Cyfroteka.pl

klikaj i czytaj online

Cyfro
Czytomierz
00370 006285 13246868 na godz. na dobę w sumie
Wykluczenie społeczne i inkluzja społeczna z wykorzystaniem podmiotów ekonomii społecznej w Polsce na przykładzie województwa łódzkiego - ebook/pdf
Wykluczenie społeczne i inkluzja społeczna z wykorzystaniem podmiotów ekonomii społecznej w Polsce na przykładzie województwa łódzkiego - ebook/pdf
Autor: Liczba stron: 176
Wydawca: Wydawnictwo Uniwersytetu Łódzkiego Język publikacji: polski
ISBN: 978-8-3808-8585-1 Data wydania:
Lektor:
Kategoria: ebooki >> naukowe i akademickie
Porównaj ceny (książka, ebook (-19%), audiobook).

Na początku XXI wieku wykluczenie społeczne stało się jedną z podstawowych kwestii społecznych w krajach europejskich. Bierze się ono z wszelkiego rodzaju nierówności, a polega na swoistej izolacji z życia społecznego osób odbiegających od powszechnie przyjętych norm. Zjawisko to dotyczy wszystkich gospodarek i jest w dużej mierze niezależne od rozwoju gospodarczego państw. Nie dziwi zatem fakt, że przeciwdziałanie mu jawi się jako jeden z najważniejszych celów polityki Unii Europejskiej w sferze społecznej.

W Polsce polityka przeciwdziałania wykluczeniu społecznemu jest realizowana poprzez pomoc społeczną i zatrudnienie socjalne. Na obu tych polach istotną rolę do odegrania mają podmioty ekonomii społecznej.

Celem niniejszej monografii jest wszechstronne przeanalizowanie zjawiska wykluczenia społecznego oraz metod przeciwdziałania niemu. Zaprezentowano bieżący stan badań na ten temat i dokonano oceny przydatności gospodarki społecznej jako jednej z metod inkluzji społecznej.

Znajdź podobne książki Ostatnio czytane w tej kategorii

Darmowy fragment publikacji:

Michał Jerzy Sobczak – Uniwersytet Łódzki, Wydział Ekonomiczno-Socjologiczny Katedra Pracy i Polityki Społecznej, 90-214 Łódź, ul. Rewolucji 1905 r. nr 39 RECENZENT Andrzej Rączaszek REDAKTOR INICJUJĄCY Monika Borowczyk REDAKTOR Magdalena Kącicka SKŁAD I ŁAMANIE Dorota Jary KOREKTA TECHNICZNA Leonora Wojciechowska PROJEKT OKŁADKI Stämpfli Polska Sp. z o.o. Zdjęcie wykorzystane na okładce: © Shutterstock.com Wydrukowano z gotowych materiałów dostarczonych do Wydawnictwa UŁ © Copyright by Michał Jerzy Sobczak, Łódź 2016 © Copyright for this edition by Uniwersytet Łódzki, Łódź 2016 Wydane przez Wydawnictwo Uniwersytetu Łódzkiego Wydanie I. W.07804.16.0.M Ark. druk. 11,0 ISBN 978-83-8088-584-4 e-ISBN 978-83-8088-585-1 Wydawnictwo Uniwersytetu Łódzkiego 90-131 Łódź, ul. Lindleya 8 www.wydawnictwo.uni.lodz.pl e-mail: ksiegarnia@uni.lodz.pl tel. (42) 665 58 63 Ani i Jeremiemu za wsparcie i wyrozumiałość. Dziękuję, kocham Was. Spis treści WSTĘP RODZDZIAŁ 1 Wykluczenie społeczne jako kwestia społeczna w Polsce i Unii Europejskiej 1.1. Pojęcie, przyczyny i skutki wykluczenia społecznego 1.2. Pomiar wykluczenia społecznego 1.3. Zagrożenie wykluczeniem społecznym w krajach Unii Europejskiej i w Polsce według województw w latach 2010–2013 RODZDZIAŁ 2 Reintegracja zawodowa jako narzędzie inkluzji społecznej 2.1. Pojęcie i przebieg procesu inkluzji społecznej 2.2. Praca i jej rola w życiu człowieka. Możliwości reintegracji społeczno-zawodowej w spółdzielniach socjalnych 2.3. Aktywna polityka rynku pracy (APRP) i jej instrumenty skierowane do osób wykluczonych 2.4. Miejsce przeciwdziałania ekskluzji społecznej w polityce Unii Europejskiej 2.5. Narzędzia inkluzji społecznej w polskiej polityce społecznej 2.6. Przeciwdziałanie wykluczeniu społecznemu w województwie łódzkim 2.7. Rynek pracy w województwie łódzkim na tle kraju RODZDZIAŁ 3 Ekonomia społeczna jako narzędzie przeciwdziałania wykluczeniu społecznemu 3.1. Przedsiębiorstwo społeczne jako podmiot ekonomii społecznej 3.2. Początki gospodarki społecznej na ziemiach polskich 3.3. Ekonomia społeczna w Unii Europejskiej 3.4. Sektor ekonomii społecznej w Polsce 3.5. Stan rozwoju i wpływ gospodarczy sektora ekonomii społecznej w Polsce wg form organizacyjno-prawnych 3.6. Potencjał ekonomii społecznej w zakresie reintegracji społeczno-zawodowej 3.7. Ekonomia społeczna w województwie łódzkim ZAKOŃCZENIE Bibliografia Załączniki 9 13 13 26 33 55 55 59 63 68 71 77 80 87 87 98 101 106 110 117 124 131 135 141 WSTĘP Wykluczenie społeczne (ekskluzja społeczna) na początku XXI wieku stało się jedną z podstawowych trosk społecznych w krajach europejskich. Bierze się ono z wszelkiego typu nierówności, a polega na swoistej izolacji z życia społecznego osób niepasujących od rozpowszechnionych norm. Dlatego zjawisko to dotyczy wszystkich gospodarek i jest w dużej mierze niezależne od rozwoju gospodarczego krajów. Nie dziwi zatem fakt, że przeciwdziałanie wykluczeniu społecznemu jawi się jako jedna z najważniejszych polityk UE w sferze społecznej. Ze względu na wielowymiarowy charakter wykluczenia społecznego trudno jest stworzyć jego jedną syntetyczną definicję. Dlatego proponuje się stosować raczej uję- cie opisowe wskazujące możliwe obszary wystąpienia tego zjawiska oraz odpowied- nie jego symptomy. Za obszarami i symptomami wykluczenia społecznego kryją się skutki, które są dość trudne do uchwycenia. Niewątpliwie do bezpośrednich konse- kwencji ekskluzji społecznej można zaliczyć niewypełnianie ról społecznych, ogra- niczone korzystanie z zasobów publicznych, czy brak dostatecznego zabezpieczenia własnej egzystencji w godny sposób, co w konsekwencji wiąże się z: • pozbawieniem władzy i dostępu do podejmowania ważnych decyzji, • mniejszymi prawami (dyskryminacją prawną), • ograniczonym dostępem do różnych instytucji (ograniczenie różnych świad- czeń), • ograniczonym dostępem do edukacji, pracy zawodowej, wypoczynku itp., • niższą pozycją ekonomiczną, • znacznym narażeniem na skutki społecznych nacisków i kryzysów, • społecznym naznaczaniem i napiętnowaniem. 10 Wstęp Proces przeciwdziałania wykluczeniu społecznemu nazywamy inkluzją spo- łeczną – włączeniem do społeczeństwa. Polega ona na umożliwieniu osobom zagrożonym wykluczeniem społecznym uczestnictwa w życiu ekonomicznym, kulturalnym i społecznym, czyli życia na poziomie co najmniej przeciętnym dla danego społeczeństwa. Zwalczanie wykluczenia społecznego zostało zapisane jako jeden z celów Unii Europejskiej w Traktacie z Maastricht oraz w Traktacie Amsterdamskim. Obecnie jest to jeden z  trzech priorytetów Strategii Europa 2020: rozwój sprzyjający włączeniu społecznemu – wspieranie gospodarki cha- rakteryzującej się wysokim poziomem zatrudnienia i  zapewniającej spójność gospodarczą, społeczną i terytorialną, co odzwierciedla się w planach krajowych i wojewódzkich. W Polsce polityka przeciwdziałania wykluczeniu społecznemu realizowana jest poprzez pomoc społeczną i zatrudnienie socjalne, na obu tych polach swoją rolę do odegrania mają podmioty ekonomii społecznej (gospodarki społecznej). Sku- teczniejszą metodą inkluzji społecznej wydaje się ta oparta o zatrudnienie socjal- ne, ponieważ jej zamierzonym efektem jest usamodzielnienie się beneficjentów i uniezależnienie od pomocy społecznej w dalszych etapach życia. Zatrudnienie socjalne uwzględnia ograniczone możliwości świadczenia pra- cy przez osoby objęte tą usługą. Mając na uwadze ekonomiczne, ale i społeczne skutki pracy, przydziela się zagrożonym wykluczeniem pracę społecznie użytecz- ną. Kluczowe są zatem społeczne profity pracy zawodowej, takie jak: interakcja ze współpracownikami, identyfikacja z miejscem pracy, poczucie przydatności i bezpieczeństwa, a w dalszej kolejności wynagrodzenie. Celem ostatecznym ta- kiego zatrudnienia jest reintegracja społeczna i zawodowa beneficjentów. Jedną z form prawnych podmiotów ekonomii społecznej, których celem jest przeciw- działanie wykluczeniu społecznemu poprzez zatrudnienie socjalne osób wyklu- czonych, bądź zagrożonych wykluczeniem są spółdzielnie socjalne. Podmioty ekonomii społecznej bardzo często są powoływane właśnie po to, by świadczyć specyficzną usługę społeczna – zatrudnienie socjalne. Celem niniejszej monografii jest wszechstronne przeanalizowanie zjawiska wykluczenia społecznego oraz metod przeciwdziałania mu. Istotną częścią będzie uporządkowanie badań i wiedzy posiadanej obecnie na ten temat. Dokonana zo- stanie również ocena przydatności gospodarki społecznej jako jednej z metod in- kluzji społecznej. Rozdział pierwszy dotyczy kwestii wykluczenia społecznego. Opisano przyczy- ny i skutki tego zjawiska oraz metody jego pomiaru. Następnie przeprowadzona została analiza wielkości zagrożenia wykluczeniem społecznym w krajach euro- pejskich, ze szczególnym uwzględnieniem skali zagrożenia ekskluzją w Polsce. Na- stępnie podobną analizę przeprowadzono na poziomie województw i ulokowano w tym kontekście województwo łódzkie. Rozdział drugi opisuje przebieg procesu inkluzji społecznej, czyli przeciw- działania wykluczeniu społecznemu. Opisane zostały narzędzia polityki europej- Wstęp 11 skiej, krajowej i wojewódzkiej mające na celu ograniczanie ekskluzji społecznej, ze szczególnym uwzględnieniem reintegracji zawodowej. Przeprowadzona została analiza celowości reintegracji zawodowej, wychodząca od roli pracy w życiu czło- wieka do aktywnej polityki rynku pracy, z naciskiem położonym na funkcjono- wanie przejściowych rynków pracy. Rozdział kończy analiza stanu rynku pracy w województwie łódzkim, na którym działają analizowane spółdzielnie socjalne. Rozdział trzeci dotyczy roli ekonomii społecznej w przeciwdziałaniu wyklu- czeniu społecznemu. Zawarto w nim opis sektora ekonomii społecznej w Europie, Polsce i  województwie łódzkim oraz ukazano miejsce spółdzielczości socjalnej w gospodarce społecznej. Przedstawiono przegląd historii ekonomii społecznej na ziemiach polskich. Przeanalizowano również potencjał podmiotów ekonomii spo- łecznej w prowadzeniu działań z zakresu reintegracji społeczno-zawodowej osób zagrożonych wykluczeniem społecznym. ROZDZIAŁ 1 Wykluczenie społeczne jako kwestia społeczna w Polsce i Unii Europejskiej 1.1. Pojęcie, przyczyny i skutki wykluczenia społecznego 1.1.1. Pojęcie wykluczenia społecznego Wykluczenie społeczne (ekskluzję społeczną) można zdefiniować nie wprost jako pojęcie przeciwstawne do społecznego uczestnictwa w  podsta- wowych zbiorowościach, jak: naród, społeczeństwo, czy społeczność. Jest to więc dobrowolna lub częściej wymuszona warunkami zewnętrznymi izolacja. Dotyczy jednostek, jak również całych grup społecznych. Może wynikać, dla przykładu z: biedy, bezrobocia, odmiennego koloru skóry, religii, kalectwa, preferencji seksualnych i innych1. Tym samym, jak stwierdza B. Jordan, wyklu- czenie społeczne zdecydowanie wychodzi poza kategorię skrajnego ubóstwa, które odnoszono do krajów trzeciego świata, czy do objętych transformacją krajów postkomunistycznych. Wykluczenie społeczne dotyczy wszystkich kra- jów, gdyż wynika z wszelkiego typu nierówności, które mogą być przyczynami 1 M. Jarosz, Obszary wykluczenia w Polsce, [w:] M. Jarosz (red.), Wykluczeni. Wymiar społeczny, materialny i etniczny, Instytut Studiów Politycznych PAN, Warszawa 2008, s.10. 14 Wykluczenie społeczne jako kwestia społeczna w Polsce i Unii Europejskiej różnego typu dyskryminacji2. Dla przykładu, mieszkaniec wysokorozwinięte- go kraju, uzyskujący dochody na poziomie krajowej płacy minimalnej zapew- ne zostałby sklasyfikowany w swojej ojczyźnie jako osoba zagrożona wyklu- czeniem społecznym z tytułu ubóstwa, gdzie przy zachowaniu takiego samego poziomu dochodów w  kraju mniej rozwiniętym należałby pewnie do klasy średniej. Wykluczenie może równie dobrze dotyczyć dziecka, które wśród ró- wieśników dysponuje gorszym modelem telefonu komórkowego, a więc przy- czyna nierówności nie jest tu istotna, a decyduje fakt występowania izolacji społecznej ze względu na występowanie takiej nierówności. Fakt występowa- nia nierówności jest ściśle związany z gospodarką rynkową, więc nie można ich traktować jako złych z natury, gdyż poprzez konkurencję mogą prowadzić wręcz do rozwoju. Jednak gdy prowadzą one do dyskryminacji i izolacji to sta- ją się czynnikiem wykluczenia społecznego. Pojęcie wykluczenia społecznego wydaje się stosunkowo nowe, gdyż dobrze przystaje do opisu współczesnych problemów społecznych. Jednakże już M. We- ber3 wprowadził podobne pojęcie – zamknięcia społecznych i  ekonomicznych szans. Początkowo było to pojęcie dotyczące zamkniętych struktur społecznych, które tworzyli ludzie z zewnątrz dla zachowania swoich przywilejów – getta et- niczne, zamknięte zakłady psychiatryczne. Pojęcie to rozszerzył następnie F. Par- kin, wyodrębniając proces izolowania się pewnych grup społecznych w obronie swych pozycji, co prowadzi do powstawania społecznych nierówności, a w dalszej kolejności wykluczenia społecznego4. Nie każda izolacja musi być od razu wiązana z wykluczeniem społecznym, gdyż o wykluczeniu społecznym pewnej grupy orze- ka reszta społeczeństwa, a sami wykluczeni nie mając odpowiedniej perspektywy porównawczej często sami nie odczuwają tego zjawiska. Tym samym, ekskluzji społecznej nie można traktować jako subiektywnego odczucia osób nią dotknię- tych. Jest ona raczej obiektywnym osądem sytuacji danej grupy społecznej doko- nywanym przez otoczenie. Pojęcie wykluczenia społecznego we współczesnym znaczeniu prawdopodob- nie po raz pierwszy zostało użyte w publikacji R. Lenoira z roku 1974 zatytułowa- nej Les exclus. Przypisano do niego osoby mieszkające we Francji, które nie uczest- niczyły ani w rozwoju społecznym, ani ekonomicznym5. W latach osiemdziesiątych dwudziestego wieku termin wykluczenie społeczne został użyty oficjalnie we francuskiej polityce społecznej. Oznaczał on różne grupy osób żyjące na marginesie społeczeństwa i pozbawione jednocześnie dostępu do systemu zabezpieczenia społecznego. Z biegiem lat pojęciem tym objęto również osoby młode skonfliktowane z otoczeniem. Jednakże, gdy podstawowym proble- B. Jordan, A theory of poverty and social exclusion, Polity Press, Cambridge 1996, s. 1–5. 2 3 M. Weber, Gospodarka i społeczeństwo. Zarys socjologii rozumiejącej, PWN, Warszawa 2002, s. 272–273. 4 F. Parkin, Marxism and class theory: A bourgeois critique, [w:] R.F. Levine (red.), Social class and stratification. Classic statements and theoretical debates, Rowman Littlefield Publishers Inc., 2006, s. 130–133. P. Broda-Wysocki, Wykluczenie i inkluzja społeczna. Paradygmaty i próby definicji, IPiSS, Warszawa 2012, s. 25. 5 Pojęcie, przyczyny i skutki wykluczenia społecznego 15 mem społecznym zaczęło być bezrobocie, pojęcie ekskluzji społecznej zaczęto co- raz częściej odnosić w stosunku do osób długotrwale bezrobotnych6. W  Polsce termin wykluczenia społecznego pojawił się dosyć późno. Jeszcze w roku 1995 w badaniach nad żebrakami S. Marmuszewski i S. Bukowski mówili o ich wyobcowaniu, wykorzenieniu, wyłączeniu, izolacji, samotności, alienacji a nie o wykluczeniu społecznym, choć wszystkie te terminy oddawały dzisiejsze znaczenie ekskluzji społecznej7. Z. Bauman korzystał z terminów zbędni, niechciani, odtrąceni, zmarginalizowani w stosunku do ludzi, których dziś po prostu nazywamy wykluczo- nymi8. Wydaje się, że kariera terminu wykluczenie społeczne zaczęła się w polskiej literaturze naukowej dopiero w latach 1999–2000, jednak trudno wskazać autora, który użył go jako pierwszy. Z pewnością był wynikiem tłumaczenia używanego w dokumentach Unii Europejskiej social exclusion. Stosunkowo późne dostrzeżenie problemu wykluczenia społecznego w Polsce było związane z tym, że problemy bie- dy oraz marginalizacji społecznej pojawiły się w dużej mierze wraz z rozpoczęciem transformacji społeczno-gospodarczej i prywatyzacji9. Ze względu na wielowymiarowy charakter wykluczenia społecznego trudno jest stworzyć jego jedną, syntetyczną definicję. Dlatego proponuje się stosować raczej ujęcie opisowe wskazujące możliwe obszary wystąpienia tego zjawiska oraz odpowiednie jego symptomy. Propozycję takiego podejścia do problemu wykluczenia społecznego można znaleźć w Tab. 1.1, choć lista obszarów wyklu- czenia społecznego ciągle jest rozszerzana, wraz ze zmieniającą się rzeczywisto- ścią społeczno-gospodarczą. Uogólniając, pojęcie wykluczenia społecznego zawiera trzy istotne wymiary: 1. „Wykluczenie z rynku pracy i utrata społecznych więzi – rodzinnych, przy- jacielskich, czy z instytucjami społecznymi. 2. Utrata możliwości uczestniczenia, np. w konsumpcji z powodu braku środ- ków pieniężnych czy konieczności życia w slumsach, braku możliwości realizacji własnych praw, korzystania z oświaty lub innych dóbr kulturalnych. 3. Pewien stan wykluczenia społecznego w  sensie statystycznym – z  jednej strony wykluczenie jest ciągiem postępujących zmian czy ograniczeń w możliwo- ściach uczestniczenia w życiu gospodarczym, politycznym, kulturalnym, czy spo- łecznym, a z drugiej nie jest to proces nieodwracalny.”10 6 7 8 9 10 S. Golinowska, P. Broda-Wysocki, Kategorie ubóstwa i wykluczenia społecznego. Przegląd ujęć, [w:] S. Goli- nowska, E. Tarkowska, I. Topińska (red.), Ubóstwo i wykluczenie społeczne. Badania. Metody. Wyniki, IPiSS, Warszawa 2005, s. 36. S. Marmuszewski, S. Bukowski (red.), Żebracy w Polsce, Wydawnictwo Baran i Suszczyński, Kraków 1995, s. 96. Por. Z. Bauman, Zbędni, niechciani, odtrąceni – czyli o biednych w zamożnym świecie, „Kultura i Społeczeń- stwo”, nr 2 (1998), s. 3–18. P. Rostropowicz, Marginalizacja społeczna w okresie transformacji. Wybrane zagadnienia, [w:] P. Rozstropo- wicz (red.), Wykluczenie społeczne w dobie transformacji ustrojowej ze szczególnym uwzględnieniem Śląska, Editio Silesia, Łubowice 2006, s. 29–30. J. Nowak, Potencjalne i realne ograniczenia procesu wykluczenia społecznego, [w:] J. Nowak (red.), Meandry wykluczenia społecznego, WWSP TWP, Warszawa 2008, s. 10–11.
Pobierz darmowy fragment (pdf)

Gdzie kupić całą publikację:

Wykluczenie społeczne i inkluzja społeczna z wykorzystaniem podmiotów ekonomii społecznej w Polsce na przykładzie województwa łódzkiego
Autor:

Opinie na temat publikacji:


Inne popularne pozycje z tej kategorii:


Czytaj również:


Prowadzisz stronę lub blog? Wstaw link do fragmentu tej książki i współpracuj z Cyfroteką: