Cyfroteka.pl

klikaj i czytaj online

Cyfro
Czytomierz
00071 009321 11231133 na godz. na dobę w sumie
Wymiary, konteksty i wzory karier. Proces stawania się sportowcem przez osoby z niepełnosprawnością fizyczną - analiza społecznych mechanizm... - ebook/pdf
Wymiary, konteksty i wzory karier. Proces stawania się sportowcem przez osoby z niepełnosprawnością fizyczną - analiza społecznych mechanizm... - ebook/pdf
Autor: Liczba stron:
Wydawca: Wydawnictwo Uniwersytetu Łódzkiego Język publikacji: polski
ISBN: 978-83-8088-638-4 Data wydania:
Lektor:
Kategoria: ebooki >> naukowe i akademickie >> socjologia
Porównaj ceny (książka, ebook, audiobook).

Autor książki rekonstruuje doświadczenia i działania składające się na wieloetapowy proces „stawania się” sportowcem przez osobę niepełnosprawną. Proces ten, będący zasadniczym przedmiotem podjętych analiz, został przedstawiony w jak najszerszych ramach strukturalno-instytucjonalnych, podając uwarunkowania i konteksty głównego działania, a więc sportu. Wyniki badań obrazują, iż proces „stawania się” sportowcem przebiega w sieci społecznych powiązań, ale także ograniczeń, które jednostki napotyka, odpowiednio adaptuje i oswaja. Na kolejnych etapach podążania określoną drogą osoba niepełnosprawna jest wystawiana na różnego rodzaju próby (takie jak ocena przez innych, publiczne wystąpienia czy pokonywanie własnych słabości) a ich pozytywne przejście i osiągane gratyfikacje zwiększają intensywność jej angażowania się w uprawianie sportu. Jest to działanie umożliwiające przedefiniowane nie tylko postrzegania siebie w sposób subiektywny, lecz także dokonanie rekonstrukcji jaźni społecznej, czyli „przestrojenia” wizji siebie w oczach innych. Człowiek niepełnosprawny pod wpływem zaangażowania w sport zmienia zarówno swój ogląd rzeczywistości, jak i sposób myślenia o sobie pozostałych aktorów społecznych.

Znajdź podobne książki Ostatnio czytane w tej kategorii

Darmowy fragment publikacji:

154_Niedbalski_Wymiary.indd 1 154_Niedbalski_Wymiary.indd 1 2017-08-22 11:14:03 2017-08-22 11:14:03 154_Niedbalski_Wymiary.indd 2 154_Niedbalski_Wymiary.indd 2 2017-08-22 11:14:03 2017-08-22 11:14:03 154_Niedbalski_Wymiary.indd 3 154_Niedbalski_Wymiary.indd 3 2017-08-22 11:14:03 2017-08-22 11:14:03 Jakub Niedbalski – Uniwersytet Łódzki, Wydział Ekonomiczno-Socjologiczny, Instytut Socjologii Katedra Socjologii Organizacji i Zarządzania, 90-214 Łódź, ul. Rewolucji 1905 r. nr 41/43 RECENZENCI Ewa Giermanowska, Tomasz Sahaj REDAKTOR INICJUJĄCY Monika Borowczyk OPRACOWANIE REDAKCYJNE Bogusława Kwiatkowska SKŁAD I ŁAMANIE AGENT PR PROJEKT OKŁADKI Katarzyna Turkowska Zdjęcie wykorzystane na okładce: © Depositphotos.com/Ale-ks; sportpoint Książka fi nansowana w ramach projektu Narodowego Centrum Nauki SONATA 9 (2015/17/D/HS6/00184) © Copyright by Jakub Niedbalski, Łódź 2017 © Copyright for this edition by Uniwersytet Łódzki, Łódź 2017 Wydane przez Wydawnictwo Uniwersytetu Łódzkiego Wydanie I. W.07489.16.0.M Ark. wyd. 24,0; ark. druk. 23,25 ISBN 978-83-8088-637-7 e-ISBN 978-83-8088-638-4 Wydawnictwo Uniwersytetu Łódzkiego 90-131 Łódź, ul. Lindleya 8 www.wydawnictwo.uni.lodz.pl e-mail: ksiegarnia@uni.lodz.pl tel. (42) 665 58 63 154_Niedbalski_Wymiary.indd 4 154_Niedbalski_Wymiary.indd 4 2017-08-22 11:14:03 2017-08-22 11:14:03 Izie, Karolince i Kubusiowi 154_Niedbalski_Wymiary.indd 5 154_Niedbalski_Wymiary.indd 5 2017-08-22 11:14:03 2017-08-22 11:14:03 154_Niedbalski_Wymiary.indd 6 154_Niedbalski_Wymiary.indd 6 2017-08-22 11:14:03 2017-08-22 11:14:03 Ruch jako lek nie ma substancji, ani opakowania. Substancją tego leku jest pomysł zrodzony z nauki i doświadczenia. Jego podanie wymaga prawdziwego mistrzostwa. Przekazanie go wraz z osobowością i sercem czyni ten lek niezastąpionym (W. Dega) 154_Niedbalski_Wymiary.indd 7 154_Niedbalski_Wymiary.indd 7 2017-08-22 11:14:03 2017-08-22 11:14:03 154_Niedbalski_Wymiary.indd 8 154_Niedbalski_Wymiary.indd 8 2017-08-22 11:14:03 2017-08-22 11:14:03 SPIS TREŚCI Przedmowa . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 15 Wstęp. . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 19 Rozdział 1. Sfery i konteksty życia osób niepełnosprawnych w Polsce. . . . . . . . . . . . . . . . . 25 1.1. Defi niowanie pojęcia niepełnosprawności. . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 25 1.2. Kategoria osób niepełnosprawnych na tle polskiego społeczeństwa – charakterystyka demografi czna . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 28 1.3. Postawy społeczne wobec osób niepełnosprawnych. . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 31 1.4. Zabezpieczenie prawno-instytucjonalne osób niepełnosprawnych w Polsce – zarys problematyki . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 33 Rozdział 2. Sport – zagadnienia defi nicyjne . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 39 2.1. Podejście atrybucyjne a podejście kontekstualne . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 39 2.2. Pomiędzy strukturą a kontekstem – zintegrowana defi nicja sportu. . . . . . . . . . . . . . . . . 42 Rozdział 3. Charakterystyka sportu osób niepełnosprawnych . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 45 3.1. Sport osób niepełnosprawnych – od aktywności prozdrowotnej do działalności profesjonalnej . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 46 3.2. Rozwój idei sportu osób niepełnosprawnych fi zycznie. . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 49 3.3. Ruch Paraolimpijski, Deafl ympics i Olimpiady Specjalne . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 51 3.4. Rozwój sportu osób niepełnosprawnych w Polsce . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 54 3.5. Specyfi ka sportu osób niepełnosprawnych fi zycznie. . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 55 Rozdział 4. Od socjologii sportu do socjologii sportu osób niepełnosprawnych . . . . . . . . . 59 4.1. Proces kształtowania się socjologii kultury fi zycznej i sportu w Polsce . . . . . . . . . . . . . 60 4.2. Sport osób niepełnosprawnych jako dyscyplina akademicka . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 63 Rozdział 5. Pojęcie kariery w ujęciu socjologicznym . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 69 5.1. Kariera z perspektywy biografi cznej . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 72 5.2. Typologie i wzory karier na podstawie przeglądu literatury przedmiotu . . . . . . . . . . . . 74 5.3. Pojęcie i charakterystyka kariery sportowej . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 77 5.4. Badania karier w sporcie osób niepełnosprawnych – uwarunkowania i modele. . . . . . . 82 5.5. Kariera – podsumowanie . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 87 Rozdział 6. Perspektywa teoretyczna badań . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 89 6.1. Założenia paradygmatyczne i orientacje teoretyczne . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 89 6.1.1. Teoria symbolicznego interakcjonizmu. . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 91 6.1.1.1. Komunikacja symboliczna i interakcje społeczne . . . . . . . . . . . . . . . . . . 92 6.1.1.2. Pojęcie jaźni . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 93 6.1.1.3. Praca biografi czna i praca nad tożsamością . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 95 154_Niedbalski_Wymiary.indd 9 154_Niedbalski_Wymiary.indd 9 2017-08-22 11:14:03 2017-08-22 11:14:03 10 Spis treści 6.1.1.4. Znaczący inni i grupy odniesienia . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 99 6.1.1.5. Emocje w interakcji . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 100 6.1.1.6. Aktywność jednostki i działania połączone . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 101 6.1.2. Problematyka interakcji w perspektywie fenomenologicznej, etnometodolo- gicznej i wybranych koncepcjach Ervinga Goff mana. . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 103 6.1.2.1. Interakcjonizm fenomenologiczny Alfreda Schützego . . . . . . . . . . . . . . 103 6.1.2.2. Etnometodologia Harolda Garfi nkla . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 105 6.1.2.3. Wybrane koncepcje teoretyczne Ervinga Goff mana . . . . . . . . . . . . . . . . 107 6.2. Uzasadnienie zastosowania wybranych koncepcji teoretycznych. . . . . . . . . . . . . . . . . . 111 Rozdział 7. Metodologia badań. . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 113 7.1. Cel i problematyka badań . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 113 7.2. Techniki badawcze. . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 114 7.2.1 Wywiad swobodny . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 115 7.2.2. Obserwacja . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 117 7.2.3. Dane zastane . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 119 7.3. Charakterystyka źródeł danych . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 120 7.4. Metody badawcze . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 122 7.4.1. Metodologia teorii ugruntowanej . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 122 7.4.2. Metoda biografi czna . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 125 7.4.3. Etnografi a . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 128 7.4.4. Przyczyny oraz konsekwencje zastosowanych wybranych metod badawczych. . 131 7.5. Naturalna historia badania . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 135 7.6. Wsparcie procesu badawczego komputerową analizą danych jakościowych . . . . . . . . . 136 7.7. Aksjologiczne i etyczne aspekty badań . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 139 7.7.1. Zdobywanie zaufania w środowisku niepełnosprawnych sportowców . . . . . . . . 141 7.7.2. Etnocentryzm – perspektywa pełnosprawnego badacza a badanie 7.7.3. Emocjonalny kontekst badań – oczekiwania badanych a zaangażowanie badacza . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 145 7.7.4. Przemiana roli badacza terenowego . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 147 7.7.5. Kontekst etyczny badań – podsumowanie . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 149 niepełnosprawności . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 143 Rozdział 8. Uwarunkowania i konteksty uprawiania sportu przez osoby niepełno- ności fi zycznej osób niepełnosprawnych . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 154 sprawne fi zycznie . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 151 8.1. Uwarunkowania systemowe z zakresu wsparcia uprawiania sportu i aktywności fi zycznej osób niepełnosprawnych . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 151 8.1.1. Realizacja polityki aktywizacji osób niepełnosprawnych przez sport . . . . . . . . . 153 8.1.2. (Nie)dostępność odpowiedniego zaplecza organizacyjnego w zakresie aktyw- 8.1.3. (Nie)dostosowanie oferty i rozwiązań systemowych w zakresie aktywizowania przez sport do potrzeb osób niepełnosprawnych. . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 155 8.1.4. (Nie)równość traktowania osób pełno- i niepełnosprawnych w zakresie upra- 8.1.5. (Nie)możność wpływania osób niepełnosprawnych na politykę kreowania zmian dotyczących sportu . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 159 8.1.6. Uwarunkowania systemowe – podsumowanie . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 160 8.2. Uwarunkowania ekonomiczne. . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 161 8.2.1. Sport osób niepełnosprawnych w kontekście ekonomicznym . . . . . . . . . . . . . . . 162 8.2.2. Uwarunkowania ekonomiczne – podsumowanie . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 166 wiania sportu i aktywności fi zycznej . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 157 154_Niedbalski_Wymiary.indd 10 154_Niedbalski_Wymiary.indd 10 2017-08-22 11:14:04 2017-08-22 11:14:04 Spis treści 11 8.3. Kontekst medialny . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 167 8.3.1. Proces mediatyzacji sportu – zagadnienia teoretyczne . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 167 8.3.2. Sport i sportowcy niepełnosprawni w dyskursie medialnym . . . . . . . . . . . . . . . . 169 8.3.3. Kontekst medialny – podsumowanie . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 174 8.4. Kontekst rodzinny . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 176 8.4.1. Sport osób niepełnosprawnych w kontekście uwarunkowań rodzinnych. . . . . . . 177 8.4.2. Wpływ rodziny na uprawianie sportu osób niepełnosprawnych. . . . . . . . . . . . . . 179 8.4.3. Kontekst rodzinny – podsumowanie. . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 182 8.5. Uwarunkowania i konteksty sportu osób niepełnosprawnych – podsumowanie. . . . . . . 183 Rozdział 9. (Nie)przenikanie się światów osób pełno- i niepełnosprawnych w sporcie. . . . 187 9.1. Niepełnosprawni sportowcy wśród sportowców pełnosprawnych – koegzystencja, współpraca i współdziałanie . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 187 9.1.1. Organizacyjne (re)konstruowanie pojęcia niepełnosprawności w środowisku osób uprawiających sport . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 188 9.1.2. Relacje sportowców pełno- z niepełnosprawnymi – podsumowanie . . . . . . . . . . 193 9.2. Polityka dominacji i asymetria władzy w sporcie osób niepełnosprawnych. . . . . . . . . . 194 9.2.1. Charakterystyka władzy – podstawowe pojęcia i inspiracje teoretyczne . . . . . . . 195 9.2.2. Sfery, aspekty i konteksty dominacji osób pełnosprawnych w sporcie osób niepełnosprawnych . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 196 9.2.3. Sport osób niepełnosprawnych w kontekście władzy – podsumowanie. . . . . . . . 202 9.3. (Nie)przenikanie się światów osób pełno- i niepełnosprawnych – wnioski . . . . . . . . . . 203 Rozdział 10. Oswajanie ciała i konstruowanie cielesności w sporcie osób niepełnosprawnych. . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 207 10.1. Od sportu rekreacyjnego do sportu wyczynowego – zmiana sposobu defi niowania i postrzegania własnego ciała przez osobę niepełnosprawną. . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 209 10.1.1. Ciało jako cel w procesie rehabilitacji . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 209 10.1.2. Ciało jako środek – narzędzie rozrywki . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 211 10.1.3. Ciało jako środek – narzędzie rywalizacji . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 214 10.1.4. Ciało i cielesność w sporcie osób niepełnosprawnych – podsumowanie . . . . . 217 10.2. Praca nad ciałem i jej wpływ na zmianę percepcji siebie osoby niepełnosprawnej fi zycznie uprawiającej sport . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 217 10.2.1. Ciało niepełnosprawne jako źródło negatywnych doświadczeń jednostki . . . . 218 10.2.2. Ciało nieznane – ciało (na nowo) odkrywane . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 221 10.2.3. Ciało psychospołecznie „zrehabilitowane” – ciało jako źródło satysfakcji i poczucia dumy . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 224 10.2.4. Praca nad ciałem – podsumowanie . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 227 10.3. Płeć, kultura i niepełnosprawność w perspektywie aktywności sportowej . . . . . . . . . . 228 10.3.1. Ciało męskie vs. ciało kobiece – podobieństwa i różnice sytuacji płci w spor- cie osób niepełnosprawnych. . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 231 10.3.2. Płeć, kultura i niepełnosprawność – podsumowanie . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 237 10.4. Transgraniczny wymiar cielesności – wykorzystanie technologii w sporcie osób niepełnosprawnych . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 238 10.4.1. Technologia w służbie niepełnosprawnych sportowców . . . . . . . . . . . . . . . . . . 239 10.4.2. Technologia (nie)równości w sporcie osób niepełnosprawnych . . . . . . . . . . . . 241 10.4.3. Transgraniczny wymiar cielesności – podsumowanie . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 244 10.5. Oswajanie ciała i konstruowanie cielesności – wnioski . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 246 154_Niedbalski_Wymiary.indd 11 154_Niedbalski_Wymiary.indd 11 2017-08-22 11:14:04 2017-08-22 11:14:04 12 Spis treści Rozdział 11. Znaczenie sportu w życiu osoby niepełnosprawnej z perspektywy procesu rekonstrukcji tożsamości . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 249 11.1. Funkcje i wymiary sportu uprawianego przez osoby niepełnosprawne . . . . . . . . . . . . 249 11.1.1. Sport jako podstawa usamodzielnienia . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 250 11.1.2. Sport jako psychiczne wzmocnienie. . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 251 11.1.3. Sport jako forma odreagowania i źródło rozrywki . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 252 11.1.4. Sport jako źródło wsparcia i poszukiwania grupy odniesienia . . . . . . . . . . . . . . 252 11.1.5. Sport jako forma ujawnienia się i walki ze stygmatem. . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 253 11.1.6. Sport jako forma rekompensaty. . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 252 11.1.7. Sport jako życiowe wyzwanie . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 255 11.1.8. Sport jako źródło nowych możliwości . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 255 11.1.9. Sport jako udowodnienie i forma walki ze stereotypem . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 256 11.1.10. Sport jako propagowanie wiedzy i transfer informacji . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 257 11.2. Wpływ uprawiania sportu na osobę niepełnosprawną. . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 258 11.3. Znaczenie sportu w życiu osoby niepełnosprawnej – podsumowanie. . . . . . . . . . . . . . 260 Rozdział 12. Proces stawania się sportowcem przez osobę niepełnosprawną . . . . . . . . . . . 263 sportowca . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 263 12.1. Konstruowanie roli osoby aktywnej fi zycznie poprzez nabywanie atrybutów 12.2. Zmiana perspektywy poznawczej osoby niepełnosprawnej pod wpływem aktyw- ności fi zycznej . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 267 12.3. Identyfi kacja i autoidentyfi kacja osoby niepełnosprawnej uprawiającej sport . . . . . . . 269 12.4. Znaczący inni i grupa odniesienia . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 272 12.4.1. Socjalizacja w grupie odniesienia . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 273 12.4.2. Rola znaczących innych w procesie stawania się sportowcem . . . . . . . . . . . . . 277 12.4.2.1. Proces trenowania i rola trenera jako formalno-instytucjonalnego znaczącego innego. . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 278 12.4.2.2. Rola wspierających i symbolicznych znaczących innych . . . . . . . . . . 281 12.4.3. Znaczący inni i grupa odniesienia w procesie stawania się sportowcem – podsumowanie. . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 283 12.5. Praca nad sobą – od początkującego sportowca do autokreacji celebryty. . . . . . . . . . . 284 niepełnosprawnych w opinii otoczenia . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 289 12.5.1. Proces poszukiwania własnego „ja” i rekonstruowania defi nicji (nie)pełno- sprawnego sportowca . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 285 12.5.2. Podkreślanie atrybutów prawdziwego sportowca . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 286 12.5.3. Proces ugruntowywania własnego „ja” poprzez legitymizację sportu osób 12.5.4. Tworzenie kreacji siebie i podtrzymywanie poczucia bycia prawdziwym sportowcem . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 291 12.5.5. Praca nad sobą – podsumowanie . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 292 12.6. Proces stawania się sportowcem przez osobę niepełnosprawną – uwagi końcowe. . . . 294 Rozdział 13. Etapy i wzory karier sportowych osób niepełnosprawnych. . . . . . . . . . . . . . . 297 13.1. Etapy kariery w procesie stawania się sportowcem. . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 298 13.2. Wzory karier i strategie działania osób niepełnosprawnych uprawiających sport . . . . 306 13.2.1. Kariera ustabilizowana. . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 306 13.2.2. Kariera defragmentowana . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 308 13.2.3. Kariera konstruowana . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 310 13.2.4. Wzory i strategie karier – wnioski . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 312 13.3. Kariera sportowa – podsumowanie . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 314 154_Niedbalski_Wymiary.indd 12 154_Niedbalski_Wymiary.indd 12 2017-08-22 11:14:04 2017-08-22 11:14:04 Spis treści 13 Rozdział 14. Wzory biografi i osób niepełnosprawnych fi zycznie uprawiających sport . . . 317 14.1. Typy wzorów biografi i. . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 317 14.1.1. Typ poszukujący . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 318 14.1.2. Typ odnaleziony . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 319 14.1.3. Typ inspirowany . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 320 14.1.4. Typ kierowany . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 322 14.2. Typy wzorów biografi i – podsumowanie. . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 324 Zakończenie – wnioski. . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 327 Bibliografi a . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 335 Akty prawne . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 359 Spis diagramów . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 361 Aneks – zestawienie badanych osób. . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 363 Dimensions, contexts and patterns of careers. Analysis of social mechanisms for (re)construction of identities of physically disabled individuals practicing sport (Summary). . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 369 Od Redakcji . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 371 154_Niedbalski_Wymiary.indd 13 154_Niedbalski_Wymiary.indd 13 2017-08-22 11:14:04 2017-08-22 11:14:04 154_Niedbalski_Wymiary.indd 14 154_Niedbalski_Wymiary.indd 14 2017-08-22 11:14:04 2017-08-22 11:14:04 PRZEDMOWA Książka, którą trzymacie Państwo w rękach, jest owocem pogłębionych stu- diów nad problematyką sportu uprawianego przez osoby niepełnosprawne. Autor niezwykle pieczołowicie i z właściwą sobie skrupulatnością pokazuje świat osób uprawiających sport, nieustannie przezwyciężających własne bariery i ograni- czenia, które podejmują walkę nie tylko z napotykanymi na ich drodze przeciw- nikami, ale przede wszystkim z samymi sobą. Jakub Niedbalski w sposób reali- styczny, bez zbędnego koloryzowania, ale także z pozycji człowieka dobrze rozumiejącego specyfi kę sportu osób z niepełnosprawnościami prezentuje co- dzienne zmagania, wątpliwości oraz rozterki, a przede wszystkim ogrom pracy, wysiłku i zaangażowania sportowców. To także udana próba podkreślenia nie- zwykle trudnej i wymagającej poświęcenia aktywności, jaką jest uprawianie sportu przez ludzi z różnego rodzaju defi cytami. Perspektywa, zgodnie z którą autor podejmuje analizowane zagadnienia, po- zwala spojrzeć na problematykę sportu osób niepełnosprawnych jako na szereg działań pojedynczych osób, całych grup i zbiorowości wspólnie tworzących sportowe środowisko. Nie jest to zatem książka instruktażowa ani też opisująca fi zyczną, biologiczną czy medyczną stronę badanego zjawiska. Ale za to ukazu- jąca całą sferę zagadnień odnoszących się do stosunków interpersonalnych głów- nych aktorów społecznego świata sportu osób niepełnosprawnych, a przede wszystkim samych sportowców, którzy stanowią jego zasadniczy trzon. Autor poszczególne rozdziały poświęcił przybliżeniu czytelnikowi tego, jaki jest sport uprawiany przez osoby z różnego rodzaju dysfunkcjami, starając się jak najwier- niej oddać jego specyfi kę i charakter, odnosząc się w swoich analizach do jed- nostki, grupy i całej społeczności wspólnie tworzących instytucję sportu osób niepełnosprawnych. Książka jest jedną z nielicznych znanych mi publikacji, która w tak bezpo- średni i bliski osobom niepełnosprawnym sposób przedstawia sport z jego naj- istotniejszymi cechami, charakterystykami, a także, często na pierwszy rzut oka niedostrzeganymi, niuansami. Autor ukazuje w niej różnorodność obsza- rów aktywności sportowej osób niepełnosprawnych oraz płaszczyzn ich dzia- łania. Publikacja opracowana została z uwzględnieniem wielowątkowości po- dejmowanej problematyki, a jednocześnie zachowano jej spójny i logiczny charakter. Poszczególne rozdziały przygotowane zostały w taki sposób, aby 154_Niedbalski_Wymiary.indd 15 154_Niedbalski_Wymiary.indd 15 2017-08-22 11:14:04 2017-08-22 11:14:04 16 Przedmowa czytelnik miał wgląd w sytuację badanych osób, która została przedstawiona z ich własnej perspektywy, przez co analiza zyskała charakter pogłębiony. Co istotne, podejmowane wątki ukazane są w szerszym kontekście uwarunkowań makrospołecznych, co pozwala spojrzeć na problematykę sportu osób niepeł- nosprawnych w sposób bardziej całościowy, z uwzględnieniem szeregu jego własności kształtowanych przez szeroko rozumiane stosunki społeczne, poli- tyczne i gospodarcze. Niewątpliwie po przeczytaniu książki ma się wrażenie, że jest to publika- cja pisana z pasją przez człowieka, któremu nie tylko bliskie są zagadnienia sportu uprawianego przez osoby niepełnosprawne, ale po prostu zwykłych lu- dzi zmagających się ze swoimi problemami, a także podejmującymi codzienne wyzwania. Widać tu duże zaangażowanie autora, który podejmując się trudne- go zadania polegającego na pokazaniu całej specyfi ki sportu osób niepełno- sprawnych, czyni to w sposób niezwykle rzetelny, uwzględniający spektrum składających się nań zagadnień, a przede wszystkim wolny od spotykanych w publicystyce oraz mass mediach prób jego wartościowania i oceniania. Inny- mi słowy autor pokazuje sport osób niepełnosprawnych w sposób szczególnie mi bliski, bowiem z pozycji jego bezpośrednich uczestników, nie zaś eksper- tów „zza biurka”. Publikacja z uwagi na swój naukowy charakter skierowana jest głównie do przedstawicieli środowiska akademickiego zainteresowanych problematyką nie- pełnosprawności. Przy czym ze względu na przystępny język, jakim operuje au- tor, może ona znaleźć odbiorców także wśród praktyków związanych ze sportem osób niepełnosprawnych, a przede wszystkich tych, którzy w życiu codziennym mają do czynienia z ludźmi z różnego rodzaju dysfunkcjami, w szczególności zaś członków rodzin, przyjaciół czy bliskich. Książka może stać się obiektem zainte- resowań zarówno osób bezpośrednio należących do świata sportu, ale także za- trudnionych w instytucjach państwowych, jednostkach samorządowych oraz or- ganizacjach pozarządowych, których głównym lub jednym z zasadniczych obszarów działania jest aktywizacja i szeroko rozumiana rehabilitacja osób nie- pełnosprawnych, realizowana m.in. za pośrednictwem sportu. Na koniec chciałbym podkreślić, że moje wieloletnie doświadczenie jako trenera sportowego pozwala mi spojrzeć na prezentowaną książkę z perspekty- wy człowieka bezpośrednio zaangażowanego w pracę z osobami niepełno- sprawnymi. Dlatego mogę z całym przekonaniem rekomendować niniejszą pu- blikację jako pozycję szczególnie wartościową, która niewątpliwie zasługuje na zainteresowanie tak ze strony osób niepełnosprawnych, jak i ludzi pełnospraw- nych, zwłaszcza zaś tych, którzy do tej pory nie mieli styczności z problematy- ką sportu ludzi z niepełnosprawnościami. Każdy bowiem, kto chciałby dowie- dzieć się czegoś konkretnego na temat środowiska niepełnosprawnych sportowców i osób je tworzących, z całą pewnością znajdzie w niej stosowaną i opartą na solidnych badaniach wiedzę, która pomoże mu zrozumieć to, co 154_Niedbalski_Wymiary.indd 16 154_Niedbalski_Wymiary.indd 16 2017-08-22 11:14:04 2017-08-22 11:14:04 Przedmowa 17 w sporcie najważniejsze, a więc specyfi kę relacji międzyludzkich, interakcji, a przede wszystkim kształtowanych na ich bazie działań i zachowań jednostek, którymi w tym przypadku są osoby szczególne, bowiem na co dzień, dzięki swojej pracy, zaangażowaniu oraz sile woli, przełamujące nie tylko własne ograniczenia, ale też społeczne stereotypy. Wojciech Kikowski1, Wisła, 20 listopada 2016 r. 1 Wojciech Kikowski – absolwent Uniwersytetu Łódzkiego – fi zyk. Trener klasy mistrzow- skiej w lekkiej atletyce. Trener reprezentacji Polski na pięciu ostatnich letnich Igrzyskach Paraolim- pijskich (od Sydney do Rio de Janeiro). Wychowawca wielu pokoleń wybitnych zawodników. Wyszkolił mistrzów Polski, mistrzów Europy i świata, medalistów paraolimpijskich. Zasiada w za- rządzie Polskiego Związku Sportu Niepełnosprawnych „Start”, pełniąc funkcję wiceprezesa. Zdo- bywca wielu nagród i wyróżnień za swoją działalność na rzecz sportu osób niepełnosprawnych. Wielokrotny laureat plebiscytów na trenera roku. Autorytet w dziedzinie przygotowania fi zycznego. Opracował specjalny program treningowy dla Jana Meli, najmłodszego zdobywcy i zarazem pierw- szego niepełnosprawnego zdobywcy obu biegunów Ziemi w ciągu jednego roku. Inicjator lekko- atletycznych Mityngów Weteranów, a także ich uczestnik i wielokrotny medalista. 154_Niedbalski_Wymiary.indd 17 154_Niedbalski_Wymiary.indd 17 2017-08-22 11:14:04 2017-08-22 11:14:04 154_Niedbalski_Wymiary.indd 18 154_Niedbalski_Wymiary.indd 18 2017-08-22 11:14:04 2017-08-22 11:14:04 WSTĘP O niepełnosprawności oraz jej skutkach napisano już bardzo dużo, tym sa- mym w dyskursie naukowym i społecznej percepcji jest to zagadnienie obecne od wielu lat. Przy czym na niepełnosprawność w dużej mierze patrzy się z poziomu makrospołecznego, traktując ją jako problem pewnej grupy czy też kategorii spo- łecznej. Wtóruje temu model społeczny niepełnosprawności, który zastąpił model indywidualny. Ten ostatni oparty jest na założeniu, że niepełnosprawność jest oso- bistą tragedią jednostki. W modelu tym problem niepełnosprawności jest „umiej- scowiony” w jednostce, a jej przyczyny postrzega się w funkcjonalnych ograni- czeniach lub psychologicznych ubytkach, będących skutkami niepełnosprawności. Z kolei w ramach społecznego modelu niepełnosprawności przyjmuje się, że nie- pełnosprawność w znacznej mierze wynika z przeszkód i barier doświadczanych przez osoby nią dotknięte. Zatem nie indywidualne ograniczenia, ale niedostar- czenie przez społeczeństwo odpowiednich usług oraz niezaspokajanie potrzeb osób niepełnosprawnych „tworzą” niepełnosprawność. W modelu tym przyczyn niepełnosprawności nie szuka się w jednostce, lecz w środowisku i różnego ro- dzaju barierach społecznych, ekonomicznych i fi zycznych (Balcerzak-Paradow- ska 2002). Niepełnosprawność traktowana jest tutaj jako zjawisko, którego skutki doty- kają poszczególne osoby, ale są one powodowane przez nieprzychylne, często wręcz negatywne postawy otoczenia. Jednocześnie owe negatywne postawy wo- bec osób niepełnosprawnych mogą mieć ujemny wpływ na zachowanie tych ostatnich wobec siebie i wobec ludzi sprawnych. Dzieje się tak, bowiem utrudnia- ją one akceptowanie własnej niepełnosprawności, zniechęcają do podejmowania najmniejszego nawet wysiłku, rodzą poczucie pogardy dla samego siebie i swojej niepełnosprawności, osłabiają mechanizmy odpornościowe i niweczą efekty po- dejmowanych zabiegów leczniczych, edukacyjnych i rehabilitacyjnych (Mincza- kiewicz 1996). Osoby niepełnosprawne nierzadko też otrzymują nieporównanie więcej przy- krych zwrotnych informacji na własny temat niż ludzie zdrowi, przez co mogą ukształtować negatywną tożsamość. W skrajnych przypadkach prowadzi to do zaniżenia samoceny, poczucia winy oraz osłabienia czy utraty identyfi kacji z in- nymi i ich reifi kacji (Czykwin 2008). Przy czym, jak podkreśla Zofi a Żukowska (2006: 126), człowiek niepełnosprawny, pomimo doświadczanych negatywnych 154_Niedbalski_Wymiary.indd 19 154_Niedbalski_Wymiary.indd 19 2017-08-22 11:14:04 2017-08-22 11:14:04 20 Wstęp emocji i postaw ze strony innych osób, może nie tylko żyć normalnie, ale też czer- pać z życia radość. I jak dalej pisze przywołana autorka, jedną z takich dróg jest sport, który można postrzegać jako szansę zarówno dla indywidualnego rozwoju jednostki, jak i społecznej integracji. Zaspokojona może być na tej drodze potrze- ba samorealizacji jednostki, jak i jej społecznej akceptacji. Sport będzie odgrywał także szczególną rolę we wzmocnieniu poczucia własnej wartości osoby niepeł- nosprawnej (Molik, Morgulec-Adamowicz, Kosmol 2008: 12). Z tego względu uprawianie sportu może być traktowane jako aktywność, która sprawia, że osoba niepełnosprawna przechodzi swoistą transformację od niepełnosprawnego przyj- mującego, zgodnie ze społecznym postrzeganiem, narzucony mu sposób interpre- tacji rzeczywistości, po jego odrzucenie i przyjęcie nowego zestawu defi nicji, w którym przeformułowaniu ulegają dotychczasowe sposoby postrzegania siebie. Niepełnosprawność staje się bowiem możliwym do akceptowania elementem ży- cia jednostki, na którym nie koncentruje się wyłącznie jej uwaga. Taka zmiana może być bezpośrednim wynikiem obserwowanych przez nią przekształceń zwią- zanych z własnym ciałem i jego rosnącą sprawnością, ale może także wiązać się z przeświadczeniem danej osoby, co do sposobu jej postrzegania przez innych ludzi. Jednocześnie niektóre osoby niepełnosprawne mogą pójść o krok dalej i za- cząć uprawiać daną dyscyplinę sportową w sposób profesjonalny. W takiej sytu- acji dążenie do bycia coraz lepszym, uzyskiwania wyższych wyników i towarzy- szące temu procesowi trenowanie oraz samodyscyplinowanie nierzadko określa miejsce takiej osoby nie tylko w sporcie, ale w całym jej życiu. Z tej perspektywy szczególnie interesujące wydaje się uchwycenie sensu tej aktywności oraz zrozu- mienie procesualnego wymiaru zachodzących pod jej wpływem zmian w życiu osoby niepełnosprawnej, a także zrekonstruowanie poszczególnych wymiarów, które nadają jej taki, a nie inny charakter. Aby móc zbadać, odtworzyć i zrozumieć specyfi kę tego procesu, zasadniczą ramą teoretyczną moich rozważań uczyniłem symboliczny interakcjonizm, w któ- rym świat społeczny jest konstruktem, a język jego największym i najważniej- szym narzędziem1. To zaś, w jaki sposób będziemy patrzeć na rzeczywistość i na nas samych, jest odzwierciedleniem otaczającego nas świata społecznego. Jedno- cześnie natura jednostki jest twórcza, a rzeczywistość, jako intersubiektywny wy- twór uczestników, jest dynamiczna i zmienna, a także niemożliwa do przewidze- nia ze względu na symboliczny charakter postrzegania świata i symboliczny charakter interakcji (Konecki 2000). Z tego względu w badaniach stanowiących fundament niniejszego opracowania odwołuję się do subiektywnej perspektywy badanych, czyniąc ich własny punkt widzenia podstawą do konstruowania uogól- nień teoretycznych (Włodarek, Ziółkowski 1990: 55). 1 Dodatkowo w mojej pracy posiłkuję się także teoriami interakcjonizmu fenomenologicznego, etnometodologii, a także wybranymi koncepcjami autorstwa Ervinga Goff mana. Zakres i charakter inspiracji jakie czerpię z wymienionych teorii, wyjaśniam w rozdziale teoretycznym. 154_Niedbalski_Wymiary.indd 20 154_Niedbalski_Wymiary.indd 20 2017-08-22 11:14:04 2017-08-22 11:14:04 Wstęp 21 Celem badań jest zatem zrekonstruowanie mechanizmów odziaływania spor- tu na proces defi niowania siebie oraz interpretowania otaczającej jednostkę rze- czywistości społecznej, a także odtworzenie procesualnego charakteru stawania się sportowcem, wraz z towarzyszącymi temu procesowi wymiarami, konteksta- mi i wzorami karier. Proces ten stanowi zarazem centralną kategorię wyłonioną w trakcie przeprowadzonych badań, wokół której koncentrują się pozostałe opisa- ne w mojej pracy zagadnienia. Główne pytanie badawcze brzmi: Jaki jest wpływ aktywności fi zycznej na mechanizmy odpowiedzialne za rekonstruowanie tożsamości osoby niepełno- sprawnej i jakie znaczenia nadaje się przeżytemu doświadczeniu, którym jest uprawianie sportu (jak jest ono defi niowane, interpretowane, rozumiane, wyra- żane i ucieleśniane w życiu codziennym osoby niepełnosprawnej)? W efekcie podjęta została próba zrekonstruowania znaczenia aktywności fi - zycznej i uprawiania sportu jako działań odgrywających istotną rolę w procesie kształtowania tożsamości niepełnosprawnego sportowca. Przeprowadzone bada- nia mają zatem służyć ugruntowaniu tezy dotyczącej charakteru i specyfi ki związków pomiędzy aktywnością sportową osób niepełnosprawnych fi zycznie a przemianami w sposobie postrzegania siebie przez te osoby oraz percepcji ich własnej sytuacji życiowej. Kwestie te rozpatrywane będą w szerszym kontekście społeczno-kulturowych, ekonomicznych i prawno-instytucjonalnych uwarunko- wań związanych z sytuacją osób niepełnosprawnych w Polsce. Za tak skonstruowanym tematem i podjęciem proponowanej problematyki ba- dań przemawiają następujące względy: po pierwsze, pomimo dynamicznego roz- woju subdyscypliny, jaką jest socjologia sportu, nadal stosunkowo niewiele miejsca poświęca się badaniu aktywności fi zycznej osób niepełnosprawnych, w której cen- tralną kategorią jest tożsamość jednostki w interesującym mnie ujęciu interakcjoni- stycznym; po drugie, istniejące badania w zakresie sportu niepełnosprawnych opar- te są przeważnie na metodologii ilościowej, zaś badania projektowane zgodnie z zasadami metodologii jakościowej, zwłaszcza te, dla których podstawą teoretycz- ną jest orientacja interpretatywna, stanowią stosunkowo niewielki ich odsetek; po trzecie, widoczny jest wyraźny niedostatek badań dotyczących problematyki sportu osób z niepełnosprawnościami, prowadzonych z perspektywy ich bezpośrednich doświadczeń, które służyłyby do rekonstruowania autodefi nicji siebie i sposobu po- strzegania swojej niepełnosprawności. Dotyczy to zwłaszcza badań odwołujących się do założeń pragmatyzmu społecznego i symbolicznego interakcjonizmu inspiro- wanych przez takie postacie, jak John Dewey, Charles Horton Cooley, Georg Her- bert Mead czy Herbert Blumer. W przeważającej części spotyka się badania, które ów problem rozpatrują z perspektywy pedagogiczno-rehabilitacyjnej, nie zaś odno- szące się do sfery osobistych przeżyć i doświadczeń, które stanowiłyby oparcie dla analizy przemian tożsamościowych osób niepełnosprawnych. Podejmowane przeze mnie badania są zatem dopełnieniem istniejącego już dorobku badaczy reprezentujących różne dyscypliny naukowe, zainteresowanych 154_Niedbalski_Wymiary.indd 21 154_Niedbalski_Wymiary.indd 21 2017-08-22 11:14:04 2017-08-22 11:14:04 22 Wstęp tematyką niepełnosprawności, zwłaszcza w zakresie znaczenia codziennych prak- tyk i relacji interpersonalnych z otoczeniem w jej warstwie symbolicznej, odno- szącej się do świata kultury i kształtującej kontekst ludzkiego życia. Wyniki ba- dań poszerzają wiedzę z zakresu postrzegania siebie przez osoby niepełnosprawne uprawiające sport, na tle ich przemian tożsamościowych, przyczyniając się do lepszego poznania społecznych aspektów aktywności fi zycznej osób z dysfunk- cjami ciała. Mimo iż problematyka badań dotyczy zagadnienia konstruowania tożsamo- ści na bazie doświadczeń osób niepełnosprawnych uprawiających sport, to była także doskonałą okazją użycia w praktyce badawczej oprogramowania CAQDAS. Tym bardziej, że w zakresie analiz ilościowych powszechnie stosuje się oprogra- mowanie komputerowe, zaś badania projektowane jako jakościowe stosunkowo rzadko korzystają z coraz większej i lepszej bazy programów wspomagających przedsięwzięcia naukowe. Z tego względu przeprowadzone badania w aspekcie metodologicznym posłużyły przetestowaniu oprogramowania komputerowego, które stanowiło wparcie w procesie realizacji projektu na każdym jego etapie. Wyniki badań mogą przyczynić się zatem do rozwoju wiedzy teoretycznej oraz praktycznej w obszarze problematyki poświęconej aktywności fi zycznej osób niepełnosprawnych, a także znajomości zagadnień metodologicznych doty- czących zastosowania specjalistycznego oprogramowania, wspomagającego ana- lizę danych jakościowych. Prezentowana praca składa się z trzech części: teoretycznej, metodologicznej i empirycznej. W części pierwszej koncentruję się na sferach i kontekstach życia osób niepełnosprawnych w Polsce. Jednocześnie staram się zrekonstruować pod- stawowe sposoby defi niowania niepełnosprawności oraz percypowane konse- kwencje jej obecności w życiu społecznym. Następnie w Rozdziale II, w centrum moich rozważań stawiam sport i podejmuję próby uchwycenia tego, czym jest to zjawisko i w jaki sposób funkcjonuje ono w dyskursie nauk społecznych. Kolejny rozdział dotyczy charakterystyki sportu osób niepełnosprawnych, ze szczegól- nym uwzględnieniem takich zagadnień, jak jego rozwój, ewolucja i kształtowanie się w Polsce i na świecie. W rozdziale tym staram się również przybliżyć specyfi - kę tego rodzaju aktywności osób niepełnosprawnych z wyodrębnieniem ruchu paraolimpijskiego i olimpiad specjalnych. Rozdział IV to, z kolei, próba nakreśle- nia procesualnego wymiaru kształtowania się socjologii kultury fi zycznej i sportu w Polsce, a także sportu osób niepełnosprawnych jako dyscypliny akademickiej. W tej części przedstawiłem również najważniejsze koncepcje dotyczące pojęcia kariery, ze szczególnym zaakcentowaniem jej wymiaru biografi cznego i interak- cyjnego, jak również w zarysie prezentuję wybrane typologie i wzory karier na podstawie przeglądu literatury przedmiotu. Rozdział zamykający część pierwszą książki dotyczy charakterystyki najważniejszych perspektyw teoretycznych wy- korzystanych przeze mnie w analizie materiału empirycznego wraz z uzasadnie- niem ich zastosowania. 154_Niedbalski_Wymiary.indd 22 154_Niedbalski_Wymiary.indd 22 2017-08-22 11:14:04 2017-08-22 11:14:04 Wstęp 23 Część druga książki poświęcona została zagadnieniom metodologicznym. Wskazałem w niej na przyczyny wyboru określonych metod i technik badaw- czych. W części tej sprecyzowałem również cel, przedmiot i zakres badań oraz sformułowałem problem badawczy. Przedstawiłem także naturalną historię ba- dania oraz dokonałem krótkiej rekonstrukcji procesu badawczego, wykorzystu- jąc w tym celu opis procedur metodologii teorii ugruntowanej, które zostały zastosowane w komputerowej analizie danych jakościowych. W części tej zwró- ciłem również uwagę na aspekty aksjologiczne i etyczne badań, odnoszące się m.in. do problematyki zdobywania zaufania przez badacza, emocjonalnego kon- tekstu badań oraz oddziaływania członków eksplorowanego środowiska na oso- bę badacza. Część trzecia została napisana w oparciu o uzyskany materiał empiryczny. Skupiłem się w niej na zaprezentowaniu specyfi ki sportu uprawianego przez lu- dzi z defi cytami ciała. Podjąłem próbę odpowiedzi na postawione pytanie ba- dawcze na podstawie zebranego materiału oraz analizy otrzymanych wyników. Część empiryczna pracy podzielona została na kilka rozdziałów, które prezentu- ją poszczególne kwestie, najistotniejsze z punktu widzenia problematyki pracy. Są to kolejno: uwarunkowania i konteksty uprawiania sportu przez tę kategorię osób, współzależności oraz wzajemne oddziaływania na siebie osób pełno- i nie- pełnosprawnych związane z ich fi zyczną aktywnością, a także problematyka oswajania ciała i konstruowania cielesności w sporcie osób niepełnosprawnych. Dalej staram się przybliżyć kwestie związane ze znaczeniem sportu w życiu lu- dzi niepełnosprawnych fi zycznie, przechodząc następnie do zagadnienia rekon- strukcji procesu stawania się sportowcem przez osobę z dysfunkcjami ciała poprzez wskazanie etapów i wzorów karier sportowych badanej kategorii za- wodników. Moje rozważania, oparte na analizie zabranego materiału empirycz- nego, zamyka rozdział poświęcony typom biografi i osób niepełnosprawnych fi - zycznie uprawiających sport. Podsumowaniem wyników badań jest zakończenie niniejszej pracy, w któ- rym przedstawiam końcowe wnioski i udzielam odpowiedzi na postawione wcze- śniej pytania badawcze. * * * W tym miejscu pragnę podziękować wszystkim osobom, które towarzyszyły mojemu doświadczeniu badawczemu i przyczyniły się do powstania tej pracy – przede wszystkim władzom Wydziału Ekonomiczno-Socjologicznego oraz Naro- dowego Centrum Nauki za stworzenie warunków umożliwiających realizację mo- jego projektu. Szczególnie podziękowania składam koleżankom i kolegom z Katedry So- cjologii Organizacji i Zarządzania za tworzenie atmosfery sprzyjającej intelektu- alnemu rozwojowi, przede wszystkim zaś Panu Profesorowi Krzysztofowi 154_Niedbalski_Wymiary.indd 23 154_Niedbalski_Wymiary.indd 23 2017-08-22 11:14:04 2017-08-22 11:14:04 24 Wstęp Koneckiemu, który nieustannie motywował mnie do pracy, od początku kształtu- jąc mój naukowy charakter i krok po kroku odkrywając przede mną tajniki pracy badawczej. Jestem także wdzięczny Alicji Sobolewskiej za pomoc w pracach or- ganizacyjnych związanych z realizacją grantów badawczych, a także szczery uśmiech i słowo otuchy w trudniejszych chwilach. Gorąco dziękuję również recenzentom wydawniczym, Pani dr hab. Ewie Giermanowskiej oraz Panu dr. hab. Tomaszowi Sahajowi, za cenne uwagi, które przyczyniły się do udoskonalenia książki. Dług wdzięczności mam wobec Pana Trenera Wojciecha Kikowskiego, który jako ekspert udzielał mi ważnych wskazówek merytorycznych, służył pomocą podczas zdobywania informacji, a także poświęcił swój czas, aby zapoznać się z pierwotną wersją książki. Szczególne podziękowania należą się moim bliskim, którzy byli dla mnie prawdziwym oparciem podczas realizacji całego projektu. Zwłaszcza pragnę po- dziękować mojej żonie, Izie, która zawsze służyła mi radą i pomagała w rozwią- zywaniu powstałych dylematów oraz zapewniała emocjonalny komfort pracy, a jednocześnie była dla mnie pierwszym recenzentem, bardzo sumiennie prowa- dząc wstępną korektę książki, która w znacznej mierze przyczyniła się do jako- ściowej poprawy mojej pracy. Ostatnie, ale jednocześnie najważniejsze słowa podziękowania kieruję do Osób badanych, które bezinteresownie poświęciły swój czas, obdarzyły mnie za- ufaniem i na długo po naszych rozmowach pozostawały ze mną w kontakcie, na bieżąco dzieląc się swoimi postrzeżeniami i nowymi przeżyciami. Jestem zobo- wiązany i wdzięczny za możliwość spotkania się z Państwem, bowiem każda roz- mowa była dla mnie niezwykle cennym doświadczeniem zarówno w aspekcie prowadzonych badań, jak również osobistych doznań, które niejednokrotnie sta- nowiły dla mnie prawdziwą życiową nauką. 154_Niedbalski_Wymiary.indd 24 154_Niedbalski_Wymiary.indd 24 2017-08-22 11:14:04 2017-08-22 11:14:04 Rozdział 1 SFERY I KONTEKSTY ŻYCIA OSÓB NIEPEŁNOSPRAWNYCH W POLSCE 1.1. Defi niowanie pojęcia niepełnosprawności Defi niując pojęcie „niepełnosprawności”, należy wziąć pod uwagę podsta- wowe rozróżnienia terminologiczne, związane z ewolucją i zmianami w sposobie postrzegania osób niepełnosprawnych. Nim przyjęło się pojęcie osoby niepełno- sprawnej1, w powszechnym użyciu było określenie „inwalida” i „inwalidztwo”, które etymologicznie wiązało się z łacińskim invalidus i oznaczało człowieka bezsilnego, słabego, schorowanego. Termin „inwalida” używany był zamiennie z określeniami, takimi jak „osoba z odchyleniami od normy”, „osoba trwale po- szkodowana na zdrowiu”, „osoba upośledzona”. Z czasem jednak zrezygnowano z tego terminu ze względu na jego jednoznacznie negatywne konotacje (Balce- rzak-Paradowska 2002). Ewolucja ta polega na odchodzeniu od przekonania, że osoba z niepełnosprawnościami nie potrafi zapewnić sobie samodzielnie odpo- wiedniej jakości życia. Wizerunek osoby niepełnosprawnej jako niesamodzielnej, bezbronnej, niepotrafi ącej samodzielnie zadbać o siebie i własne interesy, jednym słowem wizerunek osoby „innej” od reszty „normalnego” społeczeństwa, zastę- powany jest coraz częściej przez wizerunek osoby, która nieustannie napotyka na bariery tworzone przez to „normalne” społeczeństwo. Właśnie te bariery, a nie cechy osoby niepełnosprawnej, stanowią główną przeszkodę w funkcjonowaniu na równych prawach w społeczeństwie (ibidem). 1 W pracy stosuję zamiennie pojęcia „osoba niepełnosprawna” i „osoba z niepełnosprawno- ścią”. Warto przy tym zaznaczyć, że w Polsce trwa spór dotyczący poprawności zapisów: osoba niepełnosprawna, osoba z niepełnosprawnością. W literaturze przedmiotu spotkać się można z róż- nymi stanowiskami odnośnie do stosowania obydwu pojęć. Niektórzy autorzy opowiadają się dość jednoznacznie za którąś ze wskazanych opcji, jak Dariusz Galasiński (2013) podkreślający zasad- ność posługiwania się pojęciem „osoba z niepełnosprawnością”, inni zaś uznają jako dopuszczalne i równoprawne obie opcje, czego przykładem jest chociażby stanowisko wyrażane przez Elżbietę Zakrzewską-Manterys (2010). 154_Niedbalski_Wymiary.indd 25 154_Niedbalski_Wymiary.indd 25 2017-08-22 11:14:05 2017-08-22 11:14:05
Pobierz darmowy fragment (pdf)

Gdzie kupić całą publikację:

Wymiary, konteksty i wzory karier. Proces stawania się sportowcem przez osoby z niepełnosprawnością fizyczną - analiza społecznych mechanizm...
Autor:

Opinie na temat publikacji:


Inne popularne pozycje z tej kategorii:


Czytaj również:


Prowadzisz stronę lub blog? Wstaw link do fragmentu tej książki i współpracuj z Cyfroteką: