Cyfroteka.pl

klikaj i czytaj online

Cyfro
Czytomierz
00214 004335 12931303 na godz. na dobę w sumie
Wydolność beztlenowa i skuteczność w grach zespołowych a klasyfikacja zawodników niepełnosprawnych - ebook/pdf
Wydolność beztlenowa i skuteczność w grach zespołowych a klasyfikacja zawodników niepełnosprawnych - ebook/pdf
Autor: Liczba stron:
Wydawca: AWF Warszawa Język publikacji: polski
ISBN: 978-83-61830-28-3 Data wydania:
Lektor:
Kategoria: ebooki >> naukowe i akademickie
Porównaj ceny (książka, ebook, audiobook).

Klasyfikacja zawodników niepełnosprawnych wydaje się zasadniczym problemem współczesnego sportu paraolimpijskiego. Jednak brak naukowej weryfikacji regulaminów klasyfikacji może stanowić istotną przeszkodę w dalszym rozwoju sportu na poziomie Igrzysk Paraolimpijskich. Sformułowano cztery cele pracy. Pierwszym była ocena wydolności beztlenowej mięśni kończyn górnych zawodników różnych klas startowych w wybranych grach zespołowych niepełnosprawnych, drugim - charakterystyka skuteczności i aktywności gry zawodników różnych klas startowych w wybranych grach zespołowych niepełnosprawnych. Trzecim celem pracy była ocena systemów klasyfikacyjnych w wybranych dyscyplinach paraolimpijskich, czwartym – opracowanie kryteriów oceny (wartości referencyjne) wydolności beztlenowej zawodników z dysfunkcją narządu ruchu. Sformułowano dwie hipotezy badawcze: 1. Wydolność beztlenowa i skuteczność gry pozwalają na zweryfikowanie regulaminów klasyfikacji w zespołowych grach sportowych niepełnosprawnych. 2. Wydolność beztlenowa oraz skuteczność w grach zespołowych związane są z możliwościami medyczno- funkcjonalnymi zawodników niepełnosprawnych. Dla weryfikacji postawionych hipotez badawczych oraz realizacji celów pracy zastosowano ocenę wydolności beztlenowej mięśni kończyn górnych oraz skuteczności i aktywności gry zawodników z dysfunkcją narządu ruchu. Do oceny wydolności beztlenowej wyselekcjonowano grupę zawodników (mężczyźni) trenujących piłkę siatkową na siedząco oraz na stojąco, a także koszykówkę na wózkach. Do oceny wydolności beztlenowej wyselekcjonowano kobiety (n = 69) i mężczyzn (n = 301) z dysfunkcją narządu ruchu uprawiających sport. Badanych podzielono na trzy podstawowe grupy funkcjonalne (A, B, C) oraz trzy kategorie wiekowe (18 – 25 lat, 26 – 35 lat, powyżej 35 lat). Pomiaru wydolności beztlenowej mięśni kończyn górnych dokonano w 30-sekundowym teście Wingate przeprowadzonym na ergometrze ręcznym.
Oceny skuteczności gry przeprowadzono na grupie zawodników trenujących koszykówkę na wózkach, rugby na wózkach oraz piłkę siatkową na siedząco, reprezentujących najwyższy poziom zaawansowania sportowego. Dokonano obserwacji gry sportowców niepełnosprawnych podczas następujących zawodów: Mistrzostw Świata w Koszykówce na Wózkach Kobiet i Mężczyzn (Amsterdam, 2006 r.), Mistrzostw Świata w Piłce Siatkowej na Siedząco Kobiet i Mężczyzn (Roermond, 2006 r.) oraz Mistrzostw Europy w Rugby na Wózkach (Middlefart, 2005 r.). Badania wydolności beztlenowej oraz skuteczności gry pozwoliły na weryfikację systemów klasyfikacyjnych w koszykówce na wózkach, rugby na wózkach i piłce siatkowej na siedząco. Dodatkowo opracowano wartości referencyjne 30-sekundowego testu Wingate. Na podstawie przeprowadzonych badań potwierdzono dwie hipotezy badawcze pracy. Stwierdzono, między innymi, że skuteczność gry i wydolność beztlenowa stanowią obiektywne kryterium klasyfikacji zawodników niepełnosprawnych w sporcie paraolimpijskim. Im większe ograniczenie aktywności (większa dysfunkcja narządu ruchu), tym niższa wydolność beztlenowa i skuteczność gry zawodników. Wyniki badań wskazały istnienie trzech zasadniczych grup medyczno-funkcjonalnych zawodników z dysfunkcją narządu ruchu, zróżnicowanych pod względem wydolności beztlenowej kończyn górnych. Bezwzględna moc średnia w 30-sekundowym teście Wingate na ergometrze ręcznym jest wskaźnikiem najbardziej różnicującym zawodników niepełnosprawnych. Wskazano na możliwość modyfikacji systemu klasyfikacji sportowców w koszykówce na wózkach i rugby na wózkach, potwierdzono natomiast prawidłowość zastosowanego regulaminu klasyfikacji w piłce siatkowej na siedząco.

Znajdź podobne książki Ostatnio czytane w tej kategorii

Darmowy fragment publikacji:

Akademia Wychowania Fizycznego Józefa Piłsudskiego w Warszawie Bartosz Molik WYDOLNOŚĆ BEZTLENOWA I SKUTECZNOŚĆ W GRACH ZESPOŁOWYCH A KLASYFIKACJA ZAWODNIKÓW NIEPEŁNOSPRAWNYCH ANAEROBIC PERFORMANCE AND EFFICIENCY IN TEAM GAMES VERSUS CLASSIFICATION OF ATHLETES WITH DISABILITIES ##7#52#aSUZPUk1BVC1WaXJ0dWFsbw== Przewodniczący Zastępca Przewodniczącego Członkowie Komitet redakcyjny - Czesław Urbanik - Krzysztof Klukowski - Monika Guszkowska - Grażyna Lutosławska - Ewa Kozdroń - Andrzej Kosmol Recenzenci dr hab. prof. AWF Grażyna Lutosławska Prof. dr hab. Eugeniusz Bolach Studia i Monografie nr 135 ISBN: 978-83-61830-28-3 © Akademia Wychowania Fizycznego Józefa Piłsudskiego w Warszawie Wszystkie prawa zastrzeżone. Przedruk i reprodukcja w jakiejkolwiek postaci całości lub części książki bez pisemnej zgody wydawcy są zabronione Redakcja i korekta techniczna Projekt okładki - Joanna Kłyszejko - Waldemar Dorcz Wydawnictwo AWF, Warszawa 2010, Wydanie I Objętość 14,82 aw Nakład 2000 egz. druk w seriach Format B5 Skład, druk i oprawa EXPOL, P. Rybiński, J. Dąbek, sp.j. ul. Brzeska 4, 87-800 Włocławek tel. (54) 232 37 23, e-mail: sekretariat@expol.home.pl ##7#52#aSUZPUk1BVC1WaXJ0dWFsbw== Spis treści Streszczenie ........................................................................................................ 11 Summary ........................................................................................................... 13 1. Wstęp ............................................................................................................. 15 1.1. Kierunki rozwoju sportu paraolimpijskiego ........................................ 15 1.2. Znaczenie klasyfikacji zawodników w rywalizacji paraolimpijskiej .. 19 1.2.1. Systemy klasyfikacyjne i ich wpływ na rozwój sportu paraolimpijskiego ...................................................................... 19 1.2.1.1. Systemy klasyfikacyjne w koszykówce na wózkach, rugby na wózkach oraz piłce siatkowej na siedząco .... 32 1.2.2. Problemy klasyfikacji zawodników we współczesnym sporcie paraolimpijskim ......................................................................... 36 1.3. Kryteria naukowej weryfikacji metod klasyfikacji zawodników w sporcie niepełnosprawnych ........................................ 41 1.3.1. Wydolność beztlenowa jako kryterium klasyfikacji .................. 54 1.3.2. Skuteczność gry w weryfikacji systemów klasyfikacyjnych ..... 61 2. Cele pracy, pytania badawcze oraz hipotezy ............................................. 64 3. Materiał i metody ......................................................................................... 65 3.1. Materiał badań ..................................................................................... 66 3.2. Metody badań ...................................................................................... 78 3.3. Analiza statystyczna ............................................................................ 84 4. Wyniki ........................................................................................................... 89 4.1. Wydolność beztlenowa w ocenie klasyfikacji zawodników niepełnosprawnych .............................................................................. 89 4.1.1. Wydolność beztlenowa mięśni kończyn górnych zawodników w koszykówce na wózkach .................................. 89 4.1.2. Wydolność beztlenowa mięśni kończyn górnych zawodników w piłce siatkowej na siedząco .............................. 91 ##7#52#aSUZPUk1BVC1WaXJ0dWFsbw== 4 Bartosz Molik 4.1.3. Wydolność beztlenowa mięśni kończyn górnych zawodników z dysfunkcją narządu ruchu uprawiających różne dyscypliny sportu .................................... 92 4.2. Skuteczność gry w ocenie klasyfikacji zawodników niepełnosprawnych w grach zespołowych ......................................... 113 4.2.1. Skuteczność gry koszykarek na wózkach różnych klas na Mistrzostwach Świata 2006 ...................................................... 113 4.2.2. Skuteczność gry koszykarzy na wózkach różnych klas na Mistrzostwach Świata 2006 ...................................................... 117 4.2.3. Skuteczność gry w piłce siatkowej na siedząco kobiet na Mistrzostwach Świata 2006 ..................................................... 121 4.2.4. Skuteczność gry zawodników w piłce siatkowej na siedząco na Mistrzostwach Świata 2006 ................................................ 126 4.2.5. Skuteczność gry zawodników w rugby na wózkach na Mistrzostwach Europy 2005 .................................................... 132 4.3. Taksonomiczne ujęcie klasyfikacji zawodników w sporcie niepełnosprawnych na przykładzie koszykarzy na wózkach ............ 135 5. Dyskusja ...................................................................................................... 144 5.1. Wydolność beztlenowa w ocenie klasyfikacji zawodników niepełnosprawnych ............................................................................ 144 5.1.1. Wydolność beztlenowa mięśni kończyn górnych zawodników w koszykówce na wózkach ................................ 144 5.1.2. Wydolność beztlenowa mięśni kończyn górnych zawodników w piłce siatkowej na siedząco ............................ 148 5.1.3. Wydolność beztlenowa mięśni kończyn górnych zawodników z dysfunkcją narządu ruchu uprawiających różne dyscypliny sportu .................................. 150 5.2. Skuteczność gry w ocenie klasyfikacji zawodników niepełnosprawnych w grach zespołowych ........................................ 154 5.2.1. Skuteczność gry koszykarek na wózkach różnych klas na Mistrzostwach Świata 2006 ................................................ 154 5.2.2. Skuteczność gry koszykarzy na wózkach różnych klas na Mistrzostwach Świata 2006 ................................................ 159 5.2.3. Skuteczność gry w piłce siatkowej na siedząco kobiet na Mistrzostwach Świata 2006 ..................................................... 162 ##7#52#aSUZPUk1BVC1WaXJ0dWFsbw== Spis treści 5 5.2.4. Skuteczność gry zawodników w piłce siatkowej na siedząco na Mistrzostwach Świata 2006 ................................................ 165 5.2.5. Skuteczność gry zawodników w rugby na wózkach na Mistrzostwach Europy 2005 ............................................... 167 5.3. Taksonomiczne ujęcie klasyfikacji zawodników w sporcie niepełnosprawnych ............................................................................ 171 5.4. Zastosowanie różnych metod naukowych w klasyfikacji sportowców niepełnosprawnych ................................ 172 6. Wnioski ..................................................................................................... 189 0. Piśmiennictwo .......................................................................................... 190 0 Załączniki ................................................................................................. 205 Spis rycin ......................................................................................................... 223 Spis tabel ......................................................................................................... 225 List of figures .................................................................................................. 231 List of tables .................................................................................................... 233 ##7#52#aSUZPUk1BVC1WaXJ0dWFsbw== List of contents Summary ........................................................................................................... 13 1. Introduction ................................................................................................ 15 1.1. Directions of paralympic movement ................................................... 15 1.2. Importance of athletes’ classification in paralympic movement ......... 19 1.2.1. Classification systems and their influence on development of paralympic movement ........................................................... 19 1.2.1.1. Classification systems in wheelchair basketball, wheelchair rugby, and sitting volleyball ....................... 32 1.2.2. Problems of athletes classification in modern paralympic sport ........................................................................ 36 1.3. Criteria of evaluation of athletes’ classification in sport for persons with disabilities ................................................................. 41 1.3.1. Anaerobic performance as criterion of classification ................ 54 1.3.2. Game efficiency in verification of classification systems .......... 61 2. Research aims, questions, and hypothesis ............................................... 64 3. Materials and methods .............................................................................. 65 3.1. Materials .............................................................................................. 66 3.2. Methods ............................................................................................... 78 3.3. Statistical analyzes .............................................................................. 84 4. Results ......................................................................................................... 89 4.1. Anaerobic performance in evaluation of disabled athletes’ classification ....................................................... 89 4.1.1. Upper limbs anaerobic performance of wheelchair basketball athletes ...................................................................... 89 4.1.2. Upper limbs anaerobic performance of sitting volleyball athletes ...................................................................... 91 ##7#52#aSUZPUk1BVC1WaXJ0dWFsbw== List of contents 7 4.1.3. Upper limbs anaerobic performance of athletes with locomotor disabilities trained different sport disciplines .. 92 4.2. Game efficiency in evaluation of disabled athletes’ classification in team games ..................................................................................... 113 4.2.1. Game efficiency of female wheelchair basketball athletes representing different classes in World Championship 2006 ... 113 4.2.2. Game efficiency of male wheelchair basketball athletes representing different classes in World Championship 2006 ... 117 4.2.3. Game efficiency of female sitting volleyball athletes in World Championship 2006 .................................................. 121 4.2.4. Game efficiency of male sitting volleyball athletes in World Championship 2006 .................................................. 126 4.2.5. Game efficiency of wheelchair rugby athletes in European Championship 2006 ............................................ 132 4.3. Taxonomic frame of athletes’ classification in sport for persons with disabilities on example of wheelchair basketball ...................... 135 5. Discussion ................................................................................................. 144 5.1. Anaerobic performance in evaluation of disabled athletes’ classification ..................................................... 144 5.1.1. Upper limbs anaerobic performance of wheelchair basketball athletes ..................................................................................... 144 5.1.2. Upper limbs anaerobic performance of sitting volleyball athletes .................................................................... 148 5.1.3. Upper limbs anaerobic performance of athletes with locomotor disabilities trained different sport disciplines .......................... 150 5.2. Game efficiency in evaluation of disabled athletes’ classification in team games .................................................................................... 154 5.2.1. Game efficiency of female wheelchair basketball athletes representing different classes in World Championship 2006 .. 154 5.2.2. Game efficiency of male wheelchair basketball athletes represneting different classes in World Championship 2006 .. 159 5.2.3. Game efficiency of female sitting volleyball athletes in World Championshiop 2006 ................................................ 162 5.2.4. Game efficiency of male sitting volleyball athletes in World Championship 2006 .................................................. 165 ##7#52#aSUZPUk1BVC1WaXJ0dWFsbw== 8 Bartosz Molik 5.2.5. Game efficiency of wheelchair rugby athletes in European Championship 2006 ............................................ 167 5.3. Taxonomic frame of athletes’ classification in sport for persons with disabilities .................................................................................. 171 5.4. Using of different research methods in classification of athletes with disabilities .................................................................................. 172 6. Conclusions ............................................................................................... 189 0. References ................................................................................................. 190 0 Annexes ..................................................................................................... 205 List of figures .................................................................................................. 231 List of tables .................................................................................................... 233 ##7#52#aSUZPUk1BVC1WaXJ0dWFsbw== Wyrazy szczególnego podziękowania składam Panu Profesorowi Andrzejowi Kosmolowi, za wspieranie moich działań na polu naukowym, możliwość wspól- nych poszukiwań badawczych oraz prowadzenia konstruktywnych dyskusji. Pragnę podziękować moim kolegom i koleżankom z Katedry Teorii i Meto- dyki Nauczania Ruchu AWF Warszawa, w szczególności dr Natalii Morgulec- -Adamowicz za wspólne lata owocnej dyskusji naukowej. Wyrażam podziękowanie wszystkim osobom, które współpracowały ze mną na polu naukowym i przyczyniły się do rozwiązywania przedstawionych w książce problemów badawczych: dr James J. Laskin (University of Montana, USA), dr Laurie A. Malone (Lakeshore Foundation, USA), dr Kestutis Skucas (Lithuanian Academy of Physical Education, Litwa), Judy Wilson i Abu B. Yilla (University of Texas, USA), Urszuli Bidzie, Agnieszce Dąbrowskiej, Ewelinie Hyli, Tomaszowi Jeziorowi, Elżbiecie Lubelskiej, Michałowi Patrzałkowi, Mo- nice Sekreckiej (AWF Warszawa), Magdalenie Bogdan (Fundacja Aktywnej Re- habilitacji) oraz wielu innym osobom wchodzącym w skład zespołu badawczego. Chciałbym również podziękować prof. Janowi Gajewskiemu (AWF War- szawa) oraz dr Dorocie Więziak-Białowolskiej, dr Jarosławowi Podgórskiemu i dr Franciszkowi Stokowskiemu (Szkoła Głowna Handlowa w Warszawie) za udział w rozwijających dyskusjach, których efektem było różnorodne przedsta- wienie omawianych przez lata problemów naukowych. Wyrazy podziękowania składam moim współpracownikom z Międzynarodowej Federacji Koszykówki na Wózkach (IWBF): Maureen Orchard, Ron Coppenrath, Jan Bertling, Don Perriman, Regina da Costa, Anne Lachance, Dihn Tan Trien. Dziękuję za pomoc w organizacji badań Robertowi Kamińskiemu (PZSN „Start”) oraz Pavlowi Mustafins (WOVD). Pragnę podziękować trenerom klubowym oraz reprezentacji narodowych za pomoc w przeprowadzeniu badań. W szczególności chciałbym wyrazić wdzięcz- ność: Tadeuszowi Nowickiemu (IKS Warszawa), Piotrowi Jaroszewskiemu (IKS Płock), Bożydarowi Abadżijewowi, Tomaszowi Czarnkowi (PZSN „Start”), Adamowi Zawiślakowi (KSN Start Warszawa), Timowi Frick, Jerry Tonello, Mike Frogley, Jeff Dunbrack (Canadian Wheelchair Basketball Team, University of Illinois), Brent Hardin (University of Alabama), Ildiko Nyikos (Lakeshore Foundation, USA), Daug Garnetowi i Robertowi Szymanowi (NWBA, USA). Jestem bardzo wdzięczny wszystkim zawodnikom, którzy wyrazili zgodę na udział w badaniach. Ich aktywne uczestnictwo przyczyniło się do rozwiązania pre- zentowanych problemów badawczych. Chciałbym podziękować najważniejszym dla mnie osobom: Anecie, Marysi i Tomkowi. Kochani, to Wam dedykuję tę książkę. ##7#52#aSUZPUk1BVC1WaXJ0dWFsbw== Autor ##7#52#aSUZPUk1BVC1WaXJ0dWFsbw== Streszczenie Klasyfikacja zawodników niepełnosprawnych wydaje się zasadniczym proble- mem współczesnego sportu paraolimpijskiego. Jednak brak naukowej weryfikacji regulaminów klasyfikacji może stanowić istotną przeszkodę w dalszym rozwoju sportu na poziomie Igrzysk Paraolimpijskich. Sformułowano cztery cele pracy. Pierwszym była ocena wydolności beztle- nowej mięśni kończyn górnych zawodników różnych klas startowych w wybra- nych grach zespołowych niepełnosprawnych, drugim - charakterystyka skutecz- ności i aktywności gry zawodników różnych klas startowych w wybranych grach zespołowych niepełnosprawnych. Trzecim celem pracy była ocena systemów kla- syfikacyjnych w wybranych dyscyplinach paraolimpijskich, czwartym – opraco- wanie kryteriów oceny (wartości referencyjne) wydolności beztlenowej zawodni- ków z dysfunkcją narządu ruchu. Sformułowano dwie hipotezy badawcze: 1. Wydolność beztlenowa i skuteczność gry pozwalają na zweryfikowanie regu- laminów klasyfikacji w zespołowych grach sportowych niepełnosprawnych. 2. Wydolność beztlenowa oraz skuteczność w grach zespołowych związane są z możliwościami medyczno- funkcjonalnymi zawodników niepełnosprawnych. Dla weryfikacji postawionych hipotez badawczych oraz realizacji celów pra- cy zastosowano ocenę wydolności beztlenowej mięśni kończyn górnych oraz sku- teczności i aktywności gry zawodników z dysfunkcją narządu ruchu. Do oceny wydolności beztlenowej wyselekcjonowano grupę zawodników (mężczyźni) trenujących piłkę siatkową na siedząco oraz na stojąco, a także koszy- kówkę na wózkach. Do oceny wydolności beztlenowej wyselekcjonowano kobie- ty (n = 69) i mężczyzn (n = 301) z dysfunkcją narządu ruchu uprawiających sport. Badanych podzielono na trzy podstawowe grupy funkcjonalne (A, B, C) oraz trzy kategorie wiekowe (18 – 25 lat, 26 – 35 lat, powyżej 35 lat). Pomiaru wydolności beztlenowej mięśni kończyn górnych dokonano w 30-sekundowym teście Wingate przeprowadzonym na ergometrze ręcznym. ##7#52#aSUZPUk1BVC1WaXJ0dWFsbw== 12 Bartosz Molik Oceny skuteczności gry przeprowadzono na grupie zawodników trenujących koszykówkę na wózkach, rugby na wózkach oraz piłkę siatkową na siedząco, re- prezentujących najwyższy poziom zaawansowania sportowego. Dokonano ob- serwacji gry sportowców niepełnosprawnych podczas następujących zawodów: Mistrzostw Świata w Koszykówce na Wózkach Kobiet i Mężczyzn (Amsterdam, 2006 r.), Mistrzostw Świata w Piłce Siatkowej na Siedząco Kobiet i Mężczyzn (Roermond, 2006 r.) oraz Mistrzostw Europy w Rugby na Wózkach (Middlefart, 2005 r.). Badania wydolności beztlenowej oraz skuteczności gry pozwoliły na wery- fikację systemów klasyfikacyjnych w koszykówce na wózkach, rugby na wóz- kach i piłce siatkowej na siedząco. Dodatkowo opracowano wartości referencyjne 30-sekundowego testu Wingate. Na podstawie przeprowadzonych badań potwierdzono dwie hipotezy badaw- cze pracy. Stwierdzono, między innymi, że skuteczność gry i wydolność beztleno- wa stanowią obiektywne kryterium klasyfikacji zawodników niepełnosprawnych w sporcie paraolimpijskim. Im większe ograniczenie aktywności (większa dys- funkcja narządu ruchu), tym niższa wydolność beztlenowa i skuteczność gry za- wodników. Wyniki badań wskazały istnienie trzech zasadniczych grup medyczno – funkcjonalnych zawodników z dysfunkcją narządu ruchu, zróżnicowanych pod względem wydolności beztlenowej kończyn górnych. Bezwzględna moc średnia w 30-sekundowym teście Wingate na ergometrze ręcznym jest wskaźnikiem naj- bardziej różnicującym zawodników niepełnosprawnych. Wskazano na możliwość modyfikacji systemu klasyfikacji sportowców w koszykówce na wózkach i rugby na wózkach, potwierdzono natomiast prawidłowość zastosowanego regulaminu klasyfikacji w piłce siatkowej na siedząco. ##7#52#aSUZPUk1BVC1WaXJ0dWFsbw== Summary Classification of athletes with disabilities seems to be a fundamental problem in modern paralympic sport. Further development of sport at the level of Paralym- pic Games may be significantly hindered by the lack of scientific verification of classification rules. Four objectives of the study have been formulated. The first one was evalu- ation of anaerobic performance in the upper limbs of athletes in diverse start clas- ses in selected team games of athletes with disabilities, the second one – characte- risation of the playing efficiency and activity of athletes with disabilities in vario- us start classes in selected team games. The subsequent objective was to assess the classification systems in selected paralympic disciplines, and the fourth one – devi- sing evaluation criteria (reference values) for anaerobic performance athletes with a locomotor dysfunction. Two research hypotheses have been formulated: 1. Anaerobic performance and playing efficiency allow verification of classifi- cation rules in team sport games of athletes with disabilities. 2. Anaerobic performance and efficiency in team games are interrelated with medical and functional performance of athletes with disabilities. An appraisal of the upper limbs anaerobic performance of the extremities and the playing efficiency and activity of athletes with locomotor dysfunction was applied to verify the posed research hypotheses to allow implementation of the objectives of this study. To evaluate the anaerobic performance a group of athletes (men) was selec- ted, who are practicing sitting and standing volleyball, as well as wheelchair ba- sketball. To allow evaluation of the anaerobic performance chosen were women (n = 69) and men (n = 301) with a locomotor dysfunction practicing sport. The subjects were divided into three functional basic groups (A, B, C) and three age categories (18 – 25 years, 26 – 35 years, over 35 years). The anaerobic perfor- mance of muscles in the upper limbs was measured in a 30-second Wingate test carried out on an arm crank ergometer. ##7#52#aSUZPUk1BVC1WaXJ0dWFsbw== 14 Bartosz Molik The playing efficiency was evaluated on a group of athletes practicing wheel- chair basketball, wheelchair rugby and sitting basketball, who were representing the highest level of sport advancement. Observations were carried out of athletes with disabilities during the following competitions: Women’s and Men’s Gold Cup (World Championships) in Wheelchair Basketball (Amsterdam, 2006), Women’s and Men’s World Championships in Sitting Volleyball (Roermond, 2006) and Eu- ropean Championships in Wheelchair Rugby (Middlefart, 2005). Tests of anaerobic performance and playing efficiency allowed the verification of classification systems in wheelchair basketball, wheelchair rugby and sitting vol- leyball. In addition reference values in a 30-second Wingate test were worked out. Two research hypotheses adopted in our study have been confirmed on the basis of the conducted tests. It was found among others that the playing efficien- cy and the anaerobic performance are an objective criterion for classification of athletes with disabilities in Paralympic sport. The more severe the activity limita- tion (greater locomotor dysfunction), the lower is the anaerobic performance and playing efficiency of the athletes. Results of our studies have proven the existence of three basic medical and functional groups of athletes with locomotor dysfunc- tion, differentiated with respect to anaerobic performance in the upper limbs. The absolute mean power in a 30-second Wingate test on the arm crank ergometer is a measure that proves the biggest differentiation in athletes with disabilities. It was proven that there is a possibility of modifying the athlete classification system in wheelchair basketball and wheelchair rugby, and concurrently the correctness was confirmed of the adopted rules in sitting volleyball. ##7#52#aSUZPUk1BVC1WaXJ0dWFsbw== 1. Wstęp 1.1. Kierunki rozwoju sportu paraolimpijskiego We współczesnym ruchu sportowym osób niepełnosprawnych można wydzielić trzy niezależne nurty organizacyjne: ruch sportowy osób niesłyszących, ruch spor- towy osób z niepełnosprawnością intelektualną oraz ruch paraolimpijski. Pierw- szy z nich należy do najstarszych i został zapoczątkowany na arenie międzynaro- dowej w 1924 r. przez niesłyszącego Francuza Eugene Rubens-Alcais. Drugi zaini- cjowany został w 1968 r. przez siostrę prezydenta USA Eunice Kennedy-Shriver. Trzeci kierunek rozwoju sportu osób niepełnosprawnych zapoczątkowany został po II wojnie światowej przez Sir Ludwiga Guttmanna, neurochirurga i założycie- la Centrum Rehabilitacyjnego w Stoke Mandeville (Anglia). Każdy z tych ruchów rozwijał się niezależnie i organizuje oddzielnie co 4 lata – na wzór igrzysk olim- pijskich – własne letnie i zimowe igrzyska, tj. Światowe Igrzyska Głuchych (ang. Deaflympics), Światowe Igrzyska Olimpiad Specjalnych (ang. Special Olympics) oraz Igrzyska Paraolimpijskie (ang. Paralympic Games) (Kosmol 2008a). Strukturę organizacyjną sportu niepełnosprawnych na świecie ilustruje rycina 1. Ruch paraolimpijski jest wspierany przez 4 międzynarodowe organizacje sportowe niepełnosprawnych. Każda z nich odpowiada za rozwój sportu w różnych grupach dysfunkcji. Międzynarodowa Organizacja Sportu Niewidomych (IBSA) dba o roz- wój sportu osób ze schorzeniami w obrębie narządu wzroku. Międzynarodowa Fede- racja Sportu na Wózkach i Amputowanych (IWAS) odpowiada za sport osób z dys- funkcjami narządu ruchu. Międzynarodowa Organizacja Sportu i Rekreacji Osób z Porażeniem Mózgowym (CP-ISRA) rozwija aktywność ruchową osób z poraże- niem mózgowym, z kolei Międzynarodowa Federacja Sportu Osób z Niepełnospraw- nością Intelektualną (INAS-FID) zajmuje się sportem osób z niepełnosprawnością intelektualną w stopniu lekkim. Nadrzędną organizacją dla wymienionych czterech jest Międzynarodowy Komitet Paraolimpijski (IPC). Odpowiada on za organizację ##7#52#aSUZPUk1BVC1WaXJ0dWFsbw== 16 Bartosz Molik Igrzysk Paraolimpijkich (IP) – zawodów sportowych najwyższej rangi, w których biorą udział osoby z dysfunkcją narządu ruchu, porażeniem mózgowym, niewido- me i niedowidzące oraz z niepełnosprawnością intelektualną w stopniu lekkim. Ogól- ną charakterystykę letnich i zimowych Igrzysk Paraolimpijskich ilustruje tabela 1 i 2. Rycina 1. Organizacja sportu niepełnosprawnych na świecie. Figure 1. Organization of sport for persons with disabilities in the world. Tabela 1. Ogólna charakterystyka Letnich Igrzysk Paraolimpijskich Table 1. General characteristic of Summer Paralympic Games Nr I II III IV V VI VII VIII IX X XI XII XIII XIV Rok 1960 1964 1968 1972 1976 1980 1984 1988 1992 1996 2000 2004 2008 2012 Miejsce Rzym, Włochy Tokio, Japonia Tel Aviv, Izrael Heidelberg, RFN Toronto, Kanada Arnhem, Holandia Stoke Mandeville, Wielka Brytania Nowy York, USA Seul, Korea Płd. Barcelona, Hiszpania Atlanta, USA Sydney, Australia Ateny, Grecja Pekin, Chiny Londyn, Wielka Brytania Rodzaj niepełnosprawności* Kraje Liczba zawodników URK URK URK URK URK, A, B, L URK, A, B, CP. L URK A, B, CP. L URK, A, B, CP. L URK, A, B, CP. L URK, A, B, CP. L, ID URK, A, B, CP. L, ID URK, A, B, CP, L URK, A, B, CP, L, ID URK, A, B, CP, L, ID 23 21 29 43 42 42 41 45 61 82 103 123 136 146 400 375 730 984 1657 1055 1100 1800 3053 3020 3195 3824 3969 3951 Źródło: Jahnke, Schüle (2006), Kosmol i wsp. (2008b) w modyfikacji własnej * URK – uszkodzenie rdzenia kręgowego, A – amputacje, B – niewidomi i słabowidzący, CP – porażenia mózgowe, L – Les Autres (inne schorzenia narządu ruchu), ID – niepełnosprawność intelektualna ##7#52#aSUZPUk1BVC1WaXJ0dWFsbw== 1. Wstęp 17 Tabela 2. Ogólna charakterystyka Zimowych Igrzysk Paraolimpijskich Table 2. General characteristic of Winter Paralympic Games Rodzaj Miejsce Nr Rok niepełnosprawności* Kraje Liczba zawodników I II III IV V VI VII VIII IX X 1976 1980 1984 1988 1992 1994 1998 2002 2006 2010 Örnsköldsvik, Szwecja B, A Geilo, Norwegia Innsbruck, Austria Innsbruck, Austria Tignes-Albertville, Francja Lillehammer, Norwegia Nagano, Japonia Salt Lake City, USA Turyn, Włochy Vancouver, Kanada URK, A, B, CP, L URK, A, B, CP, L URK, A, B, CP, L URK, A, B, CP, L URK, A, B, CP, L URK, A, B, CP, L, ID URK, A, B, CP, L URK, A, B, CP, L URK, A, B, CP, L, ID 14 18 22 22 24 31 32 36 23 250 350 350 397 475 500 571 416 477 Źródło: Jahnke, Schüle (2006), Kosmol i wsp. (2008b) w modyfikacji własnej. * URK – uszkodzenie rdzenia kręgowego, A – amputacje, B – niewidomi i słabowidzący, CP – porażenia mózgowe, L – Les Autres (inne schorzenia narządu ruchu), ID – niepełnosprawność intelektualna Już prawie trzydzieści lat temu widoczne były silne wpływy rehabilitacji na funkcjonowanie osób niepełnosprawnych, w tym na ich uczestnictwo w sporcie. Zmieniającą się rolę i znaczenie sportu niepełnosprawnych na arenie międzynaro- dowej można dostrzec w opracowaniu Orzecha i Sobieckiej (1989), w którym pod- kreślono integracyjny charakter sportu i jego powszechność. Zmiany w światowym sporcie niepełnosprawnych w ostatnich latach pokazu- ją, że będzie się on rozwijał z większym naciskiem na zdolności jego uczestników, a to z kolei uwidoczni się bardziej we współzawodnictwie niż tylko w uczestnic- twie (Jahnke, Schüle 2006). Głównym celem IPC, od momentu utworzenia w roku 1989, jest organizowanie igrzysk paraolimpijskich (IP) oraz rozwijanie i promo- wanie ruchu paraolimpijskiego na świecie. W 2001 r. odbył się strategiczny kon- gres IPC w Kuala Lumpur (Malezja), w trakcie którego wyznaczono obszary wy- magające szczególnie dynamicznych działań, do których zaliczono: współpracę IPC z Międzynarodowym Komitetem Olimpijskim (MKOl), rozwój sportu ko- biet, rozwój nowych dyscyplin w programie IP, politykę antydopingową, uprosz- czenie systemu klasyfikacji oraz stworzenie kryteriów klasyfikacyjnych dla osób z niepełnosprawnością intelektualną w stopniu lekkim (INAS-FID), edukację pa- raolimpijską oraz promocję i system wspierania ruchu paraolimpijskiego w kra- jach rozwijających się (Craven 2003, Doll-Tepper 2003, Reiff 2002). Według DePauw i Gawron (1995, 2005) główne kierunki zmian w sporcie niepełnosprawnych w XXI w. będą związane z rozległym rozwojem programu ##7#52#aSUZPUk1BVC1WaXJ0dWFsbw== 18 Bartosz Molik sportowego osób niepełnosprawnych, ukierunkowanym na współzawodnictwo krajowe i międzynarodowe na poziomie mistrzowskim. Przykładem jest tworzenie się i funkcjonowanie niezależnych federacji w poszczególnych dyscyplinach spor- tu paraolimpijskiego (IWBF1, WOVD2, IWRF3, IWFC4, IWTF5, ISCD6). Innym kierunkiem zmian będzie tworzenie wielodyscyplinowych organizacji sportowych niepełnosprawnych z silnymi powiązaniami z organizacjami krajowymi i między- narodowymi. Doświadczenia pokazują, że obok takich rozwiązań tworzy się coraz więcej organizacji jednodyscyplinowych. Należy podkreślić dążenie zawodników do osiągnięcia najwyższego poziomu mistrzostwa sportowego oraz wzrastającą specjalizację w różnych dyscyplinach sportu. Klasyfikacja i współzawodnictwo sportowe będą zorientowane bardziej na specyficzne zdolności niż na rodzaj po- siadanej dysfunkcji. Przewiduje się również wzrastającą liczbę niepełnospraw- nych (młodzieży, dorosłych, seniorów) uczestniczących w sporcie na wszystkich poziomach, jak również większy udział w sporcie niepełnosprawnych trenerów i instruktorów, menadżerów i administratorów przygotowanych do pracy z grupą osób ze specjalnymi potrzebami. Podsumowując powyższe, można stwierdzić, że największy wpływ na rozwój sportu niepełnosprawnych będą miały: zmiany w podejściu społeczeństwa do osób z niepełnosprawnością - większa integracja i włączenie (ang. inclusion), wzrasta- jąca popularność sportu w skali globalnej (wprowadzanie nowych dyscyplin spor- tu oraz grup niepełnosprawnych, wzrastająca liczba startujących zawodników jak i krajów, rozwijanie systemu zawodów od szczebla podstawowego do mistrzow- skiego), wpływ środków masowego przekazu (TV, internet, prasa, radio), postęp technologiczny (doskonalenie sprzętu i urządzeń sportowych) oraz przygotowa- nie kadry szkoleniowej (w tym także wśród osób niepełnosprawnych). Podkre- ślić należy istotny wpływ rozwoju badań naukowych, a w tym szczególnie: coraz lepsze poznanie możliwości funkcjonalnych i właściwości psychomotorycznych osób z różnymi dysfunkcjami (badania fizjologiczne, psychologiczne) oraz rozwój metod treningowych i techniki w różnych dyscyplinach sportu (badania biomecha- niczne, teoretyczne i praktyczne podstawy treningu). International Wheelchair Basketball Federation – Międzynarodowa Federacja Koszykówki na Wózkach 2 World Organisation Volleyball for Disabled – Światowa Organizacja Piłki Siatkowej Niepełnosprawnych International Wheekchair Rugby Federation – Międzynarodowa Federacja Rugby na Wózkach International Wheelchair Fencing Committee – Międzynarodowy Komitet Szermierki na Wóz- kach International Wheelchair Tennis Federation – Międzynarodowa Federacja Tenisa na Wózkach International Shooting Committee for Disabled – Międzynarodowy Komitet Strzelectwa Niepełnosprawnych 1 3 4 5 6 ##7#52#aSUZPUk1BVC1WaXJ0dWFsbw== 1. Wstęp 19 Obok tych zmian, w ruchu sportowym niepełnosprawnych należy dostrzec także istniejące zagrożenia oraz czynniki mogące ograniczać tempo jego rozwoju, takie jak: niska świadomość potrzeb osób niepełnosprawnych w zakresie sportu, ich niski status materialny, złożoność klasyfikacji zawodników oraz doping. O rozwoju sportu paraolimpijskiego świadczą wyraźnie rezultaty osiągane przez niepełnosprawnych sportowców. Postęp technologiczny, optymalizacja pro- cesów szkolenia, wykorzystywanie dorobku naukowego sportu pełnosprawnych, coraz większa motywacja finansowa powoduje, że wyniki osiągane obecnie wielo- krotnie przewyższają rezultaty sprzed kilkunastu, czy kilkudziesięciu lat. Niektóre wyniki osiągane przez niepełnosprawnych pozwalają na rywalizację ze sportow- cami pełnosprawnymi. Taki kierunek jest efektem nie tylko modyfikacji szkolenia osób niepełno- sprawnych, ale również zmian w postrzeganiu osób niepełnosprawnych przez społeczeństwo, a przede wszystkim akceptacji osób ze specjalnymi potrzebami. Pozytywne nastawienie społeczeństwa do osób niepełnosprawnych sprzyja rów- nież ewolucji podejścia do aktywności sportowej tej grupy osób: od rehabilitacji i rekreacji do sportu wyczynowego w końcu XX w. oraz jednoczenia się sportu olimpijskiego i paraolimpijskiego w XXI w. Ważnym czynnikiem wpływającym na jakość współzawodnictwa w sporcie niepełnosprawnych jest klasyfikacja zawodników. Klasyfikacja jest obecna w za- wodach na poziomie olimpijskim, jak i paraolimpijskim, a różnice dotyczą jedy- nie kryteriów podziału. Przykładem jest klasyfikowanie sportowców pełnospraw- nych do kategorii wagowych w judo, zapasach, boksie czy podnoszeniu ciężarów. W sporcie osób niepełnosprawnych dodatkowe kryterium klasyfikacji stanowi ro- dzaj niepełnosprawności albo poziom możliwości funkcjonalnych. 1.2. Znaczenie klasyfikacji zawodników w rywalizacji paraolimpijskiej 1.2.1. Systemy klasyfikacyjne i ich wpływ na rozwój sportu paraolimpijskiego Według definicji Szymczyka (1978) klasyfikacja, to “systematyczny podział czegoś, np. przedmiotów lub zjawisk na klasy, działy, poddziały itp. według okre- ślonej zasady; zaklasyfikowanie danego zjawiska lub przedmiotu do odpowiednie- go działu, grupy itp. (...) ocena kogoś lub czegoś w skali porównawczej; ocena wy- ników w nauce, sporcie: (...). Klasyfikacja uczniów, zawodników, drużyn”. Z kolei Fleishman i Quaintance (1984) definiują, że klasyfikacja, to „uporządkowanie lub ##7#52#aSUZPUk1BVC1WaXJ0dWFsbw== 20 Bartosz Molik rozmieszczenie rzeczy lub jednostek do grup lub klas na podstawie ich zależności opartych na dających się zaobserwować lub wnioskować właściwościach”. W analogiczny sposób klasyfikacja definiowana jest w sporcie niepełnospraw- nych. Jest to podział zawodników niepełnosprawnych, mający na celu ujęcie w grupy i klasy osób o identycznym lub zbliżonym stopniu dysfunkcji. Według Tweedy (2002) klasyfikacja zawodników niepełnosprawnych jest przyporządko- waniem konkretnych uszkodzeń struktury i funkcji do klas opartych na zakresie, w którym zawodnicy doświadczeni ograniczeniem aktywności są identyfikowani do określonych konkurencji lub dyscyplin sportowych. Podział zawodników według takich kryteriów jest nieodzownym elemen- tem współczesnego sportu niepełnosprawnych. W klasach występują sportowcy o podobnym stopniu niepełnosprawności lub możliwościach funkcjonalnych. Stąd w jednej konkurencji, w zależności od liczby klas startowych, wręczanych jest kilka lub kilkanaście złotych medali. Takie rozwiązania są preferowane głównie w sportach indywidualnych. Głównym celem klasyfikacji w sporcie niepełnosprawnych jest wyrównywa- nie szans sportowców w rywalizacji sportowej. Poprzez wyrównywanie szans na- leży rozumieć równość szans sportowców z różnymi dysfunkcjami (możliwościa- mi funkcjonalnymi) w osiąganiu złotego medalu paraolimpijskiego. Rodzaj scho- rzenia oraz możliwości funkcjonalne osób startujących w jednej klasie startowej nie mogą się istotnie różnić, tak aby nie przekreślały szans słabszych zawodni- ków w rywalizacji o najwyższe cele sportowe (Strohkendl 2001). Według Tweedy (2002) celem klasyfikacji jest umożliwienie i ułatwienie sprawiedliwej rywalizacji sportowej między zawodnikami poprzez minimalizowanie wpływu konkretnych uszkodzeń i/lub funkcji na wynik rywalizacji. W konsekwencji o zwycięstwie czy porażce w rywalizacji sportowej niepełnosprawnych powinien decydować talent, trening, umiejętności, doświadczenie, kreatywność, koncentracja, motywacja za- wodnika, a nie różnice związane z rodzajem dysfunkcji (np. poziom uszkodzenia rdzenia kręgowego, stopień spastyczności, rodzaj amputacji itp.) (Howe, Jones 2006, Richter i wsp. 1992, Sherril 1999, Strohkendl 2001, Vanlandewijck, Chap- pel 1996). Zgodnie z najnowszymi wytycznymi zawartymi w Kodzie Klasyfika- cyjnym IPC, celem klasyfikacji jest minimalizowanie wpływu niepełnosprawno- ści na wynik rywalizacji sportowej (IPC 2007). W ten sposób klasyfikacja powin- na przyczyniać się do popularyzacji sportu niepełnosprawnych i zwiększenia licz- by sportowców niepełnosprawnych (Vanlandewijck, Chappel 1996). Według Jones i Howe (2005) zwycięstwo powinno zależeć jedynie od przygo- towania i wytrenowania zawodników. O ile cel klasyfikacji jest prawidłowo reali- zowany w sporcie pełnosprawnych, to w sporcie niepełnosprawnych budzi wiele ##7#52#aSUZPUk1BVC1WaXJ0dWFsbw== 1. Wstęp 21 kontrowersji. Wynika to m.in. z faktu, że rozwiązania wprowadzone w systemach klasyfikacji nie zawsze spełniają oczekiwania osób związanych ze sportem niepeł- nosprawnych. Od wielu lat trwają poszukiwania optymalnego systemu podziału klasyfikowanych zawodników. Sherrill (1999) stwierdziła wręcz, że klasyfikacja jest istotą sportu niepełno- sprawnych i obszarem, w którym badania naukowe są najbardziej potrzebne. W pierwszych latach rozwoju ruchu paraolimpijskiego nie tworzono podzia- łów zawodników na klasy. Tak było w początkowym okresie rozwoju koszykówki na wózkach (lata 40. i początek 50.), kiedy w rywalizacji brały udział głównie osoby z uszkodzeniem rdzenia kręgowego. Zwiększająca się liczba zawodników z różnymi rodzajami schorzeń oraz coraz wyższy poziom zaawansowania sporto- wego spowodowały poszukiwanie obiektywnych sposobów wyrównywania szans osób niepełnosprawnych w rywalizacji sportowej. W latach 50. dokonano podzia- łu zawodników z uszkodzeniem rdzenia kręgowego, grających w koszykówkę na wózkach, na dwie grupy zawodników: z całkowitym oraz częściowym uszkodze- niem rdzenia kręgowego (Paralympic Spirit 1996). Początkowo wykorzystywano system klasyfikacji oparty na rozpoznaniu me- dycznym i badaniu lekarskim niepełnosprawnych sportowców. Nosił on nazwę klasyfikacji medycznej (Davis, Ferrara 1996). Klasyfikacja medyczna W klasyfikacji medycznej ocenie podlega przede wszystkim rodzaj schorzenia zawodnika, deficyt mięśniowy i zakres ruchów w stawach. Do oceny potencja- łu sportowca wykorzystuje się wybrane testy kliniczne, m.in. test Lovetta oraz Danielsa i Worthinghama (Hislop 2002). Stosowane są również inne testy mo- gące potwierdzić słuszność przydziału zawodnika do klasy startowej, np. ocena długości kikuta, pomiar długości kończyn, ocena zdolności koordynacyjnych oraz napięcia mięśniowego. Ten system klasyfikacji wymaga odpowiedniej wie- dzy medycznej, dlatego też klasyfikatorami są głównie lekarze oraz fizjoterapeuci (Davis, Ferrara 1996, McCann 1971). Krytycy tego systemu klasyfikacji podkreślają małą skuteczność testów kli- nicznych w ocenie zawodników. Sportowcy, w wielu przypadkach, próbują sy- mulować swoją niepełnosprawność tak, aby zostać sklasyfikowanym do klasy o niższej sprawności. Stosując testy siły mięśni trudno jest ocenić rzeczywisty stan zawodnika, gdy nie wykazuje on maksimum zaangażowania (Natvig 1994, Strohkendl 2001). Ocena medyczna zawodników była skuteczna, gdy analizowano jednorodne grupy niepełnosprawności. Jednak w wielu dyscyplinach, dla zwiększenia popu- ##7#52#aSUZPUk1BVC1WaXJ0dWFsbw== 22 Bartosz Molik larności i poziomu sportowego zawodników, do wspólnych startów dopuszczano zawodników o różnych rodzajach dysfunkcji (np. w koszykówce na wózkach). Pierwsze lata rozwoju tej dyscypliny umożliwiały udział w zawodach jedynie oso- bom z uszkodzeniem rdzenia kręgowego i wtedy klasyfikacja medyczna zawod- ników była wystarczająca. Z chwilą dopuszczenia do gry zawodników z innymi rodzajami schorzeń, w tym osób posiadających funkcję lokomocji, zmalała sku- teczność testów klinicznych. Sytuacja ta wymusiła poszukiwanie innych metod klasyfikacji. Pojawiły się również wątpliwości dotyczące skuteczności wybranych testów klinicznych w ocenie niepełnosprawnych sportowców i propozycje ich mo- dyfikacji (Boelter i wsp. 1978, Tweedy i wsp. 2006). Klasyfikacja funkcjonalna W wyniku zmian regulaminowych w koszykówce na wózkach w drugiej poło- wie lat 60. klasyfikowano do jednej klasy startowej sportowców różnych rodzajów schorzeń (Owen 1982). Takie zmiany powodowały, że zawodnicy mogli różnić się między sobą rodzajem schorzenia, podczas gdy ich możliwości funkcjonalne były podobne. Istotną zmianą było wprowadzenie do oficjalnych zawodów dru- giego systemu klasyfikacji, którego zasadniczym elementem była ocena możliwo- ści funkcjonalnych sportowców. Była to tzw. klasyfikacja funkcjonalna, określana również jako „klasyfikacja przez obserwację”. Klasyfikację funkcjonalną wprowadzono w latach 70. w grupie zawodników z porażeniem mózgowym, w wyniku stwierdzenia zbyt dużego zróżnicowania funkcjonalnego tych osób (Natvig 1994). Natomiast zaproponowany w 1982 r. regulamin klasyfikacji w koszykówce na wózkach był pierwszym, opartym na metodzie obserwacji możliwości funkcjonalnych zawodników, systemem wpro- wadzonym do konkretnej dyscypliny sportu paraolimpijskiego (Strohkendl 1986). System klasyfikacji funkcjonalnej polega na ocenie możliwości funkcjonalnych, gdzie ocenie podlegają tylko te elementy, które są istotne dla przebiegu określonej konkurencji lub dyscypliny. Szeroko pojęta niepełnosprawność nie musi łączyć się z ograniczeniami możliwości w danej dyscyplinie sportu. Amputacja stopy nie ogra- nicza szans w rywalizacji w strzelectwie sportowym z pełnosprawnymi sportowca- mi. Eliminuje jednak z równorzędnej walki z koszykarzami grającymi na stojąco. Metoda oceny funkcjonalnej sportowców oparta jest na dwóch podstawowych sposobach działania. Część regulaminów klasyfikacji wykorzystuje testy analizu- jące wybrane (specyficzne dla dyscypliny) funkcje organizmu m.in. chwyt ręki (np. wybrane testy oceny siły mięśni dla zawodników uprawiających rugby na wózkach). W wielu przypadkach do oceny konkretnych ruchów, partii mięśnio- wych niezbędnych do wykonania zadania ruchowego, stosowane są testy medycz- ##7#52#aSUZPUk1BVC1WaXJ0dWFsbw== 1. Wstęp 23 ne (np. test Lovetta). Innym sposobem analizy jest tzw. klasyfikacja przez obser- wację (np. koszykówka na wózkach, żeglarstwo, rugby na wózkach). Sposób ten polega na obserwacji przez klasyfikatorów możliwości funkcjonalnych zawodnika w trakcie zawodów lub treningów. W tym systemie oceny klasyfikatorami mogą być nie tylko doświadczeni leka- rze i fizjoterapeuci, ale chociażby trenerzy i zawodnicy z dużym doświadczeniem. Od klasyfikatorów funkcjonalnych wymaga się nie tylko znajomości schorzeń, możliwości funkcjonalnych, ale również dobrej znajomości specyfiki dyscypli- ny. Takie umiejętności ułatwiają ocenę rzeczywistych możliwości zawodników z uwzględnieniem ich przydatności w walce sportowej. System klasyfikacji funkcjonalnej preferowany jest m.in. w koszykówce na wózkach. Podczas obserwacji analizowane są elementy typowe dla tej dyscy- pliny, takie jak: sposób napędzania wózka, wykonywanie rzutów do kosza, po- dań i chwytów piłki, kozłowania piłki czy reakcje na kontakt z innym wózkiem. Szczegółowa analiza tych elementów jest podstawą klasyfikowania zawodnika (Courbariaux 1996, IWBF 2004, Strohkendl 1986). Dwa systemy klasyfikacji, medyczny i funkcjonalny, różnią się między sobą metodą oceny zawodników niepełnosprawnych. Z jednej strony stosowane są testy kliniczne, z drugiej analiza możliwości funkcjonalnych, głównie poprzez obser- wację zawodnika podczas rywalizacji sportowej. W klasyfikacji medycznej kla- syfikator skupia się na deficycie, tzn. analizuje ograniczenia udziału zawodnika w rywalizacji sportowej (np. ocenia ograniczenie ruchomości w stawach, siłę mię- śniową). W klasyfikacji funkcjonalnej klasyfikator koncentruje się na możliwo- ściach funkcjonalnych, opisując, co sportowiec jest w stanie wykonać lub w jaki sposób kompensuje pewne niedobory podczas rywalizacji. Aktualne regulaminy klasyfikacji wykorzystują kryteria oceny typowe dla obu systemów. Dla przykładu, w klasyfikacji generalnej dominuje aspekt medyczny, jednak możliwa jest analiza funkcjonalna w grupie osób z porażeniami mózgowy- mi. Z kolei klasyfikacja funkcjonalna w koszykówce na wózkach (np. obserwacja sposobu napędzania wózka, rzutu do kosza czy podania piłki) wykorzystuje ele- menty systemu medycznego (np. pomiar długości kikutów, badanie kliniczne osób z minimum niepełnosprawności). Dyskusje prowadzone wśród znawców problematyki nie pozwalają jedno- znacznie określić poziomu obiektywności i skuteczności stosowanych systemów klasyfikacji. Jest to uzależnione od wielu czynników: rodzaju dyscypliny i jej spe- cyfiki, przebiegu zawodów i możliwości proceduralnych związanych z analizą, te- stowaniem sportowców, rodzajem dysfunkcji zawodników rywalizujących w jed- nej dyscyplinie (Hedman 2003, Molik, Kosmol 2003). ##7#52#aSUZPUk1BVC1WaXJ0dWFsbw== 24 Bartosz Molik W 1992 r., Międzynarodowy Komitet Koordynacyjny (ICC) oraz Olimpijski Komitet Organizacyjny (COOB’92) wyznaczyły kierunek modyfikacji istnieją- cych systemów klasyfikacji, postulując wprowadzenie klasyfikacji funkcjonalnej jako systemu podziału zawodników na klasy startowe. Drugi postulat wiązał się z ujednoliceniem systemów poprzez łączenie (pośrednio redukcję) klas o podob- nych rodzajach niepełnosprawności i możliwościach funkcjonalnych. Od tego czasu pojawiło się wiele propozycji wprowadzenia nowych kryteriów oceny, a przez to innego podziału na klasy, np. w grupie osób z amputacjami w ob- rębie kończyn klasyfikację rozpoczęto od podziału na 27 różnych klas ze względu na poziom amputacji, aby z czasem zredukować ich liczbę do 9, a w niektórych przypadkach nawet do 5 lub 6 klas (Natvig 1994). Obydwa systemy klasyfikacji (medyczny i funkcjonalny) obowiązują do dnia dzisiejszego i są wykorzystywane w różnym stopniu, w zależności od dyscypliny sportu. Podział na klasyfikację medyczną i funkcjonalną związany jest z zastosowaną metodą oceny umożliwiającą podział zawodników na odpowiednie klasy startowe. Natomiast inny podział wyróżnia klasyfikację generalną (ogólną) oraz specyficzną w dyscyplinach paraolimpijskich (ang. sport-specific classification). Klasyfikacja generalna (ogólna) zawodników niepełnosprawnych W wyniku rozwoju systemów klasyfikacyjnych opracowana została tzw. klasyfi- kacja generalna (ogólna) zawodników niepełnosprawnych. Regulaminy klasyfikacji generalnej zostały ustalone przez najważniejsze międzynarodowe organizacje spor- towe niepełnosprawnych: ISMWSF7, ISOD8, CP-ISRA, IBSA i INAS-FID. System ten charakteryzował się tym, iż klasyfikacji podlegała jedna grupa schorzeń, bez uwzględnienia specyfiki i potrzeb związanych z wybraną dyscypliną sportu. System klasyfikacji według ISMWSF System ten dotyczy osób poruszających się na wózkach. Klasyfikacja obejmuje nie tylko osoby z uszkodzeniem rdzenia kręgowego, ale również po przebytym poliomyeli- tis a. acuta (zapalenie rogów przednich rdzenia kręgowego, inaczej – choroba Heinego- Medina), a także z przepukliną oponowo-rdzeniową (Molik 2003). Analizie poddawa- ny jest poziom uszkodzenia oraz deficyt mięśniowy badanych. Dzieli ona sportowców na sześć klas. Dodatkowo w obrębie klasy 1 (uszkodzenia czterokończynowe – uszko- dzenie rdzenia kręgowego w odcinku szyjnym) wyróżniono podklasy A, B i C. 7 8 IWAS po połączeniu ISOD i ISMWSF IWAS po połączeniu ISOD i ISMWSF ##7#52#aSUZPUk1BVC1WaXJ0dWFsbw==
Pobierz darmowy fragment (pdf)

Gdzie kupić całą publikację:

Wydolność beztlenowa i skuteczność w grach zespołowych a klasyfikacja zawodników niepełnosprawnych
Autor:

Opinie na temat publikacji:


Inne popularne pozycje z tej kategorii:


Czytaj również:


Prowadzisz stronę lub blog? Wstaw link do fragmentu tej książki i współpracuj z Cyfroteką: