Cyfroteka.pl

klikaj i czytaj online

Cyfro
Czytomierz
00268 010979 7496706 na godz. na dobę w sumie
Wykładnia i stosowanie prawa wspólnotowego - ebook/pdf
Wykładnia i stosowanie prawa wspólnotowego - ebook/pdf
Autor: Liczba stron: 266
Wydawca: Wolters Kluwer Język publikacji: polski
ISBN: 978-83-264-2207-2 Data wydania:
Lektor:
Kategoria: ebooki >> prawo i podatki
Porównaj ceny (książka, ebook, audiobook).
Celem pracy jest ukazanie roli wykładni operatywnej ETS, czyli tzw. case law, w procesie stosowania prawa wspólnotowego przez sądy ponadnarodowe i krajowe.
Autorka opisuje odmienności i podobieństwa modelu stosowania i interpretacji prawa wspólnotowego w stosunku do prawa krajowego. Na uwagę zasługuje szerokie ujęcie wykładni (rozumianej jako interpretacja źródeł prawa, ale także etap ustaleń owych źródeł mających stanowić podstawę danej decyzji), a także odwołania do bogatej literatury europejskiej i próba 'nałożenia' na wnioski stamtąd płynące niektórych polskich koncepcji teoretycznoprawnych.
Znajdź podobne książki

Darmowy fragment publikacji:

Wykładnia i stosowanie prawa wspólnotowego Anna Kalisz monografi e Stan prawny na 1 czerwca 2007 r. Recenzenci: prof. dr hab. Marek Zirk-Sadowski dr hab. Andrzej Korybski, prof. nadzw. Uniwersytetu Marii Curie-Skłodowskiej Redakcja: Joanna Fitt Wydawca: Anna Berska Sk³ad, ³amanie: Anna Atanaziewicz © Copyright by Wolters Kluwer Polska Sp. z o.o., 2007 ISBN: 978-83-7526-221-6 ISSN 1897-4392 Wydane przez: Wolters Kluwer Polska Sp. z o.o. Redakcja Wydawnictw Książkowych i Czasopism Prawniczych 01-231 Warszawa, ul. Płocka 5a tel. (022) 535 80 00 Redakcja Książek 31-156 Kraków, ul. Zacisze 7 tel. (012) 630 46 00 e-mail: ksiazki@wolterskluwer.pl www.wolterskluwer.pl Księgarnia internetowa www.profinfo.pl Druk i oprawa: Sowa — Druk na życzenie, www.sowadruk.pl, tel. (22) 431 81 40 Chciałabym serdecznie podziękować za okazaną pomoc i życzliwość promotorowi mojej rozprawy doktorskiej Prof. dr. hab. Leszkowi Leszczyńskiemu, kierownikowi Katedry Teorii i Filozofii Prawa WPiA UMCS w Lublinie. Wyrazy wdzięczności kieruję także do Prof. dr. hab. Marka Zirk–Sadowskiego oraz Dr. hab., prof. UMCS, Andrzeja Korybskiego, a także do wszystkich innych osób, których cenne uwagi krytyczne pozwoliły mi nadać pracy obecny kształt. Spis treści Wykaz skrótów................................................................................................... .11 Akty.prawne,.dokumenty.i.periodyki........................................................ .11 Sądy.i.organizacje.polskie.i.międzynarodowe.......................................... .12 Wstęp.................................................................................................................... .15 Rozdział I Struktura systemu prawnego Wspólnot Europejskich............................. .19 1.. Prawo.pierwotne.(„konstytucyjne”)...................................................... .21 2.. Prawo.stanowione.przez.organy.i.instytucje. .....Wspólnot.Europejskich............................................................................ .24 3.. Prawo.międzynarodowe.Wspólnot.Europejskich............................... .29 4.. Case–law (orzecznictwo.ETS)................................................................... .30 5.. Prawo.wewnętrzne.Wspólnot.Europejskich........................................ .32 6.. Prawo.wspólnotowe.a.prawo.II.i.III.filaru.Unii.Europejskiej............ .33 Rozdział II Cechy prawa Wspólnot Europejskich w kontekście jego stosowania.................................................................................................. .35 1.. Podstawowe.cechy.prawa.Wspólnot.Europejskich............................. .35 1.1..Subsydiarność.wobec.prawa.krajowego..................................................... 36 1.2..Bezpośrednie.obowiązywanie.w.krajowych.porządkach. .......prawnych.......................................................................................................... 38 1.3..Bezpośrednie.stosowanie.i.skuteczność.prawa.wspólnotowego............ 41 1.4..Dualizm.stosowania.prawa.wspólnotowego............................................. 45 2.. Teoretycznoprawne.uwagi.o.stosowaniu.prawa. wspólnotowego.......................................................................................................51  Spis treści Rozdział III Zastosowanie aktów prawa wspólnotowego.............................................. .56 1.. Intuicje.przedinterpretacyjne................................................................. .56 2.. Stosowanie.przepisów.prawa.wspólnotowego................................... .58 2.1..Prawo.pierwotne.Wspólnot.Europejskich...................................................59 2.2..Prawo.międzynarodowe.Wspólnot.Europejskich..................................... 62 2.3..Prawo.pochodne.Wspólnot.Europejskich................................................... 1 2.3.1..Rozporządzenia.prawa.pochodnego................................................. 1 2.3.2..Dyrektywy.prawa.pochodnego......................................................... 5 2.3.3..Decyzje.prawa.pochodnego................................................................ 82 2.3.4..Soft law.................................................................................................... 84 Rozdział IV Złożone ustalenia walidacyjne. Relacje z innymi systemami prawa.........88 1...Zastosowanie.przepisów.spoza.systemu.prawa.WE. . w.decyzjach.wspólnotowych.................................................................. .88 1.1..Prawo.krajowe.i.prawo.międzynarodowe...................................................88 1.2..Przepisy.prawne.II.i.III.filaru.Unii.Europejskiej........................................ 91 2...Argumentacje.kolizyjne.i.inferencyjne.w.stosowaniu.prawa. .....wspólnotowego......................................................................................... .91 2.1..Argumentacje.i.reguły.kolizyjne................................................................... 91 2.2..Argumentacje.i.reguły.inferencyjne............................................................ 96 3.. Pierwszeństwo.stosowania.prawa.wspólnotowego.......................... .100 3.1..Zasada.pierwszeństwa.prawa.wspólnotowego.wobec.krajowego. . w.praktyce.ETS.............................................................................................. 100 3.2..Zasada.pierwszeństwa.w.orzecznictwie.polskiego.Trybunału. . Konstytucyjnego........................................................................................... 10 Rozdział V Zastosowanie orzecznictwa, zasad ogólnych i kryteriów pozaprawnych.................................................................................................. .111 1.. Zastosowanie.orzeczeń.sądowych....................................................... .113 1.1..Decyzje.organów.wspólnotowych............................................................. 114 1.2..Decyzje.międzynarodowe.i.decyzje.sądów.krajowych.......................... 121 2.. Zastosowanie.zasad.ogólnych.............................................................. .125 2.1..Zasady.ogólne.prawa.wspólnotowego..................................................... 125 2.2..Zasady.ogólne.prawa.międzynarodowego.i.krajowego........................ 130 3.. Zastosowanie.zwyczaju......................................................................... .138 3.1..Zwyczaje.wspólnotowe............................................................................... 138 3.2..Zwyczaje.międzynarodowe.i.krajowe....................................................... 141 8 Spis treści 4.. Odesłania.pozaprawne.w.prawie.wspólnotowym........................... .145 4.1..Ocenne.kryteria.otwarte.............................................................................. 145 4.2..Zwroty.szacunkowe...................................................................................... 148 Rozdział VI Reguły interpretacyjne wykorzystywane przez ETS.............................. .151 1.. Argumentacje.językowe......................................................................... .152 1.1..Interpretacja.przepisów.prawa.wspólnotowego..................................... 156 1.2..Interpretacja.źródeł.„niepisanych”............................................................ 159 2.. Argumentacje.systemowe...................................................................... .160 2.1..Wykładnia.kontekstualna............................................................................ 160 2.2..Wykładnia.systemowo–aksjologiczna....................................................... 163 3.. Argumentacje.pozasystemowe............................................................. .164 3.1.Argumentacje.celowościowo–funkcjonalne.............................................. 164 3.2..Argumentacje.aksjologiczne........................................................................ 12 4.. Konkluzje.................................................................................................. .14 Rozdział VII Rekonstrukcja normy prawa wspólnotowego w decyzjach krajowych (ETS a sądy krajowe).......................................... .180 1.. Interpretacja.prawa.wspólnotowego.w.procesach.krajowych........ .180 1.1..Zasada.jednolitości.wykładni.prawa.wspólnotowego........................... 181 1.2..Przekazanie.ETS.kwestii.interpretacyjnych.przez.sąd.krajowy............ 185 1.3..Sytuacje.niewymagające.przekazania.wykładni.ETS............................. 193 2.. Inne.sposoby.ujednolicania.interpretacji.sądów.krajowych. . w.zakresie.prawa.WE............................................................................. .198 sądów.krajowych.......................................................................................... 199 2.1..Wykładnia.efektywna.prawa.wspólnotowego.w.działalności. . 2.2..Zasada.interpretacji.prawa.krajowego.zgodnie.z.prawem. . wspólnotowym............................................................................................. 201 2.3..Problem.dyskrecjonalności.sądu.krajowego............................................ 209 Wnioski końcowe............................................................................................ .215 Bibliografia....................................................................................................... .219 Wykaz.aktów.prawnych............................................................................. .219 Literatura....................................................................................................... .221 Orzecznictwo.wykorzystane.w.pracy...................................................... .241 9 Wykaz skrótów Akty prawne, dokumenty i periodyki CDE —.Cahiers.de.droit.européen CJCE.—.Cour.de.Justice.des.Communautés.européennes CMLR.—.Common.Market.Law.Reports CMLRev..—.Common.Market.Law.Review DR —.Decisions.and.Reports.—.European.Commission.of.Human.Rights,. Council.of.Europe Dz. U..—.Dziennik.Ustaw.RP ECHR.—.European.Convention.of.Human.Rights ECR —.European.Court.Reports EKPC.—.Europejska.Konwencja.o.Ochronie.Praw.człowieka.i.Podstawo­ wych.Wolności ELR —.European.Law.Review ENA.—.Europejski.Nakaz.Aresztowania EPL —.European.Public.Law EPS —.Europejski.Przegląd.Sądowy GATT.—.General.Agreement.on.Tarrifs.and.Trade ICLQ —.International.and.Comparative.Law.Quarterly KNZ —.Karta.Narodów.Zjednoczonych k.p.k..—.ustawa.z.dnia.6.czerwca.199.r..—.Kodeks.postępowania.karnego. (Dz..U..Nr.89,.poz..555.z.późn..zm.) KPPubl..—.Kwartalnik.Prawa.Publicznego LQR —.Law.Quarterly.Review O.J. —.Official.Journal.of.the.European.Communities.(Dziennik.Urzędowy. Wspólnot.Europejskich) 11 Wykaz skrótów OSNAPiUS —.Orzecznictwo.Sądu.Najwyższego..Izba.Administracyjna,. Pracy.i.Ubezpieczeń.Społecznych OSNC —.Orzecznictwo.Sądu.Najwyższego..Izba.Cywilna PiP —.Państwo.i.Prawo PPE.—.Przegląd.Prawa.Europejskiego PS.—.Przegląd.Sądowy RTDE.—.Revue.trimestrielle.de.droit.européen SE —.Studia.Europejskie SM.—.Sprawy.Międzynarodowe St. Pr.–Ek..—.Studia.Prawno–Ekonomiczne St. Praw..—.Studia.Prawnicze TEA —.Traktat.ustanawiający.Europejską.Wspólnotę.Energii.Atomowej TEWG.—.Traktat.ustanawiający.Europejską.Wspólnotę.Gospodarczą TEWWiS —.Traktat.ustanawiający.Europejską.Wspólnotę.Węgla.i.Stali. TN —.Traktat.Nicejski TUE.—.Traktat.ustanawiający.Unię.Europejską TWE.—.Traktat.ustanawiający.Wspólnotę.Europejską YECHR.—.Yearbook.of.European.Convention.of.Human.Rights. YEL —.Yearbook.of.European.Law ZNUJ.—.Zeszyty.Naukowe.Uniwersytetu.Jagiellońskiego ZNUŁ.—.Zeszyty.Naukowe.Uniwersytetu.Łódzkiego ZU.—.Zbiór.Urzędowy.orzeczeń.Trybunału.Konstytucyjnego Sądy i organizacje polskie i międzynarodowe CFI.—.Court.of.First.Instance EBC.—.Europejski.Bank.Centralny ECJ —.European.Court.of.Justice EEA.—.European.Economic.Area EEC —.European.Economic.Community EFTA.—.European.Free.Trade.Association ESCS —.European.Coal.and.Steel.Community ETPC —.Europejski.Trybunał.Praw.Człowieka.w.Strasburgu ETS —.Europejski.Trybunał.Sprawiedliwości.w.Luksemburgu EURATOM —.Europejska.Wspólnota.Energii.Atomowej EWEA —.Europejska.Wspólnota.Energii.Atomowej EWG —.Europejska.Wspólnota.Gospodarcza 12 Wykaz skrótów EWWiS.—.Europejska.Wspólnota.Węgla.i.Stali JAE —.Jednolity.Akt.Europejski MTK —.Międzynarodowy.Trybunał.Karny MTPM.—.Międzynarodowy.Trybunał.Praw.Morza MTS —.Międzynarodowy.Trybunał.Sprawiedliwości.w.Hadze SN —.Sąd.Najwyższy.RP SPI —.Sąd.Pierwszej.Instancji STA.—.Stały.Trybunał.Arbitrażowy STSM.—.Stały.Trybunał.Sprawiedliwości.Międzynarodowej TK —.Trybunał.Konstytucyjny.RP UE —.Unia.Europejska WE.—.Wspólnota.Europejska.bądź.Wspólnoty.Europejskie WTO.—.Word.Trade.Organization Wstęp Niniejsza.praca.stanowi.próbę.ukazania.roli.wykładni.operatywnej. Trybunału.Sprawiedliwości.Wspólnot.Europejskich.(dawnego.Europejskie­ go.Trybunału.Sprawiedliwości,.występującego.często.pod.skrótem.ETS),. dotyczy.zatem.wpływu.tzw..case–law.na.proces.stosowania.prawa.wspól­ notowego.(a.niekiedy.również.krajowego).przez.sądy.ponadnarodowe. i.krajowe..Punktem.odniesienia.dla.zawartych.w.niej.rozważań.jest.przede. wszystkim.sądowy.typ.stosowania.prawa,.gdzieniegdzie.jednak.pojawiają. się.także.uwagi.związane.z.typem.administracyjnym..Pojęcie.wykładni.ope­ ratywnej.jest.tu.rozumiane.szeroko,.jako.całokształt.czynności.dotyczących. ustalenia.kręgu.źródeł.prawa.mających.zastosowanie.w.danym.procesie,. a.następnie.sformułowania.podstawy.normatywnej.dla.wydania.konkretnej. decyzji..Wykładni.tego.rodzaju.dokonuje.się.w.ramach.proceduralnego.na­ kazu.podjęcia.decyzji,.opierając.się.na.założeniu.o.racjonalności.porządku. prawnego.oraz.zakładając,.że.jej.rezultatem.będzie.pewien.„fragment”.nor­ my.wystarczający.do.ustalenia.konsekwencji.prawnych.w.danym.procesie.. Oczywiście.podczas.formułowania.powyższej.definicji,.jak.i.opisu.mo­ delowego.przebiegu.poszczególnych.rozumowań.decyzyjnych.nie.da.się. uniknąć.pewnych.uproszczeń.dotyczących.ogólnego.paradygmatu.stoso­ wania.prawa.czy.też.przywoływanych.koncepcji.teoretycznoprawnych.. Warto.również.na.wstępie.wyjaśnić.znaczenie.takich.pojęć,.jak.„pra­ wo.europejskie”,.„prawo.unijne”.(European Union law),.„prawo.wspólnotowe”. (European Community law),.„prawo.krajowe”.oraz.„prawo.wewnętrzne”. Prawo.europejskie.jest.właściwie.najmniej.precyzyjnym1.spośród.wy­ mienionych.terminów..Pojęcie.to.bowiem.może.być.rozumiane.w.sensie. szerszym.lub.węższym..W.pierwszym.znaczeniu.obejmuje.prawo.two­ 1. M..Herdegen,.Prawo europejskie,.Warszawa.2004,.s..2. 15 Wstęp rzone.w.obrębie.różnych.europejskich.organizacji.międzynarodowych2.(jak. np..Rada.Europy),.w.drugim.zaś.—.prawo.Wspólnot.Europejskich.oraz.pra­ wo.Unii.Europejskiej..Należy.także.dokonać.rozróżnienia.pomiędzy.tymi. dwoma.pojęciami..„Prawo.unijne”.jest.pojęciem.bardziej.pojemnym,.w.któ­ rym.zawiera.się.„prawo.wspólnotowe”3.(jako.prawo.obejmujące.tzw..I.filar. Unii.oraz.Unię.Walutową).obok.filarów.II.i.III..Prawo.wspólnotowe.jest.syste­ mem.ponadnarodowym.i.charakteryzuje.się.opisanymi.w.pracy.cechami.zna­ miennymi.dla.tej.kategorii,.których.nie.posiadają.pozostałe.dwa.filary.UE. Prezentowane.rozważania.dotyczą.stosowania.prawa.ponadnarodo­ wego.przez.kompetentne.organy,.tj..ETS.oraz.podmioty.krajowe..W.obu. przypadkach.punktem.odniesienia.dla.procesu.decyzyjnego.są.orzeczenia. Trybunału. Pojęcia.„prawo.krajowe”.czy.„prawo.wewnętrzne”.zostały.w.pracy. użyte.jako.synonimy.określające.prawo.poszczególnych.państw.człon­ kowskich..Należy.mieć.jednak.na.uwadze.niedoskonałość.tych.terminów. Warto.też.—.jak.się.zdaje.—.wyjaśnić.kwestie.dotyczące.takich.pojęć,. jak.system.i.porządek.prawny..Wprawdzie.bywają.one.w.pracy.używane. zamiennie,.lecz.jednak.nie.są.synonimami..Za.„porządek.prawny”.przyjęto. „zbiór.wszystkich.reguł.funkcjonujących.w.obrocie.prawnym.i.stanowiących. potencjalne.podstawy.normatywne.podejmowania.decyzji”4,.„system.praw­ ny”.natomiast.rozumiany.jest.bardziej.pozytywistycznie,.jako.„całokształt. obowiązujących.w.danym.państwie.norm.prawnych”5..Niezależnie.od.ist­ nienia.w.ramach.nauki.prawa.innych.sposobów.rozumienia.porządku.praw­ nego.i.związku.tego.pojęcia.z.systemem.prawa,.kluczową.różnicę,.uwypu­ kloną.na.potrzeby.pracy,.stanowi.przymiotnik.„obowiązujący”..W.świetle. powyższych.definicji.na.system.prawa.składają.się.wiążące,.obowiązujące. przepisy,.porządek.prawa.natomiast.jest.zjawiskiem.„pojemniejszym”,.gdyż. zawiera.w.sobie.inne.„reguły.(…).stanowiące.potencjalne.podstawy.nor­ matywne.podejmowania.decyzji”6..Dla.procesu.stosowania.prawa.rozróżnie­ nie.to.jest.o.tyle.istotne,.że.w.ramach.porządku.prawnego.mogą.się.znaleźć,. 2. Z..Doliwa–Klepacki,.Integracja europejska — po zakończeniu negocjacji Polski z UE,.Białystok.2003,.. s..6.i.68. s..35. 2000,.s..12. 16 3. Rozróżnienia.tego.nie.przewiduje.Traktat.ustanawiający.Konstytucję.dla.Europy,.ujednolicający. obszar.prawny.obecnej.Wspólnoty.Europejskiej.i.Unii.. 4. Zob..L..Leszczyński,.Zagadnienia teorii stosowania prawa. Doktryna i tezy orzecznictwa,.Kraków.2001,. 5. Zob..G..Seidler,.H..Groszyk,.J..Malarczyk,.A..Pieniążek,.Wstęp do nauki o państwie i prawie,.Lublin. 6. Por..L..Leszczyński,.Zagadnienia teorii stosowania prawa…,.s..5. Wstęp jako.źródła.podstawy.decyzji,.także.normy.i.kryteria.niemające.charakteru. formalnie.wiążącego,.co.jest.charakterystyczne.dla.prawa.wspólnotowego. (np..soft law,.orzecznictwo.ETS,.kryteria.otwarte)..Równocześnie.jednak.ze. względu.na.specyfikę.źródeł.prawa.WE.synonimiczne.stosowanie.tych.ter­ minów.w.powyższym.rozumieniu.wydaje.się.na.miejscu,.gdyż.jest.to.ra­ czej.dynamiczny.proces,.a.nie.ukształtowany.porządek.czy.system. Aby.praca.nie.spotkała.się.z.krytyką.większą.niż.ta,.na.jaką.zapewne. zasługuje,.warto.może.w.tym.miejscu.dodać.kilka.ogólnych.uwag.o.jej.za­ wartości. Założeniem.pracy.jest.skonfrontowanie.reguł.rządzących.poszukiwa­ niami.źródeł.prawa.i.jego.interpretacją,.które.wynikają.z.orzecznictwa.pre­ judycjalnego.ETS,.z.prawidłowościami.charakteryzującymi.model.stoso­ wania.prawa.międzynarodowego.i.—.przede.wszystkim.—.krajowego.. Wbrew.tytułowi.czasem.nie.da.się.jednak.uniknąć.wzmianek.o.kwestiach. związanych.z.tworzeniem.prawa..Mimo.że.w.kontynentalnej.kulturze.praw­ nej.odrębność.stosowania.i.tworzenia.prawa.jest.bardzo.wyraźna,.oba.te. procesy.oddziałują.na.siebie.tak.silnie,.że.niekiedy.nie.sposób.analizować. ich.w.zupełnym.od.siebie.oderwaniu.. Praca.nie.stanowi.przeglądu.całości.istniejącego.—.olbrzymiego.zresz­ tą.—.case–law.Europejskiego.Trybunału.Sprawiedliwości..Przytaczane.w.niej. wybrane.orzeczenia.mają.charakter.przede.wszystkim.egzemplifikacyjny. wobec.prezentowanych.tez.teoretycznoprawnych..Starano.się.cytować. (w.przypisach.pracy).zwłaszcza.te.orzeczenia,.które.ściśle.dotyczą.oma­ wianych.kwestii,.przy.czym.zaniechano.opisywania.stanów.faktycznych,. mogłoby.to.bowiem.obniżyć.przejrzystość.i.czytelność.pracy..Cytaty.przy­ taczane.są.głównie.wtedy,.gdy.fragment.orzeczenia.stanowi.wyraźną.ilu­ strację.rozważanych.przez.autorkę.zagadnień..W.przypadku.zaś,.gdy.nie. dało.się.wyodrębnić.z.kontekstu.względnie.zwięzłego.fragmentu,.poprze­ stano.na.odesłaniu.do.kilku.akapitów.decyzji. Nie.było.zamierzeniem.autorki.opisanie.wszystkich.polskich.i.świa­ towych.koncepcji.dotyczących.wykładni.prawa,.lecz.jedynie.próba.po­ równania.przebiegu.procesów.szeroko.rozumianej.interpretacji.w.przy­ padku.prawa.wspólnotowego.oraz.krajowego,.z.uwzględnieniem.odniesień. do.prawa.międzynarodowego..Wprawdzie.Kaufmannowska.teza,.iż.„przed. wykładnią.nie.ma.prawa”,.niezupełnie.przystaje.do.wyrosłej.z.pozytywizmu. polskiej.tradycji.prawnej,.to.jednak.warto.—.zwłaszcza.w.dobie.konwergen­ cji,.globalizacji.i.integracji.europejskiej.oraz.postmodernistycznego.spojrzenia. na.istotę.prawa.—.poświęcić.nieco.uwagi.wpływowi.fazy.interpretacyjnej.na. 1 Wstęp całość.procesu.stosowania.prawa.i.pośrednio.także.na.postrzeganie.całości. systemu.prawnego.. Inspiracją.do.napisania.tej.pracy.był.m.in..fakt,.że.teoria.prawa.wspól­ notowego.bądź.unijnego,.które.są.same.w.sobie.dziedzinami.bardzo.prag­ matycznymi,.znajduje.się.właściwie.in statu nascendi,.zaś.niniejsze.opracowa­ nie.może.się.w.swoim.skromnym.i.ograniczonym.zakresie.przyczynić.do.jej. rozwoju. Właśnie.ze.względu.na.ów.rozwojowy.charakter.wspólnotowej.ju­ rysprudencji.i.brak.osobnej.aparatury.pojęciowej.wykorzystano.w.pracy. „siatkę.terminologiczną”.znaną.polskiej.teorii.prawa.i.skonstruowaną.na. potrzeby.autonomicznego.porządku.krajowego. . Uwagi.terminologiczne.zob..w.pkt.2.rozdziału.drugiego.pracy. 18 Rozdział I Struktura systemu prawnego Wspólnot Europejskich Prawo.wspólnotowe.tworzy.osobny.porządek.prawny,.który.ma.wiele. swoistych.cech.odróżniających.go.od.prawa.tak.międzynarodowego,.jak.i.we­ wnętrznego..O.możliwości.funkcjonowania.prawa.ponadnarodowego.(supra­ national law8).—.jako.formy.pośredniej,.przełamującej.dualistyczny.podział.na. prawo.wewnętrzne.i.międzynarodowe.—.pisano.już.w.literaturze.międzywo­ jennej,.a.więc.na.długo.przed.powołaniem.do.życia.Wspólnot.Europejskich.. Po.powstaniu.WE.zagadnienie.to.nadal.budziło.w.polskiej.i.światowej.dok­ trynie.wiele.kontrowersji9,.które.zostały.rozwiane.niejako.przez.same.Wspól­ noty,.gdyż.Trybunał.Sprawiedliwości.Wspólnot.Europejskich10.w.swoim.orzecz­ nictwie.wyraźnie.stwierdził.odrębność.systemu.prawa.wspólnotowego11..Po­ 8. Szerzej.na.temat.znaczenia.i.istoty.tego.terminu.zob..J..Galster,.Wymiar sprawiedliwości: konotacje supranacjonalne i zasady kreujące.(w:).Wymiar sprawiedliwości w Unii Europejskiej,.pod.red..C..Mika,. Toruń.2001,.s..16–1.i.przytoczona.tam.literatura..Warto.zauważyć,.że.ani.traktaty.ustanawiające. Wspólnoty.oraz.Unię,.ani.też.akty.stanowione.prawa.pochodnego.nie.posługują.się.terminem. „ponadnarodowy”. 9. Bardziej.wyczerpującej.prezentacji.poglądów.na.ten.temat,.panujących.w.polskiej.i.światowej. teorii.prawa,.dokonuje.m.in..W..Suchecki,.Prawo krajowe a prawo międzynarodowe (w świetle teorii państwa i prawa).(w:).Studia z teorii prawa,.pod.red..S..Ehrlicha,.Warszawa.1965,.s..158–161.. O.przełamaniu.dualistyczngo.podziału.na.prawo.krajowe,.„lokalne”.(municipal law).i.międzynarodowe. zob..też.D..Bethlehem,.International law, European Community law, national law: three systems in search of a framework.(w:).International aspects of the European Union,.ed..by.M..Koskenniemi,.The.Hague– London–Boston.1998,.s..12.i.n.. 10. Podmiot.ten.w.wielu.źródłach.(także.w.niniejszej.pracy).wciąż.funkcjonuje.jako.Europejski.Try­ bunał.Sprawiedliwości.oraz.pod.skrótową.nazwą.ETS..W.przyszłości.—.gdyby.wszedł.w.życie. Traktat.konstytucyjny.(Traktat.ustanawiający.Konstytucję.dla.Europy).—.ETS.mógłby.zmienić.na­ zwę.na.Trybunał.Sprawiedliwości.Unii.Europejskiej.. 11. Rozważania.teoretycznoprawne.na.temat.charakteru.prawa.wspólnotowego.pojawiły.się.znacz­ nie.później.—.zob..F.F..Dowrick,.A model of the European Communities’ legal system,.YEL.1983,.vol..3,. 19 Struktura systemu prawnego Wspólnot Europejskich czątkowo.(w.sprawie.Van Gend Loos12).Trybunał.sklasyfikował.prawo. wspólnotowe.jako.swoistą.podgrupę.porządku.międzynarodowego.(„a.new. legal.order.of.international.law”),.później.jednak.w.kolejnych.wyrokach. uznał.je.za.całkowicie.odrębną.kategorię.(Costa v. ENEL13:.„own.legal.sys­ tem,.body.of.law”;.Walt Wilhelm14:.„own.system.of.law”.15;.Commission v. Luxem­ bourg and Belgium16:.„a.new.legal.order”). W.wydanych.orzeczeniach.Trybunał.oparł.swą.tezę.na.zawartym. w.preambule.Traktatu.ustanawiającego.Europejską.Wspólnotę.Gospodarczą. (TEWG)1.odwołaniu.nie.tylko.—.jak.w.przypadku.„tradycyjnego”.prawa. międzynarodowego.—.do.rządów,.lecz.także.do.narodów.państw.sygna­ tariuszy18..Odwołanie.to.oznacza,.że.prawo.Wspólnot.wiąże.oprócz.orga­ nizacji.państwowych.również.jednostki,.co.sytuuje.ten.system.prawny.mię­ dzy.prawem.wewnętrznym.państwa.a.prawem.międzynarodowym.i.sta­ nowi.jedną.z.przesłanek.uznania.go.za.prawo.ponadnarodowe19.. Wprawdzie.w.doktrynie.europejskiej.przeważają.(słuszne,.jak.się. wydaje).głosy.uznające.prawo.wspólnotowe.raczej.za.—.znajdujący.się. wciąż.w.stadium.rozwoju.—.„proces”.niż.za.ukształtowany.„system”20,. s..169–23.—.cyt.za.W..Jedlecka,.Z zagadnień autonomii prawa wspólnotowego.(w:).Z zagadnień teorii i filozofii prawa. Teoria prawa europejskiego,.pod.red..J..Kaczora,.Wrocław.2005,.s..119. 12. Zob..wyrok.z.dnia.5.lutego.1963.r..w.sprawie.26/62,.NV Algemene Transport en Expeditie Ondernemig Van Gend Loos v. Netherlands Inland Revenue Administration,.ECR.1963,.s..0003.. 13. Zob..wyrok.z.dnia.15.lipca.1964.r..w.sprawie.6/64,.Flamino Costa v. ENEL,.ECR.1964,.s..1194. 14. Zob..wyrok.z.dnia.13.lutego.1969.r..w.sprawie.14/68,.Walt Wilhelm and others v. Bundeskartellamt,. ECR.1969,.s..0001. 15. Wśród.przedstawicieli.polskiej.nauki.pierwszy.zwrócił.na.to.uwagę.C..Berezowski.(w:).Współ­ praca współistnienia i współpraca integracji,.SM.1958,.nr.–8,.s..22.i.n. 16. Zob..wyrok.z.dnia.13.listopada.1964.r..w.sprawach.połączonych.90/63.i.91/63,.Commission v. Luxem­ bourg and Belgium,.ECR.1964,.s..121. 1. Traktat.z.dnia.25.marca.195.r..o.ustanowieniu.Europejskiej.Wspólnoty.Gospodarczej. 18. Zob. cytowany już wyrok w sprawie 26/62, Zob..cytowany.już.wyrok.w.sprawie.26/62,.Van Gend Loos:.„This.view.is.confirmed.by.the.pre­ amble.to.the.Treaty.which.refers.not.only.to.governments.but.to.people”. 19. Katalog.cech.organizacji.ponadnarodowej.zob.:.W..Suchecki,.Prawo krajowe…,.s..159;.J..Barcz,.Orga­ nizacja ponadnarodowa,.SM.1991,.nr.–8,.s..89.i.n.;.W..Czapliński,.R..Ostrihansky,.P..Saganek,.A..Wyro­ zumska,.Prawo Wspólnot Europejskich. Orzecznictwo,.Warszawa.2001,.s..38–39..Szerzej.na.temat.wyróż­ ników.prawa.ponadnarodowego.zob..także:.P.J.G..Kapteyn,.P..Verloren.van.Themaat,.Introduction to the law of European Communities: from Maastricht to Amsterdam,.Deventer–Boston.1996,.s..36;.Z..Doli­ wa–Klepacki,.Integracja europejska,.Białystok.2000,.s..62–63;.W..Czapliński,.Zarys prawa europejskiego,.War­ szawa.2002,.s..14–15..Warto.też.odnotować.interesujący,.aczkolwiek.raczej.odosobniony.pogląd,.iż.UE. —.a.co.za.tym.idzie,.również.WE.—.posiada.wszystkie.cechy.suwerennej.organizacji.państwowej.. Zob..K..Pawłowicz,.Wpływ prawa wspólnotowego na konstytucyjny system państwa i prawa polskiego — uwa­ gi krytyczne.(w:).Prawo polskie a prawo Unii Europejskiej,.pod.red..E..Piontka,.Warszawa.2003,.s..3–4.. 20. Zob..D..Bethlehem,.International law…,.s..180.i.n..Koncepcja.ta.wywodzi.się.z.ujęcia.prawa.mię­ Zob..m.in..R..Higgins,.Problems and process: international law and how dzynarodowego.jako.procesu..Zob. m.in. R. Higgins, we use it,.Oxford.1994,.passim.. 20 Prawo pierwotne („konstytucyjne”) lecz.na.potrzeby.pracy.warto.uwypuklić.systemowe.ujęcie.źródeł.pra­. wa.wspólnotowego..Do.źródeł.tych.zalicza.się.zarówno.akty.prawa.sta­ nowionego,.jak.i.inne.formy.działalności.prawotwórczej,.podzielone. przez.doktrynę.prawa.na.kilka.kategorii21..Normy.wynikające.z.tych.. źródeł.tworzą.razem.dorobek.prawny.Unii.(acquis communautaire),.który. obowiązuje.w.każdym.państwie.członkowskim.Unii.Europejskiej22.i.któ­ rego.przyjęcie.jest.niezbędnym.warunkiem.przystąpienia.do.tej.orga­ nizacji. 1. Prawo pierwotne („konstytucyjne”) Mianem.prawa.pierwotnego.(primary law),.traktatowego.lub.niekiedy. konstytucyjnego,.określa.się.prawo.ustanowione.przez.państwa.człon­ kowskie.w.drodze.umów.międzynarodowych..Zalicza.się.do.niego: a). traktaty.założycielskie.ustanawiające.Wspólnoty.Europejskie.—.EWWiS,. EURATOM,.WE.23.wraz.z.załącznikami.do.nich; b).Traktat.ustanawiający.Unię.Europejską24; c). umowy.zmieniające.traktaty.założycielskie.w.drodze.procedury.za­ wartej.w.art..48.TUE25; d).umowy.akcesyjne.zawarte.na.podstawie.art..6.ust..1.i.art..49.TUE; 21. Jednym.z.najbardziej.rozpowszechnionych.jest.podział.na.źródła.pierwotne,.pochodne.i.uzu­ pełniające.(komplementarne)..Zob..m.in..P..Pescatore,.Article 164 (w:).Traité instituant la CEE, com­ mentaire article par article,.ed..par.V..Constantinesco,.J.P..Jacqué,.R..Kovar,.D..Simon,.Paris.1992,.. s..94–948;.D..Kornobis–Romanowska,.Europejska Konwencja Praw Człowieka w systemie prawa Wspól­ not Europejskich,.Warszawa.2001,.s..1..Inne propozycje można znaleźć np. w: G. Isaac, Inne.propozycje.można.znaleźć.np..w:.G..Isaac,.Droit communautaire général,.Paris.1993,.s..112.i.n.;.D..Lasok,.K.P.E..Lasok,.J.W..Bridge,.Law of the economy in the European Communities,.London.1994,.s..103–18. 22. Zob..także.ciekawy.monistyczny.pogląd.S..Hambury,.iż.rozdzielanie.prawa.wspólnotowego.i.kra­ jowego.w.dwa.porządki.normatywne.jest.swego.rodzaju.„atawizmem.naukowym”.(S..Hambura,. Hamulec integracji europejskiej,.Rzeczpospolita.z.dnia.29.czerwca.2004.r.)..Polemikę.z.tym.stwier­ dzeniem.podjęła.E..Łętowska,.Multicentryczność współczesnego systemu prawa i wykładnia jej przy­ jazna.(w:).Rozprawy prawnicze. Księga pamiątkowa Profesora Maksymilina Pazdana,.pod.red..L..Ogie­ gło,.W..Popiołka,.M..Szpunara,.Kraków.2005,.s..113. 23. Traktat.z.dnia.18.kwietnia.1951.r..o.ustanowieniu.Europejskiej.Wspólnoty.Węgla.i.Stali.(wygasł. dnia.22.lipca.2002.r.);.traktaty.z.dnia.25.marca.195.r..o.ustanowieniu.Europejskiej.Wspólnoty.Go­ spodarczej.oraz.o.ustanowieniu.Europejskiej.Wspólnoty.Energii.Atomowej. 24. Traktat.o.Unii.Europejskiej.z.dnia..lutego.1992.r. 25. Najważniejsze.z.nich.to:.traktat.z.dnia.25.marca.195.r..o.niektórych.wspólnych.instytucjach.WE;. traktat.o.fuzji.z.dnia.8.kwietnia.1965.r.;.Jednolity.Akt.Europejski.z.dnia.1.lutego.1986.r.;.Traktat. Amsterdamski.z.dnia.2.października.199.r.;.Traktat.Nicejski.z.dnia.26.lutego.2001.r.. 21 Struktura systemu prawnego Wspólnot Europejskich e).ogólne.zasady.prawa.(general principles of law); f). zwyczaje.wspólnotowe26. Nazwa.„prawo.pierwotne”.podkreśla.rolę,.jaką.wymienione.akty.ode­ grały.w.procesie.powstawania.Wspólnot;.„prawo.traktatowe”.wskazuje.na. rodzaj.formy.dominującej.(choć.nie.wyłącznej).w.tej.grupie,.nazwa.zaś. „prawo.konstytucyjne”2.zaznacza.nadrzędność.i.fundamentalny.charakter. w.odniesieniu.do.pozostałych.elementów.systemu.wspólnotowego..Warto. przy.tym.jednak.zauważyć,.że.funkcjonujące.zamiennie.nazwy.nie.są.sy­ nonimami..Termin.„prawo.pierwotne”.ma.nieco.szersze.znaczenie.niż.„pra­ wo.konstytucyjne”,.rozróżnienie.bowiem.opiera.się.w.pierwszym.przy­ padku.na.sposobie.powstania.i.ma.charakter.raczej.formalny,.w.drugim.zaś. —.na.pozycji.nadrzędnej.wobec.innych.źródeł.i.jest.natury.materialnej.. Można.zaryzykować.stwierdzenie,.że.„prawo.konstytucyjne”.wchodzi.w.za­ kres.prawa.pierwotnego,.natomiast.nie.wszystkie.normy.pierwotne.(acz­ kolwiek.większość.z.nich.tak).mają.rangę.konstytucyjną. Jak.wynika.z.przytoczonego.powyżej.katalogu,.warstwę.tę.można.po­ dzielić.na.prawo.stanowione,.w.obrębie.którego.mieszczą.się.umowy.mię­ dzynarodowe.konstytuujące.WE,.oraz.prawo.niestanowione,.które.obejmuje. zasady.ogólne.i.zwyczaje.. Zgodnie.z.regułą.dotyczącą.gałęzi.prawa.konstytucyjnego.w.syste­ mach.krajowych.oraz.z.praktyką.ETS.(Defrenne II)28,.stanowione.prawo.pier­ wotne.ma.charakter.statyczny..Może.być.ono.zmieniane.jedynie.w.spe­ cjalnym.trybie.przewidzianym.dla.rewizji.traktatów,.przy.współudziale. wszystkich.państw.członkowskich,.i.nie.jest.możliwe.modyfikowanie.go. przez.akty.prawa.pochodnego. Do.źródeł.pierwotnych.należy.oprócz.norm.stanowionych.także.pra­ wo.zwane.umownie.niestanowionym,.czy.też.niepisanym..Zasady.ogólne. 26. Por..F..Emmert,.M..Morawiecki,.Prawo europejskie,.Warszawa–Wrocław.2000,.s..101;.C..Mik,.Euro­ pejskie prawo wspólnotowe. Zagadnienia teorii i praktyki,.t..I,.Warszawa.2000,.s..48–491;.Wprowadzenie do prawa Wspólnot Europejskich (Unii Europejskiej),.pod.red..A..Wróbla,.Kraków.2002,.s..92;.Orzecz­ nictwo Europejskiego Trybunału Sprawiedliwości,.pod.red..R..Skubisza,.Warszawa.2003,.s..36–38;.. A..Łazowski,.Ochrona praw jednostek w prawie Wspólnot Europejskich,.Kraków.2002,.s..32–51.. 2. Cudzysłów.wynika.stąd,.że.prawo.„konstytucyjne”.Wspólnot.różni.się.od.prawa.konstytucyjne­ go.rozumianego.na.gruncie.systemów.państw.członkowskich,.jednakże.odgrywa.w.nim.analo­ giczną.rolę. 28. Szczegóły.proceduralne.określa.nie.tylko.art..48.TUE,.ale.też.wyrok.ETS.z.dnia.8.kwietnia.196.r.. w.sprawie.43/5,.Gabrielle Defrenne v. Societe Anonyme Belge de Navigation Aerienne Sabena (Defrenne II),. ECR.196,.s..0455,.według.którego.„(…).the.Treaty.can.only.be.modified.by.means.of.the.amend­ ment.procedure.(…)”.oraz.„(…).is.not.possible.(…).to.be.modified.by.directive”.. 22 Prawo pierwotne („konstytucyjne”) natomiast.są.źródłem.typowym.dla.prawa.międzynarodowego.i.odgrywa­ ją.w.nim.rolę.znacznie.większą.niż.w.porządkach.krajowych..O.tego.ro­ dzaju.zasadach.będzie.mowa.w.dalszej.części.rozprawy,.w.tym.miejscu.zaś. zostaną.opisane.—.odrębne.od.nich.—.ogólne.zasady.prawa.wspólnotowe­ go29,.które.stanowią.niepisane.normy.uznawane.za.fundamentalne.w.sys­ temie.prawa.wspólnotowego. Za.jedną.z.kategorii.niestanowionego.prawa.wspólnotowego.uznaje. się.niekiedy.również.zwyczaje.wspólnotowe,.które.wynikają.—.podobnie. jak.znacznie.starsze.i.bardziej.rozpowszechnione.źródło.prawa,.tj..zwy­ czaje.międzynarodowe.—.z.praktyki.opartej.na.„przekonaniach.prawnych”. i.postrzeganej.jako.prawo..W.przypadku.WE.będzie.to.praktyka.raczej.in­ stytucji.ponadnarodowych.niż.poszczególnych.państw.członkowskich.. Ważny.jest.jednak.element.tzw..acquiescence,.czyli.akceptacji.owej.praktyki. przez.państwa..Ze.względu.na.znacznie.krótszą.historię.prawa.wspólnoto­ wego.wchodzące.w.jego.skład.zwyczaje.nie.są.tak.rozwinięte.jako.źródło. prawa.sui generis.jak.w.przypadku.prawa.międzynarodowego. Wszystkie.wzmiankowane.powyżej.źródła.tworzą.razem.materialną.kon­ stytucję.Wspólnot.Europejskich..Konstytucję.w.sensie.formalnym.przypomina. natomiast.Traktat.ustanawiający.Konstytucję.dla.Europy.(Traktat.konstytu­ cyjny),.który.jest.w.trakcie.procesu.ratyfikacji30..Akt.ten.nie.tylko.z.nazwy,.ale. także.z.budowy.i.treści.zbliżony.jest.do.klasycznych.ustaw.zasadniczych.re­ gulujących.ustroje.większości.państw.członkowskich31..W.literaturze.przed­ miotu.podkreśla.się.jednak,.iż.unijna.„konstytucja”.byłaby.po.prostu.kolejnym. traktatem.międzynarodowym,.tyle.że.o.charakterze.wyraźnie.rewizyjnym,.re­ organizującym.i.„upraszczającym”32.treść.zawartą.w.dotychczas.obowiązu­ jącym.prawie.pierwotnym..Wzajemny.stosunek.obowiązujących.źródeł. wspólnotowych.został.obszerniej.opisany.w.dalszych.rozdziałach.pracy. Por..J.P..Jacqué,.Droit constitutionnel d’Union européenne,.Paris.2001,.s..430–431. 29. Por. J.P. Jacqué, 30. Traktat.ustanawiający.Konstytucję.dla.Europy.został.przyjęty.na.międzyrządowej.konferencji. w.dniach.1–18.czerwca.2004.r..w.Brukseli.i.podpisany.dnia.29.października.tego.roku.w.Rzymie.. Może.wejść.w.życie.na.zasadach.określonych.w.art..IV–44,.choć.w.świetle.obecnych.wydarzeń. społeczno–politycznych.wydaje.się.to.wątpliwe. 31. Więcej.na.temat.zmian.ustrojowych.i.nowości.normatywnych,.które.wnosiłby.ten.traktat,.zob.. Przyszły Traktat konstytucyjny. Zasadnicze zmiany ustrojowe w Unii Europejskiej,.pod.red..J..Barcza,. Warszawa.2004,.passim. 32. Owo.„uproszczenie”.wiązałoby.się.jednak.z.ważkimi.zmianami.merytorycznymi.dotyczącymi. ustroju.Unii.Europejskiej.i.różni.się.zasadniczo.od.uproszczenia,.które.wprowadził.Traktat.Am­ sterdamski..Por..J..Barcz,.Analiza agendy Konwentu i Konferencji Międzyrządowej.(w:).Przyszły Traktat konstytucyjny. Zagadnienia prawno–polityczne, instytucjonalne i proces decyzyjny w UE,.pod.red..J..Bar­ cza,.Warszawa.2004,.s..40.. 23 Struktura systemu prawnego Wspólnot Europejskich 2. Prawo stanowione przez organy i instytucje Wspólnot Europejskich Prawo.pochodne.—.zwane.też.prawem.wtórnym.(secondary law)33,.le­ gislacją.wtórną.(secondary legislation)34.lub.prawem.wspólnotowym.sensu stricto35.—.stanowią.przepisy.uchwalane.przez.prawodawcę.wspólnotowe­ go36,.czyli.organy.i.instytucje.Wspólnot.wyposażone.(przy.dość.swobodnym. podejściu.do.tradycyjnego.poglądu.o.trójpodziale.władzy3).w.kompetencje. legislacyjne,.a.więc.przede.wszystkim.przez.Radę,.Komisję.i.Parlament.. Kompetencje.ustawodawcze.organów.wspólnotowych.zostały.wymienione. w.art..249.TWE.oraz.art..161–163.TEA..Katalog.tych.aktów.zawarty.jest.w.art.. 249.TWE38..Na.jego.podstawie.została.stworzona.najbardziej.rozbudowana. i.najszybciej.rosnąca.warstwa.prawa.wspólnotowego,.do.której.należą: a).rozporządzenia.(regulations); b).dyrektywy.(directives); c). decyzje.(decisions)39; d).zalecenia.—.zwane.też.rekomendacjami40.(recommendations); e).opinie.—.zwane.niekiedy.stanowiskami41.(opinions)42. 33. Niektórzy.przedstawiciele.doktryny.kwestionują.trafność.tego.sformułowania..Zob. np. L.N. Brown, Zob..np..L.N..Brown,. T..Kennedy,.The Court of Justice of the European Community,.London.2000,.s... 34. Szerzej.na.temat.secondary legislation.w.ujęciu.sensu largo.oraz.sensu stricto.zob..A.G. Toth, A.G..Toth,.The Oxford encyclopedia of European Community law,.t..I.,.Oxford.1991,.s..48–49. 35. Zob..L..Leszczyński,.Wspólnoty Europejskie. Instytucje, źródła prawa, proces integracji,.Zamość.2001,. 36. O.istnieniu.takiego.prawodawcy.nie.można.mówić.w.momencie.powstawania.prawa.pierwot­ nego,.które.pochodzi.od.państw.członkowskich..Więcej.na.ten.temat.zob..A..Bator,.Normy wtórnego prawa europejskiego z perspektywy teorii prawa.(w:).Z zagadnień teorii i filozofii prawa…,.s..34.i.n. 3. Zob..P..Dąbrowska,.Skutki orzeczenia wstępnego Europejskiego Trybunału Sprawiedliwości,.Warszawa. 38. Nie.jest.to.katalog.zamknięty,.gdyż.akty.innego.rodzaju.przewidziane.są.w.art..133.ust..3,.art..166. ust..1,.art..199.ust..1.oraz.art..238.TWE. 39. W..Czapliński.(Zarys…,.s..34–35).zalicza.do.prawa.pierwotnego.(konstytucyjnego).dwie.decyzje,. a.mianowicie:.decyzję.z.dnia.20.września.196.r..o.wprowadzeniu.bezpośrednich.wyborów.do. Parlamentu.Europejskiego.oraz.decyzję.z.dnia.24.października.1988.r..o.utworzeniu.Sądu.Pierw­ szej.Instancji..Nie.jest.jednak.pewne,.czy.są.one.decyzjami.w.rozumieniu.art..249.TWE..Traf­ niejsze.wydaje.się.zaliczenie.ich.do.aktów.nienazwanych,.noszących.tylko.nazwę.decyzji..Zob.. C..Mik,.Europejskie prawo wspólnotowe…,.s..504.. 40. Por..przykładowo.C..Mik,.Europejskie prawo wspólnotowe…,.s..521. 41. Tak.według:.S..Hambura,.M..Muszyński,.Traktat o Unii Europejskiej, Traktat o Wspólnocie Europejskiej, Traktat Nicejski, Karta praw podstawowych. Wprowadzenie,.Bielsko–Biała.2002,.s..182. 42. Obecna.wersja.Traktatu.konstytucyjnego.w.art..I–33.wymienia.akty.prawne.noszące.inne.nazwy. (warto.zauważyć,.że.trafniej.oddające.charakter.owych.aktów).niż.te.zawarte.w.obecnie.obo­ wiązującym.katalogu.źródeł.prawa,.ale.w.większości.stanowiące.ich.odpowiedniki..I.tak.„usta­ s..8.. 2004,.s..165. 24 Prawo stanowione przez organy i instytucje Wspólnot Europejskich Wymienione.źródła.można.dodatkowo.podzielić.na.dwie.grupy:.akty. posiadające.charakter.formalnie.wiążący.(hard law).oraz.akty.pozbawione. tego.przymiotu.(soft law)43.. Najbardziej.zbliżone.do.konstrukcji.znanych.prawu.krajowemu.są. rozporządzenia,.dzielone.niekiedy.na.podstawowe.oraz.wykonawcze.(roz­ różnienie.to.ma.charakter.doktrynalny.i.nie.jest.utrwalone.w.języku.praw­ nym.WE,.odgrywa.jednak.istotną.rolę,.gdyż.hierarchizuje.źródła,.nadając. wyższą.moc.prawną.rozporządzeniom.podstawowym)..Kompetencje.w.za­ kresie.wydawania.rozporządzeń.podstawowych.należą.do.Parlamentu.i.Ra­ dy,.natomiast.rozporządzeń.wykonawczych.—.do.Rady,.Komisji.oraz.—. w.sferze.Unii.Gospodarczej.i.Walutowej.—.do.Europejskiego.Banku.Cen­ tralnego.. Dyrektywa.jest.szczególnym.aktem.prawa.wspólnotowego,.niemają­ cym.odpowiednika.w.prawie.wewnętrznym.państw.członkowskich..Jej. specyfika.wynika.z.ograniczenia.pod.względem.podmiotowym.(tylko.do. państw.członkowskich,.z.wyłączeniem.ich.obywateli).oraz.przedmiotowym. (tylko.w.zakresie.celów,.jakie.te.państwa.mają.osiągnąć.w.ramach.koordy­ nacji,.harmonizacji.lub.zbliżenia44.w.swoich.systemach.wewnętrznych)..Tak­ że.i.w.tym.przypadku.doktryna.wprowadza.podział.na.dyrektywy.ramowe. oraz.szczegółowe..Pierwsze.z.nich.mają.charakter.ogólny.i.wymagają.do­ datkowego.uściślenia,.drugie.zaś.regulują.swój.przedmiot.w.sposób.bardziej. skonkretyzowany..Dla.lepszego.zobrazowania.tej.różnicy.można.powiedzieć,. że.dyrektywy.te.oparte.są.na.dwóch.różnych.podejściach.dotyczących.re­ gulacji.zachowań.adresata,.tj..na.tzw..kontroli.ramowej.(polegającej.jedynie. na.wskazaniu.warunków,.jakie.powinien.spełnić.adresat.podejmujący.okre­ ślone.działania).bądź.na.kontroli.poprzez.sterowanie.(wskazującej.także. środki.osiągnięcia.wytyczonego.przez.prawodawcę.celu)45..Pierwszy.typ. wa.europejska”.odpowiada.rozporządzeniu.„podstawowemu”,.„europejska.ustawa.ramowa”. —.dyrektywie,.„rozporządzenie.europejskie”.zbliżone.jest.do.rozporządzenia.„wykonawczego”,. a.„decyzja.europejska”.do.decyzji..Zmianie.nie.ulegają.nazwy.zaleceń.i.opinii..W.art..I–36.zo­ stało.wymienione.także.„europejskie.rozporządzenie.delegowane”.. 43. Więcej.na.temat.prawnego.charakteru.aktów.instytucji.wspólnotowych.zob..m.in.:.P..Pescatore,. L’ordre juridique des Communautés européennes. Etudes des sources du droit communautaire,.Liège.191,.s..4. i.n.;.J..Boulouis,.Droit institutionnel des Communautés européennes,.Montchrestien.1993,.s..186–196. 44. Mimo.trzech.różnych.nazw.używanych.w.Traktacie:.„coordination”.(art..44,.46.i.4.TWE),.„har­ monization”.(art..93.i.136.TWE).oraz.„approximation”.(art..94–9.TWE),.procesy.te.prowadzą.do. wspólnego.celu,.tj..do.ujednolicenia.rynków.państw.członkowskich.poprzez.eliminację.przeszkód. w.działalności.gospodarczej.oraz.zapewnienie.współpracy.w.tej.sferze.. 45. Szerzej.na.temat.kontroli.poprzez.warunki.ramowe.i.sterowanie.zob..L..Morawski,.Główne pro­ blemy współczesnej filozofii prawa,.Warszawa.2003,.s..91–93. 25 Struktura systemu prawnego Wspólnot Europejskich (w.wersji.ograniczającej.się.jedynie.do.wskazania.rezultatów.działania). znajduje.odzwierciedlenie.w.dyrektywach.ramowych..Dyrektywy.szcze­ gółowe.natomiast.opierają.się.na.koncepcji.niejako.wypośrodkowanej.po­ między.dwiema.wskazanymi.wyżej,.tzn..wskazują.warunki.działania.oraz. jego.pożądane.rezultaty.i.sugerują.sposób.ich.osiągnięcia46..Do.wydawania. dyrektyw.uprawnione.są.Rada.i.Parlament,.sama.Rada.oraz.Komisja.(acz­ kolwiek.dyrektywy.o.charakterze.podstawowym.stanowi.ona.jedynie.w.dro­ dze.wyjątku).. Również.decyzje.stanowią.dość.specyficzną.konstrukcję.normatywną.. Ich.najbardziej.zbliżonymi.odpowiednikami.w.wewnętrznych.systemach. prawnych.państw.członkowskich.są.akty.stosowania.prawa.w.typie.ad­ ministracyjnym4,.mające.charakter.konkretny.i.indywidualny48..Także.ad­ resaci.decyzji.prawa.pochodnego.są.oznaczeni.indywidualnie.—.jako.dane. państwa.członkowskie.lub.inne.wskazane.podmioty,.a.wzory.zachowań. sformułowane.w.sposób.konkretny..Mimo.to.jednak.decyzje.zaliczane.są. do.źródeł.prawa.wspólnotowego.(a.więc.aktów.tworzenia,.a.nie.stosowania. prawa),.i.to.do.grupy.aktów.prawa.stanowionego,.a.nie.wewnętrznego.. Taka.klasyfikacja.wiąże.się.z.tym,.iż.obowiązują.one.bezpośrednio.na.te­ renie.państw.członkowskich.i.mogą.kreować.dla.swoich.adresatów.prawa. oraz.obowiązki,.których.krajowe.organy.i.sądy.są.obowiązane.przestrzegać. i.chronić..Można.zatem.na.podstawie.treści.w.nich.zawartych.wydawać.de­ cyzje.sądowe.i.administracyjne..Decyzje.mogą.być.wydawane.przez.wszyst­ kie.podmioty.prawotwórcze.WE,.tj..Parlament.i.Radę,.samą.Radę.bądź.Ko­ misję.oraz.—.w.zakresie.Unii.Gospodarczej.i.Monetarnej.—.przez.EBC. Zalecenia.i.opinie.nie.mają.charakteru.wiążącego.i.z.tego.względu.sta­ nowią.akty.typu.soft law49..Nie.są.więc.one.„pełnowartościowymi”.źródłami. 46. Niektóre.z.dyrektyw.szczegółowych.bywają.jednak.tak.kazuistyczne,.że.w.zasadzie.nie.pozosta­ wiają.swoim.adresatom.swobody.doboru.środków.i.tym.samym.de facto.zbliżają.się.do.modelu. „kontroli.poprzez.sterowanie”. 4. Więcej.na.temat.pojęcia.administracyjnego.(pozasądowego,.kierowniczego).typu.stosowania.pra­ wa.zob.:.W..Lang,.J..Wróblewski,.S..Zawadzki,.Teoria państwa i prawa,.Warszawa.199,.s..411.i.n.;.. L..Leszczyński,.Zagadnienia teorii stosowania prawa…,.s..19–28;.L..Leszczyński,.Kierowniczy typ sto­ sowania prawa a reguły wykładni operatywnej.(w:).Państwo, prawo, myśl prawnicza. Prace dedykowane profesorowi Grzegorzowi L. Seidlerowi w dziewięćdziesiątą rocznicę urodzin,.pod.red..A..Korobowicza,. L..Leszczyńskiego,.A..Pieniążka,.M..Stefaniuk,.Lublin.2003,.s..153–162. 48. Ciekawy.pogląd.na.temat.nadmiernego.uproszczenia.podziału.czynności.organów.administracji. na.akty.generalno–abstrakcyjne.(akty.normatywne).oraz.indywidualno–konkretne.(akty.admi­ nistracyjne).prezentują.E..Frankiewicz,.M..Szewczyk,.Generalny akt administracyjny,.PiP.2004,.. z..12,.s..43.i.n. 49. Istotę.„miękkiego.prawa”.jeszcze.trafniej.oddaje.francuski.termin.droit non–contraignant.. 26 Prawo stanowione przez organy i instytucje Wspólnot Europejskich prawa,.co.jednak.nie.oznacza,.że.nie.należy.wymieniać.ich.w.niniejszym. katalogu.ani.że.nie.odgrywają.żadnej.roli.w.procesie.stosowania.prawa.. Znaczenie.tych.aktów.zostanie.omówione.w.dalszej.części.pracy..Zalecenia. i.opinie,.podobnie.jak.akty.typu.hard law,.wydają.„w.celu.wykonania.swych. zadań.oraz.na.warunkach.przewidzianych.w.TWE.Parlament.Europejski. wspólnie.z.Radą,.Rada.i.Komisja”.oraz.EBC..Organ.prawodawczy.zobowią­ zany.jest.przed.wydaniem.niektórych.aktów.prawa.wtórnego.do.zasięgnięcia. opinii.innego.organu,.którym.jest.—.w.zależności.od.przedmiotu.regulacji. —.Trybunał.Obrachunkowy.(art..248.ust..4.TWE),.Komitet.Ekonomiczno– Społeczny.(art..262.TWE).lub.Komitet.Regionów.(art..265.TWE). Wobec.wszystkich.aktów.prawa.pochodnego.stosuje.się.kilka.wspól­ nych.dla.nich.reguł..Po.pierwsze,.zgodnie.z.orzeczeniami:.Phoenix50,.Fruit et legumes51,.Plaumann52.i.Koninklijke53.o.klasyfikacji.danego.aktu.prawnego. nie.decyduje.formalna.nazwa.nadana.przez.stanowiący.go.organ,.lecz.jego. faktyczny.materialny.charakter..Po.drugie,.przy.tworzeniu.aktów.typu.hard law.(rozporządzeń,.dyrektyw,.decyzji).należy.poprzeć.je.uzasadnieniem,.czy­ li.wskazać.podstawy.do.ich.wydania.(„the.reasons.on.which.they.are.based”. —.art..253.TWE)..Ten.wynikający.z.prawa.traktatowego.obowiązek.podkreśla. też.ETS.w.jednym.ze.swoich.orzeczeń54..W.licznych.przypadkach.określonych. 50. Zob. wyrok z dnia 1 lipca 1959 r. w sprawie 20/58, 51. Zob. wyrok z dnia 14 grudnia 1962 r. w sprawach połączonych 16/62 i 1/62, Zob..wyrok.z.dnia.1.lipca.1959.r..w.sprawie.20/58,.Phoenix–Rheinrohr AG v. ECSC High Authority,. ECR.1959,.s..041:.„When.the.High.Authority.sends.a.letter.to.an.auxiliary.agency.(…),.informing. it.of.certain.general.principles.and.in.particular.instructing.it.to.continue.a.certain.practice.followed. up.till.then,.that.letter.may.constitute.a.mere.internal.office.directive,.even.if.it.was.published.in. the.Journal.Official.and.if.it.refers.to.measures.which.the.agency.must.take.in.regard.(…)..In.any. event,.this.is.true.if.it.emerges.from.the.letter.that.the.High.Authority.did.not.intend.to.take. a.decision,.but.intended.merely.to.confirm.principles.(…)..The.fact.that.a.servant.of.the.High. Authority.has.described.such.a.letter.to.a.third.party.as.a.«decision».does.not.invalidate.the.above. statement”.. Zob..wyrok.z.dnia.14.grudnia.1962.r..w.sprawach.połączonych.16/62.i.1/62,.Confederation nationale des producteurs de fruit et legumes and others v. Council of the CEE,.ECR.1962,.s..041:.„The.criterion. for.the.distinction.between.the.terms.«decision».and.«regulation».should.be.sought.in.the.general. application,.otherwise.of.the.measure.in.question..A.decision.is.of.individual.concern.to.specific. individuals;.its.essential.characteristics.arise.from.the.restriction.of.the.class.of.persons.. to.whom.is.addressed..A.regulation.is.(…).not.addressed.to.a.restricted.number.of.persons,.defined. or.identifiable,.but.applies.to.objectively.determined.situations”.. Zob..wyrok.z.dnia.15.lipca.1963.r..w.sprawie.25/62,.Plaumann and others v. Commission of the EC,. ECR.1963,.s..0411:.„A.measure.must.be.considered.as.a.decision.if.it.refers.to.a.particular.person. and.binds.that.person.alone”.. Zob..wyrok.z.dnia.5.maja.19.r..w.sprawie.101/6,.Koninklijke Scholten Hong NV v. Council and Commission,.ECR.19,.s..09:.„(…).the.choice.of.form.cannot.change.the.nature.of.the.mea­ sure”. Zob..wyrok.z.dnia.21.marca.1955.r..w.sprawie.6/54,.Kingdom of Netherlands v. High Authority of European Coal and Steel Community,.ECR.1955,.s..0201:.„The.High.Authority.is.obliged.to.mention. 54. Zob. wyrok z dnia 21 marca 1955 r. w sprawie 6/54, 52. Zob. wyrok z dnia 15 lipca 1963 r. w sprawie 25/62, 53. Zob. wyrok z dnia 5 maja 19 r. w sprawie 101/6, 2
Pobierz darmowy fragment (pdf)

Gdzie kupić całą publikację:

Wykładnia i stosowanie prawa wspólnotowego
Autor:

Opinie na temat publikacji:


Inne popularne pozycje z tej kategorii:


Czytaj również:


Prowadzisz stronę lub blog? Wstaw link do fragmentu tej książki i współpracuj z Cyfroteką: