Cyfroteka.pl

klikaj i czytaj online

Cyfro
Czytomierz
00308 006133 11246330 na godz. na dobę w sumie
Yuppie oraz squatter. Globalne style życia w lokalnych środowiskach wychowawczych - ebook/pdf
Yuppie oraz squatter. Globalne style życia w lokalnych środowiskach wychowawczych - ebook/pdf
Autor: Liczba stron: 200
Wydawca: Uniwersytet Śląski Język publikacji: polski
ISBN: 978-8-3801-2194-2 Data wydania:
Lektor:
Kategoria: ebooki >> popularnonaukowe
Porównaj ceny (książka, ebook (-20%), audiobook).

Spis treści

 

Wprowadzenie / 7

Rozdział 1: Yuppie jako idealny konsument epoki neoliberalnej.

Charakterystyka stylu życia / 21

Milkie, bobo, yettie, pokolenie X, czyli kategorie społeczne postyuppie / 32

Istota kryzysu neoliberalnych wzorców życia / 43

 

Rozdział 2: Squatterzy jako kontestatorzy epoki neoliberalnej.

Charakterystyka stylu życia / 53

Społeczno-gospodarcze tło buntu alterglobalistów / 67

 

Rozdział 3: Wybór stylu życia w kontekście środowiska wychowawczego

Różnorodność środowisk życia / 87

Styczności bezpośrednie jako obszar transmisji znaczeń / 92

 

Rozdział 4: Metodologiczne podstawy badań własnych

Założenia metateoretyczne / 101

Problematyka badawcza / 106

 

Rozdział 5: Wybrane elementy stylu życia osób z badanych kategorii społecznych

Praca jako wartość życiowa / 117

Czas wolny / 130

System wartości / 139

 

Rozdział 6: Środowisko wychowawcze badanych osób

Styl wychowania w rodzinie pochodzenia / 151

Znaczący inny (significant other) w świecie osób z badanych kategorii społecznych / 164

 

Zakończenie / 177

Bibliografia / 189

Summary / 197

Zusammenfassung / 199

Znajdź podobne książki Ostatnio czytane w tej kategorii

Darmowy fragment publikacji:

Maciej Bernasiewicz Yuppie oraz squatter Globalne style zycia w lokalnych srodowiskach wychowawczych Maciej Bernasiewicz - doktor, adiunkt w Katedrze Pedagogiki Spolecznej na Wydziale Pedagogiki i Psy(cid:173) chologii Uniwersytetu Slqskiego w Katowicach. Swoje zainteresowania naukowe koncentruje wok61 proble(cid:173) matyki wsp6lczesnych proces6w indywidualizacji oraz globalizacji, nowoczesnych styl6w zycia i kultury mlodziezowej, teorii interakcjonizmu symbolicznego, a takze problematyki tozsamosci dzieci niedostoso(cid:173) wanych spolecznie (zwlaszcza dzieci ulicy), metodyki pracy resocjalizacyjnej (szczeg6lnie pedagogiki podw6rkowej oraz metodyki pracy z rodzinq wielopro(cid:173) blemowq). Autor ksiqzek: Interakcjonizm symboliczny w teorii i praktyce resocjalizacyjnej (Krak6w 2011), Mlodziei i popkultura (Katowice 2009), oraz artyku16w z pogranicza pedagogiki spolecznej, pedagogiki resocjalizacyjnej i socjologii kultury; wsp61redaktor ksiqzki: Kultura popularna w spoleczenstwie wsp61- czesnym. Teoria i rzeczywistosc (Krak6w 2010). Wydawnictwo Uniwersytetu Slqskiego - Katowice 2013 Yuppie oraz squatter Globalne style życia w lokalnych środowiskach wychowawczych 1 NR 3055 2 Maciej Bernasiewicz Yuppie oraz squatter Globalne style życia w lokalnych środowiskach wychowawczych 3 Wydawnictwo Uniwersytetu Śląskiego Katowice 2013 Redaktor serii: Pedagogika Katarzyna Krasoń Recenzent Andrzej Radziewicz-Winnicki Redaktor Magdalena Starzyk Projekt okładki Magdalena Starzyk Redaktor techniczny Barbara Arenhövel Korektor Marzena Marczyk Łamanie Edward Wilk Copyright © 2013 by Wydawnictwo Uniwersytetu Śląskiego Wszelkie prawa zastrzeżone ISSN 0208 ‑6336 ISBN 978‑83‑226‑2183‑7 (wersja drukowana) ISBN 978‑83‑8012‑194‑2 (wersja elektroniczna) Wydawca Wydawnictwo Uniwersytetu Śląskiego ul. Bankowa 12B, 40 ‑007 Katowice www.wydawnictwo.us.edu.pl e -mail: wydawus@us.edu.pl Wydanie I. Ark. druk. 12,5. Ark. wyd. 10,0. Papier Ecco Book 70 g, vol. 2.0, białość 75 Cena 20 zł (+ VAT) Druk i oprawa: PPHU TOTEM s.c. M. Rejnowski, J. Zamiara ul. Jacewska 89, 88-100 Inowrocław Spis treści Wprowadzenie . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 7 R o z d z i ał 1 Yuppie jako idealny konsument epoki neoliberalnej . . . . . . . . . . . . . . . Charakterystyka stylu życia Milkie, bobo, yettie, pokolenie X, czyli kategorie społeczne postyuppie . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . Istota kryzysu neoliberalnych wzorców życia . . . . . . . . 21 32 43 Squatterzy jako kontestatorzy epoki neoliberalnej R o z d z i a ł 2 Charakterystyka stylu życia . . . . . . . . . . . . . . . Społeczno-gospodarcze tło buntu alterglobalistów . . . . . 53 67 R o z d z i a ł 3 Wybór stylu życia w kontekście środowiska wychowawczego Różnorodność środowisk życia . . . . . . . . . . . . . . Styczności bezpośrednie jako obszar transmisji znaczeń . . . 87 92 Metodologiczne podstawy badań własnych R o z d z i a ł 4 Założenia metateoretyczne . . . . . . . . . . . . . . . . 101 Problematyka badawcza . . . . . . . . . . . . . . . . . 106 5 R o z d z i a ł 5 Wybrane elementy stylu życia osób z badanych kategorii społecznych Praca jako wartość życiowa Czas wolny System wartości . . . . . . . . . . . . . . . 117 . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 130 . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 139 R o z d z i a ł 6 Środowisko wychowawcze badanych osób Styl wychowania w rodzinie pochodzenia . . . . . . . . . 151 Znaczący inny (significant other) w świecie osób z badanych kategorii społecznych . . . . . . . . . . . . . . . . . 164 Zakończenie . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 177 Bibliografia . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 189 Summary . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 197 Zusammenfassung . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 199 6 Wprowadzenie Powszechnie odczuwany dziś na świecie kryzys ekonomicz- ny (recesja i zagrożenie bankructwem wielu państw Unii Eu- ropejskiej; obszary nędzy w państwach Czwartego Świata) i społeczny (protesty „oburzonych”, ruch antyglobalistyczny, rosnące dysproporcje ekonomiczne) uświadamiają nam bar- dziej niż kiedykolwiek, iż postęp technologiczny nie gwarantu- je równości społecznej, dostępu do osiągnięć cywilizacyjnych oraz włączania coraz to większych rzesz ludzi w konsumpcję dóbr i zasobów przez ten rozwój generowanych. Coraz bar- dziej oczywisty staje się niedorozwój moralny świata, który w pogoni za zyskiem nie zastanawia się nad konsekwencjami niepohamowanego pomnażania kapitału. Słusznie zauważa Witold Orłowski, iż bankowcy stali się kozłem ofiarnym obec- nego kryzysu, choć kolejka winnych jest znacznie dłuższa — od polityków począwszy, a skończywszy na zwykłych obywa- telach, klientach owych banków, o których Orłowski pisze, iż to właśnie owi klienci żądali najwyższych dochodów ze swo- ich oszczędności, nie zadając sobie pytania, czy owe zyski nie powstają jako skutek nadmiernej kumulacji ryzyka, bez waha- nia zmieniając bank na taki, który zaoferuje lepsze warunki1. Powszechnemu utyskiwaniu na kondycję współczesnego świata nie towarzyszy masowe działanie na rzecz zmiany do- 7 1 W.M. O r ł o w s k i: Kanty na kontach. „Polityka” 2011, nr 50, s. 42—44. tychczasowego status quo. Jeśli chodzi o subkultury młodzie- żowe, ruchy ekologiczne, religijne, anty- i alterglobalistów (kategoria social movements), to obserwujemy nawet kryzys partycypacji2. Jak zauważa Piotr Gliński, tylko od 0,2 do 0,3 Polaków deklaruje przynależność do ruchów społecz- nych oraz uczestnictwo w kampaniach adresowanych do du- żych grup obywateli. Także zaangażowanie Polaków w organi- zacje obywatelskie (civic organization) było w roku 2002 na najniższym poziomie wśród 21 narodów badanych przez European Social Survey; wyniosło 12,4 3. Nadal zatem drze- mią w polskim społeczeństwie nieodkryte i nieuruchomione „siły społeczne” (siły ludzkie), których metod aktywizacji po- szukują pedagodzy społeczni, czyniący z tego celu główny przedmiot swojej działalności badawczej. Pedagog społeczny nie może być dzisiaj jedynie lokalnym społecznikiem, lecz wi- nien być także kosmopolitą. Zmieniły się bowiem środowiska wychowawcze, ciągle rozrasta się obszar oddziaływań medio- sfery, a wzory osobowe oraz paradygmaty partycypacji spo- łecznej mają dziś coraz bardziej globalny, transgraniczny cha- rakter. O konieczność reinterpretacji pojęcia środowiska wychowawczego upominali się już blisko dwie dekady temu Anna Przecławska oraz Wiesław Theiss w słowach: „Koniecz- ność modyfikacji (poszerzenia) tego pojęcia wynika: ze zmian, które zaszły w ostatnich latach i zachodzą aktualnie w świecie w skali globalnej; z procesów i problemów charakterystycz- nych dla sytuacji świata u schyłku XX wieku [...] i zaistnienia zjawisk społecznych charakterystycznych dla kapitalizmu”4. 2 Szeroki opis przyczyn występowania w Polsce tak niskiego kapitału społecznego — od tych historycznych po współczesną jego erozję — omawia Krystyna M a r z e c - H o l k a w tekście Kapitał społeczny jako predykator konstruowania rzeczywistości w środowisku lokalnym. W: Kapitał społeczny a nierówności — kumulacja i redystrybucja. Red. K. M a r z e c - H o l k a, przy współpracy H. G u z y - S t e i n k e. Bydgoszcz: Wydawnictwo Uniwersyte- tu Kazimierza Wielkiego, 2009, s. 93—109. 3 P. G l i ń s k i: Twenty Years of Civil Society in Poland? „Polish Sociologi- cal Review” 2011, no. 3, s. 274, 277. 4 A. P r z e c ł a w s k a: Wstęp. W: Pedagogika społeczna. Kręgi poszu- kiwań. Red. A. P r z e c ł a w s k a. Warszawa: Wydawnictwo Akademickie „Żak”, 1996, s. 16. Walter Hornstein dodaje w tym kontekście, iż środowi- 8 Dziś bardziej niż wówczas widać, iż w procesie przekształca- nia środowisk wychowawczych wykorzystywać winno się naj- nowocześniejsze narzędzia (rola Internetu: blogów, portali społecznościowych, platform wymiany usług/produktów bez pośrednictwa pieniądza, itd.), a działania opierać na aktualnej diagnozie świata, którego globalizacja bynajmniej się nie za- kończyła, lecz ciągle postępuje (stale rośnie współzależność gospodarki, kultury, edukacji, polityki). Styl życia yuppie oraz squatterów to jedynie przykłady spośród wielu rozprzestrze- niających się praktyk społecznych, w wyniku których młodzi ludzie pod każdą szerokością geograficzną stają się aktywnymi podmiotami w swoich lokalnych społecznościach. Czynią to jednak, czego dowodzę, w imię odrębnych teleologii i warto- ści, które obiektywizują się w stylu życia tych osób. Wybór stylu życia zorientowanego bardziej na „mieć” niż na „być” wydaje się mieć dalekosiężne implikacje społecz- no-ekonomiczne. Już w encyklice z 1987 roku Jan Paweł II wyraźnie artykułował, iż rozwój świata — pomimo oszała- miającego postępu cywilizacyjnego — jest dalece niewystar- czający. Do ekonomicznych i społecznych wskaźników niedo- rozwoju doszły inne, „równie negatywne, co więcej, bardziej jeszcze niepokojące, poczynając od dziedziny kulturowej. Są to analfabetyzm [...], niezdolność do uczestnictwa w budowaniu własnego narodu, różne formy wyzysku czy ucisku ekonomiczne- go, społecznego, politycznego, a także religijnego osoby ludz- kiej i jej praw, wszelkiego rodzaju dyskryminacje”5, za które winić należy ludzki egoizm i złudną wiarę w powodzenie sko wychowania stało się dzisiaj przestrzenią otwartą: „[...] procesy globali- zacji, które współcześnie przeżywamy i które w przyszłości będą na pewno odczuwalne, stawiają nas wobec radykalnie nowej sytuacji kwestionowania teoremu jedynej właściwej przestrzeni wychowania. Niezależnie od tego, że wychowanie tylko w utopii odbywa się w jednym miejscu, nowoczesne me- dia informacyjne i komunikacyjne każde wyobrażenie o zamknięciu uczy- niły absurdalnymi. Obszar jako warunki wychowania należy w obszarze globalizacji na nowo zinterpretować”. W. H o r n s t e i n: Wy- chowanie i edukacja w epoce globalizacji. „Pedagogika Społeczna” 2005, nr 1, s. 20. i czas 5 J a n P a w e ł II: Sollicitudo rei socialis. W: Encykliki Ojca Świętego Jana Pawła II. Kraków: Dom Wydawniczy „Rafael”, s. 285. 9 oparte na postępie technicznym (czyż nie z tego powodu tak- że postrzega się dziś nauki społeczne i humanistyczne jako mniej wartościowe od przyrodniczych?). Erich Fromm zwrócił uwagę na jeszcze jeden aspekt zachodniego kapitalizmu, w którym to, co sprzyja ekonomicznemu funkcjonowaniu sys- temu, okazuje się szkodliwe dla zdrowia psychicznego jed- nostki6. Do tych elementów systemowych zaliczyć mogli- byśmy; rywalizację, ograniczanie czasu dla rodziny na rzecz pracy zawodowej, nastawienie na osiągnięcia i sukces ekono- miczno-prestiżowy. Rodzi się pytanie: czy współczesny czło- wiek nie poświęca życiu zawodowemu nazbyt wiele czasu, uznając awans społeczny, prestiż wyuczonego zawodu, karie- rę, uzyskiwany dochód za wartość wyższą niż celebrowanie i afirmacja najbliższej i dostępnej rzeczywistości, spędzanie większej ilości czasu z rodziną i dziećmi oraz rozwój tych kie- runków życia, które zgodne są z autentycznymi zainteresowa- niami? Mimo takich wątpliwości coraz częściej głosi się dziś prze- konanie, iż „warte jest więcej to wszystko, co ludzie czynią dla wprowadzenia większej sprawiedliwości, szerszego braterstwa, bardziej ludzkiego uporządkowania dziedziny powiązań spo- łecznych, aniżeli postęp techniczny. Albowiem postęp ten może tylko dostarczać niejako materii do udoskonalenia czło- wieka, ale sam przez się tego udoskonalenia nie urzeczywist- nia”7. Jednym z ciekawych aspektów analizowanego kryzysu są sprzężenia zwrotne zachodzące pomiędzy stylem życia po- jedynczych jednostek, całych zbiorowości społecznych, nawet narodów a kondycją ekonomiczną społeczeństw, których członkami są owe jednostki i grupy. Fascynująca jest analiza związków pomiędzy umiejscowieniem jednostek w przestrzeni (rodzinnej, lokalnej i globalnej) a wybieranym przez te jed- nostki stylem życia. Warto odnieść opisywany kryzys gospo- 6 E. F r o m m: Patologia normalności. Przyczynek do nauki o człowieku. Tłum. S. B a r a n o w s k i, R. P a l u s i ń s k i. Kraków: Wydawnictwo Etiu- da, 2011, s. 6. 7 Sobór Watykański II, Konst. Duszp. o Kościele w świecie współczes- nym Gaudium et spes — cyt. za: J a n P a w e ł II: Laborem exercens. W: Ency- kliki Ojca Świętego..., s. 130. 10 darki światowej do stylu życia, który z jednej strony zdaje się refleksem neoliberalnych wartości (myślę tutaj o stylu życia osób zaliczanych do kategorii społecznej, jaką jest yuppie — protagoniści wartości materialistycznych), innym razem zaś stanowi próbę przezwyciężenia owego kryzysu (ruch społecz- ny alterglobalistów, w tym squatting — protagoniści wartości postmaterialistycznych). Styl życia to pojęcie nieustannie przywoływane przy okazji analiz funkcjonowania klas, warstw, grup i kategorii społecz- nych, a także ruchów społecznych, grup zawodowych oraz wspólnot religijnych — wszelkich zbiorowości dających się wy- odrębnić ze względu na jakieś kryterium. Również styl życia sam w sobie stanowić może kryterium odróżniające podzbiór jednostek od szerszej zbiorowości. Styl życia pierwszych chrześcijan odróżniał ich od innych zbiorowości starożytnego świata, którego wartości w zbiorczy sposób chrześcijanin na- zywał pogaństwem. W pochodzącym z II wieku po Chrystusie Liście do Diogeneta opisane zostało życie wyznawców Jezusa: Chrześcijanie nie różnią się od reszty ludzi ani odrębnym terytorium, ani językiem, ani zwyczajami. Nie zamieszkują żadnych odrębnych miast, nie używają żadnego specjalnego języka, ich rodzaj życia jest zupełnie normalny... W ubra- niu, pożywieniu i w innych sprawach stosują się do miej- scowych zwyczajów, a jednak styl życia, do którego zmie- rzają, jest wspaniały i, według powszechnej opinii, niewia- rygodny. Każdy z nich ma jakąś ojczyznę ziemską, ale czuje się w niej, jakby był obcokrajowcem; nie uchylają się od żadnych powinności dobrego obywatela i biorą na siebie wszystkie ciężary publiczne, ale robią to, jakby byli przelot- nymi gośćmi... Tak jak wszyscy inni żenią się i za mąż wy- chodzą, i mają dzieci, ale szanują poczęte i narodzone ży- cie... Mają wspólny stół, ale nie wspólne łoże. Żyją w ciele, ale nie według ciała. Ich życie upływa na ziemi, ale czują się obywatelami nieba. Są posłuszni ustanowionym prawom, ale ich sposób życia wskazuje, że są ponad wszelkim pra- wem. Kochają wszystkich, a wszyscy ich prześladują, posyła się ich na śmierć, a oni w tym znajdują życie. Są ubogimi, a wzbogacają wielu... Są pogardzani, a oni we wzgardzie znajdują chwałę... Obrzuca się ich obelgami, a oni błogo- 11 sławią; traktuje się ich z lekceważeniem, a oni odwzajem- niają się okazywaniem szacunku; gdy im się wymierza karę, cieszą się, jakby im ktoś dawał życie8. W tym krótkim opisie zawiera się katalog elementów skła- dających się na opis stylu życia. Od codziennych zwyczajów9 (ubioru, żywienia, pracy) i manifestowanej przynależności grupowej (narodowej, zawodowej, religijnej), przez zinternali- zowane wartości, normy oraz odczucie świata, aż po relacje z innymi ludźmi, strukturę rodziny i stosunek do dzieci. Analizowane w pracy style życia (yuppie oraz squatter) to przykłady radykalnie różnych sposobów organizowania bio- grafii, dokonywania innych wyborów życiowych (homo eli- gens), realizacji odmiennej strategii życia. Wiodące w tej pracy pojęcie stylu życia odsyła nas do zespołu codziennych zacho- wań specyficznych dla danej zbiorowości lub jednostki, do charakterystycznego sposobu bycia odróżniającego daną zbio- rowość lub jednostkę od innych10. Oba style życia — yuppie i squatter — przynależą do odmiennych porządków normatyw- nych. Yuppie to styl życia neomaterialistycznego zewnątrzste- 8 List do Diogeneta — cyt. za: A. C h o l e w i ń s k i TJ: Chrześcijaństwo ponownie odkrywane. Warszawa: Oficyna Przeglądu Powszechnego, 1993, s. 160—161, podkr. — M.B. 9 Kategoria codzienności jest wręcz definicyjną cechą stylu życia, na który składają się właśnie „codzienne” zachowania, rzeczy „codziennego” użytku oraz wartości, normy, znaczenia regulujące codzienne funkcjonowa- nie w różnych obszarach rzeczywistości (rodziny, pracy, wypoczynku). Styl życia to zbiór elementów życia codziennego: praca, jej charakter i czas jej wykonywania, konsumpcja dóbr i usług, ubiór, odżywianie, dom, życie ro- dzinne, obyczajowość rodzinna, zajęcia domowe, higiena i zdrowie, wypo- czynek, uczestnictwo w kulturze, kształcenie się, udział w życiu publicznym, kontakty towarzyskie, rodzinne interakcje, język (slang), sytuacje konflikto- we. Zob. A. S i c i ń s k i: Wstęp. Założenia ogólne badań empirycznych stylu życia. W: Problemy teoretyczne i metodologiczne badań stylu życia. Red. A. S i - c i ń s k i. Warszawa: IFiS PAN, 1980, s. 9—10; E. T a r k o w s k a: Perspek- tywa interdyscyplinarna w badaniach stylów życia. W: Socjologia i Siciński. Style życia, społeczeństwo obywatelskie, studia nad przyszłością. Red. P. G l i ń s k i, A. K o ś c i a ń s k i. Warszawa: IFiS PAN, 2009, s. 146. 10 Zob. Style życia w miastach polskich (u progu kryzysu). Red. A. S i - c i ń s k i. Wrocław: Zakład Narodowy im. Ossolińskich—Wydawnictwo Pol- skiej Akademii Nauk, 1988, s. 11. 12 rownych ludzi sukcesu (achievers), styl „mniejszościowy”, zo- rientowany na pracę zawodową, rekreację, a w polskiej wersji tego stylu życia, czego dowodzę w prezentowanym opracowa- niu, także na rodzinę; styl mieszczański, innowacyjny. Styl squatterów natomiast przyporządkować można do stylu życia postmaterialistycznego, życia wewnątrzsterownych społeczni- ków (societally conscious), stylu „alternatywnego”, zorientowa- nego na kontakty społeczne, kulturę i wiedzę, na uczestnictwo bogate, wszechstronne i kreatywne; styl inteligencki oparty na buncie11. W tytule niniejszej pracy znalazły się również terminy globalnego i lokalnego środowiska wychowawczego. Przez globalne środowisko wychowawcze rozumiem obszar homo- genizujących, transgranicznych wpływów socjalizacyjnych (zwłaszcza w postaci amerykanizacji wszelkich regionalnych kultur świata) przenikających i kształtujących lokalne środo- wiska wychowawcze lub bezpośrednio działania pojedynczego aktora społecznego, czego następstwem jest powstanie glokal- nego środowiska wychowawczego (kolażu, splotu lokalnych i globalnych wzorów kultury). Glokalność może przybrać for- mę afirmacji tego, co globalne. „Wspólnota lokalna dąży w tym wypadku do włączenia się w logikę procesu globaliza- cji” lub przyjmuje postać sprzeciwu, kontestacji, gdy społecz- ność i jej członkowie „stają w obronie swego zakorzenienia, zadomowienia, obawiają się wyobcowania”12. Styl życia kate- gorii społecznej yuppie jest przykładem na glokalność, w któ- rej przeważają procesy bezkrytycznej afirmacji procesów glo- lokalnej przestrzeni życia (afirmacja balizacji we własnej, globalizacji jej wzorów, zwłaszcza osobowych), squatterzy zaś swoim stylem życia kontestują to, co globalne, w imię au- i 11 Zaprezentowane nazwy stylów życia pochodzą z różnych klasyfikacji i typologii przedstawionych przez Andrzeja Sicińskiego w formie syntezy polskich i międzynarodowych badań prowadzonych nad stylami życia. Ich przyporządkowanie do kategorii społecznej yuppie oraz squatter jest nato- miast zabiegiem autorskim. Zob. A. S i c i ń s k i: Część II: Typy stylu życia ludności miejskiej. W: Style życia w miastach..., s. 40—50. 12 M. W i n i a r s k i: Środowisko życia w perspektywie lokalnej i globalnej. „Pedagogika Społeczna” 2006, nr 4, s. 161. 13 tonomii i samostanowienia jednostki i społeczności lokalnej. Bunt i opór squatterów wykorzystuje jednak również wzory osobowe i praktyki społeczne będące wynikiem uniwersaliza- cji świata (akcje społeczne tego ruchu przybierają podobne formy w wielu miejscach świata, np. akcja zajmowania pusto- stanów i tworzenia tam komun życia artystycznego, działa- jących — przynajmniej deklaratywnie — poza globalnym main- streamem). W tym drugim przypadku to, co lokalne, staje się nadrzędne wobec tego, co jest wynikiem działania bezosobo- wych sił neoliberalnej gospodarki świata. Zdaniem Tadeusza Pilcha, środowisko lokalne to „cały sys- tem instytucji służących organizacji życia zbiorowego, takich jak Kościół, szkoła, instytucje usługowe, urządzenia socjalne lub rekreacyjne oraz mechanizmy regulujące zachowania jed- nostkowe i stosunki międzyludzkie, a więc obyczajowość, nor- my moralne, autorytety i wzory zachowań”13. W pracy ograni- czyłem się do analizy wybranych sprzężeń zwrotnych na styku środowiska lokalnego oraz systemu osobowości ba- danych osób, to jest do analizy obszaru środowiska pracy za- wodowej, stowarzyszeń partycypacji obywatelskiej, wzorów organizacji czasu wolnego oraz wpływów osób znaczących (autorytetów) na badanych. Ci ostatni rekrutowali się przede wszystkim ze środowiska szkolnego, grupy rówieśniczej, ale nierzadko także z bliskiej i dalekiej rodziny badanych osób. Wymienione lokalne środowiska wychowawcze cechuje nie tyle fakt, że znajdują się w bliskiej przestrzeni badanych osób, ile to, że charakteryzuje je łączność psychiczna z ba- danymi. Publikacja, którą oddaję do rąk Czytelników, stanowi stu- dium wybranych stylów życia ze szczególnym uwzględnie- niem kontekstów życia rodzinnego oraz zawodowego, w jakie każdy z przedstawicieli analizowanego ruchu squatter i kate- gorii społecznej yuppie angażuje się z różną intensywnością. Propagatorzy określonego stylu życia z jednej strony w wielo- 13 T. P i l c h: Środowisko lokalne — struktura, funkcje, przemiany. W: Peda- gogika społeczna. Człowiek w zmieniającym się świecie. Red. T. P i l c h, I. L e - p a l c z y k. Warszawa: Wydawnictwo Akademickie „Żak”, 1995, s. 156. 14 barwny sposób kształtują własne życie rodzinne, z drugiej noszą w pamięci doświadczenia wyniesione z własnych do- mów rodzinnych, doświadczenia odmienne od tych, które sami kreują. Moje zainteresowanie tematyką stylu życia squat- terów i yuppie jest wielostronne. Tematyka nowych ruchów społecznych (nowe strategie „walki” o własne wartości, nowa moda, alternatywne wobec mainstreamu tożsamości, postę- pująca specjalizacja zawodowa, w wyniku której wyłaniają się nowe zawody, nowe formuły spędzania wolnego czasu etc.) oraz niespotykane dotychczas w takiej skali zmiany w życiu rodzinnym wydają się wystarczająco fascynującą i niedosta- tecznie eksplorowaną tematyką badawczą, aby poświęcić jej nieco więcej uwagi. W publikacji koncentruję się na stylach życia, które dzięki swojej ekspansywności uzyskały charakter internacjonalistycz- ny. Procesami, które kształtują dziś życie każdej istoty ludzkiej funkcjonującej w kręgu kultury północnoatlantyckiej, są glo- balizacja, indywidualizacja oraz triumf konsumpcyjnego stylu życia (mimo rosnących dysproporcji w dostępie do dóbr eko- nomicznych). To między innymi stosunek do konsumpcji i globalizacji stanowi dziś główne kryterium następujących po- działów: — w ramach cywilizacji Zachodu (neoliberalizm i korporacjo- nizm versus interwencjonizm i uspołecznienie gospodarki, dzieci kapitalizmu: yuppie, milkie, bobo, pokolenie CV, ver- sus reformatorzy i kontestatorzy kapitalizmu: hipisi, zieloni, alterglobaliści, anarchiści, ekolodzy, pokolenie X, pokolenie Why?, itd.); — międzycywilizacyjnych (cywilizacja Zachodu i w wielu ob- szarach naśladująca ją cywilizacja japońska, chińska oraz in- dyjska versus cywilizacja islamu). O tym ostatnim podziale Samuel P. Huntington pisze: „Muzułmanie obawiają się jego [Zachodu — M.B.] potęgi, wo- bec której żywią negatywne uczucia, boją się zagrożenia, jakie niesie ich społeczeństwu i przekonaniom. Postrzegają kulturę Zachodu jako materialistyczną, skorumpowaną, dekadencką i niemoralną. W ich pojęciu jest ona także uwodzicielska, stąd coraz większy nacisk kładą na stawianie oporu jej wpływom 15 na ich styl życia”14. Kultura Zachodu i promowany przez nią styl życia (ascetyczny w początkach kapitalizmu i rozpasany w dojrzałej postaci idei wolnorynkowej) znajduje wśród ludzi tego kręgu kulturowego zarówno orędowników, jak i przeciw- ników. Wśród orędowników przewodzą yuppie, do tych dru- gich przynależą alterglobaliści. Polska jako kraj peryferii Za- chodu, satelitarny wobec państw — ośrodków kultury Zachodu (Stany Zjednoczone oraz stare państwa Unii Euro- pejskiej) przyswaja sobie z pewnym zapóźnieniem style życia właściwe wartościom Zachodu. Niniejsze opracowanie ma po- móc w poznaniu skrajnych (yuppie oraz squatter) podejść do procesu globalizacji i konsumpcji w polskich warunkach kul- turowych. Dodatkowo opis wybranych stylów życia rozszerzo- ny został o pedagogicznie zorientowaną analizę środowiska wychowawczego (rodziny pochodzenia oraz osób znaczących) członków wyróżnionych kategorii społecznych. W polskiej literaturze odnajdziemy sporo analiz poświęco- nych zamerykanizowanym stylom życia w społeczeństwie pol- skim15, jak i tematyce krytyki konsumpcyjnie zorientowanych trajektorii życiowych16. W świecie anglosaskim także jest to ostatnio bardzo popularna tematyka17. Wciąż jednak braku- je szczegółowej eksploracji późnonowoczesnych stylów życia 14 S.P. H u n t i n g t o n: Zderzenie cywilizacji i nowy kształt ładu światowe- go. Tłum. H. J a n k o w s k a. Warszawa: MUZA SA, 2003, s. 364. 15 E. G r z e s z c z y k: Sukces: amerykańskie wzory — polskie realia. War- szawa: IFiS PAN, 2003. 16 P. Ż u k: Społeczeństwo w działaniu. Ekolodzy, feministki, skłotersi. Socjo- logiczna analiza nowych ruchów społecznych w Polsce. Warszawa: Wydawnic- two Naukowe SCHOLAR, 2001; T. P a l e c z n y: Nowe ruchy społeczne. Kraków: Wydawnictwo Uniwersytetu Jagiellońskiego, 2010; Wolność, rów- ność, odmienność. Nowe ruchy społeczne w Polsce początku XXI wieku. Red. I. K r z e m i ń s k i. Warszawa: Wydawnictwa Akademickie i Profesjonalne, 2006. 17 A. G i d d e n s: Europa w epoce globalnej. Tłum. M. K l i m o w i c z, M. H a b u r a. Warszawa: PWN, 2009; N. K l e i n: Doktryna szoku. Jak współczesny kapitalizm wykorzystuje klęski żywiołowe i kryzysy społeczne. Tłum. H. J a n k o w s k a et al. Warszawa: MUZA SA, 2009; N. K l e i n: No logo. Izabelin: Świat Literacki, 2004; N. K l e i n: Mury Tłum. H. P u s t u ł a. i wyłomy, czyli bariery i szanse. Doniesienia z linii frontu debaty o globalizacji. Tłum. M. F r o n i a et al. Warszawa: PWN, 2008. 16 kreowanych przez aktorów społecznych opisanych w złożono- ści i różnorodności swoich środowisk wychowawczych. Eksplorowane w niniejszej pracy pola analiz sytuują się w obszarze zainteresowania dyscyplinarnego pedagogiki spo- łecznej. Refleksja nad stylami życia uwikłanymi z jednej stro- ny w kontekst globalny, z drugiej zaś w kontekst lokalny (kontekst rodzinny, wychowanie równoległe, osoby znaczące) wpisuje się w podejmowane przez pedagogikę społeczną za- gadnienia: — „[...] namysłu nad zmianami kontekstu społecznego i proce- sami w nim zachodzącymi, nad obszarami działania oraz nad samym działaniem społecznym w ich obrębie, a zwłasz- cza jego sensem i znaczeniem [...], — refleksji nad możliwościami przełamywania konsekwencji globalizacji poprzez kształcenie (kształtowanie) do działa- nia w/poprzez i dla społeczności, do umiejętności wyboru orientacji działania”18, — przemian kulturowo-mentalnych (w sferze norm, wzorców czy wartości), ale też oczekiwań, orientacji i aspiracji życio- wych (w tym edukacyjnych) poddanych socjopedagogicznej analizie w środowisku zarówno młodzieży, jak i osób do- rosłych19. Podczas realizacji prezentowanych badań zastosowano wy- wiad pogłębiony, co podyktowane było przyjęciem jakościo- wej orientacji badawczej. Zastosowana metodologia wywo- dzi się z teorii ugruntowanej. Przebadano łącznie 26 osób — wymiaru aksjologicznego działania społecznego, podmiotu działającego, oscylującego między technologią a misją [...], 18 E. M a r y n o w i c z - H e t k a: Zerwanie i nieciągłość — atrybuty proce- su instytucjonalizacji i dyscyplinaryzacji pedagogiki społecznej w Polsce. W: Pe- dagogika społeczna w Polsce po 1989 roku. Przemiany w nauce, obecność międzynarodowa, kręgi tematyczne prac badawczych. Red. B. K r o m o l i c k a, A. R a d z i e w i c z - W i n n i c k i, M. N o s z c z y k - B e r n a s i e w i c z. Katowice: Wydawnictwo Śląskiej Wyższej Szkoły Zarządzania im. Generała Jerzego Ziętka, 2007, s. 30. 19 A. R a d z i e w i c z - W i n n i c k i: Kręgi tematyczne badań i analiz pe- dagogów społecznych okresu transformacji. W: Pedagogika społeczna w Polsce po 1989 roku..., s. 87. 17 (15 przedstawicieli kategorii yuppie20 oraz 11 reprezentantów stylu życia zwanego squattingiem). Kolejne wywiady nie wzbogacały już w istotny sposób zgromadzonego materiału empirycznego, dlatego zrezygnowano z ich przeprowadzania. Fakt nasycenia próby badawczej już po analizie niewielkiej próbki badawczej odnotowuje się dość często w badaniach typu jakościowego (szerzej problematykę metodologii badań własnych omawiam w rozdziale czwartym)21. Oprócz teoretycznej analizy stylów życia wybranych katego- rii społecznych, podjętej w rozdziale pierwszym i drugim, przedstawiono w pracy porównawcze zestawienie różnych ob- szarów funkcjonowania badanych osób konstytuujących dwie odrębne grupy społeczne. W rozdziale trzecim odniesiono po- jęcie środowiska życia jako najszerszej kategorii pojęciowej do innych terminów z tego zakresu. W rozdziale piątym przedsta- wiciele kategorii yuppie i squatter ukazani zostali w kon- tekście deklarowanych wartości, specyfiki wykonywanej pracy oraz sposobów spędzania czasu wolnego. Rozdział szósty to retrospektywne ujęcie środowisk wychowawczych badanych osób — stylów wychowania, jakich doświadczyli w swoich ro- dzinach pochodzenia, oraz spotkań z osobami znaczącymi (significiant other), które odegrały istotną rolę w przebiegu tra- jektorii życiowej respondentów. 20 Częściowy raport z badań nad stylem życia kategorii społecznej yuppie ogłosiłem wcześniej w tekście: M. B e r n a s i e w i c z, M. N o s z - c z y k - B e r n a s i e w i c z: Yuppie, milkie, bobo, yettie, czyli nowe wzory oso- bowe w Polsce. W: Pedagogika społeczna w Polsce po 1989 roku..., s. 466—475. 21 Badacze sceny punkowej w Republice Czeskiej prezentują bardzo inte- resujące wyniki badań i analizy dotyczące kultury alternatywnej, posiłkując się informacjami pozyskanymi od 10 badanych osób ze środowiska punko- wego w Brnie. Ondřej Císař oraz Martin Koubek, wychodząc od założeń teorii ugruntowanej, stwierdzają, iż przeprowadzanie kolejnych wywiadów byłoby już niecelowe („The sample is saturated, i.e., our last respondents did not bring any new information”); zob. O. C í s a ř, M. K o u b e k: Inclu- de ‘em all?: Culture, politics and a local hardcore/punk scene in the Czech Repu- blic. „Poetics” 2012, vol. 40, s. 7. 18 Maciej Bernasiewicz A yuppie and a squatter Global lifestyles in local educational environments S u m m a r y The author describes lifestyles that received an internationalist nature thanks to their expansiveness. The processes shaping nowadays life of each human being functioning in the circle of the North Atlantic culture are globalization, individualization and triumph of a consumerist lifestyle. A life- style described in this work can be looked at as an opposition to dominat- ing and alternative culture. The regions axiologically different that are paradigmatically represented by a yuppie lifestyle (success, money), and a squatter (social justice, personal and local autonomy) lie on the opposite sides. The publication constitutes a study of two selected lifestyles, taking into consideration contexts a family and professional life in which each of the representatives of the squatter movement and yuppie social category enga- ges with varying intensiveness. A yuppie, as the study shows, lives a pro- fessional life and, hence, has no difficulties with identifying his/her authorities, masters, and people who are proficient in what they are doing, and who take a lead on professional paths. Paradoxically, functioning of a yuppie is also orientated on cherishing a family life in spite of little time he/she has for family. A squatter, on the other hand, lives the reality of glo- bal harm, corporation injustice and opposes the law according to which the poor are evicted to the street. Squatters’ attention is absorbed by capitalist mechanisms throwing people out on the social margin in the name of the profit accumulated in the hands of few beneficiaries of neo-liberalism. They do not see any authorities in the brutal world of capitalism. Taking little care of their professional development, squatters totally marginalize their fa- mily lives. Their total life energy is absorbed by social issues. By means of an analysis of polarily different lifestyles, the author illustra- tes life pluralism in the postmodern community which is neither homoge- 197 neous nor motionless in nihilism after all. On the contrary, modern society consists of social groups clearly articulating their exclusive axiology and teleology. Can one, though, treat them as equally worthy? The author, main- taining academic objectivism, hopes that a reader gets enough knowledge on the lifestyles in question to be able to answer the very question on his/her own. 198 Maciej Bernasiewicz Yuppies und Hausbesetzer Globale Lebensstile in lokalen Erziehungsmilieus Z u s a m m e n f a s s u n g In seiner Publikation schildert der Verfasser solche Lebensstile, die dank ihrer Expansionskraft einen internationalistischen Charakter haben. Zu Pro- zessen, welche das Leben jedes im nordatlantischen Kulturkreis existieren- den Menschen beeinflussen, gehören: Globalisierung, Individualisierung und der Triumphe feiernde Massenkonsum. Die in vorliegender Monografie erscheinenden Lebensstile werden als ein Gegensatz von dominierender und alternativer Kultur betrachtet. Auf gegenüberliegenden Seiten der Gren- ze liegen die axiologisch gesehen unterschiedlichen Bereiche, welche para- digmatisch durch den Lebensstil der Yuppies (Erfolg, Geld) und der Hausbesetzer (soziale Gerechtigkeit, persönliche und lokale Autonomie) ver- treten sind. Die Monografie ist eine Studie über zwei ausgewählte Lebensstile; der Verfasser berücksichtigt vor allem solche Bereiche des Familien- und Be- rufslebens, für die sich die Vertreter der Yuppies und Hausbesetzer mehr oder weniger tatkräftig einsetzen. Die Untersuchungen haben gezeigt, dass ein Yuppie besonders für seine berufliche Tätigkeit lebt, so dass er seine Au- toritäten und Meister: also Menschen, die in ihrer Tätigkeit geschickt sind und auf der Karriereleiter Führer sein können, mühelos identifizieren kann. Es ist ein Paradox, dass der Yuppie trotz des ewigen Zeitmangels auch um sein Familienleben bemüht ist. Ein Hausbesetzer dagegen lebt für solche Themen, wie: globales Unrecht, korporatistiche Ungerechtigkeit, der Wider- spruch gegen das Gesetz, in dessen Namen arme Leute zwangsgeräumt wer- den. Die Aufmerksamkeit des Hausbesetzers ist mit den kapitalistischen Mechanismen gefesselt, die manche Menschen im Namen des Gewinns von wenigen Nutznießern des Neuliberalismus an den Rand der Gesellschaft werfen lassen. In der brutalen kapitalistischen Welt gibt es für ihn keine Au- toritäten. Sich aus seiner Berufskarriere nichts machend marginalisiert der 199 Hausbesetzer völlig sein Familienleben und seine ganze Lebensenergie inve- stiert er in soziale Fragen. Mittels der Analyse von zwei völlig unterschiedlichen Lebensstilen schil- dert der Verfasser den ganzen Pluralismus des Lebens in einer postmoder- nen Gesellschaft, die gar nicht homogen und im Nihilismus nicht erstarrt ist. Ganz im Gegenteil: die heutige Gesellschaft besteht aus den sozialen Ge- meinschaften, welche ihre sich gegenseitig ausschließenden Axiologien und Teleologien deutlich aussprechen. Dürfen sie jedoch genauso wertvoll be- trachtet werden? Sich um wissenschaftliche Objektivität bemühend scheint der Verfasser die Hoffnung zu hegen, dass er den Lesern ausreichende In- formationen über die in der Monografie erscheinenden Lebensstile beige- bracht hat, so dass sie die oben gestellte Frage selbst beantworten können. 200 Z satysfakcj,! informuj~, iz jest to ksi,!zka poczyt(cid:173) nego Autora, stanowi,!ca po cz~sci kontynuacj~ roz(cid:173) wazan zawartych w innych rozprawach oraz pracach zwartych [ ... ]. Autor nadal oraz z pelnym sukcesem analizuje w trybie interdyscyplinarnym przemiany wzor6w, wartosci, norm i styl6w zycia na tIe prop a(cid:173) gowanych Gakze zr6znicowanych) ideologii wyst~pu­ j !cych powszechnie w ponowoczesnym postmono(cid:173) centrycznym swiecie. [ ... ] W przygotowanym przez Autora (oraz na pod(cid:173) stawie analizy literatury przedmiotu) opisie zauwazyc mozna szeroki katalog element6w skladaj,!cych si~ na styl zycia badanych grup. Od codziennych zwycza(cid:173) j6w (ubioru, zywienia, pracy) i manifestowanej przy(cid:173) naleznosci grupowej (narodowej, zawodowej, religij(cid:173) nej), przez zinternalizowane wartosci, normy oraz odczucie swiata, az po relacje z innymi ludzmi, struk(cid:173) tur~ rodziny i stosunek do dzieci. Analizowane w pracy style zycia (yuppie oraz squatter) s,! przykla(cid:173) dami radykalnie r6znych sposob6w organizowania swojej biografii, dokonywania wybor6w zyciowych (homo eligens), odmiennych strategii zycia. G16wne w tej pracy poj~cie stylu zycia odsyla Czytelnika do zespolu codziennych zachow an specyficznych dla danej zbiorowosci lub jednostki, do charakterystycz(cid:173) nego sposobu bycia odr6zniaj,!cego dan,! zbiorowosc lub jednostk~ od wielu innych. Z recenzji prof zw. dr. hab. Andrzeja Radziewicza-Winnickiego Cena 20 zl (+ VAT) ISSN 0208-6336
Pobierz darmowy fragment (pdf)

Gdzie kupić całą publikację:

Yuppie oraz squatter. Globalne style życia w lokalnych środowiskach wychowawczych
Autor:

Opinie na temat publikacji:


Inne popularne pozycje z tej kategorii:


Czytaj również:


Prowadzisz stronę lub blog? Wstaw link do fragmentu tej książki i współpracuj z Cyfroteką: