Cyfroteka.pl

klikaj i czytaj online

Cyfro
Czytomierz
00653 010869 7479410 na godz. na dobę w sumie
Wyłączenie wspólnika ze spółki z ograniczoną odpowiedzialnością - ebook/pdf
Wyłączenie wspólnika ze spółki z ograniczoną odpowiedzialnością - ebook/pdf
Autor: Liczba stron: 245
Wydawca: C. H. Beck Język publikacji: polski
ISBN: 978-83-255-8710-9 Data wydania:
Lektor:
Kategoria: ebooki >> prawo i podatki
Porównaj ceny (książka, ebook, audiobook).

Praktyka funkcjonowania spółek kapitałowych dowodzi, że spory pomiędzy wspólnikami stanowią naturalny i nieodłączny element prowadzenia działalności gospodarczej. Wyłączenie wspólnika ze spółki z o.o. jest szczególnym środkiem prawnym pozwalającym na sanację stosunków w spółce. Instytucja ta zapewnia ochronę bytu prawnego spółki z o.o. jako organizacji oraz interesów wspólników większościowych, przy jednoczesnym poszanowaniu praw wyłączanego wspólnika.

Monografia jest najbardziej obszernym i szczegółowym opracowaniem poświęconym instytucji wyłączenia wspólnika ze spółki z o.o. Analizie poddano regulacje prawa materialnego, jak i procesowego. Istotną i znaczną objętościowo część monografii stanowi omówienie orzecznictwa Sądu Najwyższego oraz sądów powszechnych w sprawach o wyłączenie wspólnika. Z punktu widzenia praktyki stosowania prawa na szczególną uwagę zasługuje sformułowany na podstawie poglądów judykatury i doktryny katalog najczęściej występujących przyczyn wyłączenia wspólnika.

(…) „Praca stanowi bogatą, pionierską i kompleksową analizę najważniejszych zagadnień prawnych związanych z wyłączeniem wspólnika. (...) napisana jest z perspektywy osoby doskonale zaznajomionej z teorią i praktyką funkcjonowania instytucji wyłączenia wspólnika. Znakomite i doniosłe są uwagi na tle przyczyn wyłączenia” (…).

Fragment recenzji prof. dr. hab. Macieja Gutowskiego

Znajdź podobne książki

Darmowy fragment publikacji:

MONOGRAFIE PRAWNICZE Wyłączenie Wspólnika ze spółki z ograniczoną odpoWiedzialnością Małgorzata WaCH-PaWliCzak Wydawnictwo C.H.Beck MONOGRAFIE PRAWNICZE MAŁGORZATA WACH-PAWLICZAK • WYŁĄCZENIE WSPÓLNIKA ZE SPÓŁKI Z OGRANICZONĄ ODPOWIEDZIALNOŚCIĄ Polecamy nasze najnowsze publikacje z tej serii: Aleksandra Auleytner OCHRONA PRAW AUTORSKICH I POKREWNYCH A ZASADY SWOBODNEGO PRZEPŁYWU TOWARÓW I ŚWIADCZENIA USŁUG W PRAWIE UE dr Stephan Freiberg NOWY TRAKTAT O UNII EUROPEJSKIEJ dr Jakub Kociubiński INSTRUMENTALIZACJA PRAWA KONKURENCJI UNII EUROPEJSKIEJ W OBLICZU KONSOLIDACJI SEKTORA TRANSPORTU LOTNICZEGO (zapowiedź) prof. dr hab. Jerzy Menkes, dr Ewelina Cała-Wacinkiewicz PAŃSTWO I TERYTORIUM W PRAWIE MIĘDZYNARODOWYM dr Marcin Menkes GOVERNANCE GOSPODARCZY – STUDIUM PRAWNOMIĘDZYNARODOWE (zapowiedź) dr Paulina Twardoch SPRAWY MAJĄTKOWE PARTNERÓW Z ZAREJESTROWANEGO ZWIĄZKU (zapowiedź) www.ksiegarnia.beck.pl WYŁĄCZENIE WSPÓLNIKA ZE SPÓŁKI Z OGRANICZONĄ ODPOWIEDZIALNOŚCIĄ MAŁGORZATA WACH-PAWLICZAK WYDAWNICTWO C.H.BECK WARSZAWA 2016 Redaktor prowadząca: Emilia Rucińska-Sech © Wydawnictwo C.H.Beck 2016 Wydawnictwo C.H.Beck Sp. z o.o. ul. Bonifraterska 17, 00-203 Warszawa Skład i łamanie: Wydawnictwo C.H.Beck Druk i oprawa: Elpil, Siedlce ISBN 978-83-255-8709-3 ISBN e-book 978-83-255-8710-9 Spis treści Wstęp ........................................................................................................................... Wykaz skrótów .......................................................................................................... Wykaz orzeczeń ........................................................................................................ Wykaz literatury ....................................................................................................... Rozdział I. Status prawny wspólnika w spółce z ograniczoną odpowiedzialnością a natura spółki z ograniczoną odpowiedzialnością ........................................................................................... § 1. Definicja spółki z o.o. ............................................................................... I. Uwagi wstępne ................................................................................. II. Spółka z o.o. jako stosunek prawny .............................................. III. Spółka z o.o. jako osoba prawna ................................................... IV. Spółka z o.o. jako korporacja kapitałowa .................................... § 2. Natura spółki z o.o. ................................................................................... I. Pojęcie natury (stosunku prawnego) spółki z o.o. ...................... II. Elementy kapitałowe w spółce z o.o. ............................................ III. Elementy osobowe w spółce z o.o. ................................................ § 3. Status prawny wspólnika w spółce z o.o. .............................................. I. Pojęcie udziału w spółce z o.o. ...................................................... 1. Uwagi wstępne ........................................................................... 2. Udział jako ułamek kapitału zakładowego ........................... 3. Udział jako prawo podmiotowe ............................................. 4. Rodzaje udziałów ...................................................................... II. Wspólnik jako strona stosunku członkostwa spółki z o.o. ........ III. Powstanie, zmiana i ustanie stosunku członkostwa w spółce z o.o. ................................................................................................... Rozdział II. Znaczenie i charakter prawny instytucji wyłączenia wspólnika ze spółki z ograniczoną odpowiedzialnością ........................... § 1. Geneza i ratio legis instytucji wyłączenia wspólnika ze spółki z o.o. . § 2. Wyłączenie wspólnika ze spółki z o.o. w ujęciu prawnoporównawczym ............................................................................ I. Uwagi wstępne ................................................................................. II. Prawo niemieckie ............................................................................. III. Prawo francuskie .............................................................................. XI XVII XIX XXIII 1 1 1 3 5 7 9 9 12 15 18 18 18 19 21 23 25 28 31 31 33 33 34 38 V Spis treści IV. Prawo angielskie ............................................................................... V. Prawo holenderskie ......................................................................... VI. Uwagi podsumowujące ................................................................... § 3. Charakter prawny instytucji wyłączenia wspólnika ze spółki z o.o. .. I. Wyłączenie wspólnika ze spółki z o.o. jako sankcja o charakterze organizacyjnym ....................................................... II. Wyłączenie wspólnika ze spółki z o.o. jako element osobowy w spółce kapitałowej ........................................................................ 1. Wyłączenie wspólnika ze spółki z o.o. a wyłączenie wspólnika ze spółki osobowej ................................................. 2. Wyłączenie wspólnika jako element osobowy w spółce z o.o. a natura kapitałowa spółki z o.o. ................................. 3. Wyłączenie wspólnika ze spółki z o.o. a przymusowy wykup akcji akcjonariuszy mniejszościowych ...................... § 4. Prawo do wyłączenia wspólnika w świetle klasyfikacji praw wspólników w spółce z o.o. ..................................................................... Rozdział III. Ważne przyczyny wyłączenia wspólnika ze spółki z ograniczoną odpowiedzialnością ................................................................ § 1. Normatywny charakter zwrotu „ważne przyczyny” ............................ I. Uwagi wstępne ................................................................................. II. Ważne przyczyny jako zwrot niedookreślony ............................ III. Ważne przyczyny jako zwrot należący do kategorii odesłań co do ocen .............................................................................................. IV. Ważne przyczyny jako klauzula generalna w znaczeniu funkcjonalnym .................................................................................. V. Uwagi podsumowujące ................................................................... § 2. Ważne przyczyny wyłączenia wspólnika ze spółki z o.o. w ujęciu Kodeksu spółek handlowych ................................................................... § 3. Ważne przyczyny wyłączenia wspólnika ze spółki z o.o. w świetle orzecznictwa sądowego ............................................................................ I. Uwagi wstępne ................................................................................. II. Niemożność bezkonfliktowego współdziałania ze wspólnikiem, będąca następstwem relacji interpersonalnych wewnątrz spółki .............................................. III. Prowadzenie działalności konkurencyjnej wobec spółki ........... IV. Nieusprawiedliwione i uporczywe niestawiennictwo wspólnika na zgromadzeniu wspólników .................................... V. Nadużywanie prawa do zaskarżania uchwał ............................... VI. Wprowadzenie w błąd wspólnika przez innego wspólnika ...... 39 41 44 46 46 49 49 51 51 55 59 59 59 60 61 64 65 66 69 69 69 73 76 78 79 VI Spis treści VII. Kształtowanie niekorzystnego wizerunku spółki oraz niewykonywanie podjętych przez zgromadzenie wspólników uchwał ................................................................................................ § 4. Przykładowy katalog ważnych przyczyn wyłączenia wspólnika ze spółki z o.o. ............................................................................................ § 5. Umowne określenie ważnych przyczyn wyłączenia wspólnika ze spółki z o.o. ............................................................................................ § 6. Ważne przyczyn wyłączenia wspólnika a przesłanki „sankcyjnego” umorzenia udziałów .................................................................................. I. Uwagi wstępne ................................................................................. II. Ogólna charakterystyka instytucji umorzenia udziałów ........... III. Umowne określenie przesłanek umorzenia udziałów ............... IV. „Sankcyjne” umorzenie udziałów ................................................. V. Wyłączenie wspólnika a „sankcyjne” umorzenie udziałów ...... Rozdział IV. Postępowanie w sprawie o wyłączenie wspólnika ze spółki z ograniczoną odpowiedzialnością ................................................................ § 1. Tryb wyłączenia wspólnika ze spółki z o.o. .......................................... I. Uwagi wstępne ................................................................................. II. Alternatywne formy rozwiązywania sporów prawnych (ADR) a sprawa o wyłączenie wspólnika ze spółki z o.o. ....................... III. Tryb postępowania procesowego w sprawie o wyłączenie wspólnika ze spółki z o.o. ............................................................... § 2. Wyłączenie wspólnika ze spółki z o.o. jako przykład sprawy gospodarczej ............................................................................................... § 3. Charakter prawny powództwa o wyłączenie wspólnika ze spółki z o.o. ............................................................................................................. § 4. Właściwość miejscowa i rzeczowa sądu w sprawie o wyłączenie wspólnika ze spółki z o.o. ........................................................................ I. Właściwość miejscowa .................................................................... II. Właściwość rzeczowa ...................................................................... 1. Uwagi wstępne ........................................................................... 2. Majątkowy charakter sprawy o wyłączenie wspólnika ........ § 5. Legitymacja procesowa w sprawie o wyłączenie wspólnika ze spółki z o.o. ............................................................................................................. I. Pojęcie legitymacji procesowej ...................................................... II. Legitymacja czynna w sprawie o wyłączenie wspólnika ze spółki z o.o. .................................................................................. 1. Uwagi wstępne ........................................................................... 2. Legitymacja czynna w świetle art. 266 § 1 KSH ................... 3. Legitymacja czynna w świetle art. 266 § 2 KSH ................... 80 80 85 89 89 89 91 93 95 101 101 101 102 110 111 113 115 115 116 116 117 120 120 122 122 123 126 VII Spis treści III. Legitymacja bierna w sprawie o wyłączenie wspólnika ze spółki z o.o. .................................................................................. IV. Współuczestnictwo procesowe w sprawie o wyłączenie wspólnika ze spółki z o.o. ............................................................... 1. Pojęcie współuczestnictwa procesowego i jego rodzaje ...... 2. Współuczestnictwo konieczne i jednolite po stronie powodowej ................................................................................. 3. Współuczestnictwo konieczne i jednolite po stronie pozwanej ..................................................................................... § 6. Status prawny wspólnika w toku procesu o wyłączenie ..................... § 7. Zabezpieczenie powództwa o wyłączenie wspólnika ze spółki z o.o. (art. 268 KSH) ............................................................................................ I. Ratio legis art. 268 KSH .................................................................. II. Przesłanki zabezpieczenia powództwa o wyłączenie wspólnika ze spółki z o.o. .................................................................................. III. Postępowanie o zabezpieczenie powództwa o wyłączenie wspólnika ze spółki z o.o. ............................................................... IV. Postanowienie o zabezpieczeniu powództwa o wyłączenie wspólnika ze spółki z o.o. i jego skutki ........................................ 1. Treść postanowienia o zabezpieczeniu powództwa ............. 2. Zawieszenie wspólnika w wykonywaniu jego praw udziałowych a prawo do udziału w zgromadzeniu wspólników, prawo głosu i prawo do zaskarżania uchwał . 3. Zawieszenie wspólnika w wykonywaniu jego praw udziałowych a prawo do zbycia udziałów ............................. 4. Zawieszenie wspólnika w wykonywaniu jego praw udziałowych a prawo żądania rozwiązania spółki ............... Rozdział V. Wyrok w sprawie o wyłączenie wspólnika ze spółki z ograniczoną odpowiedzialnością i jego skutki ........................................ § 1. Charakter prawny wyroku wyłączającego wspólnika ze spółki z o.o. ............................................................................................................. § 2. Treść wyroku wyłączającego wspólnika ze spółki z o.o. ..................... I. Elementy wyroku wyłączającego wspólnika ze spółki z o.o. ..... II. Cena przejęcia udziałów ................................................................. III. Termin przejęcia udziałów ............................................................. § 3. Przejęcie udziałów wyłączanego wspólnika .......................................... § 4. Skutki prawne wyłączenia wspólnika ze spółki z o.o. ......................... I. Skutki prawne w relacji wyłączony wspólnik a spółka .............. 1. Uwagi wstępne ........................................................................... 2. Skutki wyłączenia w zakresie stosunku członkostwa .......... 3. Skutki wyłączenia w zakresie stosunku kapitałowego ......... VIII 127 130 130 132 135 136 138 138 139 144 146 146 149 150 151 153 153 155 155 156 164 165 170 170 170 170 172 Spis treści II. Skutki prawne wyłączenia w stosunku do przejmującego udziały ................................................................................................ III. Skutki wyłączenia wspólnika dla spółki i jej pozostałych wspólników ....................................................................................... § 5. Bezskuteczność wyroku wyłączającego wspólnika ze spółki z o.o. .... § 6. Odpowiedzialność odszkodowawcza wobec bezskutecznie wyłączonego wspólnika ............................................................................ § 7. Ochrona dóbr osobistych pozwanego o wyłączenie wspólnika ......... § 8. Wyrok oddalający powództwo o wyłączenie wspólnika ze spółki z o.o. i jego skutki dla spółki ................................................................... Rozdział VI. Wyłączenie wspólnika ze spółki z ograniczoną odpowiedzialnością w świetle Konstytucji RP ............................................ § 1. Konstytucyjna ochrona praw majątkowych wspólnika w spółce z o.o. ............................................................................................................. § 2. Wyłączenie wspólnika ze spółki z o.o. jako ingerencja w konstytucyjnie chronione prawa majątkowe .................................... § 3. Dopuszczalność wyłączenia wspólnika ze spółki z o.o. w świetle Konstytucji RP ............................................................................................ I. Uwagi wstępne ................................................................................. II. Przydatność instytucji wyłączenia wspólnika ze spółki z o.o. ... III. Niezbędność instytucji wyłączenia wspólnika ze spółki z o.o. .. IV. Proporcjonalność sensu stricto instytucji wyłączenia wspólnika ze spółki z o.o. ............................................................... Rozdział VII. Uwagi końcowe i wnioski de lege ferenda .................................. 173 175 177 178 180 183 185 185 186 188 188 190 191 194 199 IX Wstęp W korporacjach takich jak spółka z ograniczoną odpowiedzialnością, zrzeszają- cych wiele podmiotów o odmiennych, często sprzecznych interesach, mogą pojawić się różnice zdań lub poważniejsze rozbieżności, u podłoża których leżą sprawy związane z funkcjonowaniem spółki. Niejednokrotnie przybierają one postać sytuacji konflikto- wych, które utrudniają, a nawet uniemożliwiają dalszą współpracę zmierzającą do osią- gnięcia wspólnego celu, uzasadnionego interesem spółki. Nie ulega wątpliwości, że jedynym środkiem uzdrowienia stosunków pomiędzy wspólnikami nie powinna być możliwość rozwiązania spółki. Korporacyjny charakter osoby prawnej, jaką jest spółka z o.o., wymaga ustanowienia szczególnych mechani- zmów chroniących jej byt prawny. Na ogół wystarczającym środkiem dla przywróce- nia sprawnego funkcjonowania spółki jest możliwość wykluczenia z niej wspólnika, którego zachowanie w sposób negatywny wpływa na jej działalność. Jednakże nawet „konfliktowemu” wspólnikowi powinna przysługiwać ochrona praw w spółce. Wyma- gające zadanie pogodzenia ochrony bytu prawnego spółki z ochroną praw wykluczo- nego wspólnika, postawione zostało przed instytucją wyłączenia wspólnika ze spółki z ograniczoną odpowiedzialnością. Wyłączenie wspólnika uregulowane zostało w art. 266–269 KSH. Jest to środek prawny charakterystyczna dla spółki z o.o. Analogiczna regulacja nie występuje w prze- pisach o spółce akcyjnej. Ma ona również odmienny charakter od instytucji wyłączenia wspólnika ze spółki osobowej. W świetle przepisów Kodeksu spółek handlowych wyłączenie wspólnika ze spółki z o.o. polega na przymusowym pozbawieniu wspólnika członkostwa w spółce (jako or- ganizacji) z ważnych przyczyn, leżących po jego stronie (art. 266 § 1 KSH). Wyłączenie wspólnika ma służyć „uzdrowieniu” sytuacji w spółce, gdy powstałe w niej trudności nie dotyczą wszystkich wspólników, a jedynie jednego lub kilku z nich. Jej specyficzny cha- rakter wyraża się w tym, że odnosi się ona wyłącznie do wspólnika jako podmiotu sto- sunku spółki i nie jest następstwem czynności polegającej na rozporządzeniu udziałami. Na skutek prawomocnego orzeczenia sądowego o wyłączeniu, wspólnik zostaje usu- nięty ze struktury organizacyjnej spółki oraz traci wszystkie należące do niego udziały na rzecz pozostałych wspólników lub osób trzecich (art. 266 § 3 KSH). Prawo do żądania wyłączenia wspólnika zaliczane jest do elementów osobowych spółki z o.o. Jego głównym celem jest regulacja stosunków osobowych pomiędzy udzia- łowcami. Uwzględnienie kapitałowego charakteru spółki z o.o. znalazło jednak wyraz w zastosowaniu podstawy kapitałowej przy określeniu legitymacji procesowej wspól- XI Wstęp ników wnoszących powództwo o wyłączenie wspólnika. Ich udziały muszą stanowić więcej niż połowę kapitału zakładowego (art. 266 § 1 i 2 KSH). Opracowanie monograficzne instytucji wyłączenia wspólnika ze spółki z ograni- czoną odpowiedzialnością jest uzasadnione z kilku istotnych powodów. Po pierwsze, przewidziana w Kodeksie spółek handlowych regulacja wyłączenia wspólnika jest dość ogólna. Nie rozstrzyga wielu szczegółowych kwestii, które mogą powstać w związku ze stosowaniem przepisów prawa w konkretnych stanach faktycz- nych. Stwarza to szerokie pole do rozstrzygania licznych problemów jurydycznych nie tylko przez sądy rozpoznające indywidualne sprawy, lecz także doktrynę prawa, której zadaniem jest omawianie tych zagadnień w szerszym kontekście normatywnym. Należy również rozważyć ewentualne uszczegółowienie obowiązującej regulacji. Po drugie, omawianej instytucji warto dokładniej przyjrzeć się z punktu widzenia praktyki stosowania prawa, a w szczególności w kontekście najnowszego orzecznictwa sądowego. Zainicjowany w 2012 r. proces publikowania w internecie orzeczeń sądów apelacyjnych, wypełnił dotychczasową poważną lukę w zakresie wiedzy o sądowej prak- tyce stosowania przepisów o wyłączeniu wspólnika. Udostępnione zostały nowe orze- czenia, które wymagają omówienia i komentarza. Po trzecie, spółka z o.o. jest najczęściej wykorzystywaną w obrocie gospodarczym formą spółki handlowej. Szczegółowe omówienie konstrukcji wyłączenia wspólnika z tej spółki, z uwzględnieniem problemów związanych z jej stosowaniem w obrocie go- spodarczym, ma istotne znaczenie praktyczne. Po czwarte, w piśmiennictwie prawniczym instytucja wyłączenia wspólnika ze spółki z ograniczoną odpowiedzialnością nie doczekała się dotychczas opracowania monograficznego. Pomimo występowania wartościowych publikacji, w ramach któ- rych omówiony został ten środek prawny (zob. np. K. Kopaczyńska-Pieczniak, Ustanie członkostwa w spółce z ograniczoną odpowiedzialnością, Warszawa 2002; Z. Roszew- ski, Zmiany podmiotowe w spółce z ograniczoną odpowiedzialnością, Warszawa 2000), odczuwalny jest brak szczegółowego jego opracowania. Tym bardziej, że większość po- glądów na jej temat zostało wypracowanych na gruncie Kodeksu handlowego z 1934 r.1. Tymczasem stosunki gospodarcze i korporacyjne na przestrzeni ostatnich kilkunastu lat uległy istotnym zmianom. Zasadniczym celem niniejszej monografii jest omówienie charakteru prawnego in- stytucji wyłączenia wspólnika ze spółki z ograniczoną odpowiedzialnością ze szczegól- nym uwzględnieniem praktyki jej stosowania w orzecznictwie sądowym. Wstępne usta- lenia badawcze umożliwiły sformułowanie tezy, że wyłączenie wspólnika jest szczegól- nym środkiem prawnym, pozwalającym na sanację stosunków w spółce, w sytuacji gdy nieprawidłowości w jej funkcjonowaniu wywołane zostały przyczynami leżącymi po stronie jednego bądź kilku wspólników. Instytucja ta zapewnia ochronę bytu prawnego spółki z o.o. jako organizacji oraz interesów wspólników większościowych, przy jed- 1 Rozporządzenie Prezydenta Rzeczypospolitej z 27.6.1934 r. – Kodeks handlowy (Dz.U. Nr 57, poz. 502 ze zm.). XII Wstęp noczesnym poszanowaniu praw wyłączanego wspólnika. Sama zaś jej konstrukcja nor- matywna została prawidłowo wkomponowana w osobowo-kapitałowy charakter spółki z o.o. Zastrzeżenia może jednak budzić efektywność omawianej instytucji. Orientacyjny czas trwania postępowania o wyłączenie wspólnika, liczony od dnia wniesienia pozwu do dnia wydania prawomocnego wyroku wyłączającego wspólnika, może wynosić na- wet około dwóch lat2. Rozważenia wymaga, czy przyczyną tego stanu rzeczy jest obo- wiązująca regulacja Kodeksu spółek handlowych. W monografii zastosowano przede wszystkim metodę formalno-dogmatyczną. Analizie i wykładni zostały poddane źródła prawa regulujące instytucję wyłączenia wspólnika, w szczególności stanowiące jej trzon art. 266–269 KSH. Rozważania normatywne zostały przeprowadzone na tle dorobku polskiej literatury prawa handlowego. Istotną i znaczną objętościowo część monografii stanowi omówie- nie orzecznictwa sądowego w sprawach o wyłączenie wspólnika ze spółki z o.o., co po- zwoliło na zweryfikowanie i rozwinięcie – w świetle praktyki stosowania prawa – pro- ponowanych w doktrynie kierunków interpretacyjnych. W ramach analizy orzecznictwa sądowego szczególną uwagę poświęcono wykładni przewidzianego w art. 266 § 1 KSH zwrotu „ważne przyczyny”. W literaturze prawni- czej niejednokrotnie wskazuje się na szereg przyczyn, które mogą być na tyle istotne, aby stanowić podstawę wyłączenia wspólnika ze spółki z o.o. Wypowiedzi te charakte- ryzuje znaczny stopień ogólności. Tymczasem oceny ważnych przyczyn dokonuje każ- dorazowo sąd, w odniesieniu do konkretnego wspólnika, w sposób indywidualny, przy uwzględnieniu całokształtu stosunków w danej spółce oraz okoliczności faktycznych. Zachowanie wspólnika, które w danym stanie faktycznym może zostać uznane przez sąd za ważną przyczynę, w innych okolicznościach i w innej spółce może nie stanowić wystarczającej podstawy do wyłączenia wspólnika. Na przewidzianą w Kodeksie spółek handlowych regulację prawną instytucji wyłą- czenia wspólnika ze spółki z o.o. składają się nie tylko przepisy o charakterze material- noprawnym, lecz także procesowym. Tym samym konieczne jest omówienie zagadnień związanych z postępowaniem sądowym w sprawie o wyłączenie wspólnika. W postępo- waniu tym art. 266–269 KSH mają charakter lex specialis w stosunku do przepisów Ko- deksu postępowania cywilnego. W rezultacie zawarte w monografii rozważania proce- sowe koncentrują się przede wszystkim na zagadnieniach zdeterminowanych regulacją Kodeksu spółek handlowych, czyli legitymacji procesowej, statusu prawnego wspólnika w toku procesu oraz postępowania w sprawie zabezpieczenia powództwa o wyłącze- nie wspólnika. Omówiony został również charakter wyroku orzekającego wyłączenie wspólnika oraz jego skutki prawne. Z uwagi na potrzebę utrzymania optymalnej zwię- złości i jasności tekstu nie przedstawiono szczegółowo tych elementów regulacji postę- powania sądowego w sprawie o wyłączenie wspólnika, które nie różnią się od ogólnej procedury w sprawach cywilnych. 2 Tak K. Kronenberger, Wyłączenie wspólnika ze spółki z ograniczoną odpowiedzialnością w orzecznictwie sądów gospodarczych, TPP 2007, Nr 2, s. 78. XIII Wstęp Monografia składa się ze wstępu, sześciu rozdziałów merytorycznych oraz uwag końcowych i wniosków de lege ferenda. W rozdziale I omówione zostały trzy zagadnienia teoretyczno-konstrukcyjne, które stanowią fundament dla rozważań szczegółowych, a mianowicie: pojęcie i znaczenie spółki z ograniczoną odpowiedzialnością, natura spółki z ograniczoną odpowiedzial- nością oraz status prawny wspólnika spółki z ograniczoną odpowiedzialnością. Wyeks- ponowany został również jej osobowo-kapitałowy charakter, który determinuje kształt i wykładnię przepisów o wyłączeniu wspólnika. Rozdział II zawiera genezę instytucji wyłączenia wspólnika ze spółki z ograniczoną odpowiedzialnością, która po raz pierwszy została unormowana w rozporządzeniu Pre- zydenta Rzeczpospolitej z 27.10.1933 r. – Prawo o spółkach z ograniczoną odpowie- dzialnością3. Zaprezentowane zostały również motywy przemawiające za wprowadze- niem omawianej konstrukcji do przepisów o spółce z o.o., a także jej znaczenie. Na- stępnie przedstawiony został rys prawnoporównawczy instytucji wyłączenia wspólnika. Szczególną uwagę poświęcono prawodawstwom reprezentatywnym dla głównych ro- dzin prawa europejskiego: germańskiej (Niemcy), romańskiej (Francja), anglosaskiej (Anglia). Szerszą uwagę poświęcono również regulacji holenderskiej, którą uznaje się za rozwiązanie modelowe. Za odpowiednie tło dla podsumowania rozważań kompara- tystycznych uznano analizę regulacji wyłączenia wspólnika w przedstawionym przez Komisję Europejską projekcie statutu europejskiej spółki prywatnej (societas privata europaea). W dalszej części rozdziału przybliżona została argumentacja uzasadniająca postrzeganie instytucji wyłączenia wspólnika jako elementu osobowego w spółce ka- pitałowej. Na powyższym tle zarysowano podobieństwa i różnice pomiędzy instytu- cją wyłączenia wspólnika a przymusowym wykupem akcji akcjonariuszy mniejszościo- wych w spółce akcyjnej. Ponadto dokonano klasyfikacji prawa do wyłączenia wspól- nika, charakteryzując je kolejno jako prawo: korporacyjne, istniejące z mocy ustawy, powszechne, związane z udziałem, bezwzględnie niepozbawialne oraz kolektywne W rozdziale III szczegółowo omówiona została materialnoprawna przesłanka in- stytucji wyłączenia wspólnika, czyli ważne przyczyny. W tym celu przeprowadzono analizę orzecznictwa sądowego, w szczególności judykatury Sądu Najwyższego. Pozwo- liło to na sformułowanie przykładowego katalogu przyczyn, które mogą stanowić pod- stawę wyłączenia wspólnika ze spółki z o.o. Opracowanie judykatury uzupełnione zo- stało poglądami doktryny. Postawiono również pytanie o dopuszczalność umownego określenia ważnych przyczyn. W rozdziale III niezbędne było również rozstrzygnię- cie dylematu, czy dla wspólników spółki z o.o. alternatywnym do żądania wyłączenia wspólnika instrumentem może być tzw. sankcyjne umorzenie udziałów (art. 199 KSH). Wymagało to porównania obu instytucji oraz poddania krytycznej analizie przeważa- jących w tej dziedzinie poglądów doktryny. Rozdział IV dotyczy postępowania sądowego w sprawie o wyłączenie wspólnika ze spółki z ograniczoną odpowiedzialnością. W jego ramach omówione zostały istotne 3 Dz.U. R.P. Nr 82, poz. 602. XIV Wstęp zagadnienia procesowe, tj. tryb postępowania cywilnego, właściwość miejscowa i rze- czowa sądu, legitymacja czynna i bierna, współuczestnictwo konieczne i jednolite, a także status prawny wspólnika w toku procesu o wyłączenie. Analizie poddano także problematykę zabezpieczenia powództwa poprzez zawieszenie wspólnika w wykony- waniu jego praw udziałowych (art. 268 KSH). Rozdział V koncentruje się na charakterze prawnym wyroku wyłączającego wspól- nika ze spółki z ograniczoną odpowiedzialnością. Szczególną uwagę poświęcono skut- kom tego wyroku, które podzielono na trzy grupy: skutki wyłączenia w relacji wyłą- czony wspólnik a spółka, w relacji wyłączony wspólnik a przejmujący udziały oraz skutki wyłączenia dla spółki i jej pozostałych wspólników. W dalszej części roz- działu omówione zostało zagadnienie bezskuteczności wyroku wyłączającego wspól- nika. Przeanalizowano także możliwość dochodzenia odszkodowania przez bezskutecz- nie wyłączonego wspólnika od pozywających go wspólników. W rozdziale VI przedstawione zostały konstytucyjne uwarunkowania konstrukcji wyłączenia wspólnika ze spółki z ograniczoną odpowiedzialnością. Przeprowadzono test proporcjonalności tej instytucji (art. 31 ust. 3 Konstytucji RP), albowiem wyłącze- nie wspólnika stanowi ingerencję w jego konstytucyjnie chronione prawa majątkowe. W konsekwencji poddano ocenie, czy ustawodawca odpowiednio wyważył prawa – z jednej strony – wyłączonego wspólnika, a – z drugiej strony – spółki i pozostałych wspólników. Powyższe rozważania pozwoliły na sformułowanie wniosków końcowych, uwag in- terpretacyjnych oraz postulatów de lege ferenda co do optymalnego kształtu normatyw- nego instytucji wyłączenia wspólnika ze spółki z o.o. Monografia powstała na podstawie rozprawy doktorskiej obronionej w lutym 2016 r. w Instytucie Prawa Cywilnego Wydziału Prawa i Administracji Uniwersytetu Warszawskiego. W tym miejscu pragnę serdecznie podziękować promotorowi roz- prawy – prof. UW dr hab. Katarzynie Bilewskiej za życzliwość, motywację oraz cenne wskazówki, bez których praca nie mogłaby powstać. Wyrazy wdzięczności kieruje rów- nież do recenzentów rozprawy doktorskiej – prof. dr. hab. Macieja Gutowskiego oraz prof. UMK dr. hab. Zbigniewa Kwaśniewskiego, za wartościowe uwagi, które wpłynęły na ostateczny kształt opracowania. Odrębne i szczególne podziękowania składam moim rodzicom oraz mojemu mę- żowi Jakubowi za wsparcie i pomoc, którą mi okazali w trudnym okresie intensywnej pracy naukowej. XV Wykaz skrótów I. Akty normatywne BGB ................................................. Bürgerliches Gesetzbuch (Kodeks cywilny nie- HGB ................................................. Handelsgesetzbuch (Kodeks handlowy niemiecki KC .................................................... ustawa z 23.4.1964 r. – Kodeks cywilny (Dz.U. miecki z 1896 r.) z 1897 r.) z 2016 r. poz. 380 ze zm.) k.c.h. ................................................ Burgerlijk Wetboek (Kodeks cywilny holenderski KH ................................................... z 1838 r.) rozporządzenie Rzeczypospolitej z 27.6.1934 r. – Kodeks handlowy (Dz.U. Nr 57, poz. 502 ze zm.) Prezydenta Konstytucja RP .............................. ustawa z 2.4.1997 r. – Konstytucja Rzeczypospolitej KPC ................................................. ustawa z 17.11.1964 r. – Kodeks postępowania cy- Polskiej (Dz.U. Nr 78, poz. 483 ze zm.) wilnego (Dz.U. z 2014 r. poz. 101 ze zm.) KRO ................................................. ustawa z 25.2.1964 r. – Kodeks rodzinny i opiekuń- KSH ................................................. ustawa z 15.9.2000 r. – Kodeks spółek handlowych czy (Dz.U. z 2015 r. poz. 2082 ze zm.) (Dz.U. z 2013 r. poz. 1030 ze zm.) wym (Dz.U. z 2016 r. poz. 687 ze zm.) KRSU ............................................... ustawa z 20.8.1997 r. o Krajowym Rejestrze Sądo- II. Czasopisma i wydawnictwa promulgacyjne BCLC ............................................... Butterworths Company Law Cases BGHZ .............................................. Die Entscheidungen des Bundesgerichtshofs in Zivilsachen BPS .................................................. Biuletyn Prawa Spółek Dz.U. ............................................... Dziennik Ustaw GP .................................................... Gazeta Prawna GS .................................................... Gazeta Sądowa JORF ................................................ KPP .................................................. Kwartalnik Prawa Prywatnego MoP ................................................. Monitor Prawniczy Journal Officiel de la République Française XVII Wykaz skrótów M.Pr.Bank. ...................................... Monitor Prawa Bankowego OSA ................................................. Orzecznictwo Sądów Apelacyjnych OSN ................................................. Orzecznictwo Sądu Najwyższego OSNC .............................................. Orzecznictwo Sądu Najwyższego – Izba Cywilna OSP .................................................. Orzecznictwo Sądów Polskich OTK-ZU ......................................... Orzecznictwo Trybunału Konstytucyjnego, Zbiór Urzędowy PG .................................................... Prawo Gospodarcze PiP ................................................... Państwo i Prawo PPC .................................................. Polski Proces Cywilny PPH ................................................. Przegląd Prawa Handlowego PPP .................................................. Przegląd Prawa Podatkowego Pr. Bank. ......................................... Prawo Bankowe Prok. i Praw. .................................. Prokuratura i Prawo PS ..................................................... Prawo Spółek PUG ................................................. Przegląd Ustawodawstwa Gospodarczego Rej. ................................................... Rejent RGBl. ............................................... Reichsgesetzblatt TPP .................................................. Transformacje Prawa Prywatnego III. Inne skróty BGH ................................................. Bundesgerichtshof BV .................................................... Besloten Vennootschap GmbH ............................................. Gesellschaft mit beschränkter Haftung Legalis ............................................. System Informacji Prawnej Legalis – C.H. Beck LEX .................................................. System Informacji Prawnej LEX – Wolters Kluwer POSP ............................................... Portal Orzeczeń Sądów Powszechnych SA .................................................... Sąd Apelacyjny SARL ............................................... Société à responsabilité limitée SN .................................................... Sąd Najwyższy SO .................................................... Sąd Okręgowy SPE ................................................... Societas Privata Europaea spółka z o.o. ................................... SW ................................................... Sąd Wojewódzki TK .................................................... Trybunał Konstytucyjny spółka z ograniczoną odpowiedzialnością XVIII Wykaz orzeczeń Orzeczenia Trybunału Konstytucyjnego 1) Wyrok Trybunału Konstytucyjnego z 13.4.1999 r., K 36/98, OTK-ZU 1999, Nr 3, 2) Wyrok Trybunału Konstytucyjnego z 2.6.1999 r., K 34/98, OTK-ZU 1999, Nr 5, 3) Wyrok Trybunału Konstytucyjnego z 12.1.2000 r., P 11/98, OTK-ZU 2000, Nr 1, 4) Wyrok Trybunału Konstytucyjnego z 14.3.2000 r., P 5/99, OTK-ZU 2000, Nr 2, 5) Wyrok Trybunału Konstytucyjnego z 30.1.2001 r., K 17/00, OTK-ZU 2001, Nr 1, 6) Wyrok Trybunału Konstytucyjnego z 29.5.2001 r., K 5/01, OTK-ZU 2001, Nr 4, poz. 40. poz. 94. poz. 3. poz. 60. poz. 4. poz. 87. 7) Wyrok Trybunału Konstytucyjnego z 19.12.2002 r., K 33/02, OTK-ZU 2002, 8) Wyrok Trybunału Konstytucyjnego z 30.3.2004 r., K 32/03, OTK-ZU 2004, 9) Wyrok Trybunału Konstytucyjnego z 21.6.2005 r., P 25/02, OTK-ZU 2005, Nr 7/A, poz. 97. Nr 3/A, poz. 22. Nr 6/A, poz. 65. Nr 4/A, poz. 55. Nr 10/A, poz. 150. Nr 6/A, poz. 85. Nr 8/A, poz. 95. 10) Wyrok Trybunału Konstytucyjnego z 28.4.2009 r., P 22/07, OTK-ZU 2009, 11) Wyrok Trybunału Konstytucyjnego z 23.11.2009 r., P 61/08, OTK-ZU 2009, 12) Wyrok Trybunału Konstytucyjnego z 25.7.2013 r., P 56/11, OTK-ZU 2013, 13) Wyrok Trybunału Konstytucyjnego z 25.9.2014 r., SK 4/12, OTK-ZU 2014, Orzeczenia Sądu Najwyższego 1) Orzeczenie Sądu Najwyższego z 22.4.1937 r., C I 1868/36, OSN 1938, Nr 4, poz. 163. 2) Wyrok Sądu Najwyższego z 11.10.1937 r., II C 908/37, PPH 1938, Nr 2, poz. 1694. 3) Wyrok Sądu Najwyższego z 3.5.1968 r., II CR 163/68, Legalis. 4) Wyrok Sądu Najwyższego z 19.7.1978 r., I CR 254/78, OSNC 1979, Nr 6, poz. 121. XIX
Pobierz darmowy fragment (pdf)

Gdzie kupić całą publikację:

Wyłączenie wspólnika ze spółki z ograniczoną odpowiedzialnością
Autor:

Opinie na temat publikacji:


Inne popularne pozycje z tej kategorii:


Czytaj również:


Prowadzisz stronę lub blog? Wstaw link do fragmentu tej książki i współpracuj z Cyfroteką: