Cyfroteka.pl

klikaj i czytaj online

Cyfro
Czytomierz
00389 005896 13101472 na godz. na dobę w sumie
Wzniosłość i makabra w literackich obrazach śmierci - ebook/pdf
Wzniosłość i makabra w literackich obrazach śmierci - ebook/pdf
Autor: Liczba stron: 266
Wydawca: Wydawnictwo Uniwersytetu Łódzkiego Język publikacji: polski
ISBN: 978-8-3796-9743-4 Data wydania:
Lektor:
Kategoria: ebooki >> naukowe i akademickie
Porównaj ceny (książka, ebook (-15%), audiobook).
Śmierć jednakowo przeraża i fascynuje literatów oraz twórców kultury. Próbują ją poznać, zbadać, oswoić, opisać, niektórzy może nawet zaprzyjaźnić się. Jedni postrzegają śmierć poprzez doświadczenia, przekazy, objawienie religijne, inni próbują zmierzyć się z nią sami. Rezultatem tych różnorodnych u swej genezy, ale też w swym przebiegu, poszukiwań są dzieła literackie oraz inne wszelkiego rodzaju artefakty. Śmierć, w rzeczywistości nieuchwytna w swej istocie, jawi się w średniowieczu jako szkielet bądź rozkładające się zwłoki. Budząc przerażenie i szacunek zaprasza ludzi różnych stanów do swego tańca – danse macabre – tańca Śmierci. Straszy karą grzeszników, obiecuje rozkosze niebiańskie sprawiedliwym. Jest wpisana w porządek religijny. Pojęcia śmierci wzniosłej lub pełnej makabry nie wyczerpują całej bogatej palety doznań, jakie ze śmiercią kojarzymy. Wzniosłość i makabra stały się jako własne przeciwieństwa punktem wyjścia dla poszukiwań podjętych w obszarze literatury i kultury. W książce znajdujemy studia na temat literackich zmagań ze śmiercią w twórczości m.in.: F. Birkowskiego, F.D. Kniaźnina, J.P. Woronicza, A.A. Jakubowskiego, H. von Kleista, J. Słowackiego, A. Mostowskiej, Ł. Rautenstrauchowej, B. Ostrowskiej, M. Wolskiej, H. Sienkiewicza, L. Rydla, S. Piętaka, A. Świrszczyńskiej, A. Kamieńskiej, J. Kaczmarskiego, E. Ostrowskiej, S. Clarke, S. Kane. Autorzy przyglądają się wzniosłości i makabrze w literackich obrazach śmierci od baroku po współczesność. 
Znajdź podobne książki Ostatnio czytane w tej kategorii

Darmowy fragment publikacji:

Wzniosłość i makabra w literackich obrazach śmierci ~  ~ Analecta Literackie i Językowe tom IV Rada redakcyjna serii wydawniczej: Marcin Bauer Katarzyna Kaczor-Scheitler Magdalena Kuran Michał Kuran (zastępca redaktor naczelnej) Małgorzata Mieszek Krystyna Płachcińska (redaktor naczelna) Dawid Szymczak Maria Wichowa ~  ~ Wzniosłość i makabra w literackich obrazach śmierci pod redakcją Michała Kurana Łódź 04 ~  ~ Michał Kuran — Katedra Literatury Staropolskiej i Nauk Pomocniczych, Wydział Filologiczny, Uniwersytet Łódzki 90-236 Łódź, ul. Pomorska 171/173 RECENZENCI Agnieszka Czyżak Zbigniew Kaźmierczyk SKŁAD, ŁAMANIE Michał Kuran INDEKS w oparciu o materiały nadesłane przez Autorów zestawił Michał Kuran PROJEKT OKŁADKI Stämpfli Polska Sp. z o.o. Zdjęcie na okładce © Shutterstock.com/Clusone (Bergamo, Lombardy, Italy) — Oratorio dei Disciplini: Danza Macabra, Dance of the Death, ancient fresco/Claudio Giovanni Colombo KOREKTA Michał Kuran i Zespół Autorów Wydrukowano z gotowych materiałów dostarczonych do Wydawnictwa UŁ przez Wydział Filologiczny © Copyright by Uniwersytet Łódzki, Łódź 201 Wydane przez Wydawnictwo Uniwersytetu Łódzkiego Wydanie I. W.06716.1.0.K ISBN (wersja drukowana) 978-83-7969-106-7 ISBN (ebook) 978-83-7969-743-4 Wydawnictwo Uniwersytetu Łódzkiego 90-131 Łódź, ul. Lindleya 8 www.wydawnictwo.uni.lodz.pl e-mail: ksiegarnia@uni.lodz.pl tel. (2) 665 58 63, faks (2) 665 58 62 SpiS treści Słowo wstępne.......................................................................................................................... Paulina Poterała, Sława ludzi „zbożnych” i „niezbożnych” wobec zazdrości — w kazaniu pogrzebowym Fabiana Birkowskiego Pamięć sprawiedliwego................................................ Beata Prokopczyk, „Jać tylko w jednej ulubionej żyłem. Umarła! Wszystko straciłem” — o iłości i śmierci w Żalach Orfeusza nad Eurydyką Franciszka Dionizego Kniaźnina....................... Olga Szadkowska, Oniryczna wędrówka duszy zmarłego. Wokół Zjawienia Emilki Jana Pawła Woronicza.......................................................................................................................... Ewa Modzelewska, Obsesja śmierci w twórczości Augusta Antoniego Jakubowskiego i Heinricha von Kleista...................................................................................................... Magdalena Ciechańska, Anhelli Juliusza Słowackiego — opowieść o smutku i śmierci.......... Monika Kusek, Funkcjonowanie motywu śmierci w polskich powieściach grozy początku XIX wieku na przykładzie twórczości Anny Mostowskiej i Łucji Rautenstrauchowej.................. Dąbrówka Mirońska, Literackie i plastyczne obrazy śmierci w ilustrowanych wydaniach polskiej XIX-wiecznej beletrystyki...................................................................................... Aldona Jankowska, Śmierć–piastunka daje ukojenie. O młodopolskim wyobrażeniu śmierci w wybranych wierszach Bronisławy Ostrowskiej i Maryli Wolskiej..................................... 7 7 7 4 57 69 75 9 05 Anna Kaźmierska, Śmierć upoetyczniona — literackie obrazy śmierci samobójczych.............. 7 Justyna Muszyńska, Śmierć jako przejście do nowej rzeczywistości. Młodopolskie ujęcie dnia sądu w świetle Dies irae Lucjana Rydla................................................................................ Karolina Ewa Wieliczko, Od katastrofizmu do pesymizmu. Śmierć i sacrum w poezji Stani- sława Piętaka...................................................................................................................... Aleksandra Pawlik, „Rodzimy życie w asyście śmierci” — o matkach i córkach w poezji Anny Świrszczyńskiej i Anny Kamieńskiej.................................................................................... Đurđica Čilić Škeljo, Motyw samobójstwa we współczesnej poezji polskiej.......................... Katarzyna Szkaradnik, Poruszać słowem ból świadomy. Tematyzacja choroby i śmierci w ostatnich wierszach Jacka Kaczmarskiego........................................................................  4 57 75 85 Katarzyna Niesporek, O doświadczeniu śmierci w poezji Edy Ostrowskiej............................ 0 ~ 5 ~ Mateusz Żebrowski, Czas, magia oraz danse macabre, czyli metafory śmierci w Pani Mabb Susanny Clarke.................................................................................................................. Michał Sadowski, Śmierć jako oczyszczenie duszy w twórczości Sarah Kane.......................... Julita Gamoń, Człowiek odchodzi, pamięć pozostaje. Eufemizmy i synonimy śmierci w inskrypcjach nagrobnych na cmentarzach w Gorcach..................................................... Bibliografia............................................................................................................................... Indeks osób.............................................................................................................................. Indeks postaci........................................................................................................................... Spis ilustracji............................................................................................................................ 5 7 5 45 57 6 65 ~ 6 ~ Słowo wStępne Śmierć — nieunikniony kres ludzkiej egzystencji — jednakowo przeraża i fascy- nuje literatów oraz twórców kultury. Próbują ją poznać, zbadać, oswoić, opisać, nie- którzy może nawet zaprzyjaźnić się. Jedni postrzegają śmierć poprzez doświadczenia, przekazy, objawienie religijne, inni próbują zmierzyć się z nią sami. Rezultatem tych różnorodnych u swej genezy, ale też w swym przebiegu poszukiwań są dzieła literackie oraz inne wszelkiego rodzaju artefakty. Śmierć, w rzeczywistości nieuchwytna w swej istocie, jawi się w średniowieczu jako szkielet bądź rozkładające się zwłoki. Budząc przerażenie i szacunek zaprasza ludzi róż- nych stanów do swego tańca — danse macabre — tańca Śmierci. Straszy karą grzeszni- ków, obiecuje rozkosze niebiańskie sprawiedliwym. Jest wpisana w porządek religijny. Twórcy renesansowi i barokowi zmagali się z tematyką śmierci w licznych utwo- rach funeralnych świeckich i religijnych. Reprezentowały one przykładowo gatunki, takie jak: epicedia, treny, epitafia, kazania pogrzebowe i wygłaszane w rocznicę śmier- ci. Kreślono w nich przejmujące portrety zmarłych, dokonywano ostatecznych rozra- chunków, przybliżano biografie, które starano się tak konstruować, by stały się mode- lowymi wizerunkami postaw godnych naśladowania. W barokowej epice romansowej napotykamy już piersze opisy śmierci samobójczej (Kupidyna w Nadobnej Paskwalinie Samuela Twardowskiego i nieudaną próbę w Sylorecie Wacława Potockiego podjętą przez Arsynę, która pragnęła uniknąć wykonania na niej wyroku śmierci), jak też zgo- nów licznych bohaterów męskich. Polskie oświecenie przeżywa śmierć, sięgając często po kostium antyczny (Orfeusz i Eurydyka), poznając zaświaty dzięki rozmowom zmarłych i wędrówkom żywych. Oświeceniowe pragnienie bliższego poznania tego, co po drugiej stronie zdaje się wy- rastać z właściwej wcześniejszym cyklom funeralnym konsolacji, w której twórcy sta- ropolscy udzielali głosu zmarłym, by ci pocieszyli pozostałych przy życiu, zapewniając, że po drugiej stronie jest im dobrze, doznają szczęścia, zasłużywszy na nie dzięki cno- tliwemu życiu. W literaturze po przełomie romantycznym, zwłaszcza XX-wiecznej, część twórców, jak i bohaterów, obcuje ze śmiercią, rezygnując z perspektywy religijnej. Niektórzy po- szukują jej świadomie, przeprowadzają eksperymenty, pragną ustalić, gdzie jest granica między życiem a śmiercią, niejednokrotnie ją celowo lub przypadkowo przekraczają, pozostając przy życiu bądź znikając na zawsze po drugiej stronie. ~ 7 ~ Z nastaniem romantyzmu pojawia się jako temat literacki samobójstwo popełnia- ne, można rzec, z błahych powodów. Jak bowiem zakwalifikować postępek bohatera Cierpień młodego Wertera Johana Wolfganga Goethego? Nie pozbawia się on życia, by ratować swój honor, jak choćby skazany na śmierć Sokrates czy walczący do końca Roland lub Zawisza Czarny. Samobójstwo jako temat literacki (i nie tylko) staje się popularne w XIX wieku, moda ta trwa nadal w wieku XX i nie ustaje w pierwszych dziesięcioleciach wieku XXI. Nie stanowi tematu tabu w literaturze pozytywizmu i Młodej Polski (opisywane przez Henryka Sienkiewicza, Bolesława Prusa i innych), jego pragnienie dokumentuje literatura po 945 roku, jest o nim mowa m.in. u Jana Lechonia, Marka Hłaski, Stanisława Piętaka i Rafała Wojaczka. Literackie obrazy śmierci to także konsekwencje pożogi wojennej, zagłady milio- nów istnień ludzkich, eksterminacji całych narodów, dramatów jednostek… Śmierć nie jest w tej literaturze zabawką, formą gry towarzyskiej, lecz tragicznym, brutalnym doświadczeniem, z którym trudno dokonać twórcom rozrachunku (Zofia Nałkowska, Tadeusz Borowski, Tadeusz Różewicz i wielu, wielu innych). W dorobku literatów powojennych daje o sobie znać trauma wywołana dramatycznymi przeżyciami. Druga połowa wieku XX wprowadza do literatury jeszcze inny obraz śmierci, wła- ściwie dramatycznej walki o życie, jaką podejmują chorzy, na przykład na raka (Jacek Kaczmarski) lub na serce (Halina Poświatowska). Przynosi także obrazy intymnego przeżywania żałoby po odejściu osoby bliskiej, ojca, matki, dziecka, przyjaciela lub przyjaciółki. Słowa wreszcie, choćby te wyryte na nagrobkach, są świadectwem natu- ralnych, spodziewanych, jednak dramatycznych rozstań z najbliższymi. W literaturze spotykają się, często krzyżują bądź przenikają w opisach śmierci, ob- razy wzniosłe i pełne makabry. Te dwa pojęcia nie wyczerpują wszakże całej boga- tej palety doznań, jakie ze śmiercią kojarzymy. Wzniosłość i makabra stały się, jako własne przeciwieństwa, punktem wyjścia dla poszukiwań konferencyjnych podjętych w obszarze literatury i kultury przez grupę studentów współtworzących Koło Nauko- we Literatury i Kultury Staropolskiej. W skład grupy, która postanowiła zorganizować studencko-doktorancką konferencję naukową „Wzniosłość i makabra w literackich obrazach śmierci”, weszli przewodniczący Koła, obecnie już mgr Michał Sadowski, za- stępczyni przewodniczącego lic. Alicja Okólska i sekretarz, mgr Justyna Muszyńska. W liście zapowiadającym konferencję znalazły się, po dyskusji i zmaganiach z ma- terią słowa, następujące zagadnienia, stanowiące proponowaną tematykę obrad: • motywy: ars moriendi, vanitas, danse macabre, memento mori; • śmierć jako katharsis — oczyszczenie duszy; • filozofia umierania, filozofia a śmierć; • śmierć — złączenie się z Bogiem; • miłość a śmierć; • alegorie i symbole śmierci; • tortury, prześladowanie, okrucieństwo — śmierć jako kara i wyzwolenie; • zabójstwo, morderstwo, zbezczeszczenie zwłok; ~ 8 ~ • choroba, epidemia, depresja, warunki sanitarne; • samobójstwo — ucieczka od problemów. Choć organizatorem spotkania było studenckie koło, które działa i zajmuje się literaturą dawną, jednak zaproszenie konferencyjne zostało tak pomyślane, by włączyć do dyskusji osoby interesujące się także innymi okresami literackimi. Jak pokazał czas, młodzi badacze literatury innych epok nie tylko stanowili znakomitą większość refe- rentów, lecz wręcz zdominowali obrady. W sumie udział w sesji zapowiedziało 8 re- ferentek i referentów, przybyły  osoby reprezentujące poza Uniwersytetem Łódzkim siedem uczelni krajowych (Uniwersytet Śląski, Katolicki Uniwersytet Lubelski Jana Pawła II, Uniwersytet Jagielloński, Uniwersytet Warszawski, Uniwersytet Marii Curie Skłodowskiej, Akademię im. Jana Długosza w Częstochowie i Uniwersytet Papieski Jana Pawła II) oraz jedną zagraniczną (Fakultet Filozoficzny w Zagrzebiu — Chor- wacja). Obrady odbywały się w Centrum Szkoleniowo-Konferencyjnym UŁ przy ul. Kopcińskiego w Łodzi. Po powitaniu gości przez prodziekan Wydziału Filologicznego i kierownika Katedry Literatury Staropolskiej i Nauk Pomocniczych UŁ dr hab. prof. nadzw. UŁ Krystynę Płachcińską oraz opiekuna Koła i wicedyrektora Instytutu Filo- logii Polskiej Michała Kurana oraz krótkim wprowadzeniu na temat obrazów śmierci w literaturze (głównie staropolskiej), wygłoszono w ciągu trzech dni obrad (4–6 maja 0) następujące referaty: mgr Kinga Kowza — Idea vanitas w „Rozmowie Mistrza Polikarpa ze Śmiercią”; mgr Dawid Nowakowski (UŁ) — Motyw śmierci i starzenia się w poezji Erazma z Rotterdamu; mgr Sylwia Sperling (Uniwersytet Papieski Jana Pawła II) — O śmierci prześladow- ców, czyli dlaczego nie warto było podnosić ręki na chrześcijan; mgr Beata Prokopczyk (UŁ) — „Jać tylko w jednej ulubionej żyłem. Umarła! Wszyst- ko straciłem” — O miłości i śmierci w „Żalach Orfeusza nad Eurydyką” Franciszka Dio- nizego Kniaźnina; mgr Olga Szadkowska (UW) — Oniryczna wędrówka duszy zmarłego. Wokół Zja- wienia Emilki Jana Pawła Woronicza; Ewa Modzelewska (UJ) — Obsesja śmierci w twórczości Heinricha von Kleista i Au- gusta Antoniego Jakubowskiego; o smutku i śmierci; mgr Magdalena Ciechańska (UŁ) — „Anhelli” Juliusza Słowackiego — opowieść mgr Monika Kusek (Akademia im. J. Długosza) — Funkcjonowanie motywu śmier- ci w polskich powieściach grozy początku XX w., na przykładzie twórczości Anny Mostow- skiej i Łucji Rautenstrauchowej; mgr Dąbrówka Mirońska (UW) — Literackie i plastyczne obrazy śmierci w ilustro- wanych wydaniach polskiej XIX-wiecznej beletrystyki; mgr Aldona Jankowska (UŁ) — Śmierć — piastunka daje ukojenie. O upersonifiko- wanym wyobrażeniu śmierci w wybranych wierszach młodopolskich; Anna Kaźmierska (UŁ) — Śmierć upoetyczniona — literackie obrazy śmierci samo- bójczych; ~ 9 ~ mgr Justyna Muszyńska (UŁ) — Śmierć jako przejście do nowej rzeczywistości. Mło- dopolskie ujęcie dnia sądu w świetle „Dies irae” Lucjana Rydla; mgr Dominik Chwolik (UŚ) — Ścięta, powieszona, a może gnijąca? — rzecz o trzech głowach; mgr Karolina Wieliczko (UMCS) — „Wspólna jest granica rozkoszy i śmierci”. Mo- tywy tanatyczne w poezji Stanisława Piętaka; mgr Aleksandra Pawlik (KUL Jana Pawła II) — „Rodzimy życie w asyście śmierci” — ambiwalencja porodu w poezji Anny Świrszczyńskiej; dr Đurđica Čilić Škeljo (Fakultet Filozoficzny w Zagrzebiu) — Motyw samobójstwa we współczesnej poezji polskiej; mgr Michał Grabowski (UW) — O uśmiercaniu istnień w twórczości Stanisława mgr Katarzyna Szkaradnik (UŚ) — Poruszać słowem ból świadomy. Tematyzacja cho- roby i śmierci w ostatnich wierszach Jacka Kaczmarskiego; mgr Katarzyna Niesporek (UŚ) — Odważni czy zagubieni? O podmiotowości wier- szy poetów–samobójców; w „Pani Mabb” Susann Clarke; Mateusz Żebrowski (UŁ) — Czas, magia oraz danse macabre, czyli metafory śmierci lic. Michał Sadowski (UŁ) — Śmierć jako oczyszczenie duszy w twórczości Sarah lic. Alicja Okólska (UŁ) — „Nasza prawda jest okrutnie zimna” — różne oblicza śmierci w powieści Davida Mitchella „Atlas chmur”; lic. Julita Gamoń (UŁ) — Człowiek odchodzi, pamięć zostaje. Eufemizmy i synonimy śmierci w inskrypcjach nagrobnych na cmentarzach w Gorcach. Nie wszyscy referenci dotarli. Czterech wystąpień zabrakło. Referaty miały też wy- mgr Anna Maćkowiak (UŁ) — Obrazy śmierci w reportażach Wojciecha Tochmana; mgr Monika Jędrzejczak (UŁ) — Ferdynand Kuraś i jego cykl „Echa cmentarne” — przykład elegijnej twórczości ludowej; Małgorzata Piętowska (UW) — Morderstwo w kościele. Milos Urban, „Klątwa sied- Lema; Kane; głosić: miu kościołów”; Polikarpa ze Śmiercią”. Maria Piątkowska (UW) — Danse macabre — taniec Śmierci — „Rozmowa Mistrza Naturalnie wykaz referatów wygłoszonych i niewygłoszonych nie pokrywa się z za- wartością tomu. Niektórzy autorzy nie dosłali tekstów do druku, doszedł tekst mgr Pauliny Poterały, część prac odrzucili recenzenci. Te artykuły i studia, które pozostały, tworzą mimo wszystko spójną, monograficzną całość. Spośród zagadnień zaproponowanych uczestnikom naukowego przedsięwzięcia największym zainteresowaniem cieszyła się problematyka samobójstwa w literaturze różnych okresów, w tym także wykraczającej poza granice piśmiennictwa w języku polskim. Kwestii tej poświęcone są teksty od romantyzmu po współczesność (Ewa ~ 0 ~ Modzelewska, Anna Kaźmierska, Đurđica Čilić Škeljo i Michał Sadowski). Pojedyn- cze teksty dotyczą pozostałych zagadnień. O przeżywaniu choroby w perspektywie bliskiej śmierci traktuje tekst Katarzyny Szkaradnik. Problematykę tortur, okrucień- stwa i zarazem zabójstwa–morderstwa pokazuje w twórczości przełomu stuleci XIX i XX, omawiając dodatkowo relacje między tekstem a ilustracją książkową, studium Dąbrówki Mirońskiej. O miłości i śmierci traktują teksty Beaty Prokopczyk (Orfeusza i Eurydyki) i Aleksandry Pawlik (w relacjach rodzinnych). Pierwszy z nich należy zara- zem do grupy wypowiedzi zajmujących się opisem wizji zaświatów, a więc bliższy jest relacji filozofia a śmierć. Do kręgu tego należą także studia Olgi Szadkowskiej i Ma- teusza Żebrowskiego. Aspekt eschatologiczny, zbliżony do kategorii „śmierć — złą- czenie się z Bogiem”, wprowadza tekst Justyny Muszyńskiej oraz wprost Pauliny Pote- rały, która również porusza się w kręgu filozofii śmierci, podejmując kwestię nagrody i kary post mortem w perspektywie zazdrości. Śmierć jako katharsis pokazuje Michał Sadowski. Z kolei śmierć jako motyw literacki przybliżają studia Moniki Kusek i Al- dony Jankowskiej. Jako świadectwo zmagań indywidualnych z chorobą duszy, depre- sją i pragnieniem śmierci można postrzegać teksty Magdaleny Ciechańskiej, Karoliny Wieliczko, Katarzyny Niesporek, także wymieniane już wcześniej studia Katarzyny Szkaradnik i Michała Sadowskiego. Poza obrębem czysto literackim sytuuje się praca językoznawcza Julity Gamoń, która opisała świadectwa przeżyć związanych ze śmiercią mieszkańców jednej z części Małopolski (Gorce). Zabrakło natomiast klasycznych ujęć motywów ars moriendi, vanitas, danse makabre, memento mori — kojarzonych potocz- nie z literaturą średniowieczną. Jako uniwersalne przewijają się te pojęcia przez studia na temat piśmiennictwa z okresów późniejszych w zmodyfikowanym już kształcie. Czy nie o sztuce umierania traktuje tekst Anny Kaźmierskiej, która pisze między innymi o literackim obrazie śmierci Petroniusza? Podobnie z motywem vanitas można wiązać choćby studia Justyny Muszyńskiej, Karoliny Wieliczko czy Katarzyny Szkaradnik. W tekście tej ostatniej także motyw danse macabre wspomniany został wprost. Tak samo jak w tekstach Aldony Jankowskiej i Mateusza Żebrowskiego. Z kolei ars (bene) moriendi pojawia się w studiach Dąbrówki Mirońskiej i Katarzyny Szkaradnik. Pojęcia te nadal służą do opisu zjawisk stale obecnych w literaturze XIX–XXI wieku. Trudno było uznać za klucz porządkujący studia pojęcia podane w tytule konfe- rencji i tomu — wzniosłość i makabra. Zazwyczaj teksty nie stanowią ich unaocznie- nia w czystej postaci. Często wzniosłość i makabra nakładają się na siebie, przenikają i mieszają, w innych przypadkach stoją w opozycji, czasami ich obraz dopełniają zja- wiska pozwalające opisać się z pomocą innych pojęć. Obrazy wzniosłości odnajdujemy w studiach o literaturze baroku i oświecenia, u Pauliny Poterały, Beaty Prokopczyk i Olgi Szadkowskiej. W założeniu wzniosłość a w wykonaniu makabrę pokazuje praca Ewy Modzelewskiej. Samobójstwo Antonie- go Augusta Jakubowskiego, mającego za sobą doświadczenie walki o wolność, zdaje się otwierać długą listę ofiar–literatów niepotrafiących odnaleźć się mentalnie w Ameryce. Analogicznie brak zgody na sztywny gorset konwenansów i przypisywania jednost- ~  ~ kom ról, jakie mają odegrać w społeczeństwie pokazuje wyreżyserowana śmierć Hein- richa von Kleista i jego towarzyszki. Cierpienie i śmierć Anhellego sytuuje się między wzniosłością i makabrą. Ma ona przynieść zmartwychwstanie. Jest więc formą ucieczki z ponurego świata niewoli i walki nie do wygrania poza obszar realnego życia. Nieco makabryczny jest obraz śmierci w polskich powieściach grozy. Za taki uznać można opis zamurowanej żywcem zakonnicy — Heleny, bohaterki powieści Łucji Rauten- strauchowej Przeznaczenie. Jednoznacznie makabryczne są obrazy śmierci Marii (An- toni Malczewski Maria), Dobka (Józef Ignacy Kraszewski Stara baśń) i Azji Tuhajbe- jowicza (Henryk Sienkiewicz Pan Wołodyjowski) zarówno w warstwie słownej, jak i na ilustracji książkowej (nie zawsze oddającej istotę przekazu literackiego). Ze wzniosłą estetyzacją śmierci spotykamy się za to u Bronisławy Ostrowskiej i Maryli Wolskiej. Tę tendencję zdają się potwierdzać także Henryk Sienkiewicz, obrazujący śmierć Pe- troniusza (to tylko pozór wzniosłej estetyzacji, w istocie zaś makabra), Włodzimierz Perzyński, pokazujący w Wybrańcu losu śmierć rzeźbiarza Mizerskiego, i Gabriela Za- polska w Fin-de-sielce’istce — Siennickiego. Między wzniosłością i makabrą sytuuje się wizja dnia sądu z Dies irae Lucjana Rydla. Lekka nuta makabry daje się wyczuć w onirycznych obrazach poetyckich kreślonych przez Stanisława Piętaka rozpiętych między katastrofizmem a pesymizmem. Poza tymi kategoriami mieszczą się egzysten- cjalne doznania Anny Świrszczyńskiej i Anny Kamieńskiej. W świecie poetek bardziej obecne są nadzieja i rozpacz oraz siła i bezradność. Podobnie jest w rozważaniach na temat obrazu samobójcy i samobójstwa u Wisławy Szymborskiej, Zbigniewa Herber- ta, Urszuli Kozioł (zachowują dystans) oraz Edwarda Stachury i Rafała Wojaczka (dają świadectwo myśli „przedsamobójczych”). Z kolei wzniosłość i makabra przeplatają się w poezji Jacka Kaczmarskiego stanowiącej zapis przejmującej walki z rakiem, poezji pozwalającej wniknąć w świat ludzi chorych, zmagających się z cierpieniem, oswajają- cych się ze śmiercią. Nieco makabryczne zmagania z życiem, oscylowanie na granicy śmierci obecne są w poezji Edy Ostrowskiej. Wizje bohaterki rodzą się na podłożu przeżyć wywołanych zażywaniem narkotyków. Przekraczanie granicy czasu, śmierci, mityzacja obecne w Pani Mabb Susann Clarke nie mają charakteru ani wzniosłego, ani makabrycznego. Natomiast jednoznacznie makabryczny obraz wyłania się z twórczo- ści samobójczyni Sarah Kane, dramatopisarki tworzącej w nurcie Nowego brutalizmu. Wzniosłość jest za to zwykle obecna w najczęściej kiczowatych, jednak stanowiących zapis emocji autorskich, ale też przeżyć często prostych ludzi, epitafiach na cmenta- rzach w Gorcach. Niecelowe byłoby zatem ustanawianie klucza, który porządkowałby teksty wokół pojęć „wzniosłość” i „makabra”. Dlatego z uwagi na znaczne zróżnicowanie tematyczne (brak możliwości wyróżnienia odpowiednio licznych grup tekstów gromadzonych wokół zaproponowanej referentom problematyki w zaproszeniu konferencyjnym), jak też zagmatwanie wynikające z prze- nikania się, obecności wielu wątków i motywów naraz w poszczególnych tekstach, zde- cydowałem się na chronologiczny układ tomu. Taki rozkład materiału pozwala bo- wiem ukazać zmiany następujące w literaturze i kulturze wraz z upływem czasu. ~  ~ W literaturze dawnej, jak pokazuje wyrywkowo dobrany przykład (studium Pau- liny Poterały), śmierć to okazja, by przypomnieć czyny zmarłego, zapewnić, że dzięki nim osiągnął wieczną sławę, ze będzie obecny w pamięci potomnych, czyli de facto bę- dzie żył. Zgon Wajera to przykład chwalebnej śmierci rycerskiej, z którą związane jest kultywowanie pożądanych postaw: odwagi, męstwa, dbałości o honor i pośmiertną sławę. Teksty na temat literatury oświeceniowej przynoszą wizje oniryczne. Po zaświa- tach wędruje Orfeusz pragnący uwolnić Eurydykę, zaś Emilka z poematu Jana Pawła Woronicza ukazuje się swej siostrze, by przedstawić jej wizję zaświatów. Autor zdaje się nawiązywać do neoplatońskiej koncepcji duszy wznoszącej się. W dobie oświecenia śmierć stopniowo przestaje być tematem literatury okolicznościowej i religijnej, co- raz silniej obecna jest w utworach fikcjonalnych. W literaturze romantycznej odżywa coś, co w dobie renesansu kojarzono z melancholią, natychmiast jednak przeradza się w obsesję śmierci, której pragnienie wypełnia się w postaci samobójstwa. Temat ten nie był obecny (praktycznie nie istniał) w dawnej literaturze, natomiast wzrasta jego znaczenie w dyskursie literackim w obszarze tematyki śmierci od połowy XIX wieku. Przykłady samobójstwa w literaturze staropolskiej spotykamy w kręgu epiki romansowej. Popełniały je postaci, które przegrywały swe zmagania ze światem (Kupi- dyn u Samuela Twardowskiego i Arsyna u Wacława Potockiego). Równolegle motyw śmierci i melancholia obecne są w poezji m.in. Juliusza Słowackiego, jak i w pro- zie — w powieściach grozy. W XIX-wiecznej beletrystyce (Antoni Malczewski, Józef Ignacy Kraszewski, Henryk Sienkiewicz) ujawnia się obraz śmierci będącej wynikiem zabójstwa, tortur, zadawanej z wyrachowaniem, perfidnie (śmierć Marii, Dobka, Azji Tuhajbejowicza). W okresie pozytywizmu i zwłaszcza Młodej Polski dobrze się ma moda na śmierć samobójczą, nie mija zresztą i w XX wieku. Dobrowolnie rozstają się ze światem Petroniusz z Quo vadis Henryka Sienkiewicza, dekadent Siennicki (boha- ter powieści Gabrieli Zapolskiej Fin-de-siecle’istka), Mizerski z Wybrańca losu Wło- dzimierza Perzyńskiego. Zarazem w poezji Bronisławy Ostrowskiej i Maryli Wolskiej motyw danse macabre zastępuje postać Madame Mors — nowa personifikacja Śmierci, oswajająca z sobą ludzi z udziałem mitu. Literatura Młodej Polski powraca też do apokaliptycznej wizji Sądu Ostatecznego. Kreśli ją jednak wykorzystując, co prawda, kostium chrześcijański. Mimo to odbiega od założeń doktrynalnych, wprowadzając nowe treści, dokonuje też transformacji sensów zastanych (Dies irae Lucjana Rydla). W tym miejscu, chronologiczne rzecz ujmując, przydatny byłby obraz śmierci inspiro- wany wojną, obecny przecież w literaturze z połowy XX wieku. Brak takiego ujęcia nie wydaje się przypadkowy. Zdaje się świadczyć o tym, że dramat II wojny światowej i to, co stało się pod jej wpływem z myśleniem o człowieku i śmierci w literaturze zostało już dogłębnie przestudiowane. Okres przed II wojną światową i po niej wydaje się łączyć twórczość Stanisława Piętaka. Nie tylko jednak wizja głodu korespondująca z przeżyciami wojennymi, ale także motyw motyla symbolizującego duszę człowieka, postrzeganie poezji jako sposo- bu zachowania ludzkiego jestestwa w pamięci społecznej czy też erotyzm zderzony ze ~  ~ śmiercią są obecne w tej twórczości wyrastającej z ducha dwudziestolecia międzywo- jennego, zaś kontynuowanej w okresie powojennym. Poezja współczesna odchodzi od rozliczeń i obrazów wojennej traumy. Wprowadza tematy wyrastające z doświadczeń dnia powszedniego, jak poród, śmierć ojca lub matki, depresja prowadząca do samo- bójstwa, nieuleczalna choroba determinująca myślenie człowieka o sobie i otaczają- cym go świecie w perspektywie walki podejmowanej osobiście — jednostkowo, ale też prowadzonej kolektywnie na różne sposoby na oddziale szpitalnym (poezja Jacka Kaczmarskiego). Zarazem mamy wizję śmierci, po którą człowiek sięga, z którą igra, biorąc narkotyki. Obrazy śmierci w literaturze światowej wzbogacają nawiązania do kultury celtyckiej (w powieści brytyjskiej pisarki Suzanny Clarke Pani Mabb) i tego, z czym spotkaliśmy się w literaturze antycznej i oświeceniowej — tu jako powrót do wędrówki po zaświa- tach w nawiązaniu do podań, mitów i legend. Wyjście poza czas, do krainy, w której płynie on o wiele wolniej niż normalnie, skutkuje niemożnością powrotu i śmiercią. Światy alternatywne uosabiają tu zaświaty (z podobnym doświadczeniem spotykamy się w Gofredzie abo Jeruzalem wyzwolonej Torquata Tassa–Piotra Kochanowskiego i w zachowanej księdze Lechiady Macieja Kazimierza Sarbiewskiego — w obu przy- padkach rycerze opuszczają męski świat, by szukać rozkoszy). Z kolei obecny w bry- tyjskim dramacie Nowy brutalizm unaocznia widzowi/czytelnikowi rozmiary i formy okrucieństwa obecnego w świecie po to, by uzyskać Arystotelesowskie katharsis, wy- zwolić bunt i sprzeciw w myśleniu człowieka, któremu obrazy gwałtu, wojny zabój- stwa, tortur i wszelkie inne sceny drastyczne za sprawą mediów spowszedniały. Wprost nawiązuje do życia i obecnej w nim śmierci językoznawcze sprawozda- nie z oglądu nagrobków w małopolskich Gorcach. Epitafia pozostawiane członkom rodziny stanowią wyraz przywiązania do najbliższych, braku zgody na ich odejście, bezsilności wobec nieodwracalnej i nieustępliwej mocy śmierci. Literatura XX i XIX wieku stopniowo oswaja śmierć, wydobywa ze sfery celowe- go bądź nieświadomego tabu obszary dotąd nieobecne w dyskursie a bardzo ważne w przeżywaniu człowieczeństwa, jak relacje z najbliższymi, jak doświadczenie nieule- czalnej choroby, stany depresyjne, okrucieństwo ludzi wobec siebie obecnie filmowane i pokazywane przez media, tym samym coraz bardziej powszedniejące. Nie tylko więc troska o pośmiertną sławę, nie tylko teatralne samobójstwo mające przyciągnąć uwagę otoczenia i zbulwersować, ale właśnie doznania codzienne interesują twórców, którzy czerpią najczęściej z własnych, nierzadko trudnych doświadczeń, by wyrzucić je z sie- bie i podzielić się nimi z innymi. W tomie omawiane są teksty reprezentujące bardzo zróżnicowane formy literac- kie: od kazania pogrzebowego, poprzez poemat, powieść (historyczną, grozy), nowelę, wiersz, tekst piosenki, dramat, mit, po napis nagrobny (epitafium). Spotykamy się ze śmiercią samobójczą, z powodu choroby, przez utopienie, ze śmiercią dziecka, mło- dzieńca, osoby w sile wieku i starca. Śmierć jednakowo dosięga kobiet i mężczyzn; jest opisywana w kontekście religijnym i pozareligijnym. Dotyka ludzi różnych profesji ~ 4 ~ i kondycji społecznej: rycerzy, wojskowych, bogatych i biednych, poetów, prozaików, matek, ojców, córek i synów, dandysów i zbrodniarzy, cwaniaków i narkomanów, osób w stanie depresji i w pełni sił witalnych, kochających i żywiących nienawiść, pragnących śmierci i chcących żyć. Badaczki i badacze publikujący w tomie w ślad za autorami i autorkami starają się rozpoznać, uwzględnić, dotknąć, uchwycić ją we wszelkich aspektach czasowych, przestrzennych, jak i pozaczasowych i pozaprzestrzen- nych. Z uwagi na tę rozpiętość i zróżnicowanie problematyki śmierci postrzegać na- leży obecny tom jako dostatecznie różnorodną w zakresie czasowym i tematycznym studencko-doktorancką monografię literackich obrazów śmierci. Jako opiekun Koła Literatury i Kultury Staropolskiej UŁ pragnę podziękować ca- łemu Komitetowi organizacyjnemu na czele z przewodniczącym Koła mgr. Michałem Sadowskim (współpomysłodawcą konferencji, który był też głównym autorem zapro- szenia i prowadził akcję reklamową wydarzenia w Internecie na specjalistycznych por- talach, np. Eldezet i Plaster łódzki) oraz lic. Alicją Okólską zastępcą przewodniczącego i zarazem bardzo energiczną osobą, która wniosła wiele w przygotowanie konferencji najpierw jako współpomysłodawca, a potem w trakcie realizacji zadania od strony organizacyjnej i marketingowo-promocyjnej, rozpoznając możliwości zakwaterowania i wyżywienia uczestników, umawiając salę, prowadząc promocję wydarzenia w Inter- necie poprzez wysyłanie emaili (w tym opiekę nad konferencyjną korespondencją), jak też zainteresowanie sesją mediów — telewizji TOYA (której reporterowi udzieliliśmy z p. Okólską wywiadów). Mgr Justynie Muszyńskiej należą się słowa wdzięczności za przygotowanie wizytówek, teczek dla referentów, dozorowanie recepcji, opiekę nad uczestnikami. Całemu Zespołowi zaś za tworzenie bardzo przyjaznej, ciepłej atmosfery podczas obrad, otaczanie uczestników sesji stałą i życzliwą opieką. Profesjonalizm przedsięwzięcia podlega wszakże ocenie recenzentów, którzy bez- stronnie, merytorycznie i ostatecznie dokonują weryfikacji wartości naukowej nade- słanych tekstów do monograficznego tomu. Zadanie to zgodzili się podjąć dr hab. prof. UAM Agnieszka Czyżak oraz dr hab. prof. UG Zbigniew Kaźmierczyk. Dziękuję im za rzetelne i przydatne opinie, sprawiedliwe werdykty oraz za selekcję materiału na- desłanego do publikacji. Dziękuję także dr hab. Agnieszce Kobrzyckiej z naszej łódz- kiej Katedry Oświecenia i Literatury Stosowanej za dodatkowe konsultacje w sprawie jednego z tekstów oświeceniowych. Michał Kuran Szczególne podziękowania składamy opiekunowi Koła Panu prof. Michałowi Ku- ranowi za wspieranie naszego przedsięwzięcia. Jesteśmy wdzięczni za całkowite po- święcenie, przyjazną atmosferę współpracy i otwartość na pomysły. Alicja, Michał i Justyna ~ 5 ~ Wzniosłość i makabra w literackich obrazach śmierci, red. Michał Kuran, Łódź 04, „Analecta Literackie i Językowe”, t. IV. Paulina Poterała Uniwersytet Łódzki Sława ludzi „zbożnych” i „niezbożnych” wobec zazdrości — w kazaniu pogrzebowym Fabiana birkowSkiego Pamięć sPrawiedliwego Bo dla nieśmiertelności Bóg stworzył człowieka — uczynił go obrazem własnej wieczności. A śmierć weszła na świat przez zawiść diabła i doświadczą jej ci, którzy do niego należą. A dusze sprawiedliwych są w ręku Boga i nie dosięgnie ich męka. Mdr. , –4; ,  Wielu autorów antycznych, m.in. Hezjod, Cyceron, jak też Ojcowie Kościoła (Hie- ronim, Cyprian czy Izydor), wyróżniało dwa rodzaje zazdrości — dobrą i złą. Dobra, nazywana przez średniowiecznych teologów zelus, to bodziec inspirujący do polepsze- nia życia, a więc ambicja, współzawodnictwo. Zła, phthonos — zawiść, wyniszczająca i zatruwająca, zarówno zawistników, jak i osoby będące jej obiektem. W kazaniu ojca Fabiana Birkowskiego Pamięć sprawiedliwego4 został przywołany drugi rodzaj zazdrości, a dokładniej wpływ phthonos na sławę ludzi, którzy stali się jej  Paulina Poterała — absolwentka polonistyki oraz logopedii medialnej z logopedią ogólną na Uniwersy- tecie Łódzkim. Studentka pedagogiki w zakresie opieki i terapii pedagogicznej na UŁ. Jej zainteresowania badawcze oscylują wokół literatury przełomu renesansu i baroku — poezji mieszczańskiej i motywów mitologicznych — oraz twórczości kobiet w XIX wieku.  Pismo Święte Starego i Nowego Testamentu, oprac. Zespół biblistów polskich z inicjatywy Benedyk- tów tynieckich, wyd.  popr. Poznań–Warszawa 980. „Gdyż Bóg stworzył człowieka nieskazitelnego / i uczynił go na wyobrażenie podobieństwa swego. / A z nienawiści diabelskiej / weszła śmierć na okrąg ziemię, / a naszladują go, którzy są z strony jego. / A dusze sprawiedliwych są w ręce Bożej, / a nie tknie się ich męka śmierci” (Biblia w przekładzie Jakuba Wujka z 1599 r., oprac. i wstępy ks. J. Frankowski, Warszawa 999).  E. Kolbus, Wstęp, [w:] Sz. Szymonowic, Flagellum livoris. Bicz na zawiść, przekł. i oprac. E. Kolbus, Lublin 004, s. 0–. 4 Pamięć sprawiedliwego została wygłoszona przez ojca Fabiana Birkowskiego dnia  marca 66 roku ku czci zmarłego Jana Wejhera — (580–66) wojewody malborskiego i chełmińskiego, który brał udział w walkach ze Szwecją, Turcją oraz Moskwą. Służył na dworze Zygmunta III (zob.: H. Stupnicki, Herbarz polski i imionospis zasłużonych w Polsce ludzi wszystkich stanów i czasów: ułożony porządkiem alfabetycznym na podstawie Herbarza Niesieckiego i manuskryptów, t. , Lwów 86). Tekst został opublikowany w nie- cały rok później wraz z kazaniem pogrzebowym poświęconym Janowi Karolowi Chodkiewiczowi. ~ 7 ~ celem. Według kaznodziei, zawiść nie oddziałuje na chwałę osób cnotliwych. Uderza wyłącznie w grzeszników, bowiem ich sława jest chwilowa i naznaczona niegodziwo- ścią. Staje się zatem łatwym celem dla phthonos. Kaznodzieja dowodzi, iż jednostki grzeszne nie zasługują na przywilej zapisania się w pamięci potomnych, a tym samym w historii ludzkości. Birkowski skazuje je na zapomnienie, które można utożsamiać ze śmiercią w świadomości przyszłych pokoleń, co było dla niego jedną z najdotkliw- szych konsekwencji życia wbrew nakazom Bożym. Istnienie w pamięci przysługuje jedynie osobom szlachetnym, gdyż ich chwała i życie są godne zapamiętania. Mowę pogrzebową Birkowsiego należy zaliczyć, biorąc pod uwagę podział zapro- ponowany przez Mirosława Korolkę, do kategorii kaznodziejstwa moralistycznego, ponieważ realizuje cel dydaktyczny (docere)5. Natomiast ze względu na okoliczność powstania oraz jej dominujący cel — wychwalenie postaci Jana Wejhera — do kazań przygodnych, zgodnie z nazewnictwem stosowanym przez Piotra Skargę6. Kazanie jest dostępne dla słuchaczy lub czytelników poprzez swoją strukturę — autor każdą z wy- łożonych tez popiera egzemplami z Pisma Świętego oraz historii, które wprowadzone są głównie w formie narracyjnej, rzadziej narracyjno-dialogowej7, ponadto stosuje am- plifikacje i buduje sugestywne obrazy. Mowa spełnia zatem najistotniejszą cechę mowy kościelnej, jaką jest, według św. Augustyna, jasność (perspicuitas)8. Już w samym motcie „Pamięć sprawiedliwego z chwałami — imię niezbożnych bu- twieje” wyraźnie zaznaczona jest tematyka kazania oraz stanowisko kaznodziei. Dzieli on ludzi na dwie grupy — sprawiedliwych, nazywanych inaczej zbożnymi, oraz niezboż- nych. Osoby cnotliwe poprzez swoje godne czyny zapewnią sobie pamięć, natomiast grzeszników spotka okrutny los, ich sława rozpadnie się, zbutwieje. Dobór słów nie jest tu przypadkowy — Birkowski od początku kreśli dwa odmienne obrazy: pierwszy pełen wzniosłości i powagi, drugi charakteryzujący się makabrą, plugastwem i ohydą. Myśl przewodnia kazania pełni jeszcze jedną rolę, poprzez dwudzielną budowę narzuca oracji strukturę. Dobrosława Platt wskazuje, iż fragment zaczerpnięty z Pisma Świętego: […] zasugerował podział kazania, w którym autor zajmuje się najpierw argumentowaniem i przyta- czaniem przykładów do drugiej części cytatu; jest to jakby stworzenie antywzorca. Dopiero potem prze- chodzi do pierwszej części cytatu, znajdującej swoje pełne uzasadnienie w pochwale Wejhera9. Tak więc, w pierwszej części autor stworzył antywzorce — portrety ludzi niezboż- nych, którzy nie tylko ulegną zapomnieniu, a więc doznają śmierci w pamięci ludzkiej, 5 M. Korolko, Między retoryką a teologią. O kunszcie estetycznym staropolskich kazań (rekonesans), [w:] Proza polska w kręgu religijnych inspiracji, red. M. Jasińska-Wojtkowska, K. Dybciak, Lublin 99, s. 67–7. 6 M. Skwara, O dowodzeniu retorycznym w polskich drukowanych oracjach pogrzebowych XVII wieku, Szcze- cin 999, s. 8. 7 J. Śniegocki, Egzempla w kazaniach Fabiana Birkowskiego, „Studia Płockie” 976, t. 6, s. 59. 8 D. Platt, Kazania pogrzebowe z przełomu XVI i XVII wieku. Z dziejów prozy staropolskiej, Wrocław, 99, s. 0. 9 Tamże, s. 90. ~ 8 ~ ale również dosięgnie ich bolesna śmierć fizyczna i potępienie. Tworzenie tego rodzaju kontrargumentów było zabiegiem powszechnie obecnym w siedemnastowiecznym ka- znodziejstwie0 często wykorzystywanym przez samego Birkowskiego, na przykład w ka- zaniu poświęconym Osmanowi czy Gustawowi Adolfowi. W drugiej części natomiast dominikanin przedstawia wzór zbożnego człowieka, który dzięki swojemu dobremu ży- ciu zasłużył na miejsce w historii, a także na lekką śmierć i życie wieczne u boku Boga. Rozważania należy rozpocząć od przedstawienia postawy uważanej przez Birkow- skiego za wzorcową: „Sława dobra jest jako płomień, który świeci ludziom” (s. ). Tymi słowami kaznodzieja pokazuje, że tylko sława, wskazująca drogę, jaką powinni podążać wszyscy ludzie, jest właściwa. Kaznodzieja przypisuje ją tylko jednostkom szlachetnym, gdyż „równo z cnotą […] następuje […]” (s. 9). Zatem chwała zboż- nych kształtowana jest przez prawość i dobro, dzięki czemu staje się wzorcowa, silna oraz wytrzymała na wszelkie próby zniszczenia czy zdeprecjonowania. Cedru i drugich drzew zdrowych mól i czerw nie toczy; przyczyna tego, iż materyją w sobie mają przytwardszym, której robak ruszyć nie może; jest druga, iż sapor w nich jest gorzki, abowiem robak i próchno na miękkie tylo i słodkie drzewa waży. (s. 0) Kaznodzieja określa sławę ludzi szlachetnych jako twardą i gorzką, czym zapew- ne nawiązuje do procesu jej uzyskiwania, który nie jest natychmiastowy czy prosty — wymaga wiele czasu, starań i wyrzeczeń. Chwała zbożnych jest zasłużona, wiary- godna oraz nie budzi żadnych wątpliwości, toteż nie będzie obiektem działań Zawiści. Według Birkowskiego, Zazdrość, nazywana przez niego „molem, czerwiem, robakiem i próchnem”, uderza tylko w cele, które zdoła zniszczyć — są one bowiem pożywką słodszą oraz łatwiejszą do pozyskania. W dalszej części kazania Birkowski pisze: […] cnota sama przez się przytwardszym jest i przyostrzszym, rodzi chwałę jaką twardą, ostrą i suro- wą, której żelazne zęby obmówców i zazdrościwych przegryźć nie mogą, ani nie śmieją. (s. 0–) Jest to właściwie powtórzenie wcześniejszych ustaleń, jednak fragment ten przyno- si jeszcze jedną, jakże istotną informację. Zawiść nie tylko nie może zniszczyć sławy zbożnych, ale też nie ośmiela się jej atakować. Budzi ona więc respekt swoją wielkością, szlachetnością i niepodważalnością. Do innych wniosków dochodzi Szymon Szymono- wic w łacińskim poemacie Falgellum livoris. Pokazuje on, że Zawiść nie czuje respektu przed chwałą ludzi cnotliwych, wręcz przeciwnie, stara się ją zniszczyć. W poemacie tym omówiona została walka Jana Zamoyskiego z upersonifikowaną Zazdrością. Potycz- kę wygrywa Zamoyski, jednak jest to wygrana okupiona cierpieniem. Birkowski twierdzi natomiast, że zbożnych nie spotka żadna przykrość czy ból ze strony Zawiści. 0 Tamże.  Tamże, s. 94–0.  Wszystkie cytaty z Pamięci sprawiedliwego podaje się za: F. Birkowski, Pamięć sprawiedliwego albo na pogrzebie Jaśnie Wielmożnego Pana Jana Weyhera, wojewody chełmińskiego, puckiego, słuchowskiego, radziń- skiego, sobowieckiego, etc. starosty. Kazanie, Kraków 66. ~ 9 ~
Pobierz darmowy fragment (pdf)

Gdzie kupić całą publikację:

Wzniosłość i makabra w literackich obrazach śmierci
Autor:

Opinie na temat publikacji:


Inne popularne pozycje z tej kategorii:


Czytaj również:


Prowadzisz stronę lub blog? Wstaw link do fragmentu tej książki i współpracuj z Cyfroteką: