Cyfroteka.pl

klikaj i czytaj online

Cyfro
Czytomierz
00755 011776 15961754 na godz. na dobę w sumie
Wyzwania i perspektywy zarządzania w małych i średnich przedsiębiorstwach - ebook/pdf
Wyzwania i perspektywy zarządzania w małych i średnich przedsiębiorstwach - ebook/pdf
Autor: Liczba stron: 353
Wydawca: C. H. Beck Język publikacji: polski
ISBN: 978-83-255-1722-9 Data wydania:
Lektor:
Kategoria: ebooki >> naukowe i akademickie >> inne
Porównaj ceny (książka, ebook, audiobook).

Książka przedstawia największe wyzwania, przed jakimi stają obecnie małe i średnie przedsiębiorstwa, oraz perspektywy ich dalszego rozwoju we współczesnym, wysoce zmiennym i konkurencyjnym świecie.
Praca podzielona jest na cztery części poświęcone:

Publikacja kierowana jest do studentów, wykładowców i pracowników naukowych zainteresowanych przedsiębiorczością, zarządzaniem małymi i średnimi firmami oraz stymulowaniem ich konkurencyjności i rozwoju. Powinna również zainteresować praktyków gospodarczych – właścicieli, przedsiębiorców i menedżerów działających w sektorze MSP.

Zespół autorski tworzą pracownicy naukowo-dydaktyczni polskich wiodących ośrodków akademickich, uczestnicy „Szkoły Letniej Zarządzania 2010” – konferencji naukowej połączonej z jubileuszem 100-lecia nauk o zarządzaniu, zorganizowanej przez Katedrę Zarządzania Politechniki Łódzkiej.

Znajdź podobne książki Ostatnio czytane w tej kategorii

Darmowy fragment publikacji:

Redakcja naukowa Marek Matejun Wyzwania i perspektywy zarzàdzania w ma∏ych i Êrednich przedsi´biorstwach wyzwania i peespektywy BECK-druk 5/15/10 7:46 AM Page 1 W poszukiwaniu odpowiedzi na wyzwania stawiane MSP Ksià˝ka przedstawia najwi´ksze wyzwania, przed jakimi stajà obecnie ma∏e i Êred- nie przedsi´biorstwa, oraz perspektywy ich dalszego rozwoju we wspó∏czesnym, wysoce zmiennym i konkurencyjnym Êwiecie. Praca podzielona jest na cztery cz´Êci poÊwi´cone: • obecnym trendom badaƒ nad zarzàdzaniem ma∏ymi i Êrednimi przedsi´biorstwami, • przedsi´biorczoÊci oraz rozwojowi zasobów kadrowych w MSP, • wp∏ywowi otoczenia na rozwój ma∏ych i Êrednich przedsi´biorstw, • perspektywom wykorzystania wspó∏pracy w podnoszeniu konkurencyjnoÊci firm sektora MSP. Publikacja kierowana jest do studentów, wyk∏adowców i pracowników naukowych zainteresowanych przedsi´biorczoÊcià, zarzàdzaniem ma∏ymi i Êrednimi firmami oraz stymulowaniem ich konkurencyjnoÊci i rozwoju. Powinna równie˝ zainteresowaç praktyków gospodarczych – w∏aÊcicieli, przedsi´biorców i mene- d˝erów dzia∏ajàcych w sektorze MSP. Zespó∏ autorski – tworzà pracownicy naukowo-dydaktyczni polskich wiodàcych oÊrodków akademickich, uczestnicy „Szko∏y Letniej Zarzàdzania 2010” – konferencji naukowej po∏àczonej z jubileuszem 100-lecia nauk o zarzàdzaniu, zorganizowanej przez Katedr´ Zarzàdzania Politechniki ¸ódzkiej. www.sklep.beck.pl e-mail: dz.handlowy@beck.pl http://www.beck.pl tel.: 22 31 12 222, fax: 22 33 77 601 ISBN 978-83-255-1722-9 9 7 8 8 3 2 5 5 1 7 2 2 9 Cena: 49 z∏ W y z w a n i a i p e r s p e k t y w y z a r z à d z a n i a w m a ∏ y c h i Ê r e d n i c h p r z e d s i ´ b o r s t w a c h i M a r e k M a t e j u n R e d a k c j a n a u k o w a strony tytulowe 5/13/10 3:58 PM Page 1 Wyzwania i perspektywy zarzàdzania w ma∏ych i Êrednich przedsi´biorstwach strony tytulowe 5/13/10 3:58 PM Page 2 Zespó∏ autorski Uniwersytet Humanistyczno-Przyrodniczy Jana Kochanowskiego w Kielcach Uniwersytet Ekonomiczny we Wroc∏awiu Spo∏eczna Wy˝sza Szko∏a Przedsi´biorczoÊci i Zarzàdzania w ¸odzi Zbigniew Chyba Politechnika Warszawska Wies∏aw Danielak Uniwersytet Zielonogórski Katarzyna Gadomska-Lila Uniwersytet Szczeciƒski Angelika Kaczmarczyk Uniwersytet Ekonomiczny we Wroc∏awiu Urzàd Skarbowy ¸ódê-Widzew Ewa Kaczmarek Jaros∏aw Karpacz Tomasz Kawka Janusz Kornecki Uniwersytet ¸ódzki Magdalena Kurowska Politechnika ¸ódzka Anna Kwiotkowska Politechnika Âlàska Renata Lisowska Uniwersytet ¸ódzki Andrzej Marjaƒski Marek Matejun Politechnika ¸ódzka Eugeniusz Michalski Politechnika Koszaliƒska Anna Michna Politechnika Âlàska Liliana Mierzwiƒska Bogdan Nogalski Uniwersytet Gdaƒski Teresa Piecuch Politechnika Rzeszowska Agnieszka Po∏omska-Jasienowska Renata S´kowska Politechnika Âlàska Agnieszka Soko∏owska Robert Stanis∏awski Politechnika ¸ódzka Beata Ujda-Dyƒka Anna Wójcik-Karpacz Anna Zych Paƒstwowa Wy˝sza Szko∏a Zawodowa im. prof. S. Tarnowskiego w Tarnobrzegu Uniwersytet Ekonomiczny we Wroc∏awiu WGRiT w Jeleniej Górze Uniwersytet Ekonomiczny we Wroc∏awiu Paƒstwowa Wy˝sza Szko∏a Zawodowa im. prof. S. Tarnowskiego w Tarnobrzegu Uniwersytet Humanistyczno-Przyrodniczy Jana Kochanowskiego w Kielcach Paƒstwowa Wy˝sza Szko∏a Zawodowa im. prof. S. Tarnowskiego w Tarnobrzegu strony tytulowe 5/13/10 3:58 PM Page 3 Redakcja naukowa Marek Matejun Wyzwania i perspektywy zarzàdzania w ma∏ych i Êrednich przedsi´biorstwach Wydawnictwo C.H. Beck Warszawa 2010 Wydawca: Joanna Perzyńska Redaktor merytoryczny: Grażyna Nowak Projekt okładki i stron tytułowych: Grażyna Faltyn Ilustracja na okładce: ©iStockPhoto.com/Nikada ©iStockPhoto.com/Tomml ©iStockPhoto.com/Yuri_Arcurs Seria: Zarządzanie Podseria: Przedsiębiorczość Recenzja: prof. dr hab. Stefan Lachiewicz prof. dr hab. Teresa Łuczka prof. dr hab. Edward Stawasz Publikacja dofi nansowana przez Katedrę Zarządzania Politechniki Łódzkiej © Wydawnictwo C.H. Beck 2010 Wydawnictwo C.H. Beck Sp. z o.o. ul. Bonifraterska 17, 00- 203 Warszawa, tel. (22) 33 77 600 Skład i łamanie: GRAFOS Druk i oprawa: Elpil, Siedlce ISBN 978-83-255-1722-9 Spis treści Słowo wstępne (Marek Matejun) . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 11 Część 1. Kierunki badań nad zarządzaniem małymi i średnimi przedsiębiorstwami . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 13 Rozdział 1. Funkcjonowanie małych i średnich przedsiębiorstw w gospodarce (Teresa Piecuch) . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 15 1.1. Wprowadzenie . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 15 1.2. Istota małych i średnich fi rm . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 16 1.3. Znaczenie małych i średnich przedsiębiorstw w gospodarce . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 18 1.4. Bariery funkcjonowania małych i średnich przedsiębiorstw . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 20 1.5. Problemy z dostępem do zewnętrznych źródeł fi nansowania w małych i średnich fi rmach . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 23 1.6. Zarządzanie zasobami ludzkimi w małych i średnich fi rmach . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 26 1.7. Małe i średnie przedsiębiorstwa efektem zachowań przedsiębiorczych . . . . . . . . . . . . . . 28 1.8. Podsumowanie . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 29 Rozdział 2. Badania małych i średnich przedsiębiorstw rodzinnych w Polsce (Andrzej Marjański) . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 30 2.1. Wprowadzenie . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 30 2.2. Perspektywa badawcza przedsiębiorstwa rodzinnego . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 31 2.3. Polski dorobek w zakresie badań przedsiębiorstw rodzinnych . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 32 2.4. Założenia i metody badań projektu „Badanie fi rm rodzinnych” . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 42 2.5. Analiza wybranych wyników badań . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 44 2.6. Podsumowanie . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 46 Rozdział 3. Zmiany kultury organizacyjnej przedsiębiorstw – wyniki badań empirycznych (Katarzyna Gadomska-Lila) . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 48 3.1. Wprowadzenie . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 48 5 SPIS TREŚCI 3.2. Zmiana kultury organizacyjnej – rozważania teoretyczne . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 49 3.3. Metodyka badań . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 52 3.4. Wyniki badań – analiza porównawcza . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 53 3.5. Wnioski . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 57 3.6. Podsumowanie . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 58 Rozdział 4. Stan innowacyjności przedsiębiorstw i jej perspektywy (na przykładzie małych i średnich przedsiębiorstw subregionu tarnobrzeskiego) (Anna Zych) . . . . . 60 4.1. Wprowadzenie . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 60 4.2. Pojęcie, rodzaje i znaczenie innowacji w działalności gospodarczej . . . . . . . . . . . . . . . . 61 4.3. Specyfi ka społeczno-gospodarcza badanego regionu . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 65 4.4. Determinanty innowacyjności badanych przedsiębiorstw . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 66 4.5. Innowacyjność przedsiębiorstw na terenie subregionu tarnobrzeskiego . . . . . . . . . . . . . 67 4.6. Podsumowanie . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 72 Rozdział 5. Budowa przewagi konkurencyjnej przez małe i średnie przedsiębiorstwa poprzez działalność proekologiczną (Janusz Kornecki) . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 74 5.1. Wprowadzenie . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 74 5.2. Podejście fi rm do budowania przewagi konkurencyjnej opartej na działalności proekologicznej . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 75 5.3. Poziom innowacyjności proekologicznej polskich MSP . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 81 5.4. Motywy wdrażania innowacji proekologicznych . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 83 5.5. Podejście polskich MSP do budowania długookresowej przewagi konkurencyjnej opartej na działalności proekologicznej . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 84 5.6. Podsumowanie . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 88 Część 2. Przedsiębiorczość oraz rozwój zasobów kadrowych w małych i średnich przedsiębiorstwach . . . 89 Rozdział 6. Zarządzanie przedsiębiorczością w sektorze MSP (Eugeniusz Michalski) . . . 91 6.1. Wprowadzenie . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 91 6.2. Koncepcja zarządzania przedsiębiorczością . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 92 6.3. Cykl życia przedsiębiorstwa . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 95 6.4. Wpływ technologii informacyjnej na przedsiębiorczość . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 98 6.5. Tworzenie strategii rozwoju przedsiębiorczości . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 102 Rozdział 7. Jakościowa analiza porównawcza. Konceptualizacja przedsiębiorczości akademickiej (Anna Kwiotkowska) . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 108 7.1. Wprowadzenie . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 108 7.2. W poszukiwaniu metod badania konfi guracji organizacyjnych – istota jakościowej analizy porównawczej . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 109 7.2.1. Jakościowa analiza porównawcza jako podejście badawcze . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 109 6 SPIS TREŚCI 7.2.2. Pojęcie ekwifi nalności . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 112 7.2.3. Typy zastosowania jakościowej analizy porównawczej . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 113 7.3. Koncepcyjna struktura nośna do badania przedsiębiorczości akademickiej . . . . . . . . . 114 7.4. Podsumowanie . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 120 Rozdział 8. Wspieranie przedsiębiorczości studenckiej na podstawie studium przypadku Uniwersytetu w Coventry (Magdalena Kurowska) . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 121 8.1. Wprowadzenie . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 121 8.2. Przedsiębiorczość akademicka w Wielkiej Brytanii . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 122 8.3. Coventry University – studium przypadku . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 123 8.3.1. Edukacja . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 124 8.3.2. Finansowe narzędzia pomocowe . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 130 8.3.3. Mentoring . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 132 8.3.4. Koło studenckie Students in Business . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 132 8.3.5. Kultura przedsiębiorczości . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 133 8.3.6. Powiązanie inicjatyw i pozostałych narzędzi pomocowych . . . . . . . . . . . . . . . . . . 134 8.4. Obserwacje i wnioski . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 135 8.5. Podsumowanie . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 136 Rozdział 9. Identyfi kacja form zatrudnienia w małych i średnich przedsiębiorstwach budowlanych w świetle wyników badań empirycznych (Bogdan Nogalski, Anna Wójcik-Karpacz, Jarosław Karpacz) . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 137 9.1. Wprowadzenie . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 137 9.2. Elastyczność zatrudnienia . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 139 9.3. Formy zatrudnienia . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 141 9.4. Diagnoza stanu sektora budowlanego w województwie świętokrzyskim . . . . . . . . . . . . 144 9.5. Formy zatrudnienia w sektorze usług budowlanych w regionie świętokrzyskim w świetle wyników badań empirycznych . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 149 9.6. Podsumowanie . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 153 Rozdział 10. System motywowania kadr menedżerskich w MSP (Tomasz Kawka) . . . . . . 155 10.1. Uwarunkowania motywowania kadry menedżerskiej . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 155 10.2. Istota małych przedsiębiorstw i ich rola w gospodarce . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 158 10.3. Funkcja personalna w MSP . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 160 10.4. Motywowanie w MSP . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 162 10.5. Opis metodyki badań . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 163 10.6. Wyniki badań empirycznych . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 165 10.7. Podsumowanie . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 173 Rozdział 11. Kompetencje jako główny element kapitału ludzkiego w małym przedsiębiorstwie (na przykładzie rejonu tarnobrzeskiego) (Liliana Mierzwińska) . 174 11.1. Wprowadzenie . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 174 7 SPIS TREŚCI 11.2. Cel i metodyka badań. Charakterystyka respondentów . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 176 11.3. Poziom wykształcenia i rozwój zawodowy pracowników zatrudnionych w badanych przedsiębiorstwach . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 177 11.4. Motywatory stosowane w badanych przedsiębiorstwach . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 179 11.5. Pojęcie i rola kompetencji pracowników oraz pracodawców . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 180 11.6. Kompetencje pracowników w badanych przedsiębiorstwach . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 183 11.7. Kompetencje badanych przedsiębiorców . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 186 11.8. Podsumowanie . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 190 Część 3. Wpływ otoczenia na rozwój małych i średnich przedsiębiorstw . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 191 Rozdział 12. Analiza warunków ograniczających rozwój małych i średnich przedsiębiorstw funkcjonujących w regionach zmarginalizowanych (Renata Lisowska) . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 193 12.1. Wprowadzenie . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 193 12.2. Regiony zmarginalizowane – typologia . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 195 12.3. Bariery i czynniki rozwoju małych i średnich przedsiębiorstw zlokalizowanych w regionach zmarginalizowanych . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 200 12.4. Podsumowanie . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 207 Rozdział 13. Wpływ form opodatkowania podatkiem dochodowym na funkcjonowanie małych i średnich przedsiębiorstw (Marek Matejun, Ewa Kaczmarek) . . . . . . . . . . . . . 208 13.1. Wprowadzenie . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 208 13.2. Dylemat wyboru formy opodatkowania podatkiem dochodowym w małych i średnich fi rmach . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 209 13.3.  Charakterystyka form opodatkowania podatkiem dochodowym małych i średnich przedsiębiorstw . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 210 13.4. Kierunki wpływu form opodatkowania podatkiem dochodowym na małe i średnie przedsiębiorstwa . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 215 13.5. Metodyka prowadzonych badań i charakterystyka respondentów . . . . . . . . . . . . . . . . . 218 13.6. Opinie przedsiębiorców na temat wpływu opodatkowania podatkiem dochodowym od osób fi zycznych na funkcjonowanie ich przedsiębiorstw . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 219 13.7. Podsumowanie . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 224 Rozdział 14. Zarządzanie małym i średnim przedsiębiorstwem a polityka rachunkowości (Angelika Kaczmarczyk) . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 225 14.1. Wprowadzenie . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 225 14.2. Polityka rachunkowości a polityka bilansowa – ewolucja terminologiczna . . . . . . . . . 225 14.3. Sprawozdawczość małych i średnich przedsiębiorstw . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 228 14.4. Polityka rachunkowości w małych i średnich przedsiębiorstwach . . . . . . . . . . . . . . . . . 233 14.5. Podsumowanie . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 234 8 SPIS TREŚCI Rozdział 15. Wpływ transferu technologii na tworzenie przewagi konkurencyjnej przedsiębiorstw akademickich w świetle wyników badań (Zbigniew Chyba) . . . . . . . 235 15.1. Wprowadzenie . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 235 15.1.1. Określenie przewagi konkurencyjnej . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 236 15.1.2. Transfer technologii i jego rodzaje . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 236 15.1.3. Proces transferu technologii z punktu widzenia przedsiębiorstwa . . . . . . . . . . . 237 15.1.4. Przedsiębiorczość akademicka . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 239 15.2. Wyniki badań . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 240 15.2.1. Rodzaje transferu technologii w badanych przedsiębiorstwach . . . . . . . . . . . . . . 240 15.2.2. Przebieg procesu transferu technologii do przedsiębiorstwa . . . . . . . . . . . . . . . . 241 15.2.3. Korzyści wynikające z transferu technologii do przedsiębiorstwa . . . . . . . . . . . . 242 15.3. Podsumowanie . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 243 Rozdział 16. Wewnętrzne uwarunkowania potencjału do zmian w małych i średnich przedsiębiorstwach powiatu tarnobrzeskiego (Beata Ujda-Dyńka) . . . . . . . . . . . . . . . 244 16.1. Wprowadzenie . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 244 16.2. Wyniki badań . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 247 16.3. Podsumowanie . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 250 Część 4. Perspektywy wykorzystania współpracy w podnoszeniu konkurencyjności firm sektora MSP . . . . . 251 Rozdział 17. Elementy kapitału relacyjnego oddziałujące na konkurencyjność małych i średnich przedsiębiorstw (Wiesław Danielak) . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 253 17.1. Wprowadzenie . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 253 17.2. Istota kapitału relacyjnego jako elementu kapitału intelektualnego . . . . . . . . . . . . . . . . 254 17.3. Komponenty kapitału relacyjnego . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 258 17.4. Elementy kapitału intelektualnego wykorzystywane w procesie realizacji inwestycji i innowacji . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 262 17.5. Podsumowanie . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 265 Rozdział 18. Uwarunkowania społecznej odpowiedzialności małego przedsiębiorstwa (Agnieszka Sokołowska) . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 266 18.1. Wprowadzenie . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 266 18.2. Społeczna odpowiedzialność – kontekst . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 267 18.3. Uwarunkowania wewnętrzne wynikające ze specyfi ki funkcjonowania i zarządzania małym przedsiębiorstwem . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 269 18.3.1. Wielkość przedsiębiorstwa . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 270 18.3.2. Przedmiot działalności, branża, kluczowe zasoby . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 271 18.3.3. Kształt struktury organizacyjnej . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 271 18.3.4. Świadomość właścicieli, menedżerów i pracowników . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 272 18.3.5. Relacje społeczne . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 273 9 SPIS TREŚCI 18.3.6. Kultura organizacyjna . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 273 18.3.7. Strategia . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 273 18.3.8. Sposób zarządzania fi rmą . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 274 18.3.9. Relacje z otoczeniem . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 275 18.3.10. Sytuacja fi nansowa . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 275 18.4. Czynniki zewnętrzne warunkujące realizację koncepcji społecznej odpowiedzialności w małym przedsiębiorstwie . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 276 18.5. Podsumowanie . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 278 Rozdział 19. Wewnętrzne uwarunkowania współdziałania gospodarczego małych przedsiębiorstw (Agnieszka Połomska-Jasienowska) . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 279 19.1. Wprowadzenie . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 279 19.2. Pojęcie współdziałania i związane z nim podstawowe terminy . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 280 19.3. Klasyfi kacje i typologie uwarunkowań funkcjonowania przedsiębiorstw . . . . . . . . . . . 282 19.3.1. Zewnętrzne i wewnętrzne uwarunkowania funkcjonowania przedsiębiorstw . . 282 19.3.2. Wewnętrzne uwarunkowania współdziałania gospodarczego małych przedsiębiorstw . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 285 19.4. Wyniki badań empirycznych . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 286 19.4.1. Charakterystyka organizacji badań . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 286 19.4.2. Krótka charakterystyka badanych przedsiębiorstw . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 287 19.4.3. Analiza wyników . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 287 19.5. Podsumowanie . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 294 Rozdział 20. Współpraca przedsiębiorstw warunkiem rozwoju innowacyjnego sektora MSP w Polsce (Robert Stanisławski) . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 296 20.1. Wprowadzenie . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 296 20.2. Współpraca MSP w zakresie rozwoju innowacyjnego – przegląd wybranych badań . 299 20.3. Ocena współpracy MSP w zakresie podnoszenia innowacyjności – badania własne . 305 20.4. Podsumowanie . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 312 Rozdział 21. Procesy umiędzynarodowienia małych i średnich przedsiębiorstw w świetle badań empirycznych (Anna Michna, Renata Sękowska) . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 314 21.1. Wprowadzenie . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 314 21.2. Charakterystyka sektora MSP . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 314 21.3. Wyniki badań empirycznych opisujących proces umiędzynarodowienia sektora MSP . 317 21.4. Podsumowanie . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 324 Bibliografi a . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 327 Indeks nazwisk . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 343 Indeks rzeczowy . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 349 10 Marek Matejun Słowo wstępne W literaturze światowej zainteresowanie zarządzaniem małymi i średnimi przedsiębior- stwami (MSP) zaczęło się w latach siedemdziesiątych XX wieku. Jedną z pierwszych, fundamentalnych publikacji był tzw. Raport Boltona z 1971 roku, w którym dokonano wskazania normatywów ilościowych i jakościowych defi niujących fi rmy sektora MSP. W polskich warunkach zainteresowanie tymi podmiotami pojawiło się wraz z przemia- nami politycznymi i gospodarczymi, które nastąpiły po 1989 roku. Podkreślano wówczas istotną rolę fi rm tego sektora w procesie transformacji ustrojowej oraz ich gospodarcze i społeczne znaczenie. Zarządzanie MSP stanowi więc stosunkowo młodą subdyscyplinę nauk o zarządza- niu, wyodrębnioną według kryterium określonego rodzaju organizacji [Sudoł, 2007, s. 11–12]. Coraz częściej zwraca się jednak uwagę, że zbiorowość małych i średnich fi rm jest bardzo zróżnicowana wewnętrznie, co utrudnia dokonywanie porównań naukowych, jak również uogólnianie pewnych tendencji zaobserwowanych w określonej grupie podmiotów [Dominiak, 2005, s. 21]. Sektor MSP jawi się jako heterogeniczny, trudny do jednoznacznego określenia zbiór podmiotów gospodarczych, którego charakter deter- minowany jest metodyką dokonywanej systematyzacji. Wyzwania te towarzyszą badaniom nad problemami funkcjonowania i rozwoju MSP. Obejmują one szeroki zakres obszarów merytorycznych, uwzględniających specy- fi czne – ilościowe i jakościowe – właściwości fi rm tego sektora. Analiza zmian zacho- dzących w otoczeniu MSP oraz ich specyfi cznych potrzeb wskazuje na coraz bardziej aktualne trendy badawcze dotyczące między innymi: • kultury organizacyjnej i społecznej odpowiedzialności biznesu, • zarządzania przedsiębiorczością i kapitałem intelektualnym, • zarządzania innowacyjnością i kreowania przewagi konkurencyjnej, • perspektyw współpracy między małymi i średnimi przedsiębiorstwami a otocze- niem tych organizacji. Tym zagadnieniom poświęcono niniejszą monografi ę. Jej celem jest przedstawienie aktualnych wyzwań oraz identyfi kacja perspektyw w badaniach nad zarządzaniem MSP. 11 SŁOWO WSTĘPNE Praca, obejmująca 21 opracowań, została podzielona na cztery części. Pierwszą część poświęcono aktualnym trendom badań nad zarządzaniem MSP. Zwrócono uwagę na znaczenie przedsiębiorstw rodzinnych, zmiany kultury organiza- cyjnej w małych i średnich fi rmach, stan i perspektywy rozwoju innowacyjności oraz budowania przewagi konkurencyjnej podmiotów działających w mniejszej skali. Część druga dotyczy problematyki zarządzania przedsiębiorczością oraz rozwoju zasobów kadrowych w MSP. Ważny nurt prezentowanych zagadnień stanowią rozważa- nia na temat form i metod wspierania przedsiębiorczości akademickiej. Poruszono tu również problematykę identyfi kacji form zatrudnienia, tworzenia systemów motywo- wania dla kadr menedżerskich oraz kompetencji w małych i średnich fi rmach. W trzeciej części poddano analizie wpływ otoczenia na funkcjonowanie i rozwój fi rm tego sektora, w tym między innymi omówiono bariery, które napotykają w swojej działalności, wpływ form opodatkowania podatkiem dochodowym oraz polityki ra- chunkowości na ich funkcjonowanie, a także wpływ transferu technologii na budowanie przewagi konkurencyjnej. Czwartą część pracy poświęcono perspektywom wykorzystania współpracy we- wnątrz- i międzyorganizacyjnej w podnoszeniu konkurencyjności MSP. Zwrócono uwagę na znaczenie kapitału relacyjnego, uwarunkowania społecznej odpowiedzialności małych przedsiębiorstw, wewnętrzne uwarunkowania współdziałania gospodarczego, a także aktualne i przyszłe trendy badań nad internacjonalizacją działalności tych podmiotów. Książka jest przeznaczona dla naukowców zajmujących się problematyką zarządza- nia MSP, właścicieli i menedżerów tych podmiotów, a także konsultantów i doradców świadczących usługi dla fi rm tego sektora. Polecamy ją także studentom i wykładowcom prowadzącym zajęcia z zakresu przedsiębiorczości, zarządzania małym i średnim bizne- sem, szczególnie w ramach specjalności programowych i studiów podyplomowych. Zaprezentowane w tej monografi i kierunki, wyzwania i wyniki badań będą z pew- nością przydatne do rozwiązywania aktualnych problemów fi rm sektora MSP. Autorzy wyrażają również nadzieję, że staną się one inspiracją do rozwoju prac ba- dawczych nad zarządzaniem małymi i średnimi przedsiębiorstwami. 12 strony tytulowe 5/13/10 3:58 PM Page 4 Cz´Êç 1 Kierunki badaƒ nad zarzàdzaniem ma∏ymi i Êrednimi przedsi´biorstwami Teresa Piecuch Rozdział 1 FUNKCJONOWANIE MAŁYCH I ŚREDNICH PRZEDSIĘBIORSTW W GOSPODARCE 1.1. Wprowadzenie Małe i średnie fi rmy dominują w systemach gospodarczych większości państw. Przeko- nanie o ich znaczącej roli w gospodarce jest powszechne. Funkcjonują one zazwyczaj w niszach rynkowych, zaspokajając określone potrzeby odbiorców. Nie mają takiej siły przebicia jak duże przedsiębiorstwa, są jednak dużo bardziej elastyczne „w akcepto- waniu reguł jednolitego rynku i szybkiego dostosowywania się do jego wymagań” [Stru- życki (red.), 2004, s. 20]. Zarządzanie małymi fi rmami jest odmienne od zarządzania dużymi przedsiębior- stwami, nastręcza wielu problemów i niejednokrotnie jest dużo trudniejsze od kierowania dużą jednostką, której kierownictwo z reguły korzysta ze sztabu doradców wspomaga- jących zarządzanie. Ponadto sukcesy małych fi rm nie odbijają się tak szerokim echem, porażki natomiast przeżywane są bardzo mocno, niejednokrotnie prowadząc do ich upadku. Przedmiotem opracowania jest specyfi ka zarządzania MSP. Zwrócono w nim uwagę na różnego rodzaju problemy, jakie przedsiębiorcy muszą pokonywać w trakcie bieżącej działalności. Omówiono między innymi zarządzanie zasobami ludzkimi w firmach sektora MSP, a także ich problemy z dostępem do zewnętrznych źródeł fi nansowania. 15 TERESA PIECUCH 1.2. Istota małych i średnich firm Działalność „na małą skalę”, utożsamiana z małymi i średnimi fi rmami, zajmuje poważne miejsce w teorii gospodarowania. Już wczesna ekonomia opierała się na założeniu, że rynek składa się z dużej liczby małych przedsiębiorstw. Koncentracja kapitału i powsta- wanie ogromnych, ponadnarodowych korporacji zburzyły nieco ten pogląd. Z czasem sytuacja uległa jednak zmianie na korzyść małych fi rm, które okazały się niekwestiono- wanym stymulatorem rozwoju gospodarczego. Na całym świecie traktowane są one obecnie jako motor zmian, źródło innowacji. Przedsiębiorstwa takie – mówiąc potocz- nie – mają niewiele do stracenia, a dużo do zyskania, dlatego wykazują się większą chęcią do podejmowania ryzykownych działań niż fi rmy duże, rozbudowane, skostniałe, zbiu- rokratyzowane, a zatem mało elastyczne, trudno podatne na zmiany. W Polsce sektor MSP zaczął być przedmiotem badań i analiz na początku lat dzie- więćdziesiątych XX wieku jako naturalna konsekwencja procesu transformacji gospo- darki1. To wówczas lawinowo wręcz zaczęły powstawać małe i średnie fi rmy, tworząc podstawy sektora prywatnego w okresie transformacji gospodarki. W literaturze brak jest jednej, powszechnie obowiązującej defi nicji małego i śred- niego przedsiębiorstwa. Defi niuje się je najczęściej na podstawie dwóch grup kryteriów – ilościowych i jakościowych. Kryteria ilościowe (statystyczno-prawne) to te, które uwzględniają mierzalne elementy charakteryzujące fi rmę, np. wielkość zatrudnienia, wyposażenie, wielkość obrotów, produkcję netto, przychód, zysk. Mogą one być różne w różnych krajach, są też zmienne w poszczególnych latach. W większości przypadków wiodącym kryterium jest liczba osób zatrudnionych w danej jednostce [Skowronek- -Mielczarek, 2007, s. 2]. Defi niowanie MSP na podstawie jakościowych wyróżników jest znacznie trudniejsze. Opiera się na założeniu, że istnieje pewien katalog cech właściwych tylko tym przed- siębiorstwom. Katalog ten obejmuje takie funkcje, obszary i sposoby działania oraz za- chowań, które nie występują w dużych fi rmach lub są realizowane w nich w sposób zdecydowanie inny. Kryteria te nie powinny jednak wynikać z subiektywnych ocen przedsiębiorców bądź obserwatorów zewnętrznych. Zależą one przede wszystkim od „rzeczywistej roli i miejsca danego rodzaju działalności ekonomicznej w historycznie, społecznie i kulturowo określonej formie i strukturze gospodarki jako całości” [Łuczka (red.), 2007, s. 49]. 1 Przed rokiem 1989 istniał sektor prywatny, ale w wersji szczątkowej – funkcjonowały drobna wytwór- czość i rzemiosło, a około 75 sektora rolnego było własnością prywatną. Warunki, w jakich prowadzili działalność gospodarczą ówcześni przedsiębiorcy, były jednak szczególnie trudne – np. nie było możliwości ofi cjalnego zaopatrywania się w surowce i materiały, istniały limity zatrudnienia, nie było akceptacji władz gospodarczych, a szczególnie politycznych, dla tego rodzaju działalności. W latach osiemdziesiątych XX wieku polscy przedsiębiorcy mogli zakładać firmy z udziałem kapitału zagranicznego – tzw. firmy polonijne [Łuczka (red.), 2007, s. 27]. 16 1. FUNKCJONOWANIE MAŁYCH I ŚREDNICH PRZEDSIĘBIORSTW E GOSPODARCE Katalog cech jakościowych wykorzystywanych do defi niowania małych i średnich fi rm ma charakter umowny, a ich lista może być bardzo długa. Za najważniejsze można jednak uznać to, że małe przedsiębiorstwo [Safi n (red.), 2008, s. 37]: 1) jest zdominowane przez osobowość przedsiębiorcy – jest on kierownikiem (za- rządzającym) i jednocześnie jego właścicielem; jest samodzielny, może realizować własne pomysły, panuje nad wszystkimi realizowanymi działaniami; 2) działa najczęściej na rynku relatywnie bliskim ekonomicznie bądź psychologicz- nie – oznacza to chęć, możliwość, a często konieczność bliskich kontaktów z otocze- niem, od którego zależy jego sukces. Liczne osobiste kontakty (z dostawcami, klientami) i bezpośrednia obsługa przez właściciela wytwarzają relacje współdziałania. Sposób działania dominujący w MSP, tzn. mający na względzie określonego klienta, oparty na bezpośrednim z nim kontakcie i ścisłym przestrzeganiu ustalonych terminów, a rzadziej nakierowany na anonimowy rynek, z natychmiastowym terminem dostaw, wymusza bezpośredni kontakt i daje możliwość natychmiastowego odbioru nawet słabych sygna- łów rynkowych; 3) świadczy usługi (produkuje) zgodnie z indywidualnymi życzeniami klientów – spełnianie ich to z jednej strony sposób na wyróżnienie się na rynku, z drugiej zaś reakcja na ograniczone możliwości wywierania wpływu na otoczenie; 4) ma niesformalizowaną strukturę organizacyjną – małe fi rmy, zwłaszcza we wcze- snych fazach rozwoju, zwykle są wolne od mało elastycznych, wieloszczeblowych struk- tur. Brak tu biurokratycznych procedur i formalnych norm organizacyjnych; pewna i jasno zdefi niowana jest też rola i pozycja właściciela jako centrum decyzyjnego, który decyduje o treści wszystkich realizowanych w fi rmie funkcji; 5) zwykle jest zarządzane w pewien charakterystyczny sposób – opiera się na „ojcow- skich” relacjach między właścicielem a pracownikami; istnieją w nim ścisłe i niesforma- lizowane kontakty między kierownictwem a współpracownikami; są one wielostronne, częste, bezpośrednie, co przejawia się zarówno w formach zwracania się do siebie, jak i w relacjach pozasłużbowych; 6) szybko reaguje na zmiany otoczenia – umiejętności te uważane są za jedne z istot- niejszych zdolności MSP; są one wynikiem elastycznej struktury, potencjału kadrowego i technicznego, co umożliwia skuteczne konkurowanie na rynku; 7) stanowi odrębny typ gospodarki fi nansowej – bazą fi nansową, na której powstaje, są zwykle zasoby właściciela i jego rodziny, środki oszczędzane często przez całe życie, także pożyczki od krewnych, znajomych; jest to wynik niechęci do współpracy instytucji fi nansowych z małymi, nowo powstałymi fi rmami, a także niechęci właścicieli do dzie- lenia się niezależnością i samodzielnością; 8) ma mały udział w rynku – zazwyczaj nie należy do rynkowych potentatów. Udział MSP w sprzedaży, w liczbie obsługiwanych klientów z reguły jest niewielki. Przed- siębiorstwa te z reguły działają na rynkach lokalnych lub regionalnych. Do rzadkości należą takie, które można uznać za potentatów na rynkach krajowych lub międzynaro- dowych; 17 TERESA PIECUCH 9) ma samodzielność ekonomiczną i prawną – małe fi rmy niemal zawsze, a średnie bardzo często to jednostki, których działalność oparta jest na prywatnej własności środ- ków produkcji i osobistej pracy właściciela i jego rodziny. Taki stan utrzymywany jest tak długo, jak długo rozmiary fi rmy (zatrudnienie, wielkość produkcji) czy otoczenie umożliwiają skuteczne rozwiązywanie problemów wewnętrznych i walkę konkurencyjną; 10) koncentruje swoją działalność na wybranych rynkach lub produktach – jego działalność jest często związana z jednym produktem lub jest słabo zdywersyfi kowana. Zarówno nieliczny personel, jak i bardzo ograniczone zasoby fi nansowe zmuszają do poszukiwania swoich szans w wybranych segmentach. Bardzo dużo MSP bardzo szybko upada, co może być związane z występowaniem wielu barier oraz zagrożeń utrudniających bądź nawet uniemożliwiających ich powsta- wanie, funkcjonowanie i rozwój. Są to te elementy otoczenia, które mogą powodować, że rozwój przedsiębiorstw „może być hamowany poprzez szereg różnych utrudnień, które uniemożliwiają lub zmniejszają wymiar osiąganego sukcesu. Tworzą (...) bariery o dość zróżnicowanej typologii” [Skalik, 2002, s. 18]. W konsekwencji osłabiają przedsiębior- stwo, ograniczają jego sprawność, mogą blokować jego rozwój w przyszłości. Omówiono je w dalszej części opracowania. 1.3. Znaczenie małych i średnich przedsiębiorstw w gospodarce Znaczenie małych i średnich przedsiębiorstw w gospodarce najpełniej określił P.F. Drucker, stwierdzając, że są one „solą gospodarki rynkowej” i stanowią bazę demokratycznego porządku społeczno-gospodarczego. To w takich fi rmach istnieją najbardziej dogodne warunki do ujawnienia się przedsiębiorczych postaw ich pracowników. Małe i średnie fi rmy pełnią w gospodarce wiele bardzo ważnych funkcji, do których można zaliczyć: 1) aktywny udział w procesie zmian struktury przemysłowej kraju wynikającej z de- monopolizacji i restrukturyzacji gospodarki; 2) odgrywanie ważnej roli w rozwoju prywatnej własności środków produkcji; 3) wpływanie na ograniczanie poziomu bezrobocia; 4) zagospodarowywanie często ogromnych nadwyżek siły roboczej „uwolnionej” w wyniku racjonalizacji funkcjonowania sektora publicznego; 5) wymuszanie zmian w uregulowaniach prawnych sprzyjających rozwojowi przed- siębiorczości i efektywności funkcjonowania małych podmiotów. Odzwierciedleniem rozwoju małych i średnich przedsiębiorstw w gospodarce regio- nów są również zmiany zachodzące w rozkładzie wielkości fi rm w różnych sektorach 18 1. FUNKCJONOWANIE MAŁYCH I ŚREDNICH PRZEDSIĘBIORSTW E GOSPODARCE oraz możliwość podnoszenia standardów jakości i bezpieczeństwa wytwarzanych pro- duktów i oferowanych usług. To dzięki nim następują w regionie zmiany alokacyjne czynników wytwórczych jako efekt poszukiwania nisz rynkowych, ciągłego dążenia nie tylko do przetrwania na danym rynku, lecz także do rozwoju [Łuczka (red.), 2007, s. 8]. Często w literaturze przedmiotu podkreśla się, że małe i średnie fi rmy uzyskują przewagę nad dużymi podmiotami. Ułatwiają to takie cechy MSP, jak: potrzeby rynkowe, nie nowych miejsc pracy, • szybka reakcja na zmieniające się otoczenie, • otwarcie na wykorzystanie innowacji, które mogą być łatwiej weryfi kowane przez • stosunkowo łatwe wchodzenie w układy kooperacyjne przez szybkie organizowa- • przedsiębiorcze wykorzystanie różnego typu szans i okazji rynkowych, • szybki przepływ informacji wewnątrz przedsiębiorstwa, • oparcie działalności głównie na zaspokajaniu konkretnych potrzeb zgłaszanych • wyższa konkurencyjność, która jest możliwa dzięki ścisłej kontroli oraz redukcji przez lokalny rynek; kosztów. Rolę sektora MSP w gospodarce z punktu widzenia efektów, jakie dzięki nim można uzyskać analizuje K. Safi n [2008, s. 50]. Zwraca on uwagę na: 1) efekt postępu technicznego (innowacyjność) – to jeden z najistotniejszych prze- jawów przedsiębiorczości, a innowacje to warunek przetrwania oraz rozwoju sektora MSP. Firmy małe, ze względu na ograniczony dostęp do kapitału, często nie prowadzą działalności badawczo-rozwojowej, co znacznie ogranicza ich możliwości konkurowa- nia, uniemożliwia osiągnięcie i utrzymanie odpowiedniej pozycji konkurencyjnej w da- nej branży; 2) efekt zatrudnienia – MSP wnoszą duży wkład w powstawanie nowych miejsc pracy i dają większą pewność ich utrzymania niż duże. Nawet w okresach kryzysu za- trudnienie w takich fi rmach z reguły wzrasta, podczas gdy w dużych przedsiębiorstwach – spada. Małe fi rmy mają też poważny udział w systemie szkolenia i kształcenia zawodo- wego – o ile bowiem duże fi rmy mogą bazować na kadrach sektora MSP (mogą je przej- mować), o tyle małe podmioty muszą sobie je wykształcić same; 3) efekt ekologiczny – w miarę wzrostu wielkości przedsiębiorstwa rośnie jego ujemny wpływ na środowisko naturalne. Duże fi rmy działają na środowisko w sposób skomasowany i skoncentrowany. Dotyczy to zarówno wpływu bezpośredniego (np. emisja zanieczyszczeń), jak i pośredniego (np. przez infrastrukturę towarzyszącą ich rozwojowi). Wpływ małych fi rm ma charakter mniej agresywny i zdecentralizowany, mniejsza jest też ich ogólna szkodliwość oddziaływania na środowisko; 4) efekt makroekonomiczny – MSP wpływają na wzrost gospodarczy nie tyle przez udział w tworzeniu PKB, ile przez „powiązania pośrednie”, takie jak: nowe miejsca pracy, innowacje; 19
Pobierz darmowy fragment (pdf)

Gdzie kupić całą publikację:

Wyzwania i perspektywy zarządzania w małych i średnich przedsiębiorstwach
Autor:

Opinie na temat publikacji:


Inne popularne pozycje z tej kategorii:


Czytaj również:


Prowadzisz stronę lub blog? Wstaw link do fragmentu tej książki i współpracuj z Cyfroteką: