszeniom norm prawa materialnego13. W przypadku prawa geologicznego i górniczego z powodzeniem wykorzy- stywana jest zarówno metoda administracyjnoprawna, jak i cywilnoprawna regulowania stosunków społecznych. Żadnej z nich nie można uznać za dominującą w takim stopniu, aby wiązać prawo geologiczne i górnicze z prawem czy to cywilnym, czy to administracyjnym. Administracyjna me- toda regulacji wiąże się przede wszystkim z koncesjami, pracami geologicz- nymi, kwalifikacjami określonych osób, ruchem zakładu górniczego, opła- tami i rejestrami. Rozbudowana jest też administracja geologiczna i nadzór, a także służby, o czym była już mowa wyżej. Z kolei cechy regulacji cywilnoprawnych mają normy regulujące status przedsiębiorcy, własność górniczą, użytkowanie górnicze czy odpowiedzial- ność za szkody spowodowane ruchem zakładu górniczego. Metoda cywilno- prawna wykorzystywana jest także do regulacji stosunków prawnych w ra- mach tzw. prawa sąsiedzkiego14. Jak zauważa S. Rudnicki: „sąsiedztwo nie- ruchomości i ich wzajemne oddziaływanie jest źródłem wielu różnych sto- sunków prawnych. Niektóre z nich są regulowane przez przepisy o charak- terze norm bezwzględnie obowiązujących, określanych mianem prawa są- siedzkiego”15. Wprawdzie metoda cywilnoprawna wykorzystywana jest przez prawodawcę rzadziej, ale w istotnych kwestiach. W doktrynie doceniono jednak jej zna- czenie, a A. Agopszowicz wręcz wyodrębnił w swoim podręczniku górnicze stosunki cywilnoprawne, do których zaliczył: uprawnienia górnicze, prawa na rzeczy cudzej, ochronę środowiska za pomocą instrumentów prawa cy- wilnego, zobowiązania samoistne z tytułu wyrządzenia szkody i umowy16. 13 Por. W. Kotowski, B. Kurzępa, Przestępstwa pozakodeksowe. Komentarz, Warszawa 2006, s. 249 i n. Wprawdzie komentarz ten dotyczy nieobowiązującej już normy prawnej, niemniej jednak me- chanizm zachował swoją aktualność. 14 Por. M. Balwicka-Szczyrba, G. Karaszewski, A. Sylwestrzak, Sąsiedztwonieruchomości. Komentarz, Warszawa 2014. 15 S. Rudnicki, Sąsiedztwo nieruchomości. Problematyka prawna, Kraków 1999, s. 7. 16 A. Agopszowicz, Zarys systemu..., s. 129 i n. 19 Bartosz Rakoczy Podsumowując tę część wywodów, należy się odwołać do słusznego stano- wiska, według którego: „Prawodawcy, stanowiąc przepisy prawa, kierują się m.in. względami przejrzystości unormowania i możliwością łatwego orien- towania się w materiale prawnym, a zarazem dążą do tego, aby przepisy były grupowane według przyjmowanych przez nich założeń. Prawodawcy, poza pewnymi tylko przypadkami, jak np. duże kodyfikacje, nie biorą w ogóle (czy też z reguły) pod uwagę doktrynalnych kryteriów podziału prawa na gałęzie i nie ustanawiają aktów prawnych o tej wyłącznej treści, by ich postanowienia mieściły się w obrębie tylko jednej z wyróżnionych w prawodawstwie gałęzi prawa. Kierując się ocenami o charakterze społecz- no-politycznym, wybierają – ich zdaniem – praktycznie najwłaściwszy czy najskuteczniejszy sposób unormowania, nie bacząc na to, jak kształtują się historycznie uwarunkowane doktrynalne podziały prawa na gałęzie i do jakiej gałęzi prawa dany generalny akt normatywny może zostać zaliczony. Częste to przypadki, że jeden akt prawny zawiera przepisy kwalifikowane do róż- nych, tradycyjnie wyodrębnionych gałęzi prawa”17. Jako przykład takiej sy- tuacji wskazać można właśnie prawo geologiczne i górnicze. Jeśli kierować się tradycyjnym i – jak określali to J. Nowacki i Z. Tobor – szacownym podziałem prawa na gałęzie i jednocześnie wypracowanymi kryteriami kwalifikowania takich norm do określonej gałęzi, prawo geolo- giczne i górnicze nie jest samodzielną gałęzią prawa. Niemniej jednak regu- luje pewną samodzielną i wyodrębnioną dziedzinę spraw i zasługuje na sa- modzielne ujęcie. Teoretycy prawa określają takie obszary prawa mianem kompleksowych gałęzi prawa. „Podstawą ich wyróżnienia bywa przedmiot regulacji, (...) przy czym regulując te stosunki prawodawca posługuje się różnymi metodami regulacji, stąd nazwa «kompleksowa gałąź prawa»”18. Bez wątpienia prawo geologiczne i górnicze spełnia kryteria stawiane kompleksowej gałęzi prawa, tym bardziej że nie składała się na nie tylko ustawa – Prawo geologiczne i górnicze, ale także szereg innych aktów rangi ustawowej i podustawowej. W piśmiennictwie A. Łopatka podkreślał, że od pojęcia systemu prawa na- leży odróżnić pojęcie systemu ustaw, przez które Autor ten rozumiał 17 J. Nowacki, Z. Tobor, Wstęp do prawoznawstwa, Warszawa 2012, s. 100. 18 S. Wronkowska, Podstawowe pojęcia prawa i prawoznawstwa, Poznań 2005, s. 117. 20
Pobierz darmowy fragment (pdf)

Gdzie kupić całą publikację:

Wybrane problemy prawa geologicznego i górniczego
Autor:
, ,

Opinie na temat publikacji:


Inne popularne pozycje z tej kategorii:


Czytaj również:


Prowadzisz stronę lub blog? Wstaw link do fragmentu tej książki i współpracuj z Cyfroteką: