Cyfroteka.pl

klikaj i czytaj online

Cyfro
Czytomierz
00487 011956 7454582 na godz. na dobę w sumie
Wymiar i rozkład czasu pracy - ebook/pdf
Wymiar i rozkład czasu pracy - ebook/pdf
Autor: Liczba stron: 206
Wydawca: Wolters Kluwer Język publikacji: polski
ISBN: 978-83-264-2217-1 Data wydania:
Lektor:
Kategoria: ebooki >> prawo i podatki
Porównaj ceny (książka, ebook, audiobook).
Na regulację prawną czasu pracy składają się w gruncie rzeczy dwa elementy: pierwszy z nich dotyczy długości czasu pracy, drugi - rozłożenia czasu pracy obowiązującego pracownika w określonych dniach, tygodniach, czy miesiącach. Przedmiotem opracowania jest ustalenie prawnego znaczenia pojęć wymiaru i rozkładu czasu pracy, a także kompleksowa analiza polskich uregulowań prawnych i porównanie ich z regulacjami obowiązującymi na terenie wybranych państw Unii Europejskiej.

Książka zawiera liczne propozycje uelastycznienia regulacji czasu pracy, odwołujące się do krajowej i zagranicznej literatury nie tylko prawniczej, ale także ekonomicznej i socjologicznej. W jednym z rozdziałów autorka koncentruje się na wykładni obowiązujących w Polsce przepisów dotyczących czasu pracy. W książce uwzględniony został dorobek orzecznictwa sądowego, a także literatura polsko-, niemiecko- i anglojęzyczna.

Adresaci:

Publikacja skierowana jest zarówno do teoretyków, jak i do praktyków prawa. Zaprezentowane w niej zagadnienia zostały ujęte w zwięzły i przejrzysty sposób, a percepcję tekstu ułatwiają syntetyczne wnioski na końcu rozdziałów.
Znajdź podobne książki

Darmowy fragment publikacji:

Wymiar i rozkład czasu pracy Magdalena Barbara Rycak monografi e Wydawca: Magdalena Stojek-Siwiñska Sk³ad i ³amanie: Studio Lotus © Copyright by Wolters Kluwer Polska Sp. z o.o., 2008 ISSN 18974392 ISBN 978-83-7526-814-0 Wydane przez: Wolters Kluwer Polska Sp. z o.o. Redakcja Ksi¹¿ek 01-231 Warszawa, ul. P³ocka 5a tel. (022) 535 80 00 31-156 Kraków, ul. Zacisze 7 tel. (012) 630 46 00 e-mail: ksiazki@wolterskluwer.pl www.wolterskluwer.pl Ksiêgarnia internetowa: www.profi nfo.pl Druk i oprawa: Drukarnia Paper Tinta ul. Bardowskiego 4, 03-887 Warszawa Od Autorki Prezentowana monografi a jest owocem kilkuletniej pracy nad rozprawą doktorską, która została obroniona w dniu 2 lipca 2007 r. przed Radą Naukową Instytutu Nauk Prawno-Administracyjnych Uni- wersytetu Warszawskiego. Pragnę złożyć serdeczne podziękowania promotorowi Panu prof. dr hab. Ludwikowi Florkowi za cenne rady i pytania, które zadecydowały o kształcie opracowania. Wyrazy wdzięczności kieruję też do recenzentów rozprawy dok- torskiej, Pana prof. dr hab. Jerzego Wratnego i Pana prof. dr hab. Krzysztofa Rączki, a także do pracowników Katedry Prawa Pracy i Polityki Społecznej Wydziału Prawa i Administracji Uniwersytetu Warszawskiego, którzy swymi życzliwymi uwagami wpłynęli na jakość prezentowanej książki. O przyjęcie podziękowań proszę też mojego męża i przyjaciela Artura Rycaka, na którego cierpliwość i wsparcie mogłam niezawodnie liczyć w trakcie pracy nad monografi ą. 5 Spis treści Wykaz skrótów . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 9 Wprowadzenie . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 13 Rozdział 1 POJĘCIE WYMIARU I ROZKŁADU CZASU PRACY . . . . . 15 1.1. Uwagi wstępne . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 15 1.2. Pojęcie wymiaru czasu pracy . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 16 1.3. Pojęcie normy czasu pracy . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 37 1.4. Pojęcie rozkładu czasu pracy . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 53 1.5. Pojęcie systemu czasu pracy . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 56 1.6. Wnioski . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 62 Rozdział 2 FUNKCJE PRZEPISÓW REGULUJĄCYCH WYMIAR I ROZKŁAD CZASU PRACY . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 64 2.1. Pojęcie funkcji prawa . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 64 2.2. Funkcja ochronna przepisów regulujących wymiar i rozkład czasu pracy . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 67 2.3. Funkcja organizacyjna przepisów regulujących wymiar i rozkład czasu pracy . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 84 2.4. Wnioski . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 106 Rozdział 3 WYMIAR I ROZKŁAD CZASU PRACY JAKO ELEMENTY TREŚCI STOSUNKU PRACY . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 109 3.1. Uwagi wstępne . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 109 7 Spis treści 3.2. Ustalanie długości czasu pracy . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 109 3.3. Wprowadzanie rozkładu i systemu czasu pracy . . . . 122 3.4. Pracowniczy obowiązek przestrzegania czasu pracy . 127 3.5. Obowiązek pracy w godzinach nadliczbowych . . . . . 145 3.6. Obowiązki pracodawcy w zakresie organizacji czasu pracy . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 156 3.7. Kumulacja zatrudnienia a wymiar i rozkład czasu pracy . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 161 3.8. Wymiar i rozkład czasu pracy a wynagrodzenie za pracę . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 169 3.9. Wymiar i rozkład czasu pracy a wymiar urlopu wypoczynkowego . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 176 3.10. Wnioski . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 180 Wnioski końcowe . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 185 Bibliografia . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 189 Wykaz skrótów k.p. – ustawa z dnia 26 czerwca 1974 r. – Kodeks pracy (tekst jedn. Dz. U. z 1998 r. Nr 21, poz. 94 z późn. zm.) k.c. – ustawa z dnia 23 kwietnia 1964 r. – Kodeks cywilny (Dz. U. Nr 16, poz. 93 z późn. zm.) u.s.c. – ustawa z dnia 24 sierpnia 2006 r. o służbie cywilnej (Dz. U. Nr 170, poz. 1218 z późn. zm.) Konstytucja RP – ustawa z dnia 21 kwietnia 1997 r. – Konstytucja Rzeczy- pospolitej Polskiej (Dz. U. Nr 78, poz. 483 z późn. zm.) dyrektywa nr 2003/88/WE – dyrektywa Parlamentu Europejskiego i Rady z dnia 4 listopada 2003 r. dotycząca niektórych aspektów organizacji czasu pracy dyrektywa nr 1993/104/WE – dyrektywa Parlamentu Europejskiego i Rady z dnia 23 listopada 1993 r. dotycząca niektórych aspektów organizacji czasu pracy u.cz.p. – ustawa z dnia 18 grudnia 1919 r. o czasie pracy w przemyśle i handlu (tekst jedn. Dz. U. z 1933 r. Nr 94, poz. 734 z późn. zm.) Periodyki PiZS PiP St. Pr.–Ek. M.P.Pr NP St.Praw. Pr.Pracy OSNCP – Praca i Zabezpieczenie Społeczne – Państwo i Prawo – Studia Prawno-Ekonomiczne – Monitor Prawa Pracy – Nowe Prawo – Studia Prawnicze – Prawo Pracy – Orzecznictwo Sądu Najwyższego Izby Cywilnej, Pracy i Ubezpieczeń Społecznych 9 Wykaz skrótów OSNAPiUS – Orzecznictwo Sądu Najwyższego. Izba Administracyjna, Pracy i Ubezpieczeń Społecznych – Orzecznictwo Sądów Polskich i Komisji Arbitrażowych – Przegląd Ustawodawstwa Gospodarczego – Ruch Prawniczy, Ekonomiczny i Socjologiczny OSPiKA PUG RPEiS Biuletyn SN – Biuletyn Sądu Najwyższego ECR – European Court Reports Inne – strona – zobacz – Unia Europejska – Europejski Trybunał Sprawiedliwości – między innymi – opus citatum – Dziennik Ustaw – Monitor Polski – pozycja – Instytut Pracy i Spraw Socjalnych – numer – Rada Ministrów – Ministerstwo Pracy i Opieki Społecznej – Pańśtwowa Inspekcja Pracy – paragraf – Dziennik Urzędowy – Główny Urząd Statystyczny – następny (-a, -e) s. zob. UE ETS m.in. op. cit. Dz. U. M.P. poz. IPSS Nr (nr) RM MPiOS PIP § Dz. Urz. GUS nast. z późn. zm. – z późniejszymi zmianami art. z. por. NSA r. np. pt. nt. w. pkt – artykuł – zeszyt – porównaj – Naczelny Sąd Administracyjny – rok – na przykład – pod tytułem – na temat – wiek – punkt 10 10 Wykaz skrótów – redakcja – praca zbiorowa – Trybunał Konstytucyjny red. pr. zb. TK tekst jedn. – tekst jednolity SN – Sąd Najwyższy t. – tom tzw. – tak zwany (-a, -e) ust. – ustęp WE – Wspólnota Europejska niepubl. – niepublikowany (-a, -e) Wprowadzenie Ustawodawca, ustalając granice trwania czasu pracy, wyznacza za- kres podporządkowania czasowego pracownika w procesie pracy. Zakres ten jest poszerzony dodatkowo przez takie instytucje jak dyżur, czy po- dróż służbowa. Pozostały czas składa się na czas pozazawodowy służący realizacji prawa do wypoczynku, zagwarantowanego w art. 66 ust. 2 Konstytucji RP z 1997 r. Długość czasu pracy i jego organizacja regulują rytm życia zatrud- nionych, wyznaczają rozmiar czasu pozostającego na życie osobiste, spo- łeczne i rodzinne, wypoczynek, naukę i uczestnictwo w kulturze. Relacje między okresami pracy i wypoczynkiem mają istotne zna- czenie nie tylko dla jednostki, ale i dla całego społeczeństwa. Teza, że problematyka ograniczeń czasu pracy ma istotny wpływ na właściwe warunki pracy została potwierdzona doświadczeniem historycznym, praktyką i licznymi badaniami naukowymi1. Zbyt długi czas oddawany do dyspozycji pracodawcy, czy też nie- dostosowanie rozkładu czasu pracy do potrzeb pracownika owocuje czę- sto brakiem czasu na życie rodzinne i może prowadzić do wystąpienia powszechnego wśród wysokorozwiniętych krajów zjawiska starzenia się społeczeństwa. Proporcje między pracą a wypoczynkiem w skali rocznej wyzna- czają urlopy wypoczynkowe, a w skali tygodnia i doby – wymiar czasu pracy oraz okresy dobowego i tygodniowego odpoczynku. Tradycyjnie przepisy o czasie pracy pełniły funkcję ochrony czasu wolnego od pracy2. Pytaniem, które nasuwa się już przy wstępnej lek- turze dorobku doktryny na temat funkcji ochronnej, jest to, czy uzasad- nione jest podawanie przepisów skracających ustawowy czas pracy za 1 Zob. T. Nycz, Ochronny charakter przepisów o czasie pracy – wybrane zagadnienia, PiZS 1999, nr 3. 2 Por. J. Jończyk, Prawo pracy, Warszawa 1984, s. 496–497. 13 Wprowadzenie przykład przepisów pełniących wyłącznie funkcję ochronną? W związku z powyższą kwestią pojawia się też problem, czy w nowej rzeczywistości społeczno-ekonomicznej nie należałoby zweryfikować poglądu, zgodnie z którym przepisy o czasie pracy mają za zadanie ochronę pracy przez ograniczenie czasu jej trwania. Wiele argumentów przemawia bowiem za tym, że nie zawsze skracanie obowiązujących pracowników norm czasu pracy przyczynia się do zwiększenia ich ochrony, a często może nawet tę ochronę osłabiać. Niepokojącą tendencją, pogłębiającą się z każdą kolejną noweliza- cją k.p., jest coraz bardziej kazuistyczne regulowanie wszelkich kwestii prawnych związanych z czasem pracy. Stoi to w wyraźnej sprzeczności z łacińską zasadą de minimis non curat lex 3. Do zjawisk, będących przejawem paternalistycznego traktowania przez ustawodawcę prawa pracy, należy także zaliczyć mnożenie pojęć o trudnej do określenia treści oraz irracjonalne ograniczanie swobody organizowania procesów pracy, nieuzasadnione potrzebą ochrony życia i zdrowia pracowników. Zwraca uwagę niekonsekwencja ustawodawcy w posługiwaniu się pojęciami wymiaru i normy czasu pracy oraz brak kompleksowej wizji spójnych rozwiązań legislacyjnych w zakresie oma- wianej grupy przepisów. Już wstępna analiza przepisów o czasie pracy nasuwa refleksję, że polski ustawodawca zdaje się nie pamiętać o jednej z fundamentalnych zasad legislacyjnych, znanej już w starożytności, według której ustawy powinny być zrozumiałe dla wszystkich (leges ab omnibus intellegi debent). Jak wykazują wyniki kontroli PIP przeprowadzonych w 2005 r., praco- dawcy często uzasadniali powstające u nich nieprawidłowości niezrozu- miałością przepisów regulujących problematykę czasu pracy4. Praktyka wprowadzania zmian w przepisach regulujących czas pracy, często pod wpływem różnych interesów politycznych oraz brak odpowiedniej wiedzy teoretycznej twórców prawa przyczyniają się do pogłębiania istniejących nieprawidłowości w stosowaniu prawa, co nie pozostaje bez wpływu na poziom ochrony zdrowia, a nawet życia pracowników. 3 Zasada ta oznacza, że ustawa nie troszczy się o drobiazgi, gdyż nie może uregulować wszystkich, nawet najdrobniejszych kwestii prawnych. Ustawa powinna ograniczać się do spraw ważniej- szych (zob. M. Kuryłowicz, Słownik terminów, zwrotów i sentencji prawniczych łacińskich oraz pocho- dzenia łacińskiego, Kraków 2002, s. 103). 4 Zob. Sprawozdanie Głównego Inspektora Pracy z działalności Państwowej Inspekcji Pracy w 2005 r., dostępne na stronie internetowej: www. pip.gov.pl. 14 Wprowadzenie Przepisy prawne normujące czas pracy nie wyjaśniają wielu pod- stawowych pojęć dotyczących czasu pracy, w tym wymiaru, normy, rozkładu i systemu, kluczowych dla prawidłowego rozumienia całości regulacji czasu pracy. W dodatku ustawodawca posługuje się wskaza- nymi terminami w sposób nielogiczny. Stan ten powoduje liczne spory w doktrynie prawa pracy na tematy o fundamentalnym znaczeniu dla ochrony pracowników. Uzasadnia to potrzebę wyjaśnienia pojęć wymia- ru i rozkładu czasu pracy, a także szerszego naświetlenia problemów teoretycznych i praktycznych, jakie się z nimi wiążą. Podstawowym celem rozprawy jest ustalenie prawnego znaczenia pojęć wymiaru i rozkładu czasu pracy, a także kompleksowa analiza polskich uregulowań prawnych w porównaniu z obowiązującymi na te- renie wybranych państw UE. Zakresem badawczym pracy objęte zosta- ły także prawa i obowiązki stron stosunku pracy związane z badanymi pojęciami. Analiza dotychczasowego stanu wiedzy wykazała, że wśród proble- mów badawczych szczególnie istotne jest udzielenie odpowiedzi na dwa pytania: czy ustawowa regulacja wymiaru i rozkładu czasu pracy nie jest zbyt kazuistyczna i czy konieczne jest tworzenie wielu skompliko- wanych systemów czasu pracy? Czy nie wystarczyłoby stworzenie tylko ustawowych limitów minimalnego dobowego czasu wolnego od pracy oraz tygodniowego limitu godzin, które pracownik może przepracować, a kwestię rozkładu czasu pracy w poszczególnych dniach i tygodniach powinno się pozostawić stronom stosunku pracy? Główna teza badań brzmi następująco: w polskim ustawodawstwie pracy istnieje pilna potrzeba uproszczenia regulacji czasu pracy i jego or- ganizacji. Obecna regulacja, pomimo licznych nowelizacji dokonywanych pod hasłem implementacji prawa unijnego, stanowi w istocie petryfikację modelu czasu pracy z okresu gospodarki centralnie sterowanej. W celu udzielenia odpowiedzi na te a także na wiele innych waż- nych pytań należało przeprowadzić analizę aktualnie obowiązujących przepisów regulujących czas trwania pracy i zasady jego organizacji oraz porównać wybrane rozwiązania legislacyjne systemów prawnych nie- których krajów UE. Rozważania uwzględniają nie tylko dorobek nauk prawnych, ale także socjologicznych i ekonomicznych w zakresie zarzą- dzania czasem pracy. Podstawę źródłową prowadzonych badań stanowią polskie regu- lacje prawne od okresu międzywojennego po aktualnie obowiązujące oraz regulacje prawa europejskiego, w tym orzecznictwo ETS. Badania 15 Wprowadzenie zostały przeprowadzone metodą historyczną i formalno-dogmatyczną. Badany przedmiot jest rozpatrywany w głównej mierze na płaszczyźnie logiczno-językowej. Przy wyjaśnianiu i klasyfikowaniu pojęć w rozprawie nawiązuje się do doktryny filozoficznej W. Ockhama, sprowadzonej do logiki. Teorię tę można ująć w stwierdzeniu, że nie należy „mnożyć bytów bez potrzeby i kluczyć naokoło, by osiągnąć jakąś rzecz, którą można uzyskać prostymi środkami [...]. [gdyż] dla samej wiedzy całkowicie wystarcza, aby termi- ny zawarte w zdaniu faktycznie oznaczały to, co zawierają przedmioty zewnętrzne” 5. Prowadzone badania miały na celu opisanie w sposób porządkują- cy, wyjaśnienie, ocenę oraz przedstawienie wniosków de lege lata i de lege ferenda w przedmiotowej kwestii. Praca składa się z trzech rozdziałów. W rozdziale pierwszym, zaty- tułowanym: „Pojęcie wymiaru i rozkładu czasu pracy” prowadzone są rozważania zmierzające do ustalenia definicji pojęć stanowiących przed- miot badawczy przedłożonej pracy, ukazania związków między nimi, a także przedstawienia wniosków de lege lata i de lege ferenda, które po- zwoliłyby usystematyzować i wskazać najprostszą metodę regulacji bada- nej materii. Zaproponowane definicje mają pomóc w zrozumieniu istoty omawianych konstrukcji, różnic między nimi, a także wytyczać kierunki przyszłych zmian legislacyjnych. Problemy pojęciowe w dziedzinie, bę- dącej przedmiotem zainteresowania pracy, są szczególnie złożone, ale jak podaje W. Pytkowski „niewiele można oczekiwać od pracy badaw- czej, jeśli na wstępie nie sprecyzuje się dokładnie użytych wyrazów, ich zakresu i treści” 6. W rozdziale drugim pt. „Funkcje przepisów regulujących wymiar i rozkład czasu pracy” skoncentrowano się na dwóch podstawowych funkcjach, jakie pełnią te przepisy: funkcji ochronnej i organizacyjnej. Wystąpiono również z krytyką utrwalonych w nauce poglądów na temat spełniania określonych funkcji przez niektóre z przepisów ograniczają- cych czas trwania pracy i zasady jego organizacji. W rozdziale trzecim, zatytułowanym „Wymiar i rozkład czasu pra- cy jako elementy treści stosunku pracy” analizuje się wpływ przepisów regulujących wymiar i rozkład czasu pracy na treść stosunku pracy, uwzględniając szerszy kontekst społeczno-gospodarczy. W rozdziale tym omówiono zasady ustalania wymiaru, norm, rozkładu i systemu czasu 5 Zob. J. Legowicz, Zarys historii filozofii, Warszawa 1983, s. 256. 6 Zob. W. Pytkowski, Organizacja badań i ocena prac naukowych, Warszawa 1985. 16 Wprowadzenie pracy. Krytycznej analizie poddano pracowniczy obowiązek przestrze- gania rozkładu czasu pracy w okresie zmian ustroju pracy i jego wpływ na ustalenie istnienia stosunku pracy. Zakresem problematyki podjętej w rozdziale trzecim objęto również obowiązek przestrzegania ustalo- nego wymiaru i rozkładu czasu pracy osób na kierowniczych i samo- dzielnych stanowiskach oraz zatrudnionych w zadaniowym czasie pracy, a także obowiązek pracy w godzinach nadliczbowych. Analizie poddano także obowiązek pracodawcy organizowania pracy w sposób zapewnia- jący pełne wykorzystanie czasu pracy. Omówiono także relacje między przepisami regulującymi wymiar i rozkład czasu pracy a obowiązka- mi pracodawcy w zakresie prawidłowego wynagradzania i udzielania urlopów wypoczynkowych. Rozdział trzeci stanowi też o obowiązkach i uprawnieniach stron stosunku pracy w zakresie wymiaru czasu pracy i jego organizacji przy równoległym zatrudnieniu u kilku pracodawców oraz dodatkowym zatrudnieniu u tego samego pracodawcy. Rozdział 1 Pojęcie wymiaru i rozkładu czasu pracy 1.1. Uwagi wstępne We wszystkich regulacjach czasu pracy, poczynając od ustawy o czasie pracy z 1919 r.1, a kończąc na najnowszej regulacji zawartej w dziale szóstym k.p., brak jest definicji wielu pojęć, którymi posługu- je się ustawodawca regulując maksymalny czas trwania pracy i zasa- dy jego organizacji, często kluczowych dla prawidłowego stosowania przepisów o czasie pracy, urlopach wypoczynkowych i wynagradzaniu pracowników. Rozważania zawarte w tym rozdziale mają na celu poszukiwanie i ustalenie definicji pojęć wymiaru i rozkładu czasu pracy, a także usta- lenie, czy zasadne jest posługiwanie się przez ustawodawcę licznymi, często niezrozumiałymi pojęciami. Studium byłoby niepełne bez odnie- sienia się do pojęcia normy i systemu czasu pracy, których ustawodawca i doktryna prawa pracy używają na określenie ograniczeń czasu trwania pracy i jego organizacji. Już wstępna analiza przepisów o czasie pracy oraz literatury przed- miotu pozwala zauważyć brak jednolitego rozumienia i konsekwencji w posługiwaniu się pojęciami będącymi przedmiotem zainteresowania niniejszej rozprawy. Terminy te, zarówno ze względów teoretycznych, jak i praktycznych, wymagają wyjaśnienia i szerszego omówienia. 1 Ustawa z dnia 18 grudnia 1919 r. o czasie pracy w przemyśle i handlu (tekst jedn. Dz. U. z 1933 r. Nr 94, poz. 734 z późn. zm.). 19 Rozdział 1. Pojęcie wymiaru i rozkładu czasu pracy 1.2. Pojęcie wymiaru czasu pracy Pojęcie wymiaru czasu pracy nie występowało ani w przepisach regu- lujących czas pracy, ani też w piśmiennictwie okresu międzywojennego. Dekret o 8-godzinnym dniu pracy z dnia 23 listopada 1918 r.2 oraz uchwała Warszawskiej Rady Robotniczej z dnia 24 listopada 1918 r. o 8-godzinnym dniu pracy3 posługiwały się jedynie takimi pojęciami, jak: dzień i tydzień roboczy oraz norma czasu pracy. Ustawa o czasie pracy w przemyśle i handlu wprowadzając maksy- malny czas pracy na dobę (8 godzin, a w sobotę 6 godzin) oraz na tydzień (48 godzin lub 60 godzin w przypadku osób zatrudnionych w zakładach leczniczych), nie posługiwała się pojęciem wymiaru czasu pracy. Autorzy komentujący tę ustawę, wyróżniali, obok terminów pełnego i niepełnego wymiaru czasu pracy, czy ustawowego czasu pracy, takie mierniki czasu pracy, jak: dzień pracy i tydzień pracy (mierniki podstawowe) oraz okre- sy dwutygodniowe, trzytygodniowe, miesięczne, kwartalne, czy roczne (mierniki pomocnicze, obliczeniowe)4. W aktach prawnych wydanych w okresie powojennym, a przed wejściem w życie k.p., pojęcie wymiaru czasu pracy użyte zostało kilka- krotnie5, jednak dopiero od 1975 r., tj. od wejścia w życie k.p., pojęcie to występuje powszechnie w obowiązujących przepisach. Definicję pojęcia pełnego wymiaru czasu pracy podało Prezydium CRZZ w uchwale z dnia 18 grudnia 1919 r. Przez wymiar czasu pracy należało rozumieć dobową normę określoną dla poszczególnych kate- gorii pracowników w u.cz.p., albo też w układach zbiorowych pracy, przepisach lub zarządzeniach wydanych przez właściwe władze6. Przepisy obowiązującego k.p. posługują się pojęciem wymiaru cza- su pracy kilkakrotnie. Zgodnie z art. 29 § 1 pkt 4 k.p. w umowie o pracę należy ustalić m.in. wymiar czasu pracy. Z kolei przepis art. 151 § 5 k.p. 2 Dziennik Praw P.P. Nr 17, poz. 42. 3 Uchwała ta została opublikowana w Robotniku z 24 listopada 1918 r. i przedrukowana w Biuletynie Ministerstwa Pracy i Opieki Społecznej z 1919 r., nr 1, s. 77–78. 4 Zob. W. Muszalski, Polskie instytucje prawne czasu pracy na tle porównawczym, Warszawa 1967, s. 35–46 oraz pisma MPiOS (w:) Prawo pracy. Przepisy, orzecznictwo i wyjaśnienia, J. Zieliński, War- szawa 1963, s. 355–356. 5 Termin „wymiar godzin pracy” spotykamy w przepisie § 3 ust. 3 rozporządzenia RM z dnia 17 listopada 1959 r. w sprawie zmiany warunków nabywania uprawnień do zasiłków rodzinnych (Dz. U. Nr 64, poz. 379) oraz w rozporządzeniu Ministrów: Szkół Wyższych i Nauki, Zdrowia, Oświaty oraz Kultury i Sztuki z dnia 4 czerwca 1951 r. o obowiązkowym wymiarze czasu pracy pomocniczych sił naukowych (Dz. U. Nr 33, poz. 259). 6 Biuletyn CRZZ 1957, nr 5, poz. 61. 20 1.2. Pojęcie wymiaru czasu pracy stanowi, że strony ustalają w umowie o pracę dopuszczalną liczbę godzin pracy ponad określony w umowie wymiar czasu pracy pracownika za- trudnionego w niepełnym wymiarze czasu pracy, których przekroczenie uprawnia pracownika, oprócz normalnego wynagrodzenia, do dodatku za pracę w godzinach nadliczbowych. O wymiarze czasu pracy w danym okresie rozliczeniowym mowa w art. 130 k.p., zgodnie z którym obowiązujący pracownika wymiar czasu pracy w przyjętym okresie rozliczeniowym ustala się mnożąc 40 godzin przez liczbę tygodni przypadających w okresie rozliczeniowym. Do otrzymanej liczby dodaje się następnie iloczyn 8 godzin i liczby dni pozostałych do końca okresu rozliczeniowego, przypadających od ponie- działku do piątku. Odmienną regułę liczenia wymiaru czasu pracy należy stosować w przypadku zatrudnienia w czasie pracy w ruchu ciągłym7. Ze względu na fakt, że ustawodawca nie podaje legalnej defini- cji pojęcia wymiaru czasu pracy, a jednocześnie używa go powszechnie w obowiązujących przepisach, warto podjąć próbę sformułowania de- finicji sprawozdawczej, która pozwoli na precyzyjne ustalenie jego znaczenia. W pierwszej kolejności należy ustalić potoczne znaczenie językowe zwrotu „wymiar”. Zgodnie bowiem z przyjętymi dyrektywami wykładni językowej zwrotom poddawanym interpretacji nie należy bez dostatecz- nych racji przypisywać swoistego znaczenia prawnego8. Słownik języka polskiego podaje, że przez słowo „wymiar” rozumie się m.in. „wielkość czegoś materialnego, rozpatrywanego ze względu na swoją długość, szerokość i wysokość lub głębokość, rozmiar czegoś”9. Wymiar czasu pracy w rozumieniu potocznym oznacza czas, w którym pracownik ma obowiązek pozostawać do dyspozycji praco- dawcy. Takie rozumienie „wymiaru czasu pracy” odpowiada większości definicji, które w mniej, czy bardziej precyzyjny sposób formułowano w doktrynie prawa pracy. Jako jeden z pierwszych rozważania na temat pojęcia wymiaru czasu pracy podjął W. Muszalski, który wprawdzie wprost nie definiuje przedmiotowego pojęcia, ale z jego uwag na temat pełnego i niepełne- go wymiaru czasu pracy wynika, że przez wymiar czasu pracy należy rozumieć określoną ilość czasu pracy pracownika w ciągu całego dnia, względnie dłuższego okresu. W jego ocenie instytucja ta spełnia rolę 7 Zob. art. 138 § 3 k.p. 8 Zob. np. J. Oniszczuk, Stosowanie prawa. Wybrane zagadnienia, Warszawa 2000, s. 52. 9 Słownik języka polskiego, t. 3, pod red. M. Szymczaka, Warszawa 2002, s. 762. 21
Pobierz darmowy fragment (pdf)

Gdzie kupić całą publikację:

Wymiar i rozkład czasu pracy
Autor:

Opinie na temat publikacji:


Inne popularne pozycje z tej kategorii:


Czytaj również:


Prowadzisz stronę lub blog? Wstaw link do fragmentu tej książki i współpracuj z Cyfroteką: