Cyfroteka.pl

klikaj i czytaj online

Cyfro
Czytomierz
00083 006366 11244798 na godz. na dobę w sumie
Wybrane zagadnienia prawa karnego skarbowego - ebook/pdf
Wybrane zagadnienia prawa karnego skarbowego - ebook/pdf
Autor: , , Liczba stron:
Wydawca: Wyższa Szkoła Policji w Szczytnie Język publikacji: polski
ISBN: 978-83-7462-404-6 Data wydania:
Lektor:
Kategoria: ebooki >> prawo i podatki >> karne
Porównaj ceny (książka, ebook, audiobook).

Opracowanie, które oddajemy do użytku czytelników stanowi podręcznik do nauki prawa karnego skarbowego. Zaprezentowano w nim zagadnienia odpowiedzialności za delikty karnoskarbowe, ustawowe znamiona wybranych typów przestępstw
i wykroczeń skarbowych oraz unormowania w zakresie procedury karnoskarbowej.
Adresatami podręcznika są przede wszystkim studenci zarówno studiów administracyjnych,
jak i tych z kierunku bezpieczeństwo wewnętrzne. Może być on wykorzystany również przez kandydatów na aplikacje prawnicze oraz osoby zajmujące
się w praktyce problematyką prawa karnego skarbowego.
Podstawowym celem opracowania jest usystematyzowanie wiedzy z dziedziny
prawa karnego skarbowego oraz pomoc w skutecznym przygotowaniu się do zajęć dydaktycznych i egzaminu.
Podręcznik zawiera analizę przepisów kodeksu karnego skarbowego, recypowanych przepisów kodeksu karnego i kodeksu postępowania karanego oraz przepisów ustaw szczególnych. Prezentowana publikacja opiera się na dotychczasowym
dorobku nauki prawa karnego skarbowego, powstałej na gruncie kodeksu karnego skarbowego z 1999 roku. Poszczególne problemy teoretyczne przedstawiono w zakresie, którego znajomość jest niezbędna dla studentów uczestniczących w wykładzie prawa karnego skarbowego. Wykorzystano również orzecznictwo Sądu Najwyższego oraz sądów apelacyjnych. Część podręcznika dotycząca postępowania w sprawach o przestępstwa i wykroczenia skarbowe wzbogacona została o wzory
pism procesowych. Dodatkowym walorem pracy jest wskazanie na wzajemne związki i zależności zachodzące pomiędzy przepisami kodeksu karnego skarbowego i kodeksu karnego oraz kodeksu postępowania karnego. Poddając analizie przepisy
kodeksu karnego skarbowego wielokrotnie podkreślano swoistość i odrębność instytucjonalną w stosunku do kodeksu karnego i kodeksu postępowania karnego.
Oddając to opracowanie w ręce studentów, wyrażamy nadzieję, że okaże się ono przydatne w interpretacji poszczególnych przepisów kodeksu karnego skarbowego.

Znajdź podobne książki Ostatnio czytane w tej kategorii

Darmowy fragment publikacji:

Agnieszka Choromańska Sławomir Miszkiewicz Dorota Mocarska Monika Porwisz Janusz Bryk Anna Kalisz Agnieszka Sadło-Nowak Anna Świerczewska-Gąsiorowska Wybrane zagadnienia prawa karnego skarbowego Szczytno 2014 ##7#52#aSUZPUk1BVC1WaXJ0dWFsbw== Recenzenci dr hab. Izabela Nowicka dr hab. Wiesław Pływaczewski Redakcja WydaWcy Anna Bryczkowska Radosław Gizot Projekt okładki Grzegorz Adamiak © Wszelkie prawa zastrzeżone — WSPol Szczytno 2013 ISBN 978-83-7462-403-9 e-ISBN 978-83-7462-404-6 Wydział Wydawnictw i Poligrafii Wyższej Szkoły Policji w Szczytnie 12-100 Szczytno, ul. Marszałka J. Piłsudskiego 111 Tel. 89 621 51 02, fax 89 621 54 58 e-mail: wwip@wspol.edu.pl Objętość: 21 ark. wyd. (1 ark. wyd. = 40 000 znaków typograficznych) ##7#52#aSUZPUk1BVC1WaXJ0dWFsbw== Spis treści Wstęp ................................................................................................................................... 7 Wykaz skrótów ................................................................................................................... 9 Janusz Bryk Przestępstwa skarbowe .................................................................................................... 11 1. Definicja przestępstwa skarbowego ........................................................................... 11 2. Środki reakcji prawnej za przestępstwa skarbowe ..................................................... 15 3. Czas i miejsce popełnienia przestępstwa skarbowego ............................................... 19 4. Instytucja błędu .......................................................................................................... 24 Sławomir Miszkiewicz Wykroczenia skarbowe .................................................................................................... 27 1. Uwagi wstępne ......................................................................................................... 27 2. Należność publicznoprawna, minimalne wynagrodzenie za pracę .......................... 29 3. Czas i miejsce popełnienia wykroczenia .................................................................. 31 4. Elementy struktury wykroczenia skarbowego .......................................................... 33 5. Ustawowe znamiona wykroczenia skarbowego ....................................................... 33 6. Formy stadialne wykroczenia skarbowego .............................................................. 37 7. Formy zjawiskowe wykroczenia skarbowego .......................................................... 38 8. Zbieg wykroczeń w kodeksie karnym skarbowym .................................................. 40 9. Zbieg przepisów w kodeksie wykroczeń .................................................................. 43 10. Okoliczności wyłączające odpowiedzialność karną za wykroczenia ....................... 46 11. Kary i środki karne za wykroczenia skarbowe ......................................................... 48 12. Przedawnienie wykroczenia skarbowego ................................................................. 53 Anna Kalisz Przestępstwa i wykroczenia skarbowe przeciwko obowiązkom podatkowym i rozliczeniom z tytułu dotacji lub subwencji ......................................... 55 1. Nieujawnienie przedmiotu opodatkowania (art. 54 k.k.s.) ....................................... 57 2. Firmanctwo (art. 55 k.k.s.) ....................................................................................... 60 3. Oszustwo podatkowe (art. 56 k.k.s.) ........................................................................ 62 4. Nieprowadzenie księgi (art. 60 k.k.s.) ...................................................................... 65 5. Księgi nierzetelne lub wadliwe (art. 61 k.k.s.) ......................................................... 69 6. Niewystawienie faktury albo rachunku (art. 62 k.k.s.) ............................................. 71 7. Obrót bez znaków akcyzy (art. 63 k.k.s.) ................................................................. 74 8. Paserstwo akcyzowe (art. 65 k.k.s.) ......................................................................... 81 9. Fałszowanie znaków akcyzy (art. 67 k.k.s.) ............................................................. 83 10. Narażenie znaków akcyzy na niebezpieczeństwo (art. 71 k.k.s.) ............................. 85 11. Bezpodstawny zwrot podatku (art. 76 k.k.s.) ........................................................... 87 12. Nienależny zwrot wydatków (art. 76a k.k.s.) ........................................................... 91 ##7#52#aSUZPUk1BVC1WaXJ0dWFsbw== 13. Niewpłacenie pobranego podatku (art. 77 k.k.s.) ........................................................ 93 14. Niepobranie podatku (art. 78 k.k.s.) ............................................................................ 96 15. Zaniedbanie informacji podatkowej (art. 80 k.k.s.) ..................................................... 99 Anna Świerczewska-Gąsiorowska Przestępstwa i wykroczenia skarbowe przeciwko obowiązkom celnym oraz zasadom obrotu z zagranicą towarami i usługami ............................................. 107 1. Wyłudzenie pozwolenia celnego (art. 85 k.k.s.) ....................................................... 108 2. Przemyt celny (art. 86 k.k.s.) .................................................................................... 110 3. Oszustwo celne (art. 87 k.k.s.) ................................................................................. 113 4. Naruszenie procedury odprawy czasowej (art. 88 k.k.s.) ......................................... 116 5. Zmiana przeznaczenia towaru (art. 89 k.k.s.) ........................................................... 118 6. Usunięcie towaru spod dozoru celnego (art. 90 k.k.s.) ............................................ 120 7. Paserstwo celne (art. 91 k.k.s.) ................................................................................. 122 8. Oszustwo celne (art. 92 k.k.s.) ................................................................................. 124 9. Utrudnianie dozoru celnego (art. 94 k.k.s.) .............................................................. 127 Agnieszka Sadło-Nowak Przestępstwa i wykroczenia skarbowe przeciwko obrotowi dewizowemu ............... 131 1. Wyłudzenie zezwolenia dewizowego (art. 97 k.k.s.) ............................................. 131 2. Nielegalny transfer środków płatniczych do kraju trzeciego (art. 100 k.k.s.) ........................................................................................................ 137 3. Ograniczenia nierezydenta w obrocie dewizowym (art. 101 k.k.s.) ........................................................................................................ 139 4. Ograniczenia rezydenta w nabywaniu (art. 102 k.k.s.) .......................................... 142 5. Ograniczenia rezydenta w zbywaniu (art. 103 k.k.s.) ............................................ 144 6. Rachunki bankowe rezydenta za granicą (art. 104 k.k.s.) ...................................... 146 7. Nielegalne rozliczenia pieniężne (art. 106c k.k.s.) ................................................. 148 8. Nielegalna działalność kantorowa (art. 106d k.k.s.) .............................................. 151 9. Nieudzielanie wyjaśnień podczas kontroli dewizowej (art. 106e k.k.s.) ...................................................................................................... 153 10. Nieprzedstawienie przywożonych lub wywożonych wartości (art. 106h k.k.s.) ...................................................................................................... 154 11. Pominięcie pośrednictwa banku (art. 106j k.k.s.) ................................................... 155 12. Nieprzechowywanie dokumentów (art. 106k k.k.s.) .............................................. 157 13. Naruszenie obowiązku informacyjnego wobec NBP (art. 106l k.k.s.) ....................................................................................................... 158 14. Naruszenie obowiązku nadzoru w sprawach dewizowych (art. 106ł k.k.s.) ....................................................................................................... 159 Dorota Mocarska Przestępstwa i wykroczenia skarbowe przeciwko organizacji gier hazardowych ... 161 1. Nielegalne gry losowe (art. 107 k.k.s.) ..................................................................... 161 2. Organizowanie gier bez zabezpieczeń (art. 107a k.k.s.) .......................................... 166 3. Niszczenie dowodów udziału w loteriach (art. 107b k.k.s.) ..................................... 168 4. Niezawiadomienie o zniszczeniach urządzeń do gier (art. 107c k.k.s.) ........................................................................................................ 170 5. Nielegalne gry fantowe (art. 108 k.k.s.) ................................................................... 171 6. Uczestnictwo w nielegalnych grach i zakładach (art. 109 k.k.s.) ............................. 173 ##7#52#aSUZPUk1BVC1WaXJ0dWFsbw== 7. Nielegalna sprzedaż losów (art. 110 k.k.s.) .............................................................. 174 8. Nielegalna reklama gier lub zakładów (art. 110a k.k.s.) .......................................... 175 9. Udział w grze losowej osoby, która nie ukończyła 18 lat (art. 110b k.k.s.) ........................................................................................................ 179 Agnieszka Choromańska, Monika Porwisz Postępowanie w sprawach o przestępstwa i wykroczenia skarbowe .......................... 183 1. Zagadnienia wstępne .............................................................................................. 183 2. Cele postępowania karnego skarbowego ................................................................ 186 3. Naczelne zasady postępowania karnoskarbowego ................................................. 186 4. Tryby postępowania w sprawach o przestępstwa i wykroczenia skarbowe .........................................................................................194 5. Postępowanie w stosunku do nieobecnych ............................................................. 199 6. Postępowanie mandatowe ...................................................................................... 201 7. Zezwolenie na dobrowolne poddanie się odpowiedzialności ................................. 204 8. Organy postępowania przygotowawczego w sprawach o przestępstwa i wykroczenia skarbowe ................................................................. 209 9. Pozostali uczestnicy procesowi i ich uprawnienia ................................................. 221 10. Postępowanie przygotowawcze w sprawach o przestępstwa i wykroczenia skarbowe ......................................................................................... 235 11. Postępowanie przed sądem I instancji .................................................................... 255 12. Postępowanie odwoławcze ..................................................................................... 260 Załącznik 1. Wzory wybranych druków procesowych ........................................... 269 Załącznik 2. Zmiany proceduralne w k.k.s. ............................................................. 303 Literatura ........................................................................................................................ 317 ##7#52#aSUZPUk1BVC1WaXJ0dWFsbw== 5 ##7#52#aSUZPUk1BVC1WaXJ0dWFsbw== Wstęp Opracowanie, które oddajemy do użytku czytelników stanowi podręcznik do na- uki prawa karnego skarbowego. Zaprezentowano w nim zagadnienia odpowiedzial- ności za delikty karnoskarbowe, ustawowe znamiona wybranych typów przestępstw i wykroczeń skarbowych oraz unormowania w zakresie procedury karnoskarbowej. Adresatami podręcznika są przede wszystkim studenci zarówno studiów admi- nistracyjnych, jak i tych z kierunku bezpieczeństwo wewnętrzne. Może być on wy- korzystany również przez kandydatów na aplikacje prawnicze oraz osoby zajmujące się w praktyce problematyką prawa karnego skarbowego. Podstawowym celem opracowania jest usystematyzowanie wiedzy z dziedziny prawa karnego skarbowego oraz pomoc w skutecznym przygotowaniu się do zajęć dydaktycznych i egzaminu. Podręcznik zawiera analizę przepisów kodeksu karnego skarbowego, recypo- wanych przepisów kodeksu karnego i kodeksu postępowania karanego oraz przepi- sów ustaw szczególnych. Prezentowana publikacja opiera się na dotychczasowym dorobku nauki prawa karnego skarbowego, powstałej na gruncie kodeksu karnego skarbowego z 1999 roku. Poszczególne problemy teoretyczne przedstawiono w za- kresie, którego znajomość jest niezbędna dla studentów uczestniczących w wykła- dzie prawa karnego skarbowego. Wykorzystano również orzecznictwo Sądu Naj- wyższego oraz sądów apelacyjnych. Część podręcznika dotycząca postępowania w sprawach o przestępstwa i wykroczenia skarbowe wzbogacona została o wzo- ry pism procesowych. Dodatkowym walorem pracy jest wskazanie na wzajemne związki i zależności zachodzące pomiędzy przepisami kodeksu karnego skarbowe- go i kodeksu karnego oraz kodeksu postępowania karnego. Poddając analizie prze- pisy kodeksu karnego skarbowego wielokrotnie podkreślano swoistość i odrębność instytucjonalną w stosunku do kodeksu karnego i kodeksu postępowania karnego. Oddając to opracowanie w ręce studentów, wyrażamy nadzieję, że okaże się ono przydatne w interpretacji poszczególnych przepisów kodeksu karnego skarbowego. Autorzy 7 ##7#52#aSUZPUk1BVC1WaXJ0dWFsbw== ##7#52#aSUZPUk1BVC1WaXJ0dWFsbw== Wykaz skrótów Źródła prawa: k.c. — kodeks cywilny — (ustawa z 23 kwietnia 1964 r., DzU z 1964 r., nr 16, poz. 93 ze zm.) k.k. — kodeks karny (ustawa 6 czerwca 1997 r., DzU z 1997 r., nr 88, poz. 552 ze zm.). k.k.s. — kodeks karny skarbowy (ustawa z 10 września 1999 r., tekst jedn. DzU z 2013 r., poz. 186). k.k.w. — kodeks karny wykonawczy (ustawa z 6 czerwca 1997 r., tekst jedn. DzU z 1997 r., nr 90, poz. 557 ze zm.). k.p.k. — kodeks postępowania karnego (ustawa z 6 czerwca 1997 r., DzU z 1997 r., nr 88, poz. 555 ze zm.). k.p.w. — kodeks postępowania w sprawach o wykroczenia (ustawa z 24 sierpnia 2001 r., tekst jedn. DzU z 2013 r., poz. 395 ze zm.). k.w. — kodeks wykroczeń (ustawa z 20 maja 1971 r., tekst jedn. DzU z 2013 r., poz. 482 ze zm.). p.d. — prawo dewizowe (ustawa z 27 lipca 2002 r., tekst jedn. DzU z 2012 r., poz. 826 ze zm.) u.f.p. — ustawa o finansach publicznych (ustawa z 27 sierpnia 2009 r., tekst. jedn. DzU z 2013, poz. 885 ze zm.) u.k.s. — ustawa z 28 września 1991 r. o kontroli skarbowej (tekst jedn. DzU z 2011 r., nr 41, poz. 214). u.p.d.o.f. — ustawa z 26 lipca 1991 r. o podatku dochodowym od osób fizycznych (tekst jedn. DzU z 2012 r., poz. 361 ze zm.). VAT — ustawa z 11 marca 2004 r. o podatku od towarów i usług (DzU z 2011 r., nr 177, poz. 1054 ze zm.). Organy orzekające: NSA — Naczelny Sąd Administracyjny S. Apel. — Sąd Apelacyjny SN — Sąd Najwyższy Czasopisma, publikatory: CzPKiNP — Czasopismo Prawa Karnego i Nauk Penalnych EP — Edukacja Prawnicza KZS — Krakowskie Zeszyty Sądowe Lex — System Informacji Prawnej LEX Lex Polonica — Serwis Prawniczy LexPolonica 9 ##7#52#aSUZPUk1BVC1WaXJ0dWFsbw== Wybrane zagadnienia prawa karnego skarbowego NP — Nowe Prawo OSNKW — Orzecznictwo Izby Karnej i Wojskowej Sądu Najwyższego OSNwSK — Orzecznictwo Sądu Najwyższego w Sprawach Karnych POP — Przegląd Orzecznictwa Podatkowego Prok. i Pr. — Prokuratura i Prawo Wok. — Wokanda WPP — Wojskowy Przegląd Prawniczy 10 ##7#52#aSUZPUk1BVC1WaXJ0dWFsbw== janusz BRyk Przestępstwa skarbowe 1. Definicja przestępstwa skarbowego Ustawa kodeks karny skarbowy nie zawiera definicji pojęcia „przestępstwo skarbowe”. Jednakże art. 1 § 1 k.k.s. określa, kto podlega odpowiedzialności kar- nej, a w powiązaniu z § 2 i § 3 art. 1 k.k.s., daje podstawę do sformułowania defi- nicji przestępstwa skarbowego. Kodeksy karne formułują materialną bądź formalną definicję przestępstwa. Materialna definicja przestępstwa związana jest z istnieniem elementu spo- łecznej szkodliwości czynu, z jego karygodnością (art. 1 § 2 k.k.s.). Formalna definicja przestępstwa wśród znamion przestępstwa nie zawiera elementu społecznej szkodliwości, natomiast opiera się na elemencie „czynu zabronionego przez ustawę karną”. Artykuł 1 k.k.s. zawiera w trzech paragrafach określenie podstawowych elemen- tów struktury przestępstwa: 1) wynikającą z naruszenia normy prawnej i zgodności z ustawową określonością karalności czynu (§ 1), 2) opartą na wadze czynu jego karygodność (§ 2), 3) winę (zasada winy § 3). Uwzględniając treść art. 1 k.k.s., można sformułować definicję przestępstwa skarbowego w sposób następujący, przestępstwem skarbowym jest czyn człowie- ka zabroniony przez ustawę obowiązującą w chwili jego popełnienia pod groź- bą kary, bezprawny, zawiniony, społecznie szkodliwy, w stopniu wyższym niż znikomym. Na strukturę przestępstwa skarbowego składa się kilka części składowych. Ele- menty przestępstwa są to ogólne cechy przestępstwa pozwalające na odróżnienie przestępstwa od innych zjawisk społecznych. Do elementów przestępstwa skarbowego zaliczamy: — czyn człowieka, — zabroniony przez obowiązującą ustawę pod groźbą kary, — bezprawny, — zawiniony (przypisanie winy), — społecznie szkodliwy w stopniu wyższym niż znikomym. ##7#52#aSUZPUk1BVC1WaXJ0dWFsbw== 11 Wybrane zagadnienia prawa karnego skarbowego Zgodnie z treścią § 2 art. 53 k.k.s. przestępstwo skarbowe jest to czyn zabronio- ny przez kodeks pod groźbą kary grzywny w stawkach dziennych, kary ogranicze- nia wolności lub kary pozbawienia wolności. Przepis definiuje bliżej pojęcie przestępstwa skarbowego, a ściślej wyjaśnia użyte w art. 1 § 1 wyrażenie, że chodzi o czyn „zabroniony pod groźbą kary”. Z definicji podanej w art. 53 § 2 k.k.s. wynika, że przestępstwa skarbo- we to te czyny zabronione w kodeksie, za które k.k.s. przewiduje karę grzywny w stawkach dziennych, karę ograniczenia wolności lub karę pozbawienia wolności. Z przepisów części szczególnej k.k.s. (art. 54–111) wynika, że podstawową karą jest tu grzywna, występująca we wszystkich sankcjach karnych. Kara pozbawienia wolności pojawia się (zawsze alternatywnie lub łącznie z karą grzywny) obecnie (po zmianach z lat 2007–2008) w 35 sankcjach karnych, a ograniczenia wolności tylko raz (przestępstwo nielegalnej sprzedaży losów lub innych dowodów udziału w grze — art. 110). Kara pozbawienia wolności i ograniczenia wolności może być jednak orzeczona także w ramach nadzwyczajnego zaostrzenia kary za przestępstwo zagrożone jedynie karą grzywny (art. 38 § 1). Z art. 53 § 2 wynika, że na gruncie k.k.s. nie występuje kara, którą można by określić jako „kara grzywny”, wymierzana jedynie w stawkach dziennych, tak jak to ma miejsce w k.k. (zob. art. 32 pkt 1 i art. 33 § 1 k.k.), lecz „kara grzywny w stawkach dziennych” (art. 22 § 1 pkt 1) — i za wykroczenia „kara grzywny okre- ślona kwotowo” (art. 53 § 3). Przepisy statuujące przestępstwa operują więc tak właśnie określoną karą, stwierdzając, że sprawca danego przestępstwa „podlega ka- rze grzywny do (...) stawek dziennych”, choć w części ogólnej zdarza się operowa- nie określeniem „kara grzywny” (zob. np. art. 8 § 3, art. 18 § 3, art. 24 § 1). Naj- częstsze w części szczególnej kodeksu są sankcje z grzywną do 720 (75 razy) i 240 stawek dziennych (13 razy). Występują ponadto sankcje do 480, 360, 180 i 120 sta- wek dziennych. Przy karze łącznej grzywny w stawkach dziennych jako maksimum przyjmuje się 1080 stawek (art. 39 i 40 § 3)1. Treść przepisu art. 1 § 4 k.k.s. dotyczy odpowiedzialności karnej za czyny skut- kowe popełnione z zaniechania. Odpowiedzialności za przestępstwo skarbowe pod- lega sprawca, tylko wtedy jeżeli ciążył na nim prawny, szczególny obowiązek za- pobiegnięcia skutkowi. Takie ujęcie odpowiedzialności karnej, do której dochodzi przez zaniechanie w wypadku przestępstw skutkowych, wskazuje że chodzi jedynie o przestępstwa indywidualne, których sprawcy muszą się charakteryzować określo- nymi cechami, warunkującymi nastąpienie skutku, tj. spowodowane przez sprawcę zaistnienia zjawiska, którego wystąpienie warunkuje dokonanie (czynu zabronio- nego) przestępstwa. Ich obowiązki powinny zmierzać do niewystąpienia skutku, a będą wynikać zarówno z ustawy, jak i z umowy. Zgodnie z treścią art. 20 § 1 k.k.s. do przestępstw skarbowych nie mają zasto- sowania przepisy części ogólnej i rozdziału XXXVIII kodeksu karnego, z zastrze- żeniem § 2. 1 T. Grzegorczyk, Kodeks karny skarbowy. Komentarz, Warszawa 2009. 12 ##7#52#aSUZPUk1BVC1WaXJ0dWFsbw== J. Bryk, Przestępstwa skarbowe Natomiast § 2 stanowi, że przepisy art. 18 § 2 i 3, art. 19, art. 20, art. 21 § 2 i 3, art. 22–24, art. 27 § 1, art. 40 § 1, art. 41, art. 43 § 2, art. 51, art. 57, art. 58 § 1 i 2a, art. 60 § 1 i 2, art. 62, art. 63, art. 66 § 1, art. 67, art. 68, art. 69 § 1 i 2, art. 70, art. 72–77, art. 78 § 1 i 3, art. 79, art. 80 § 1 i 3, art. 81-83, art. 85, art. 86 § 1a, 2 i 3, art. 87, art. 88, art. 89 § 1, 1a i 3, art. 90, art. 92–98, art. 103 § 1, art. 106–108, art. 114 oraz art. 114a, a także wskazane w innych przepisach niniejszego rozdziału przepisy części ogólnej k.k. stosuje się odpowiednio do przestępstw skarbowych; do żołnierzy, którzy dopuścili się czynu zabronionego jako przestępstwo skarbowe, stosuje się odpowiednio także przepisy art. 318, art. 321, art. 322 § 1 i 3, art. 323, art. 324 § 1, art. 326–333, art. 335 oraz art. 336 k.k. Treść § 3 stwierdza, że wypadku określonym w art. 21 § 3 k.k. sąd może tak- że odstąpić od wymierzenia kary lub środka karnego wymienionego w art. 22 § 2 pkt 2, 3, 5 i 6 k.k.s., chyba że przepadek dotyczy przedmiotów określonych w art. 29 pkt 4 k.k.s. Istotną okolicznością jest zawarta w § 4 norma mówiąca, że wymieniona w art. 23 k.k. przesłanka „dobrowolności” nie ma zastosowania do przestępstw skarbowych. Natomiast § 5 wskazuje, że w wypadku określonym w art. 27 § 1 k.k. dopusz- czalny eksperyment dotyczy tylko eksperymentu ekonomicznego lub technicznego. Zgodnie z treścią § 6 wymienione w § 2 oraz w art. 21 § 3, art. 26 § 4, art. 40 § 1 i art. 45 przepisy części ogólnej k.k. stosuje się odpowiednio także do osób wy- mienionych w art. 53 § 36 k.k.s., które dopuściły się przestępstwa skarbowego, chy- ba że część wojskowa k.k. zawiera odmienne przepisy ogólne. Funkcją unormowania zawartego w § 1 jest wyłączenie stosowania do przestępstw skarbowych przepisów części ogólnej i rozdziału XXXVIII kodek- su karnego („Przepisy ogólne dotyczące żołnierzy”). Klauzula z § 1 spełnia wy- maganie, o którym mowa w art. 116 k.k. — wyłączenia zastosowania części ogól- nej k.k. przez inną ustawę przewidującą odpowiedzialność karną — w stosunku do przestępstw skarbowych. Należy stwierdzić, że odpowiedzialność za przestęp- stwa skarbowe ma charakter karny (art. 1 § 1 k.k.s.). Dlatego też jest potrzeba wy- raźnego wyłączenia stosowania przepisów części ogólnej k.k. Paragraf 2 art. 20 k.k.s. wylicza te przepisy k.k. — z części ogólnej oraz prze- pisów ogólnych dotyczących żołnierzy — które znajdują zastosowanie na gruncie przestępstw skarbowych. Nie są to jednak wszystkie przepisy k.k., które są stosowa- ne w obszarze k.k.s. Część z nich podana jest w kolejnych paragrafach art. 20 k.k.s., część natomiast przywołana przy poszczególnych konstrukcjach kodeksu. Stosowanie przepisów k.k. do przestępstw skarbowych oparte jest na zasa- dzie odpowiedniości. Chodzi o odpowiednie ich stosowanie do przestępstw skar- bowych, tj. takie, które — mówiąc możliwie najogólniej — uwzględnia swoisty charakter k.k.s. Wyróżnia się więc stosowanie przepisów wprost (tj. bez żadnej zmiany), stosowanie zmodyfikowane (tj. z uwzględnieniem zmiany) oraz niesto- sowanie przepisu. Trudna do wyobrażenia jest również sytuacja stosowania wprost przepisów k.k. na gruncie art. 20 § 2 k.k.s. (czy innego przepisu kodeksu wska- zującego na stosowanie przepisu pozakodeksowego). Sam fakt uwzględnienia 13 ##7#52#aSUZPUk1BVC1WaXJ0dWFsbw== Wybrane zagadnienia prawa karnego skarbowego w art. 20 § 2 k.k.s. przepisu pozakodeksowego jest równoznaczny z modyfikacją zakresu zastosowania i normowania normy dekodowanej z tego ostatniego. Mody- fikacja ta polega przynajmniej na wskazaniu, że chodzi o przestępstwo skarbowe. 1.1. Wina Przestępstwem jest tylko czyn zawiniony. Zgodnie z treścią art. 1 § 3 k.k.s., nie popełnia przestępstwa skarbowego sprawca czynu zabronionego, jeżeli nie można mu przypisać winy w czasie czynu. Winą w prawie karnym materialnym jest zarzu- cany z punktu widzenia wymogów tego prawa stosunek sprawcy do realizacji czynu zabronionego. Stosunek ten wyrażać się może w zamiarze popełnienia czynu zabro- nionego albo w lekceważeniu przez sprawcę obowiązku ostrożności, którego zacho- wanie zabezpieczyć go miało przed popełnieniem takiego czynu. Wina to personal- na (zaadresowana do konkretnej osoby) zarzucalność popełnionego czynu. Granice tej zarzucalności określa ustawa, ustanawiając przesłanki winy i wskazując oko- liczności wyłączające winę2. Podstawową przesłanką winy jest strona podmiotowa przestępstwa określona w art. 4 k.k.s. Przepis powyższy wyróżnia dwie formy winy: 1) winę umyślną, 2) winę nieumyślną. Zgodnie z § 2 art. 4 k.k.s., czyn zabroniony popełniony jest umyślnie, jeże- li sprawca ma zamiar jego popełnienia, to jest chce go popełnić albo przewidując możliwość jego popełnienia, na to się godzi. Umyślność może wystąpić w dwóch postaciach, tj.: 1) zamiarze bezpośrednim (dolus directus), 2) zamiarze ewentualnym (dolus eventualis). Zamiar bezpośredni występuje wtedy, gdy sprawca chce popełnić czyn zabro- niony. Oznacza to, że sprawca obejmuje swoim zamiarem całość ustawowych zna- mion przestępstwa, do którego zmierza. Charakterystyczny w zamiarze bezpośred- nim jest element “ chcenia”. Zamiar ewentualny występuje wtedy, gdy sprawca przewidując możliwość popełnienia czynu zabronionego godzi się na to. Zamiar ewentualny różni się od zamiaru bezpośredniego elementem woli oraz świadomością sprawcy. Zamiar ewentualny pojawia się obok zamiaru bezpośredniego. Sprawca chcąc dokonania określonego czynu zabronionego w trakcie jego dokonywania godzi się na ewentu- alne wystąpienie innych skutków tego działania. Zgodnie z treścią art. 4 § 3 k.k.s. nieumyślność zachodzi, jeżeli sprawca nie ma- jąc zamiaru popełnienia czynu zabronionego, popełnia go jednak na skutek nieza- chowania ostrożności wymaganej w danych okolicznościach, mimo że możliwość popełnienia tego czynu przewidywał albo mógł przewidzieć. 2 L. Gardocki, Prawo karne, Warszawa 1998, s. 52. A. Marek, Prawo karne, Warsza- wa 2005, s.135–136. 14 ##7#52#aSUZPUk1BVC1WaXJ0dWFsbw== Nieumyślność występuje w dwóch formach, tj. jako: J. Bryk, Przestępstwa skarbowe 1) świadoma (lekkomyślność), 2) nieświadoma (niedbalstwo). Różnica między tymi formami polega na przewidywalności popełnienia czy- nu zabronionego w wypadku nieumyślności świadomej lub na możliwości przewi- dzenia popełnienia czynu zabronionego w przypadku nieumyślności nieświadomej. Podstawą do przyjęcia odpowiedzialności karnej za przestępstwo nieumyślne będzie wykazanie, że przestępstwo było skutkiem niezachowania zasad ostrożności wyma- ganych w danych okolicznościach. Podstawowym elementem lekkomyślności, jako świadomej winy nieumyśl- nej, jest bezpodstawność przypuszczenia sprawcy, że czynu zabronionego unik- nie. Bezpodstawność wynika z braku ostrożności lub staranności w działaniu, jaka obowiązywała sprawcę w danej sytuacji. Natomiast niedbalstwo różni się od lek- komyślności brakiem świadomości sprawcy co do możliwości zaistnienia czynu za- bronionego. Sprawca odpowiada za niedbalstwo wówczas, gdy możliwość popeł- nienia czynu zabronionego powinien i mógł przewidzieć. 2. Środki reakcji prawnej za przestępstwa skarbowe Przepis art. 22 k.k.s. określa katalog środków reakcji prawnej na przestępstwo skarbowe. W myśl treści art. 22 § 1 k.k.s. karami za przestępstwo skarbowe są: 1) kara grzywny w stawkach dziennych; 2) kara ograniczenia wolności; 3) kara pozbawienia wolności. Natomiast środki karne zostały podane w § 2 wyżej wymienionego artykułu. Środkami karnymi są: 1) dobrowolne poddanie się odpowiedzialności; 2) przepadek przedmiotów; 3) ściągnięcie równowartości pieniężnej przepadku przedmiotów; 4) przepadek korzyści majątkowej; 4a) ściągnięcie równowartości pieniężnej przepadku korzyści majątkowej; 5) zakaz prowadzenia określonej działalności gospodarczej, wykonywania określonego zawodu lub zajmowania określonego stanowiska; 6) podanie wyroku do publicznej wiadomości; 7) pozbawienie praw publicznych; 8) środki związane z poddaniem sprawcy próbie: a) warunkowe umorzenie postępowania karnego, b) warunkowe zawieszenie wykonania kary, c) warunkowe zwolnienie. Paragraf 3 stanowi natomiast, że środkami zabezpieczającymi są: 1) umieszczenie w zakładzie zamkniętym; ##7#52#aSUZPUk1BVC1WaXJ0dWFsbw== 15 Wybrane zagadnienia prawa karnego skarbowego 2) umieszczenie w zakładzie psychiatrycznym; 3) umieszczenie w zakładzie karnym, w którym stosuje się środki lecznicze lub rehabilitacyjne; 4) umieszczenie w zamkniętym zakładzie leczenia odwykowego; 5) skierowanie do placówki leczniczo-rehabilitacyjnej; 6) przepadek przedmiotów; 7) zakaz prowadzenia określonej działalności gospodarczej, wykonywania okre- ślonego zawodu lub zajmowania określonego stanowiska. Kodeks statuuje 3 rodzaje kar za przestępstwa skarbowe, 11 rodzajów środków karnych oraz 7 rodzajów środków zabezpieczających. Na gruncie k.k.s. do grupy środków karnych wprost zaliczono środki probacyjne (warunkowe umorzenie postę- powania karnego, warunkowe zawieszenie wykonania kary oraz warunkowe zwol- nienie). Środkiem karnym jest również dobrowolne poddanie się odpowiedzialności, które zarazem jest instytucją zaniechania ukarania sprawcy z rozdziału 2. Zamknięty charakter katalogu środków karnych z art. 22 § 2 k.k.s. nie pozwala także przyjąć, że przynależy do nich fakultatywne zwolnienie z reszty kary ograniczenia wolno- ści z art. 83 k.k. w zw. z art. 20 § 2 k.k.s. Nie jest to rozwiązanie udane, okazuje się bowiem, że istnieje środek reakcji karnej, zbliżony charakterem do środków pro- bacyjnych, który jednak nie jest ani środkiem probacyjnym, ani środkiem karnym. Systematyka art. 22 § 1 k.k.s. nie ma charakteru przypadkowego. Wskazuje na hierarchię wedle abstrakcyjnego stopnia dolegliwości kar od najmniej do naj- bardziej dolegliwej. Stanowi zarazem dyrektywę doboru kar przez sąd wskazującą, że dopiero ustalenie, iż przewidziana za dane przestępstwo kara łagodniejszego ro- dzaju nie spełni swojej funkcji, upoważnia do zastosowania kary surowszej. Wymierzając karę grzywny, sąd określa liczbę stawek oraz wysokość jednej stawki dziennej; jeżeli kodeks nie stanowi inaczej, najniższa liczba stawek wynosi 10, najwyższa — 720. Paragraf 2 art. 23 k.k.s. stanowi, że wyrokiem nakazowym można wymierzyć karę grzywny w granicach nieprzekraczających wysokości 200 stawek dziennych, chyba że kodeks przewiduje karę łagodniejszą. Natomiast § 3 art. 23 k.k.s. wskazuje, że ustalając stawkę dzienną, sąd uwzględ- nia dochody sprawcy, jego warunki osobiste, rodzinne, stosunki majątkowe i możli- wości zarobkowe; stawka dzienna nie może być niższa od jednej trzydziestej części minimalnego wynagrodzenia ani też przekraczać jej czterystukrotności. • Odpowiedzialność posiłkowa Charakterystyczną dla prawa karnego skarbowego instytucją jest, określona w art. 24, odpowiedzialność posiłkowa. W § 1 tego artykułu zapisano: Za karę grzywny wymierzoną sprawcy prze- stępstwa skarbowego czyni się w całości albo w części odpowiedzialną posiłkowo osobę fizyczną, osobę prawną albo jednostkę organizacyjną niemającą osobowości prawnej, której odrębne przepisy przyznają zdolność prawną, jeżeli sprawcą czy- nu zabronionego jest zastępca tego podmiotu prowadzący jego sprawy jako pełno- mocnik, zarządca, pracownik lub działający w jakimkolwiek innym charakterze, 16 ##7#52#aSUZPUk1BVC1WaXJ0dWFsbw== J. Bryk, Przestępstwa skarbowe a zastępowany podmiot odniósł albo mógł odnieść z popełnionego przestępstwa skarbowego jakąkolwiek korzyść majątkową. Przepis § 1 stosuje się odpowiednio do ściągnięcia równowartości pieniężnej przepadku przedmiotów (§ 2). W § 3 określono, że w razie nałożenia odpowiedzialności posiłkowej przy wy- miarze kary grzywny stosuje się odpowiednio art. 23 § 3 k.k.s. Natomiast § 5 ustawodawca stwierdził, że niezależnie od nałożenia odpowie- dzialności posiłkowej sąd zobowiązuje podmiot, który uzyskał korzyść majątkową, do jej zwrotu w całości albo w części na rzecz Skarbu Państwa lub jednostki samo- rządu terytorialnego; nie dotyczy to korzyści majątkowej podlegającej zwrotowi na rzecz innego uprawnionego podmiotu. Odpowiedzialność posiłkowa, która nie jest karą ani środkiem karnym, stanowi tradycyjny dla prawa karnego skarbowego rodzaj osobistej odpowiedzialności majątko- wej, ponoszonej obok sprawcy, a zatem z odstępstwem od zasady indywidualnej odpo- wiedzialności za przestępstwo skarbowe. W odróżnieniu od ustawy karnej skarbowej z 1971 r. dotyczy ona przy tym nie tylko grzywny, ale także ściągnięcia równowartości pieniężnej przepadku przedmiotów, nie dotyczy natomiast kosztów sądowych. W doktrynie wyrażono propozycję podziału przesłanek odpowiedzialności po- siłkowej na występujące po stronie podmiotu odpowiedzialnego (rozumiany mak- symalnie szeroko sprawca, popełniający przestępstwo skarbowe, w którejkolwiek ze sprawczych lub niesprawczych form, działa jako jego zastępca i podmiot ten od- niósł lub mógł odnieść korzyść majątkową) oraz występujące po stronie sprawcy (skazanie za przestępstwo skarbowe popełnione w jakiejkolwiek formie stadialnej lub postaci zjawiskowej i niemożność uiszczenia lub ściągnięcia od niego grzyw- ny)3. Zarazem skoro zastępowanie podmiotu pociągniętego do odpowiedzialności posiłkowej może mieć miejsce we właściwie niedookreślonym „jakimkolwiek in- nym charakterze” (art. 24 § 1 k.k.s.), to w istocie z tej pierwszej grupy przesłanek realne znaczenie ma wyłącznie — praktycznie bardzo proste do ustalenia — uzyska- nie przez podmiot pociągnięty do odpowiedzialności posiłkowej korzyści majątko- wej lub istnienie co najmniej możliwości jej osiągnięcia, normatywnie powiązanego z narażeniem na uszczuplenie określonej należności publicznoprawnej. Kwestia właściwej wyłącznie dla postępowania w spawach o przestępstwa skar- bowe (art. 120 § 1 k.k.s.) odpowiedzialności posiłkowej ma szczególne znaczenie. Wynika to z jej aktualnie już obligatoryjnego charakteru (art. 24 § 1 k.k.s.). Jego wprowadzenie uwzględnia postulaty o wzmożeniu w ten sposób zabezpieczenia interesów publicznych4. Stanowi ona następstwo obowiązkowego pojawienia się w toku postępowania w sprawach o przestępstwa skarbowe nowej strony, żywotnie zainteresowanej korzystnym dla oskarżonego orzeczeniem o przedmiocie procesu, 3 A. Kisiel, Odpowiedzialność posiłkowa na gruncie przepisów kodeksu karnego skar- bowego (w:) L. Bogunia (red.), Nowa kodyfikacja prawa karnego, t. XIV, Wrocław 2003, s. 262–265. 4 G. Skowronek, Szczególne strony postępowania w sprawach karnych skarbowych, Prok. i Pr. 2005, nr 7–8. ##7#52#aSUZPUk1BVC1WaXJ0dWFsbw== 17 Wybrane zagadnienia prawa karnego skarbowego ostatecznie zwalniającym ją z odpowiedzialności za mogącą być mu wymierzoną karę grzywny. Dodatkowo rozstrzygnięcie w przedmiocie odpowiedzialności po- siłkowej z pewnością nie będzie pozostawać bez wpływu na wyniki ewentualnego późniejszego postępowania o pociągnięcie do odpowiedzialności podmiotu zbio- rowego, w praktyce bowiem w zdecydowanej większości wypadków z pewnością ten sam podmiot będzie odpowiedzialny posiłkowo i odpowiedzialny na zasadach określonych w ustawie o odpowiedzialności podmiotów zbiorowych za czyny za- bronione pod groźbą kary. W razie nałożenia odpowiedzialności posiłkowej przy wymiarze kary grzyw- ny stosuje się odpowiednio art. 23 § 3 k.k.s. Oznacza to konieczność uwzględ- nienia sytuacji materialnej podmiotu odpowiedzialnego posiłkowo przy oka- zji ustalania wysokości stawki dziennej. W piśmiennictwie wyrażono przy tym trafne zapatrywanie, że w praktyce możliwe będzie w tym względzie wyłącznie podniesienie tej wysokości, a nie również jej obniżenie, gdy sytuacja finansowa podmiotu jest trudna5. Podmioty odpowiedzialne posiłkowo odpowiadają solidarnie lub odpowiedzialność ponosi każdy z nich stosownie do osiągniętej korzyści ma- jątkowej (art. 24 § 4 k.k.s.), co wymaga każdorazowego rozstrzygnięcia, warunko- wanego tym czy podmioty w wyniku przestępstwa skarbowego popełnionego przez sprawcę uzyskały korzyści majątkowe porównywalnych wartości (co sugeruje od- powiedzialność solidarną). W wypadku odpowiedzialności solidarnej uiszczenie ca- łej lub części kwoty przez jeden z podmiotów odpowiedzialnych zwalnia w całości lub w zapłaconej części pozostałe podmioty odpowiedzialne posiłkowo. Podmiot, który dokonał wpłaty, ma zaś roszczenie regresowe do pozostałych podmiotów. Niezależnie od nałożenia odpowiedzialności posiłkowej sąd zobowiązuje pod- miot, który uzyskał korzyść majątkową, do jej zwrotu w całości albo w części na rzecz Skarbu Państwa lub jednostki samorządu terytorialnego, co jednak nie do- tyczy korzyści majątkowej podlegającej zwrotowi na rzecz innego uprawnionego podmiotu. Ze względu na to, że uregulowanie powyższe jest umieszczone w roz- dziale 3 k.k.s., a wręcz w artykule dotyczącym odpowiedzialności posiłkowej, znaj- duje zastosowanie wyłącznie w postępowaniu w sprawach o przestępstwa skarbowe. Podmiotem, który uzyskał korzyść majątkową może być osoba fizyczna, osoba prawna albo jednostka organizacyjna niemająca osobowości prawnej, której odrębne przepisy przyznają zdolność prawną, jeżeli łączy ją ze sprawcą określony w art. 24 § 1 k.k.s. stosunek prawny bądź faktyczny. Obciążający go obowiązek zwrotu ko- rzyści majątkowej wynika z wyroku sądu i może być całkowity lub częściowy. Brak możliwości jego orzeczenia wynika wyłącznie z nieziszczenia się materialnych i for- malnych warunków ku temu oraz z sytuacji, w której korzyść podlega zwrotowi inne- mu podmiotowi, co oznacza, że chodzi o to, aby korzyść trafiła tam, gdzie powinna. Przepis art. 25 § 1 k.k.s. wyłącza możliwość obciążania odpowiedzialnością posiłkową państwowych jednostek budżetowych określonych ustawą o finansach publicznych z 2009 r. Chodzi tu o obowiązującą od 1 stycznia 2010 r. ustawę 5 J. Raglewski (w:) G. Bogdan, A. Nita, J. Raglewski, A.R. Światłowski, Kodeks karny skarbowy. Komentarz, Gdańsk 2007, s. 133. 18 ##7#52#aSUZPUk1BVC1WaXJ0dWFsbw== J. Bryk, Przestępstwa skarbowe o finansach publicznych z 27 sierpnia 2009 r. (tekst jedn. DzU z 2013 r., poz. 885 ze zm.). Wyłączenie, o jakim mowa w art. 25 § 1 k.k.s., wiąże się z faktem, że odpo- wiedzialność posiłkowa oznacza obowiązek uiszczenia za sprawcę czynu grzywny przypadającej Skarbowi Państwa, gdyby od skazanego nie można jej było ściągnąć (art. 184 k.k.s.), zatem mając na względzie charakter państwowych jednostek bu- dżetowych od strony finansowej, byłoby to przekładanie pieniędzy z jednej kieszeni do drugiej, a jednostki te wykładałyby na uregulowanie grzywny środki pochodzące i tak z budżetu państwa. Obecny zapis z odwołaniem się do ustawy o finansach publicznych jest bar- dziej precyzyjny i zrozumiały. W świetle u.f.p. jednostki budżetowe są jedną z form organizacyjnych jednostek sektora finansów publicznych. Są to jednostki organi- zacyjne, które pokrywają swe wydatki bezpośrednio z budżetu, a pobrane dochody odprowadzają na rachunek budżetu państwa lub jednostki samorządu terytorialne- go (art. 11 u.f.p.). Jednostki budżetowe tworzą ministrowie, kierownicy urzędów centralnych, wojewodowie i inne organy działające na podstawie odrębnych prze- pisów oraz organy stanowiące jednostek samorządu terytorialnego. Odpowiedzial- ność posiłkowa jest osobistą odpowiedzialnością majątkową, zatem nie obciąża spadku po odpowiedzialnym posiłkowo (art. 25 § 2 k.k.s.). Wraz z jego śmiercią odpowiedzialność ta wygasa i niezapłacona przez sprawcę lub przez odpowiedzial- nego posiłkowo grzywna bądź jej część nie obciąża spadkobierców po odpowie- dzialnym posiłkowo. Charakter osobisty tej odpowiedzialności powoduje też, że nie ustaje ona przez śmierć skazanego (art. 25 § 3 pkt 1 k.k.s.). Chodzi oczywiście o śmierć po uprawo- mocnieniu się orzeczenia, jako że w razie śmierci tej osoby (jeszcze oskarżonego) w toku procesu, choćby po wydaniu, ale przed uprawomocnieniem się wyroku, po- stępowanie umarza się (art. 17 § 1 pkt 5 k.p.k. w zw. z art. 113 § 1 k.k.s.), a tym sa- mym nie można nakładać odpowiedzialności posiłkowej. Ze względu na odpowie- dzialność posiłkową postępowania wykonawczego nie umarza się z powodu śmierci skazanego, jeżeli uprawomocniło się orzeczenie odnośnie do odpowiedzialności po- siłkowej (art. 184 § 5 k.k.s.). Odpowiedzialność posiłkowa nie ustaje również, jeżeli grzywny lub ściągnięcia równowartości przepadku nie wykonano wobec skazanego z powodu jego nieobec- ności w kraju (art. 25 § 3 pkt 2 k.k.s.). 3. Czas i miejsce popełnienia przestępstwa skarbowego Przestępstwo skarbowe uważa się za popełnione w czasie, w którym nastąpiło zachowanie sprawcy, chyba że kodeks stanowi inaczej — art. 2 § 1 k.k.s. Czasem zachowania jest zarówno czas działania sprawcy przestępstwa skar- bowego, jak i czas zaniechania działania, do którego był zobowiązany sprawca przestępstwa skarbowego. Czas zachowania polegający na działaniu, a więc pew- nej aktywności, przy popełnieniu przestępstwa skarbowego będzie wyznaczony 19 ##7#52#aSUZPUk1BVC1WaXJ0dWFsbw== Wybrane zagadnienia prawa karnego skarbowego konkretnym terminem, np. złożenia oświadczenia, wprowadzenia w błąd organu podatkowego. Natomiast określenie czasu zachowania polegającego na zaniechaniu będzie oznaczało zazwyczaj pewien przedział czasowy, w którym to na sprawcy cią- żył określony obowiązek np. po zakończeniu roku podatkowego złożenie zeznania podatkowego w określonym terminie. W takich przypadkach czasem popełnienia wykroczenia skarbowego będzie ten ostatni moment, w którym sprawca miał nakaz zachowania zgodnego z prawem. „Przy wykroczeniach skarbowych trwałych, tj. znamiennych zachowaniem po- legającym na utrzymywaniu pewnego stanu rzeczy przez jakiś okres, np. na po- siadaniu znaków akcyzy bez uprawnienia — art. 70 § 4 k.k.s., nierzetelnym czy wadliwym prowadzeniu księgi — art. 61 § 1 i 3 k.k.s., nieprowadzeniu księgi — art. 60 § 1 k.k.s. czasem popełnienia jest czas utrzymywania stanu bezprawnego. Odwołując się do podanych przykładów, jeżeli nieprowadzenie (nierzetelne czy wa- dliwe prowadzenie) księgi trwa od 1 stycznia do 31 grudnia, czasem popełnienia jest cały ten okres. Norma bowiem naruszana jest przez sprawcę przez cały czasokres”6. W wypadku tzw. czynu ciągłego — art. 6 § 2 k.k.s. — gdy sprawca dwa lub więcej zachowań, podejmuje w krótkich odstępach czasu w wykonaniu tego samego zamiaru lub z wykorzystaniem takiej samej sposobności, uważa się je za jeden czyn zabroniony, i czasem popełnienia jest czas od pierwszego zachowania do ostatniego oznaczany od np. 1 stycznia do 31 grudnia. W przeciwieństwie do prawa karnego powszechnego sprawca nie musi z góry powziąć zamiaru popełnienia kolejnego zachowania składającego się na czyn cią- gły, zamiar ten może pojawiać się u sprawcy przy podejmowaniu kolejnych zacho- wań. W zakresie czynów zabronionych polegających na uszczupleniu lub naraże- niu na uszczuplenie należności publicznoprawnej za krótki odstęp czasu uważa się okres do 6 miesięcy. Co do zachowań innych, niepolegających na uszczupleniu czy narażeniu na uszczuplenie, pojęcie krótkiego odstępu czasu, należy interpretować zgodnie z doktryną i orzecznictwem, tzn. mogą to być zarówno odstępy kilkudniowe, jak i kilkutygodniowe, przy określaniu których uwzględnia się również istotę czynu zabronionego7. Uwagi odnoszące się do reguł prawa intertemporalnego: kolizji w czasie sto- sowania ustawy nowej i obowiązującej uprzednio (art. 2 § 2 k.k.s.), zakazu sto- sowania częściowo ustawy poprzednio obowiązującej i częściowo ustawy nowej (art. 2 § 3 k.k.s.), postępowania wobec orzeczeń już zapadłych i konieczności do- stosowania do nich kar orzeczonych (art. 2 § 4 i 5 k.k.s.), zatarcia skazania z mocy prawa jeżeli wg nowej ustawy czyn objęty orzeczeniem nie jest już zabroniony pod groźbą kary (art. 2 § 6 k.k.s.) zostały zawarte w części dotyczącej przestępstw skarbowych. 6 P. Kardas, G. Łabuda, T. Razowski, Kodeks karny skarbowy. Komentarz, Warsza- wa 2012, s. 37–38. bowe, Warszawa 2010, s. 93. 7 V. Konarska-Wrzosek, T. Oczkowski, J. Skorupka, Prawo i postępowanie karne skar- 20 ##7#52#aSUZPUk1BVC1WaXJ0dWFsbw== 3.1. Miejsce popełnienia przestępstwa skarbowego J. Bryk, Przestępstwa skarbowe Przestępstwo skarbowe uważa się za popełnione w miejscu, w którym nastąpi- ło zachowanie sprawcy, albo gdzie skutek stanowiący znamię czynu zabronione- go nastąpił lub według zamiaru sprawcy miał nastąpić — art. 3 § 1 k.k.s. Zgodnie z zasadą terytorialności przepisy k.k.s. stosuje się do sprawcy, który popełnił czyn zabroniony na terytorium Rzeczypospolitej Polskiej, jak również na polskim statku wodnym lub powietrznym oraz w znajdującej się poza morzem terytorialnym wy- łączonej strefie ekonomicznej, w której Rzeczpospolita Polska na podstawie prawa wewnętrznego i zgodnie z prawem międzynarodowym wykonuje prawa odnoszące się do badania i eksploatacji dna morskiego i jego podglebia oraz ich zasobów na- turalnych — art. 53 § 9 k.k.s. Kodeks karny skarbowy, za wzorem rozwiązania przyjętego na gruncie kodek- su karnego z 1997 r., przy określeniu miejsca popełnienia przestępstwa skarbowego i wykroczenia skarbowego posługuje się kryteriami teorii wszędobylstwa (zasady wielomiejscowości). Czyn zabroniony może być popełniony w trzech miejscach: w miejscu zachowania (tj. działania albo zaniechania), w miejscu nastąpienia skutku oraz w miejscu, gdzie skutek według zamiaru sprawcy miał nastąpić. Nie oznacza to wszakże, że każdy delikt karnoskarbowy może cechować się trzema miejscami jego popełnienia. Trzy miejsca dopuszczalne są jedynie przy deliktach umyślnych skutkowych, dwa miejsca przy deliktach nieumyślnych skutkowych (miejsce czy- nu i miejsce skutku) oraz umyślnych skutkowych niedokonanych (miejsce czynu i miejsce, gdzie skutek miał nastąpić wedle zamiaru sprawcy). Jednym miejscem popełnienia cechują się z kolei delikty karnoskarbowe bezskutkowe — obojętnie przy tym czy chodzi o umyślne, czy nieumyślne (miejsce czynu). Miejscem popełnienia przestępstw skarbowych podżegania i pomocnictwa jest miejsce realizacji znamienia czasownikowego — nakłaniania do dokonania czy- nu zabronionego (art. 18 § 2 k.k. w zw. z art. 20 § 2 k.k.s.) oraz ułatwiania popeł- nienia czynu zabronionego (art. 18 § 3 k.k. w zw. z art. 20 § 2 k.k.s.). Obie nie- sprawcze postaci współdziałania przynależą do kategorii przestępstw skarbowych bezskutkowych. • Usiłowanie Figura usiłowania przestępstwa skarbowego jest konstrukcyjnie tożsama wzglę- dem figury usiłowania przestępstwa pospolitego. Przesłanki usiłowania obu delik- tów zostały ustawowo spenalizowane w sposób identyczny (art. 13 k.k. — art. 13 k.k. w zw. z art. 21 § 3 k.k.s.). Różnice zaznaczają się przy zakresie penalizacji usiłowania, nie każde bowiem przestępstwo skarbowe jest penalizowane w tej formie stadialnej. Przewidziana za usiłowanie przestępstwa skarbowego sankcja jest również w górnej granicy ustawowego zagrożenia niższa od jej odpowiednika w wypadku przestępstw pospolitych. Kodeks karny skarbowy nie przewiduje karalności przygotowania do prze- stępstw skarbowych, nie przewiduje również karalności tak usiłowania, jak i przy- gotowania do wykroczeń skarbowych. Nie oznacza to wszakże, że w prawie karnym ##7#52#aSUZPUk1BVC1WaXJ0dWFsbw== 21 Wybrane zagadnienia prawa karnego skarbowego skarbowym brak typizacji zachowań sui generis będących deliktami przygotowania (np. art. 67 § 2 k.k.s.). Wyrażająca się w przewadze karalnych zaniechań nad działaniami swoistość prawa karnego skarbowego ma ten skutek, że praktyczna doniosłość figury usiło- wania przestępstw skarbowych jest mała. W wypadku bowiem zaniechania usiło- wanie jest zazwyczaj niedostrzegalne. Praktyczne małe znaczenie rzeczonej figury bierze się również stąd, że penalizacja w prawie karnym skarbowym jest dalece wy- sunięta na przedpole naruszenia dobra prawnego (mienia). Panuje bowiem tendencja obejmowania zakresem kryminalizacji możliwie wszelkich naruszeń obowiązków, jakie statuują przepisy prawa finansowego. To co można by postrzegać jako usiło- wanie, najczęściej okazuje się dokonaniem innego czynu — czy to przestępstwa skarbowego, czy to wykroczenia skarbowego. Zrównywanie zakresu bezprawności w prawie finansowym z zakresem karalności w prawie karnym skarbowym spycha konstrukcję usiłowania na obrzeża penalizacji, często nadając jej znaczenie figury — ozdobnika. Przesłanki usiłowania udolnego wymienione zostały w art. 13 § 1 k.k. w zw. z art. 21 § 3 k.k.s.: — zamiar popełnienia czynu zabronionego, — bezpośrednie zmierzanie zachowaniem do dokonania czynu zabronionego, — brak dokonania. W wypadku usiłowania nieudolnego z art. 13 § 2 k.k. w zw. z art. 21 § 3 k.k.s. do- datkową przesłanką jest brak świadomości u sprawcy tego, że dokonanie jest niemoż- liwe ze względu na brak przedmiotu nadającego się do popełnienia na nim czynu za- bronionego lub ze względu na użycie środka nienadającego się do popełnienia czynu zabronionego. Zamiar popełnienia czynu zabronionego to chcenie albo godzenie się (z jedno- czesnym przewidywaniem możliwości popełnienia) na zachowanie realizujące zna- miona określone w kodeksie, chociażby nie stanowiło ono przestępstwa skarbowego (art. 53 § 1 k.k.s.). Formuła art. 13 k.k. w zw. z art. 21 § 3 k.k.s. obejmuje zakresem karalnego usiłowania zarówno zachowania podjęte w zamiarze bezpośrednim, jak i ewentualnym. Zamiar przy usiłowaniu jest relacjonowany jedynie do czynu zabro- nionego, nie zaś do przestępstwa skarbowego, stąd też dla przyjęcia usiłowania nie stwierdza się, że sprawca miał świadomość bezprawności swego czynu oraz zamiar bycia winnym jego popełnienia8. Nie jest możliwe usiłowanie w zamiarze ewentualnym takiego przestępstwa skarbowego, którego dokonanie jest możliwe jedynie w zamiarze bezpośrednim. Dotyczy to np. przestępstwa skarbowego firmanctwa z art. 55 § 1 k.k.s. czy niele- galnego urządzania lub prowadzenia gier hazardowych z art. 107 § 3 k.k.s., przy których jedyną karalną postacią strony podmiotowej jest zamiar bezpośredni zabar- wiony określonym celem (są to przestępstwa skarbowe kierunkowe). Zachowanie zmierzające bezpośrednio do dokonania czynu zabronio- nego to działanie i zaniechanie. W razie zaniechania usiłowanie polega 8 Por. J. Giezek (red.) Kodeks karny: część ogólna, Warszawa 2007, s. 128. 22 ##7#52#aSUZPUk1BVC1WaXJ0dWFsbw== J. Bryk, Przestępstwa skarbowe na powstrzymywaniu się przez sprawcę od stworzenia sobie warunków niezbęd- nych do wykonania ciążącego na nim obowiązku, które to powstrzymywanie pro- wadzi bezpośrednio do dokonania czynu zabronionego, które to dokonanie jednak nie następuje. Trudno jest uchwycić etap usiłowania przy przestępstwie skarbowym z art. 54 § 1 k.k.s., gdzie dokonanie następuje w momencie niezłożenia deklara- cji podatkowej i spowodowania tym zachowaniem niebezpieczeństwa uszczuplenia podatku. Nie tracąc z pola widzenia faktu, że z jednej strony zaniechanie złożenia większości deklaracji jest niebezpieczne dla dobra prawnego (potwierdzeniem tego niech będzie kryminalizacja niezłożenia deklaracji z art. 56 § 4 k.k.s., wobec cze- go skutek w postaci narażenia na uszczuplenie pełni w praktyce funkcję ozdobnika typu czynu zabronionego z art. 54 § 1 k.k.s.), z drugiej zaś strony, zachowując w pa- mięci, że zaniechanie jest powstrzymywaniem się od określonego działania, trudno jest sensownie wskazać etap, w którym zachowanie sprawcy bezpośrednio zmierza do dokonania czynu zabronionego. Nakłada się na to jeszcze okoliczność, że przy przestępstwach skarbowych zakres bezprawności wynikający z przepisów prawa fi- nansowego ulega rozszerzeniu przez normy przewidujące karalność postaci stadial- nych (i zjawiskowych) przestępstwa skarbowego. To, co nie jest bezprawne z per- spektywy prawa finansowego — np. usiłowanie niezłożenia deklaracji — staje się bezprawne na mocy przepisów prawa karnego skarbowego ze względu na karalność wychodzącą na przedpole dokonania czynu zabronionego. Znamię bezpośredniości rodzi największe komplikacje w praktyce stosowania prawa. Komplikacje tym większe, że przyjęcie bezpośredniości zmierzania do do- konania czynu zabronionego decyduje o karalności zachowania, przyjęcie z kolei, że zachowanie nie zmierzało bezpośrednio, przesądza o bezkarności, przygotowa- nie w prawie karnym skarbowym bowiem nie jest w ogóle karalne. Jak dotąd nie znaleziono kryterium pozwalającego w każdym wypadku na precyzyjne wyodręb- nienie zachowania bezpośrednio zmierzającego do dokonania czynu zabronionego. Bezpośrednim zmierzaniem do dokonania czynu zabronionego z art. 76 § 1 i art. 76a § 1 k.k.s. jest złożenie deklaracji podatkowej (innego dokumentu), w któ- rej podano nieprawdę (zatajono prawdę), przy czym nie doszło jeszcze do wprowa- dzenia w błąd organu podatkowego (analogicznie przy przestępstwie skarbowym z art. 92 § 1 k.k.s.). Wszelako to samo zachowanie, którego ewentualnym skut- kiem jest narażenie na uszczuplenie podatku, będzie dokonaniem czynu zabronio- nego z art. 56 § 1 k.k.s. W tym bowiem wypadku nie jest konieczne wprowadzenie w błąd organu. • Usiłowanie nieudolne Brak świadomości sprawcy, że dokonanie jest niemożliwe, przyjmuje postać ka- ralnego usiłowania w dwóch przypadkach wówczas, gdy: 1) nie ma przedmiotu nadającego się do popełnienia na nim czynu zabronionego; 2) sprawca używa środka nienadającego się do popełnienia czynu zabronionego. Konstrukcję karalności takiego zachowania przyjmuje art. 13 § 2 k.k. w zw. z art. 21 § 3 k.k.s. Jest to postać usiłowania nieudolnego. Ocena niemożliwości dokonania czynu zabronionego musi posiadać kwalifika- cję możliwie zobiektywizowanej, tj. takiej, która jest powszechnie żywiona przez 23 ##7#52#aSUZPUk1BVC1WaXJ0dWFsbw== Wybrane zagadnienia prawa karnego skarbowego dominującą liczbę podmiotów owej oceny dokonujących. Jednocześnie dla przyję- cia usiłowania nieudolnego art. 13 § 2 k.k. w zw. z art. 21 § 3 k.k.s. wymaga, aby sprawca nie był świadomy niemożliwości dokonania czynu zabronionego. Pozosta- je on zatem w złej wierze w błędzie co do okoliczności stanowiącej znamię czynu zabronionego. Błąd ten jednak nie wyłącza umyślności zachowania sprawcy, wyłą- czając zarazem skuteczność tego zachowania. Nieudolność usiłowania w prawie karnym skarbowym wynika przede wszyst- kim z nieznajomości procedur podatkowych, celnych i dewizowych, oczywi- stych dla osoby o przeciętnej wiedzy i doświadczeniu. Sprawca, który przykła- dowo zamierza wyłudzić zwrot podatku VAT, jeżeli — pozostając w przekonaniu co do skuteczności swojego działania — składa w urzędzie skarbowym ustną proś- bę o dokonanie takiego zwrotu należnego komu innemu, dopuszcza się usiłowania nieudolnego przestępstwa skarbowego z art. 76 § 1 k.k.s. Nie jest bowiem możliwe, aby organ podatkowy dokonał na jego rzecz w takiej sytuacji zwrotu podatku, po- nieważ środek zastosowany przez sprawcę jest nieskuteczny. • Granice karalności i wymiar kary za usiłowanie Usiłowanie popełnienia przestępstwa skarbowego jest karalne w dwóch przypadkach: 1) zawsze wtedy, gdy górna granica kary pozbawienia wolności przewidziana za dane przestępstwo skarbowe jest równa 1 roku albo od niego wyższa; 2) w przypadkach wskazanych w kodeksie, jeżeli przestępstwo skarbowe jest za- grożone karą pozbawienia wolności nieprzekraczającą 1 roku lub karą łagod- niejszą. Przypadki takie przewidziane zostały w art. 69 § 4, art. 70 § 3, art. 85 § 3 i art. 97 § 3 k.k.s. Dolna granica ustawowego zagrożenia za usiłowanie jest granicą ustawowe- go zagrożenia za przestępstwo skarbowe. Górną granicę limituje przepis art. 21 § 2 k.k.s., gdzie mowa o dwóch trzecich górnej granicy ustawowego zagrożenia przewidzianego dla danego przestępstwa skarbowego. W wypadku usiłowania nie- udolnego z art. 13 § 2 k.k. w zw. z art. 21 § 3 k.k.s., sąd może zastosować nadzwy- czajne złagodzenie kary, a nawet odstąpić od jej wymierzenia 4. Instytucja błędu Zgodnie z treścią art.10 k.k.s.: § 1. Nie popełnia umyślnie czynu zabronionego, kto pozostaje w błędzie co do oko- liczności stanowiącej jego znamię. § 2. Odpowiada na podstawie przepisu przewidującego łagodniejszą odpowiedzial- ność sprawca, który dopuszcza się czynu zabronionego w usprawiedliwionym błęd- nym przekonaniu, że zachodzi okoliczność stanowiąca znamię czynu zabronionego, od której taka łagodniejsza odpowiedzialność zależy. 24 ##7#52#aSUZPUk1BVC1WaXJ0dWFsbw== J. Bryk, Przestępstwa skarbowe § 3. Nie popełnia przestępstwa skarbowego lub wykroczenia skarbowego, kto do- puszcza się czynu zabronionego w usprawiedliwionym błędnym przekonaniu, że za- chodzi okoliczność wyłączająca bezprawność. § 4. Nie popełnia przestępstwa skarbowego lub wykroczenia skarbowego, kto dopuszcza się czynu zabronionego w usprawiedliwionej nieświadomości jego karalności. § 5. W wypadku określonym w § 3 lub 4, jeżeli błąd sprawcy jest nieusprawiedli- wiony, sąd może zastosować nadzwyczajne złagodzenie kary, a jeżeli czyn zabro- niony jest wykroczeniem skarbowym — sąd może odstąpić od wymierzenia kary lub środka karnego wymienionego w art. 47 § 2 pkt 2 i 3, chyba że przepadek doty- czy przedmiotów określonych w art. 29 pkt 4. Powyższy artykuł statuuje 4 postaci błędu: 1) błąd co do znamienia tworzącego typ podstawowy (§ 1 — odpowiednik konstrukcji z art. 28 § 1 k.k.), konstrukcji z art. 28 § 2 k.k.), 2) błąd co do znamienia tworzącego typ zmodyfikowany (§ 2 — odpowiednik 3) błąd co do kontratypu (§ 3 — odpowiednik konstrukcji z art. 29 k.k., która nadto statuuje błąd co do okoliczności wyłączającej winę), 4) błąd co do karalności (§ 4 — odpowiednik art. 7 § 1 k.w.). Kodeks nie wprowadza konstrukcji błędu co do okoliczności wyłączającej winę, co jest efektem braku ustawowo stypizowanego — na wzór art. 26 k.k. — stanu wyższej konieczności oraz kolizji obowiązku jako okoliczności wyłącza- jących winę. Nie wydaje się jednak, że stan wyższej konieczności oraz kolizja obowiązków są na gruncie prawa karnego skarbowego instytucjami bezprzed- miotowymi. Na wiele sposobów daje się bowiem wykazać, że z kryminalnopoli- tycznego punktu widzenia zachowania podjęte w warunkach stanu wyższej ko- nieczności czy kolizji obowiązków zasługują na status wyłączających — szeroko ujmując — odpowiedzialność karnoskarbową. Obowiązujący stan normatywny po- woduje więc, że w sytuacji kolizji dóbr sięga się ze znacznie większą łatwością, niż ma to miejsce na gruncie prawa karnego powszechnego, po pozaustawową kon- strukcję stanu wyższej konieczności, wywodząc ją wprost z art. 1 § 3. Pozosta- je zatem problem z rozwiązaniem prawnych konsekwencji błędu co do okoliczno- ści wyłączających winę. W doktrynie zajęto stanowisko, że wobec braku takiej regulacji w kodeksie, de lege lata błąd co do okoliczności wyłączających winę, nawet jeśli jest usprawiedliwiony, nie skutkuje wyłączeniem odpowiedzialności karnoskarbowej. Wpływa on jedynie na umniejszenie winy, a tym samym na wysokość kary, zgodnie z art. 12 § 2 k.k.s. Natomiast § 5 art. 10 k.k.s. stanowi, jakie konsekwencje związane są z błędem nieusprawiedliwionym — co do kontratypu oraz co do karalności. Konsekwencje te polegają na degresji karalności, co jest wyrazem założenia, że nieusprawiedliwio- ny błąd umniejsza winę, przez co sprawca zasługuje na łagodniejsze potraktowanie. W wypadku przestępstw skarbowych w grę wchodzi fakultatywne nadzwyczajne złagodzenie kary (art. 60 § 1 k.k. w zw. z art. 20 § 2 i art. 36 k.k.s.), w wypadku zaś ##7#52#aSUZPUk1BVC1WaXJ0dWFsbw== 25 Wybrane zagadnienia prawa karnego skarbowego wykroczeń skarbowych — fakultatywne odstąpienie od wymierzenia kary grzyw- ny lub środka karnego przepadku przedmiotów lub ściągnięcia równowartości pie- niężnej przepadku przedmiotów, chyba że przepadek dotyczy przedmiotu objęte- go prohibicją skarbową (art. 29 pkt 4 k.k.s.). Należy jednak zważyć, że nie będzie dopuszczalne odstąpienie od wymierzenia kary lub środka karnego wówczas, gdy w związku z wykroczeniem skarbowym nastąpiło uszczuplenie należności publicz- noprawnej, wymagalna należność zaś nie została w całości uiszczona przed wyda- niem wyroku (art. 19 § 2 k.k.s.)9. 9 T. Grzegorczyk, Kodeks karny skarbowy. Komentarz, Warszawa 2009. 26 ##7#52#aSUZPUk1BVC1WaXJ0dWFsbw== Sławomir miSzkiewicz Wykroczenia skarbowe 1. Uwagi wstępne W myśl art. 53 § 3 k.k.s. wykroczeniem skarbowym jest czyn zabroniony przez k.k.s. pod groźbą kary grzywny określonej kwotowo, jeżeli kwota uszczuplonej lub narażonej na uszczuplenie należności publicznoprawnej albo wartość przedmiotu czynu nie przekracza pięciokrotnej wysokości minimalnego wynagrodzenia w cza- sie jego popełnienia. Wykroczeniem skarbowym jest także inny czyn zabroniony, je- żeli kodeks tak stanowi. „Do wykroczeń skarbowych nie stosuje się przepisów usta- wy kodeks wykroczeń z dnia 20 maja 1971 r. (tekst jednolity Dz. U. z 2010 r. Nr 46, poz. 275, z późń. zm.)”1. Treść art. 1 k.k.s. określa podstawowe zasady odpowiedzialności za wykrocze- nie skarbowe. W § 1 ustawodawca wskazuje na element wykroczenia, określany okolicznością danego zachowania, które musi być zabronione w chwili jego po- pełnienia pod groźbą kary przez ustawę obowiązującą. Tym samym czyni zadość podstawowym zasadom prawa karnego nullum crimen sine lege, nullum poena sine lege oznaczających „wymóg typizacji czynów zabronionych tylko w akcie praw- nym o randze ustawowej eliminując możliwość kryminalizacji zachowań w drodze aktów
Pobierz darmowy fragment (pdf)

Gdzie kupić całą publikację:

Wybrane zagadnienia prawa karnego skarbowego
Autor:
, ,

Opinie na temat publikacji:


Inne popularne pozycje z tej kategorii:


Czytaj również:


Prowadzisz stronę lub blog? Wstaw link do fragmentu tej książki i współpracuj z Cyfroteką: