Cyfroteka.pl

klikaj i czytaj online

Cyfro
Czytomierz
00258 009844 7515202 na godz. na dobę w sumie
Zaawansowana rachunkowość finansowa podmiotów leczniczych - ebook/pdf
Zaawansowana rachunkowość finansowa podmiotów leczniczych - ebook/pdf
Autor: Liczba stron: 396
Wydawca: Wolters Kluwer Język publikacji: polski
ISBN: 978-83-264-7524-5 Data wydania:
Lektor:
Kategoria: ebooki >> prawo i podatki
Porównaj ceny (książka, ebook, audiobook).
Książka stanowi kompendium wiedzy o systemie rachunkowości podmiotów leczniczych: publicznych, przedsiębiorców i non profit. Poruszono w niej zagadnienia rachunkowości jednostek gospodarczych z uwzględnieniem specyfiki działalności podmiotów leczniczych, zasad ich gospodarki finansowej oraz potrzeb informacyjnych różnych odbiorców. Przedstawiono najważniejsze i najbardziej aktualne kwestie, opierając się na obowiązujących regulacjach prawnych, takich jak prawo bilansowe, Międzynarodowe Standardy Rachunkowości, prawo podatkowe, prawo o działalności leczniczej, kodeks spółek handlowych.

Szczegółowo omówiono:
Znajdź podobne książki

Darmowy fragment publikacji:

ZAAWANSOWANA RACHUNKOWOŚĆ FINANSOWA PODMIOTÓW LECZNICZYCH redakcja naukowa Maria Hass-Symotiuk Warszawa 2014 Stan prawny na 15 lipca 2014 r. Recenzent Prof. nadzw. dr hab. Gabriela Idzikowska Recenzent Prof. zw. dr hab. Danuta Sołtys Wydawca Autorzy: Grzegorz Jarecki Maria Hass-Symotiuk: Wstęp, rozdz. 1, 2, 6 i 14 oraz redakcja naukowa całości Magdalena Kludacz: rozdz. 5, 8, 10 i 13 Redaktor prowadzący Kazimierz Sawicki: rozdz. 4, 9 i 11 Janina Burek Aleksandra Szewieczek: rozdz. 3, 7 i 12 Wydawca Opracowanie redakcyjne Izabella Małecka Renata Włodek Redaktor prowadzący Korekta, skład i łamanie Janina Burek Opracowanie redakcyjne i korekty www.wydawnictwojak.pl Iwona Pisiewicz Projekt graficzny okładki Skład i łamanie Barbara Widłak Wojciech Prażuch Zdjęcie wykorzystane na okładce Projekt graficzny okładki © nikkytok – Fotolia.com Maciej Sadowski Ta książka jest wspólnym dziełem twórcy i wydawcy. Prosimy, byś przestrzegał przysługujących Ta książka jest wspólnym dziełem twórcy i wydawcy. Prosimy, byś przestrzegał przysługujących im praw. Książkę możesz udostępnić osobom bliskim lub osobiście znanym, ale nie publikuj jej im praw. Książkę możesz udostępnić osobom bliskim lub osobiście znanym, ale nie publikuj jej w internecie. Jeśli cytujesz fragmenty, nie zmieniaj ich treści i koniecznie zaznacz, czyje to dzieło. w internecie. Jeśli cytujesz fragmenty, nie zmieniaj ich treści i koniecznie zaznacz, czyje to dzieło. A jeśli musisz skopiować część, rób to jedynie na użytek osobisty. A jeśli musisz skopiować część, rób to jedynie na użytek osobisty. Szanujmy prawo i własność. Więcej na www.legalnakultura.pl Polska Izba Książki Szanujmy prawo i własność. Więcej na www.legalnakultura.pl Polska Izba Książki © Copyright by Wolters Kluwer Polska SA 2013 All rights reserved. © Copyright by Wolters Kluwer SA, 2014 ISBN 978-83-264-4336-7 ISBN 978-83-264-3345-0 Wydane przez: Wydane przez: Wolters Kluwer Polska SA Wolters Kluwer SA Redakcja Książek Dział Praw Autorskich 01-231 Warszawa, ul. Płocka 5a 01-208 Warszawa, ul. Przyokopowa 33 tel. 22 535 82 00, fax 22 535 81 35 tel. 22 535 82 00, fax 22 535 81 35 e-mail: ksiazki@wolterskluwer.pl e-mail: ksiazki@wolterskluwer.pl www.wolterskluwer.pl www.wolterskluwer.pl Księgarnia internetowa: www.profinfo.pl księgarnia internetowa www.profinfo.pl Spis treści Wstęp .......................................................................................................................... 9 Rozdział 1 Podmiot leczniczy jako obiekt systemu rachunkowości ................................ 13 1.1. Istota i atrybuty podmiotu leczniczego ................................................. 13 1.2. Rodzaje podmiotów leczniczych ............................................................ 21 1.3. Interesariusze podmiotu leczniczego, ich cele i potrzeby informacyjne .............................................................................................. 26 Rozdział 2 Specyfika systemu rachunkowości podmiotów leczniczych ......................... 32 2.1. Pojęcie, zakres i funkcje rachunkowości podmiotu leczniczego ................................................................................................. 32 2.2. Ogólne zasady prowadzenia rachunkowości ...................................... 40 2.3. Podmiotowy zakres ustawy o rachunkowości a jednostki prowadzące działalność leczniczą .......................................................... 43 2.4. Wewnętrzne regulacje dotyczące rachunkowości w podmiocie leczniczym .................................................................................................. 47 2.5. Modele rachunkowości w podmiotach leczniczych ............................ 53 Rozdział 3 Pomiar wartości w systemie rachunkowości podmiotu leczniczego ........... 59 3.1. Istota i zasady pomiaru wartości w systemie rachunkowości ........... 59 3.2. Kategorie pomiaru wartości w systemie rachunkowości .................. 60 3.3. Język opisu wyników pomiaru w systemie rachunkowości .............. 66 Rozdział 4 Rzeczowe i niematerialne aktywa trwałe podmiotu leczniczego ................. 74 4.1. Istota, klasyfikacja i wycena środków trwałych i wartości niematerialnych i prawnych .................................................................... 74 4.2. Zasady amortyzacji środków trwałych i wartości niematerialnych i prawnych .................................................................... 79 4.3. Aktualizacja wartości i odpisy z tytułu utraty wartości środków trwałych i wartości niematerialnych i prawnych ................................ 87 4.4. Ewidencja środków trwałych i wartości niematerialnych i prawnych.................................................................................................. 89 4.5. Środki trwałe w budowie ......................................................................... 98 Rozdział 5 Aktywa inwestycyjne podmiotu leczniczego ................................................. 101 5.1. Istota i rodzaje aktywów inwestycyjnych ........................................... 101 5.2. Aktywa finansowe i niefinansowe i ich wycena ................................ 105 Spis treści 6 5.3. Długoterminowe aktywa finansowe i niefinansowe w księgach rachunkowych..................................................................... 109 5.4. Struktura krótkoterminowych aktywów finansowych i zasady ich ewidencji ............................................................................. 116 Rozdział 6 Aktywa pieniężne podmiotu leczniczego ....................................................... 122 6.1. Istota, rodzaje i zasady gospodarowania aktywami pieniężnymi.............................................................................................. 122 6.2. Środki pieniężne w kasie ....................................................................... 126 6.3. Środki pieniężne na rachunkach bankowych ..................................... 130 6.4. Kredyty bankowe .................................................................................... 133 6.5. Inne środki pieniężne ............................................................................. 136 Rozdział 7 Rzeczowe aktywa obrotowe w podmiocie leczniczym ................................. 141 7.1. Zasady gospodarowania zapasami ..................................................... 141 7.2. Klasyfikacja zapasów i zasady ich wyceny ........................................ 143 7.3. Leki i materiały medyczne w księgach rachunkowych .................... 150 7.4. Ewidencja innych materiałów ............................................................... 156 7.5. Ewidencja towarów ................................................................................ 158 7.6. Specyfika inwentaryzacji leków i innych materiałów medycznych ............................................................................................ 164 Rozdział 8 Rozrachunki i roszczenia w podmiocie leczniczym ..................................... 168 8.1. Pojęcie rozrachunków i ich rodzaje ...................................................... 168 8.2. Zasady wyceny rozrachunków ............................................................. 171 8.3. Rozrachunki z kontrahentami ............................................................... 176 8.4. Rozrachunki publicznoprawne ............................................................. 181 8.5. Rozrachunki z pracownikami ............................................................... 188 8.6. Pozostałe rozrachunki ............................................................................ 192 8.7. Odpisy aktualizujące należności ........................................................... 193 8.8. Rozliczenie niedoborów i nadwyżek ................................................... 197 8.9. Należności dochodzone sądownie ....................................................... 201 8.10. Zasady inwentaryzacji rozrachunków ................................................. 204 Rozdział 9 Rezerwy w podmiocie leczniczym ................................................................... 207 9.1. Ogólna charakterystyka rezerw ............................................................ 207 9.2. Rezerwy na przyszłe zobowiązania i straty w księgach rachunkowych ......................................................................................... 210 9.3. Rezerwy na świadczenia dla pracowników ........................................ 212 9.4. Rezerwy i aktywa z tytułu podatku dochodowego ........................... 220 9.5. Ujawnienia informacji o rezerwach w sprawozdaniu finansowym .............................................................................................. 231 Rozdział 10 Rozliczenia międzyokresowe kosztów i przychodów w podmiocie leczniczym ............................................................................................................. 232 10.1. Rozliczenia międzyokresowe czynne ................................................. 232 10.2. Rozliczenia międzyokresowe bierne .................................................... 239 10.3. Rozliczenia międzyokresowe przychodów......................................... 244 7 Spis treści Rozdział 11 Fundusze (kapitały) podmiotu leczniczego .................................................... 248 11.1. Istota i rodzaje funduszy (kapitałów) .................................................. 248 11.2. Fundusze (kapitały) podstawowe ........................................................ 250 11.3. Fundusze (kapitały) zapasowe ............................................................. 259 11.4. Fundusz (kapitał) z aktualizacji wyceny ............................................. 260 11.5. Pozostałe fundusze (kapitały) rezerwowe .......................................... 262 11.6. Fundusze specjalne ................................................................................. 262 Rozdział 12 Przychody i koszty działalności podmiotu leczniczego .............................. 266 12.1. Istota i rodzaje przychodów oraz kosztów działalności .................. 266 12.2. Przychody i koszty dotyczące działalności medycznej .................... 272 12.3. Pozostałe przychody i koszty operacyjne ........................................... 286 12.4. Przychody i koszty finansowe .............................................................. 295 12.5. Zyski i straty nadzwyczajne ................................................................. 300 12.6. Obowiązkowe obciążenia wyniku finansowego ................................ 302 12.7. Zysk (strata) z lat ubiegłych .................................................................. 304 Rozdział 13 Wynik finansowy i jego podział w księgach rachunkowych podmiotu leczniczego .......................................................................................... 307 13.1. Pojęcie wyniku finansowego i czynniki go kształtujące .................... 307 13.2. Procedury ustalania wyniku finansowego ......................................... 310 13.3. Bilansowe i podatkowe ustalanie podatku dochodowego .............. 315 13.4. Podział wyniku finansowego ............................................................... 321 Rozdział 14 Sprawozdawczość finansowa podmiotu leczniczego .................................... 326 14.1. Istota i zasady sporządzania sprawozdania finansowego ................ 326 14.2. Bilans ......................................................................................................... 329 14.3. Rachunek zysków i strat ........................................................................ 333 14.4. Informacja dodatkowa............................................................................ 339 14.5. Zestawienie zmian w kapitale (funduszu) własnym ......................... 344 14.6. Rachunek przepływów pieniężnych .................................................... 347 14.7. Sprawozdanie z działalności podmiotu leczniczego ......................... 351 14.8. Badanie i zatwierdzanie sprawozdania finansowego podmiotu leczniczego ............................................................................................... 353 Załącznik nr 1 Zakładowy plan kont dla podmiotu leczniczego ........................................ 359 Literatura ............................................................................................................... 375 Wykaz aktów prawnych ..................................................................................... 379 Spis ilustracji ........................................................................................................ 383 Spis schematów .................................................................................................... 385 Spis tabel ................................................................................................................ 389 O autorach .............................................................................................................. 393 ! Zaawansowana rachunkowość.indd 7 2014-09-04 18:57:52 Wstęp Sprawne zarządzanie podmiotem leczniczym nie byłoby możliwe bez do- stępu do informacji o posiadanych zasobach czynników produkcji, o źródłach ich finansowania, o realizowanych procesach i ich kosztach, uzyskiwanych przychodach oraz o osiągniętych rezultatach (efektach) działalności. Zasadni- czym źródłem tych informacji jest rachunkowość. Rachunkowość stanowi uniwersalny system pomiaru i identyfikacji zda- rzeń oraz procesów gospodarczych, w którym za pomocą liczb i występujących między nimi relacji odwzorowuje się stan zasobów będących w dyspozycji jed- nostki, realizowane procesy oraz skutki finansowe podjętych decyzji i działań. Współczesna rachunkowość jest systemem generowania przydatnych infor- macji ekonomiczno-finansowych o działalności jednostki wykorzystywanych do podejmowania różnorakich decyzji, i to zarówno przez jej kierownictwo, jak i odbiorców zewnętrznych. Informacje te są potrzebne użytkownikom ze- wnętrznym (np. organom założycielskim, płatnikom, kontrahentom, bankom) do oceny działalności podmiotu leczniczego i do rozliczenia ich kierownictwa z dokonań (osiągniętych rezultatów) i efektywnego wykorzystania powierzo- nych im składników majątkowych. Znajomość szeroko pojętego prawa bilansowego i podatkowego oraz umie- jętność interpretacji informacji finansowych jest potrzebna zarówno głównym księgowym, pracownikom pionu finansowo-księgowego, menadżerom, jak też radom nadzorczym i radom społecznym podmiotów leczniczych. Te ostatnie tworzą zróżnicowaną zbiorowość obejmującą samodzielne publiczne zakłady opieki zdrowotnej, przedsiębiorców (spółki prawa handlowego), jednostki non profit (fundacje i stowarzyszenia) oraz jednostki budżetowe prowadzące dzia- łalność leczniczą. Mają one obowiązek prowadzenia rachunkowości według re- gulacji prawa bilansowego. Niektóre z nich (np. jednostki budżetowe), respek- tując ogólne zasady określone w ustawie o rachunkowości, muszą jednocześnie stosować się do szczególnych rozwiązań w zakresie rachunkowości zawartych w rozporządzeniach wydanych przez Ministra Finansów na mocy ustawy o fi- nansach publicznych bądź ustawy o rachunkowości (np. fundacje). Niniejsza książka wychodzi naprzeciw tym potrzebom. Stanowi ona kom- pendium wiedzy o systemie rachunkowości podmiotów leczniczych publicz- nych, przedsiębiorców i non profit. Prezentowane w niej treści uwzględniają specyfikę ich działalności, zasady gospodarki finansowej oraz potrzeby infor- macyjne różnych odbiorców (kierownictwa i odbiorców zewnętrznych). Treść ujęto w czternastu rozdziałach. Pierwszy rozdział zawiera charakte- rystykę podmiotów leczniczych jako obiektów systemu rachunkowości. Przed- 10 Wstęp stawiono w nim ich wielokryterialną klasyfikację, zasady funkcjonowania po- szczególnych grup podmiotów (w tym SP ZOZ, przedsiębiorców, jednostki budżetowe oraz jednostki non profit), wskazano interesariuszy podmiotu lecz- niczego wraz z określeniem ich podstawowych potrzeb informacyjnych (w tym z zakresu informacji finansowej). W rozdziale drugim omówiono specyfikę i uwarunkowania systemu ra- chunkowości podmiotu leczniczego z uwzględnieniem formalnoprawnych podstaw jego funkcjonowania. Ukazano rolę i rangę rachunkowości jako instru- mentu zarządzania i uniwersalnego języka biznesu. Ponadto przedstawiono różne modele (rozwiązania) rachunkowości podmiotów leczniczych (budże- tową, SPZOZ, przedsiębiorców, jednostek non profit), wskazując na cechy je różnicujące (m.in. cele, zasady, plany kont, wycenę aktywów i pasywów, spra- wozdawczość i jej badanie, odbiorców informacji). Rozdział trzeci traktuje o podstawach pomiaru wartości w systemie ra- chunkowości w ogóle, z nawiązaniem do specyficznych warunków determinu- jących pomiar i opis jego wyników stosowany w podmiotach leczniczych. Kolejne rozdziały zostały poświęcone poszczególnym grupom składni- ków aktywów i pasywów bilansu, takim jak: aktywa trwałe, aktywa inwesty- cyjne, aktywa pieniężne, rzeczowe aktywa obrotowe, rozrachunki i roszczenia, rezerwy na zobowiązania, kapitały (fundusze) własne i obce, a także przychody i koszty związane z prowadzoną działalnością, w tym z działalnością medycz- ną, jak też zasadom ustalania i podziału wyniku finansowego. Publikację kończy rozdział dotyczący sprawozdawczości finansowej, w którym szczególną uwagę zwrócono na istotę, klasyfikację i zasady spo- rządzania sprawozdań finansowych, ich konstrukcję oraz potencjał informa- cyjny poszczególnych elementów sprawozdania finansowego podmiotów leczniczych. Opracowanie zawiera zatem całokształt zagadnień wchodzących w ustawowo wskazany zakres rachunkowości jednostek gospodarczych. Zaproponowane w poszczególnych rozdziałach rozwiązania ewidencyjne opierają się na wykazie kont zamieszczonym w załączniku nr 1 (na końcu książ- ki). Zawiera on rozbudowany wykaz kont syntetycznych i analitycznych, który umożliwia ujęcie zdarzeń i procesów gospodarczych, sporządzenie obowią- zującej sprawozdawczości finansowej w kształcie wymaganym przez ustawę o rachunkowości oraz przepisy GUS, jak też zapewnia pozyskiwanie istotnych informacji na potrzeby podejmowania decyzji przez kierownictwo podmiotu leczniczego. Ten plan kont może być wykorzystany w całości jako zakładowy plan kont (ZPK) podmiotu leczniczego lub też stanowić podstawę do opraco- wania własnego ZPK. Warto podkreślić, że w opracowaniu przedstawiono zagadnienia najbar- dziej aktualne, istotne i kluczowe z uwzględnieniem możliwości różnych roz- wiązań oraz z wykorzystaniem obowiązujących regulacji prawnych (w szcze- gólności prawa bilansowego, Międzynarodowych Standardów Rachunkowości, prawa podatkowego, prawa o działalności leczniczej, kodeksu spółek handlo- wych itp.). Bogactwo prezentowanych problemów, aktualność rozwiązań, a także ob- szerna literatura fachowa zamieszczona w opracowaniu sprawiają, że książka 11 Wstęp może być cennym źródłem wiedzy dla szerokiego kręgu odbiorców (prakty- ków gospodarczych, studentów), którzy chcą wzbogacić swoją wiedzę w za- kresie rachunkowości, nabyć umiejętność jej stosowania w praktyce i wykorzy- stania w zarządzaniu podmiotem leczniczym. Książka jest adresowana przede wszystkim do osób zajmujących się profe- sjonalnie prowadzeniem ksiąg rachunkowych: głównych księgowych, pracow- ników pionów finansowo-ekonomicznych, a także kontrolerów i audytorów wewnętrznych oraz do kierownictwa podmiotów leczniczych, w tym przed- stawicieli rad społecznych czy rad nadzorczych odpowiedzialnych za kształt systemu rachunkowości oraz przyjętą politykę w tym zakresie. Z uwagi na całościowe omówienie zagadnień pozyskiwania i wykorzysta- nia informacji finansowych, książka może stanowić cenną pomoc dla organów tworzących tych jednostek w sprawowaniu funkcji nadzoru i kontroli. Może być ona także wykorzystana przez studentów i słuchaczy różnych form kształ- cenia zawodowego: studiów podyplomowych z zakresu zarządzania placów- kami opieki zdrowotnej, studiów ekonomicznych, a także przez biegłych rewi- dentów badających księgi rachunkowe podmiotów leczniczych. Książka uwzględnia stan prawny na 15 lipca 2014 roku, a zamieszczony wykaz aktów prawnych pozwala na śledzenie zmian w przepisach. Zespół autorów wyraża nadzieję, że książka umożliwi wzbogacenie wie- dzy oraz będzie inspiracją do dyskusji i pytań odnośnie do prezentowanej te- matyki. Ewentualne pytania, uwagi i sugestie proszę kierować na adres e-ma- ilowy: mhass@wneiz.pl. Maria Hass-Symotiuk Rozdział 1 Podmiot leczniczy jako obiekt systemu rachunkowości 1.1. Istota i atrybuty podmiotu leczniczego W polskim systemie ochrony zdrowia funkcjonuje wiele jednostek opie- ki zdrowotnej (podmiotów leczniczych). Różnią się one wielkością, zakresem i rozmiarem prowadzonej działalności, rodzajem oraz specyfiką świadczonych usług medycznych, formą organizacyjno-prawną czy formą własności. Pod- mioty lecznicze pełnią funkcję świadczeniodawców usług zdrowotnych dla pacjentów. Finansowanie świadczeń zdrowotnych realizowanych przez świad- czeniodawców na rzecz pacjentów jest domeną płatnika. Funcję tę mogą pełnić: Narodowy Fundusz Zdrowia, organy władzy państwowej (np. Ministerstwo Zdrowia), organy jednostek samorządowych, inne podmioty lecznicze, przed- siębiorstwa prywatnych ubezpieczeń zdrowotnych oraz indywidualni pacjenci. Podmiot leczniczy jest jednostką organizacyjną wyposażoną w zespół składników majątkowych, takich jak: majątek ruchomy (sprzęt, aparatura me- dyczna, wyposażenie itp.), majątek nieruchomy (np. budynki i budowle) oraz inne zasoby, za pomocą którego realizuje określony rodzaj działalności leczni- czej1. Przy tym działalnością leczniczą jest udzielanie świadczeń zdrowotnych potrzebującym i/lub promocja zdrowia2, a także działalność dydaktyczna i ba- dawcza prowadzona w powiązaniu z udzielaniem świadczeń zdrowotnych, w tym wdrażanie nowych technologii medycznych i metod leczenia oraz uczestniczenie w przygotowaniu osób do wykonywania zawodu medycznego 1 Ustawa z dnia 15 kwietnia 2011 r. o działalności leczniczej (Dz. U. Nr 112, poz. 654 z póź. zm.), art. 2, ust. 1, pkt 8. 2 Promocja zdrowia, będąca elementem ochrony zdrowia, stanowi ogół działań i inicjatyw podejmowanych przez organy i instytucje powołane do realizacji zadań z zakresu ochrony zdro- wia, jak i przez inne podmioty, mające na celu propagowanie zdrowego stylu życia, pobudzanie troski o środowiskowe i indywidualne czynniki sprzyjające zdrowiu oraz rozwijanie indywidual- nej odpowiedzialności za własne zdrowie.Wiąże się ona z działalnością edukacyjną, wychowaw- czą i informacyjną w zakresie zdrowia. Promocja zdrowia powinna stanowić podstawowy element treści nauczania, wychowania i informowania w tej dziedzinie. Więcej na ten temat np. J. Karski, Praktyka i teoria promocji zdrowia, CeDeWu, Warszawa 2003; J. Karski, Postępy promocji zdrowia – prze- gląd międzynarodowy, CeDeWu, Warszawa 2006. 14 Rozdział 1. Podmiot leczniczy jako obiekt systemu rachunkowości i kształcenie osób wykonujących zawody medyczne3. Prowadzenie działalności leczniczej nie jest możliwe bez zatrudnienia odpowiednio wykwalifikowanej i mającej prawo wykonywania zawodu kadry medycznej (np. lekarzy, pielę- gniarek, techników medycznych), administracyjno-finansowej (w tym kierow- nictwa) oraz eksploatacyjno-technicznej. Należy podkreślić, że świadczeń zdro- wotnych mogą udzielać tylko osoby wykonujące zawód medyczny4. Oprócz działalności leczniczej podmioty te mogą prowadzić inny rodzaj działalności, pod warunkiem, że nie jest ona uciążliwa dla pacjentów. Przykła- dem komercyjnej działalności niemedycznej będącej źródłem przychodów tych jednostek może być działalność oświatowa (np. organizowanie szkoleń), pro- wadzenie płatnego parkingu. Działalność ta musi być wykonywana w sposób zorganizowany i ciągły. Zasady tworzenia, funkcjonowania i likwidacji podmiotów wykonujących działalność leczniczą, jak też kontroli i nadzoru nad jej wykonywaniem określa ustawa o działalności leczniczej. Dzieli ona ogół podmiotów leczniczych na5: a) przedsiębiorców, w rozumieniu przepisów ustawy z dnia 2 lipca 2010 r. o swobodzie działalności gospodarczej6 we wszystkich formach prze- widzianych dla wykonywania działalności gospodarczej (z wyjątkiem usług pogrzebowych i ich reklamy), oraz b) podmioty niebędące przedsiębiorcami, takie jak: • samodzielne publiczne zakłady opieki zdrowotnej, • jednostki budżetowe, w tym państwowe jednostki budżetowe two- rzone i nadzorowane przez Ministra Obrony Narodowej, ministra właściwego ds. wewnętrznych, Ministra Sprawiedliwości lub Szefa Bezpieczeństwa Wewnętrznego, posiadające w swojej strukturze or- ganizacyjnej ambulatorium, ambulatorium z izbą chorych lub leka- rza podstawowej opieki zdrowotnej, • instytuty badawcze, • fundacje i stowarzyszenia, które zgodnie ze statutem wykonują za- dania w zakresie ochrony zdrowia i których statut dopuszcza pro- wadzenie działalności leczniczej, • posiadające osobowość prawną jednostki organizacyjne stowarzy- szeń, • osoby prawne i jednostki organizacyjne działające na podstawie przepisów o stosunku państwa do Kościoła Katolickiego w RP, o stosunku państwa do innych kościołów i związków wyznanio- wych oraz o gwarancjach wolności sumienia i wyznania, kościelne osoby prawne lub związki wyznaniowe w zakresie, w jakim wyko- nują działalność leczniczą. 3 Ustawa z dnia 15 kwietnia 2011 r. o działalności leczniczej, art. 3. 4 Ustawa z dnia 5 grudnia o zawodach lekarza i lekarza dentysty (tekst jedn. z 2011 r., Dz. U. Nr 277, poz. 1634 z póź. zm.), ustawa z dnia 15 lipca 2011 r. o zawodach pielęgniarki i położnej (Dz. U. Nr 174, poz. 1039 z póź. zm.). 5 Ustawa z dnia 15 kwietnia 2011 r. o działalności leczniczej, art. 4. 6 Ustawa z dnia 2 lipca 2010 r. o swobodzie działalności gospodarczej (Dz. U. Nr 220, poz. 1447 ze zm.). 1.1. Istota i atrybuty podmiotu leczniczego 15 Warto dodać, że lekarze i pielęgniarki mogą także wykonywać swój za- wód w ramach działalności leczniczej prowadzonej jako indywidualna lub grupowa (np. w formie spółki cywilnej, spółki jawnej albo spółki partnerskiej) praktyka lekarska czy pielęgniarska. Różnice między podmiotami leczniczymi – przedsiębiorcami oraz niebę- dącymi przedsiębiorcami ilustruje tabela 1.1. Produktem podmiotów leczniczych są realizowane świadczenia zdrowot- ne7. W ustawie o działalności leczniczej za świadczenia zdrowotne uznaje się8: • działania służące zachowaniu, ratowaniu, przywracaniu lub poprawie zdrowia, oraz • inne działania medyczne wynikające z procesu leczenia lub przepisów odrębnych regulujących zasady ich wykonywania. Dzieli się je na stacjonarne i całodobowe świadczenia zdrowotne szpital- ne oraz inne niż szpitalne, a także ambulatoryjne świadczenia zdrowotne. Te pierwsze polegają na diagnozowaniu, leczeniu, pielęgnacji i rehabilitacji i nie mogą być realizowane w ramach innych stacjonarnych i całodobowych świad- czeń zdrowotnych lub ambulatoryjnych świadczeń zdrowotnych. Do świad- czeń szpitalnych zalicza się także świadczenia udzielane z zamiarem zakończe- nia ich w okresie nieprzekraczającym 24 godzin. Zakresem stacjonarnych i całodobowych świadczeń zdrowotnych innych niż szpitalne obejmuje się świadczenia opiekuńcze, pielęgnacyjne, paliatywne, hospicyjne, świadczenia z zakresu opieki długoterminowej, rehabilitacji lecz- niczej, leczenia uzależnień, psychiatrycznej opieki zdrowotnej oraz lecznictwa uzdrowiskowego, udzielane pacjentom, których stan zdrowia wymaga całodo- bowych lub całodziennych świadczeń zdrowotnych w odpowiednio urządzo- nych, stałych pomieszczeniach. Ambulatoryjne świadczenia zdrowotne obejmują natomiast świadczenia podstawowej lub specjalistycznej opieki zdrowotnej oraz świadczenia z za- kresu rehabilitacji leczniczej udzielane w odpowiednio urządzonym pomiesz- czeniu, lecz nie w trybie stacjonarnym ani całodobowym. Ponadto są to także badania diagnostyczne wykonywane w celu rozpoznania stanu zdrowia i usta- lenia dalszego postępowania leczniczego. 7 Zgodnie z art. 5 ustawy z dnia 27 sierpnia 2004 r. o świadczeniach opieki zdrowotnej ze środków publicznych (Dz. U. Nr 210, poz. 2136 ze zm.), świadczenia zdrowotne stanowią element pojęcia „świadczenia opieki zdrowotnej”, których zakresem obejmuje się świadczenia zdrowotne rzeczowe (związane z procesem leczenia, leki, wyroby medyczne, w tym wyroby medyczne będące przedmiotami ortopedycznymi i środki pomocnicze) i świadczenia towarzyszące (zakwaterowanie i wyżywienie w jednostkach całodobowej lub całodziennej opieki oraz usługi transportu sanitarne- go). Obok tego w ustawie wyszczególniono także świadczenia: a) gwarantowane – świadczenia opieki zdrowotnej finansowane w całości ze środków pu- blicznych, na zasadach i w trybie określonych w ustawie, b) specjalistyczne – świadczenia opieki zdrowotnej we wszystkich dziedzinach medycyny z wyłączeniem świadczeń udzielonych w zakresie podstawowej opieki zdrowotnej, c) wysokospecjalistyczne – świadczenie opieki zdrowotnej lub procedurę medyczną spełnia- jące łącznie następujące kryteria: udzielenie świadczenia wymaga wysokiego poziomu zaawanso- wania technicznego świadczeniodawcy i zaawansowanych umiejętności osób udzielających świad- czenia, koszt jednostkowy świadczenia jest wysoki. 8 Ustawa z dnia 15 kwietnia 2011 r. o działalności leczniczej, art. 2, pkt 10. Rozdział 1. Podmiot leczniczy jako obiekt systemu rachunkowości 16 i m a c r o i b ę i s d e z r p e c ą d ę b e z c i n z c e l y t o i m d o P ) a w o ł a t i p a k a k ł ó p s . p n ( i m a c r o i b ę i s d e z r p e c ą d ę b e i n e z c i n z c e l y t o i m d o P e i n e i n l ó g e z c z s y W i m a c r o i b ę i s d e z r p h c y c ą d ę b e i n z a r o i m a c r o i b ę i s d e z r p h c y c ą d ę b h c y z c i n z c e l w ó t o i m d o p i k y t s y r e t k a r a h C . 1 . 1 a l e b a T o g e i n d e i w o p d o o d s i p w e i n p ę t s a n a , j e z c r a d o p s o G b u i c ś o n l a ł a i z D o i j c a m r o f n I i i j c n e d w E i j e n l a r t n e C j l o g e w o d ą S u r t s e e R o g e w o a r K o d e i n e z s o ł g Z j * j e n a w o l u g e r i c ś o n l a ł a i z d u r t s e e r j - z c e ł o p s i j c a z i n a g r o h c y n n i , ń e z s y z r a w o t s u r t s e e r j o d i * j e n a w o l u g e r i c ś o n l a ł a i z d u r t s e e r o d s i p W j i j c a d n u f z a r o h c y w o d o w a z i h c y n - z c e l i c ś o n l a ł a i z d a j c a r t s e e R j j e z c i n , o z c i n c o m o p , z a r o h c y w o l d n a h k e ł ó p s s k e d o K j e z c i n z c e l i c ś o n l a ł a i z d o a w a t s u - n a n fi o a w a t s u , j e z c i n z c e l i c ś o n l a ł a i z d o a w a t s U h c y n z c i l b u p h c a s e c ą z c y t o d e n w a r p e j c a l u g e R u t o i m d o p i c ś o n l a ł a i z d a d a r , y z s u i r a n o j c k a / w ó k i n l ó p s w e i n e z d a m o r g Z d ą z r a z , j a n y z i w e r a j s i m o k , a z c r o z d a n a n z c e ł o p s a d a r , k i n w o r e i K - a z d ą z r a z w ó n a g r o a r u t k u r t S h c y c ą j g u ł s u h c y n t a ł p d o a i n e z c d a i w ś i c ś o w i l ż o m e ż u D h c y n t o w o r d z - a p d o t a ł p o a i n a r e i b o p i c ś o w i l ż o m e n o z c i n a r g O e n t o w o r d z i g u ł s u a z w ó t n e j c a i n e z c d a i w ś o d a i n e i n w a r p U - t o w o r d z g u ł s u h c y n t a ł p d o h c y n w ó d o h c y z r p - t o w o r d z ń e z c d a i w ś e i n a w o s n a n fi ( y w o t o i m d e z r P ) h c y n i j c n e r e g n i k a r B u k s y z a j c a z i l a m y s k a M , u k z ą i w o b o w ę i s k s i w o n a t s g e r e z s j a c ą a i w a e z r p j , a j c n e r e g n i a k o b ę ł G a n u s r u k n o k o g e n w a r p - o n l a m r o f - a t s u z a r o ) ć ś o n y c n e d a k o g e j , j a k i n w o r e i k m y t w ( a k s i w o n a t s a n w ó g o m y w g o l a t a k y w o w - a k i j e n l a i r e t a m y z a b e i n a w o s n a n fi ( y w o t o i m d o P ) h c y n t o w o r d z ń e z c d a i w ś e i n a w o s n a n fi ( y w o t o i m d e z r p – Z O Z P S w , ) j e w o r d - d o r ś e i n a w o k t a d y w : h c y w o t e ż d u b h c a k t s o n d e j W : o g e c ą z r o w t u n a g r o u t e ż d u b z h c y n a m y z r t o w ó k h c y w o ł a t i p a k h c a k ł ó p s h c y n z c i l b u p , Z O Z P S w - o b o z i i c ś o n l a ł a i z d w ó t z s o k e i n a w o s n a n fi o m a s h c y n a w i k s y z u i w ó k d o r ś h c y n a d a i s o p z ń a z ą i w - o r d a k a k y t i l o p a n z r t ę n w e W u t o i m d o p a w - l a ł a i z d a i n a w o s n a n fi b ó s o p S i c ś o n j e w o s n a n fi i k r a d o p s o g a m r o F - k a / y c i n l ó p s w , u ł a t i p a k i c ś o k o s y w o d a n o z c i n a r g O i k ł ó p s a i n a z ą i w o b o z a z j ą a d a i w o p d o e i n e z u i r a n o j c y z c i n z c e l t o i m d o p n e t z e z r p i j c n a r a w g k a r B u m e w o i c ś o ł d a p u u w a r p a g e l d o P - a m o r g z e n l a w , j a n y z i w e r a j s i m o k , a z c r o z d a n a d a R a i w o r d Z r e t s i i n M , e i n e z d - a z ą i w o b o z a z m y t w , o g e c ą z r o w t u t o i m d o p a n ł e P o g e z c i n z c e l u t o i m d o p a i n i k i a i n y w a z ć ś o n l a i z d e i w o p d O n a z ą i w o b o z i i c ś o n l a ł a i z d o g e z c i n z c e l u t o i m d o p 9 u m e w o i c ś o ł d a p u u w a r p a g e l d o p e i N a w o i c ś o ł d a p u ć ś o n l o d Z h c y n a w o z i l a e r o d u p ę t s o d m o t n e j c a p a i n e i n w e p - a z i c ś o n z c e i n o k z e b y n a w o d w k i l ć y b e ż o M i ń e z c d a i w ś - i n i M j , r t s e e r y c ą z d a w o r p n a g r o , y c ą z r o w t n a g r O a i w o r d Z r e t s ń e z c d a i w ś o d a i n e i n w e p a z i c ś o n p ę t s o d e j c n a r a w G m o t n e j c a p h c y n t o w o r d z a l o r t n o k i r ó z d a N h c y z c i n z c e l : j e w o d o w a z a w o g ę r k o – – a k s r a k e l a d a r a w o k s j o w ) c b u l ę k r a i n g ę l e i p z e z r p j e w o d o w a z i k y t k a r p a i n a w y n o k y w a c s j e i m a l d a w i c ś a ł w h c y n ż o ł o p i k e r a i n g ę l e i p a d a r h c y n ż o ł o p i k e r a i n g ę l e i p ) b , j e i k s r a k e l i k y t k a r p , a i n a w y n o k y w j e j a c s j e i m a l d a w i c ś a ł w a k s r a k e l a d a r a w o g ę r k o – y z r a k e l ) a w ó t o i m d o p a l d t s e j j e n a w o l u g e r i c ś o n l a ł a i z d r t s e e r j m y c ą z d a w o r p m e n a g r o j e z c i n z c e l i c ś o n l a ł a i z d o y w a t s u 6 0 1 . t r a z e i n d o g Z * i k y t k a r p o d i u n e i s e i n d o w t s a i m o t a n , o g e z c i n z c e l u t o i m d o p a i n a k z s e i m a z a c s j e i m o b l a y b i z d e i s a l d y w i c ś a ł w a d o w e o w – j . j e i k s r a k e l y b z i j e w o k s j o w w ó k n o ł z c o d u n e i s e i i n d o w 1.1. Istota i atrybuty podmiotu leczniczego 17 . ) . m z . n ź ó p z 5 8 8 . z o p , . r 3 1 0 2 z . U . z D : . n d e j t s k e t ( e z c w a r p a n i e w o i c ś o ł d a p u o w a r P – . e n s a ł w e i n a w o c a r p o : o ł d ó r Ź . r 3 0 0 2 o g e t u l 8 2 a i n d z a w a t s U 9 Rozdział 1. Podmiot leczniczy jako obiekt systemu rachunkowości 18 Tabela 1.2. Cechy świadczeń zdrowotnych Cecha świadczeń zdrowotnych Trudność określenia jednostki usługowej Niematerialność Nierozdzielność Nietrwałość Różnorodność, zindywidualizowany charakter Swoboda wyboru technologii procesu ich świadczenia przez fachowy per- sonel medyczny Asymetria informacji między pacjentem a świadczeniodawcą Uwagi Pacjent korzysta jednocześnie z wielu usług (może to być poje- dyncza usługa lub pakiet usług) Usługi zdrowotne są nieuchwytne, trudne do wyodrębnienia i oceny przez świadczeniobiorcę (pacjenta) Równocześność „produkcji” i konsumpcji świadczeń zdrowot- nych Brak możliwości magazynowania świadczeń zdrowotnych, dlatego konieczna jest odpowiednia organizacja procesu ich realizacji Usługi są niejednolite, niestandardowe i bardzo urozmaicone, co wynika ze zróżnicowania wykształcenia, doświadczenia personelu medycznego i różnych „sytuacji wyjściowych” w zakresie stanu zdrowia pacjenta Wybór sposobu leczenia znajduje odzwierciedlenie w zróżni- cowaniu kosztów leczenia pacjentów Pacjent jest uzależniony w zdrowiu czy w chorobie od lekarza. Nie posiada on profesjonalnej wiedzy, jakie świadczenia, w ja- kiej ilości są mu potrzebne, co zmusza do przekazania prawa podejmowania decyzji w tym zakresie lekarzowi, który staje się „agentem pacjenta” Potrzeba zaangażowania i akceptacji przebiegu procesu lecze- nia i zastosowanych w nim metod przez pacjenta Aktywny udział pacjenta w procesie leczenia Środowiskowy cha- rakter Abstrakcyjny cha- rakter Brak gwarancji ich skuteczności Opracowano na podstawie: M. Daszkowski, Usługi, produkcja, rynek, marketing, Wydaw- nictwo Naukowe PWN, Warszawa 1998, s. 37–44; A. Bukowska-Piestrzyńska, Marke- ting usług zdrowotnych od budowania wizerunku placówki do zadowolenia klientów, CeDeWu, Warszawa 2007, s. 15–18. Wymaga rozmieszczenia zdolności usługowych w bezpośred- nim sąsiedztwie ich odbiorców Nieuchwytność i trudność „wypróbowania” świadczeń zdro- wotnych Pacjent nie ma pewności, że po uzyskaniu pomocy będzie wy- leczony, nie jest też świadomy skutków zaniechania leczenia Świadczeniem zdrowotnym jest zatem zespół profesjonalnych działań z wykorzystaniem dostępnej, specjalistycznej wiedzy medycznej oraz apara- tury i sprzętu medycznego. Obejmują one diagnostykę, leczenie, rehabilitację, opiekę, jak też profilaktykę zdrowotną, czego efektem powinno być przywraca- 1.1. Istota i atrybuty podmiotu leczniczego 19 nie (wyleczenie, zaleczenie), zachowanie bądź poprawa stanu zdrowia pacjenta umożliwiająca mu pełną sprawność oraz dobre samopoczucie fizyczne i psy- chiczne. Świadczeniem zdrowotnym jest zarówno porada, procedura medycz- na, rehabilitacja, opieka medyczna i pielęgnacyjna, proces leczenia określonego pacjenta lub jednostki chorobowej. Specyficzne atrybuty świadczeń zdrowot- nych przedstawia tabela 1.2. Świadczenia te mogą być udzielane pacjentom bezpłatnie, za częściową lub pełną odpłatnością, przy czym bezpłatność nie oznacza, że podmiot leczni- czy nie uzyskuje zapłaty za wykonane usługi. Zapłata ta jest dokonywana (za pacjenta) przez płatnika. Ze względu na sposób i zakres udzielania świadczeń zdrowotnych pod- miotem leczniczym może być: • szpital, zakład opiekuńczo-leczniczy, zakład pielęgnacyjno-opiekuń- czy, sanatorium, prewentorium, hospicjum stacjonarne, • przychodnia, ośrodek zdrowia, poradnia, lecznica, • pogotowie ratunkowe, • medyczne laboratorium diagnostyczne, • pracownia protetyki stomatologicznej i ortodoncji, • zakład rehabilitacji leczniczej, • ambulatorium lub ambulatorium z izbą chorych (np. jednostki woj- skowej, Policji, Straży Granicznej, Państwowej Straży Pożarnej, Biura Ochrony Rządu, Agencji Bezpieczeństwa Wewnętrznego oraz jednostki organizacyjnej Służby Więziennej), • inne podmioty spełniające warunki określone w ustawie. Charakterystyki tych podmiotów zawiera tabela 1.3. Warto dodać, że ich zbiór nie jest zamknięty i może być rozbudowywany. Wszystkie podmioty lecznicze, niezależnie od ich kategorii i charakteru, mają wspólne cechy. Można do nich zaliczyć w szczególności10: • wielość realizowanych celów (medyczny, społeczny i ekonomiczny), • ukierunkowanie na realizację określonego zakresu świadczeń zdrowot- nych, • skupienie odpowiedniego potencjału ludzkiego, rzeczowego i finanso- wego niezbędnego do realizacji wyznaczonych celów i zadań, • udzielanie świadczeń zdrowotnych wyłącznie przez osoby wykonujące zawód medyczny oraz spełniające określone wymagania, • posiadanie wewnętrznego układu organizacyjnego właściwego dla procesu realizacji wyznaczonych zadań, • posiadanie określonej samodzielności ekonomicznej niezbędnej do po- dejmowania decyzji zapewniających realizację wyznaczonych celów i zadań, • posiadanie określonego statusu prawnego umożliwiającego podejmo- wanie zobowiązań i ponoszenie za nie odpowiedzialności, z zachowa- niem niezbędnego stopnia ryzyka. 10 Rachunkowość i sprawozdawczość finansowa zakładów opieki zdrowotnej, red. M. Hass-Symo- tiuk, ODKK, Gdańsk 2008, s. 22. Rozdział 1. Podmiot leczniczy jako obiekt systemu rachunkowości 20 Tabela 1.3. Typy podmiotów leczniczych i ich charakterystyka Kategoria (typ) podmiotu leczniczego Szpital Przychodnie zdrowia, poradnie Pogotowie ratunkowe Medyczne laboratorium diagnostyczne Pracownie protetyki stomatologicznej i ortodoncji Zakłady rehabilitacji leczniczej Zakłady opiekuńczo- -lecznicze Zakłady pielęgnacyjno- -opiekuńcze Inne zakłady (np. zakład lecznictwa uzdrowiskowego)* Zakres udzielonych świadczeń zdrowotnych Całodobowe lub całodzienne świadczenia zdrowotne, środki far- maceutyczne i materiały medyczne w odpowiednim stałym po- mieszczeniu wraz z wyżywieniem stosownym do stanu zdrowia Świadczenia z zakresu podstawowej i specjalistycznej opieki zdrowotnej, w warunkach ambulatoryjnych lub domowych, w miejscu zamieszkania lub pobytu osoby potrzebującej tych świadczeń, przy czym zakresem podstawowej opieki zdrowotnej (POZ) obejmuje się świadczenia: profilaktyczne, diagnostyczne, lecznicze, rehabilitacyjne oraz pielęgnacyjne z zakresu medycyny ogólnej, rodzinnej i pediatrii. Z kolei specjalistyczna opieka zdro- wotna obejmuje świadczenia opieki zdrowotnej we wszystkich dziedzinach medycyny, z wyłączeniem świadczeń POZ Świadczenia zdrowotne w razie wypadku, urazu, porodu, na- głego zachorowania lub nagłego pogorszenia stanu zdrowia powodującego zagrożenie życia. Mogą być one realizowane przez zespół ratownictwa medycznego lub lotniczy zespół ra- townictwa medycznego. Zespół ratownictwa medycznego jest jednostką, która podejmuje medyczne czynności ratunkowe w warunkach pozaszpitalnych Badania diagnostyczne, w tym analizy wykonywane w celu rozpoznania stanu zdrowia i ustalenia dalszego postępowania leczniczego Wykonywanie bądź naprawa protez oraz innych przedmiotów protetycznych i ortodontycznych Interdyscyplinarne, kompleksowe działania usprawniające, służące zachowaniu, przywracaniu i poprawie zdrowia Całodobowe świadczenia zdrowotne obejmujące: pielęgna- cję i rehabilitację osób niewymagających hospitalizacji, środki farmaceutyczne i materiały medyczne, pomieszczenie i wyży- wienie odpowiednie do stanu zdrowia, a także opiekę w czasie organizowanych zajęć kulturalno-rekreacyjnych Całodobowe świadczenia zdrowotne obejmujące pielęgnację, opiekę i rehabilitację osób niewymagających hospitalizacji oraz zapewnienie im kontynuacji leczenia farmakologicznego, po- mieszczenia i wyżywienia odpowiedniego do stanu zdrowia, a także edukacja zdrowotna tych osób i członków ich rodzin Lecznictwo uzdrowiskowe w ramach kierunków leczniczych i przeciwwskazań ustalonych dla danego uzdrowiska, w szcze- gólności wykorzystujące warunki naturalne przy udzielaniu świadczeń zdrowotnych * Podstawą ich funkcjonowania jest ustawa z dnia 28 lipca 2005 r. o lecznictwie uzdrowi- skowym, uzdrowiskach i obszarach ochrony uzdrowiskowej oraz o gminach uzdrowi- skowych (Dz. U. Nr 167, poz. 1399 ze zm.). Źródło: opracowanie własne. 1.2. Rodzaje podmiotów leczniczych 21 Szczególny i zróżnicowany charakter podmiotów leczniczych, w tym tak- że specyficzne właściwości świadczeń zdrowotnych, trudność ich kwantyfika- cji, a nawet trudność określenia jednostki usługowej11, wielość realizowanych celów, a także pilny charakter potrzeb zdrowotnych pacjentów sprawiają, że jednostki te są określane mianem niepowtarzalnych, specyficznych albo przy- najmniej odmiennych niż inne podmioty gospodarcze. Do najczęściej wymie- nianych różnic zalicza się12: • trudniejsze normowanie i pomiar wyników ich pracy (które są bardziej zróżnicowane i kompleksowe), • natychmiastowy charakter większość prac (nie można ich odłożyć na później) oraz niewielka tolerancja niejednoznaczności czy błędów, • duża niezależność od siebie wykonywanych czynności, a jednocześnie potrzeba ich koordynacji pomiędzy różnymi grupami specjalistów, • niezmiernie wysoki stopień specjalizacji pracy, • wysoka specjalizacja członków organizacji, którzy są bardziej lojalni wobec swoich grup zawodowych niż wobec organizacji, • mała skuteczność kontroli lekarzy, tj. grupy najbardziej odpowiedzial- nej za generowanie usług i kosztów, pod względem organizacyjnym i kierowniczym, • występowanie podwójnego podporządkowania służbowego personelu medycznego (klinicznego i administracyjnego), co utrudnia koordyna- cję działań i odpowiedzialność za nie. Należy przy tym podkreślić, że specyfiką działalności medycznej jest po- siadanie informacji o spodziewanych przychodach wynikających z wynegocjo- wanych kontraktów z NFZ13, ale brak wiedzy o poziomie kosztów, jakie zostaną poniesione w związku z prowadzoną działalnością. Działalność ta ma wysokie konotacje humanitarne, co powoduje niechęć do jej wyrażania w ujęciu ekono- micznym. Prymat funkcji społecznych i publiczna misja tych podmiotów koli- dują z zasadami rachunku ekonomicznego. 1.2. Rodzaje podmiotów leczniczych Podmioty realizujące świadczenia z zakresu ochrony i promocji zdro- wia, a także prowadzące działalność dydaktyczną i badawczą w powiązaniu 11 Pacjent korzysta jednocześnie z wielu usług, a sam proces świadczenia tych samych usług może mieć różny przebieg, w zależności od kwalifikacji personelu medycznego, wyposażenia w apa- raturę i sprzęt medyczny, stanu zdrowia pacjenta, w tym chorób współistniejących, a także od ro- dzaju jednostek chorobowych. Przy tym efekty zdrowotne zależą w znacznym stopniu od współpra- cy pacjenta z lekarzem, od zastosowanych leków i preparatów leczniczych, których zażywanie jest niezbędne w procesie świadczenia usług zdrowotnych. Więcej na ten temat w: M. Hass-Symotiuk, Aspekty metodologiczne budżetowania działalności zakładu opieki zdrowotnej, [w:] Rachunek kosztów usług medycznych i zarządzanie finansami w ochronie zdrowia, red. M. Hass-Symotiuk, Szczecin 2000. 12 S.M. Shortell, A.D. Kałużny, Podstawy zarządzania opieką zdrowotną, Uniwersyteckie Wy- dawnictwo Medyczne „Vesalius”, Kraków 2001, s. 26. 13 Umów o realizację świadczeń zdrowotnych nie zawierają podmioty lecznicze funkcjonują- ce w formie jednostek budżetowych. Nie posiadają one bowiem osobowości prawnej. Rozdział 1. Podmiot leczniczy jako obiekt systemu rachunkowości 22 z udzielaniem świadczeń zdrowotnych można klasyfikować według różnych kryteriów, które obrazuje tabela 1.4. Tabela 1.4. Klasyfikacja podmiotów leczniczych Kryterium podziału Forma własności Podmiot (organ) tworzący Charakter pod- miotu tworzącego Forma organi- zacyjno-prawna podmiotu leczni- czego Rodzaj podmiotu prowadzącego działalność lecz- niczą Zakres i przed- miot prowadzonej działalności Rodzaje ZOZ • publiczne • niepubliczne • organ administracji publicznej (minister lub centralny organ administracji rządowej, wojewoda, jednostka samorządu terytorialnego, publiczna uczelnia medyczna lub inna uczelnia prowadząca działalność badawczą i dydaktyczną, Centrum Medyczne Kształcenia Podyplomowego) • krajowa lub zagraniczna osoba prawna lub fizyczna (np. przedsiębiorca, fundacja, stowarzyszenie, kościół, związek wyznaniowy, kościelna osoba prawna) • niebędący przedsiębiorcą • będący przedsiębiorcą • samodzielne publiczne zakłady opieki zdrowotnej • jednostki budżetowe • instytuty badawcze • fundacje i stowarzyszenia, kościoły i związki wyznaniowe • spółki kapitałowe • spółki osobowe • jednoosobowa działalność gospodarcza • szpital • zakład opiekuńczo-leczniczy • zakład pielęgnacyjno-opiekuńczy • sanatorium • prewentorium • hospicjum stacjonarne • pogotowie ratunkowe • przychodnia, ośrodek zdrowia, poradnia, lecznica • medyczne laboratorium diagnostyczne • zakłady rehabilitacji leczniczej • ambulatorium z izbą chorych (np. jednostki wojskowej) • pracownia protetyki stomatologicznej i ortodoncji • stacje krwiodawstwa i krwiolecznictwa • inne podmioty spełniające warunki określone w ustawie • profilaktyka • diagnostyka • terapia • rehabilitacja • opieka medyczna • opieka pielęgnacyjna • naukowo-badawcza • dydaktyczna 1.2. Rodzaje podmiotów leczniczych 23 Zakres realizowa- nych świadczeń zdrowotnych • lecznictwo stacjonarne • lecznictwo ambulatoryjne a w ich ramach: – podstawowe – jednospecjalizacyjne – wielospecjalizacyjne Rodzaj udziela- nych świadczeń (szczebel opieki zdrowotnej) Źródło: opracowanie własne. • podstawowa opieka zdrowotna (lekarz pierwszego kontaktu) • specjalistyczna opieka zdrowotna (szpital, przychodnia) • wysokospecjalistyczna opieka zdrowotna (klinika, szpital wielospecjalistyczny) Publiczne podmioty lecznicze są zaliczane do jednostek sektora finansów publicznych14. Ich zakresem obejmuje się samodzielne publiczne zakłady opieki zdrowotnej (SP ZOZ) utworzone przez Ministra Zdrowia, Ministra Obrony Na- rodowej, Ministra Spraw Wewnętrznych, Ministra Sprawiedliwości lub central- ny organ administracji rządowej, wojewodę, jednostkę samorządu terytorialnego (gminnego, powiatowego i wojewódzkiego), państwową uczelnię medyczną lub państwową uczelnię prowadzącą działalność dydaktyczną i badawczą w dzie- dzinie nauk medycznych oraz Centrum Medyczne Kształcenia Podyplomowego. W myśl ustawy o działalności leczniczej Skarb Państwa reprezentowany przez ministra, centralny organ administracji rządowej albo wojewodę, jednostkę sa- morządu terytorialnego, a także uczelnia medyczna mogą utworzyć podmiot leczniczy w formie spółki kapitałowej czy jednostki budżetowej. Atrybutami publicznych ZOZ są w szczególności: • cele działalności, • organy i formy ich prowadzenia, • zasady gospodarki finansowej, • zasady zarządzania. Publiczne ZOZ udzielają świadczeń zdrowotnych finansowanych ze środ- ków publicznych15 nieodpłatnie16, za częściową lub pełną odpłatnością17. Mają one konstytucyjny obowiązek udzielania pomocy każdemu obywatelowi, któ- rego życie jest zagrożone, bez względu na swoją kondycję finansową. Publiczny ZOZ nie może żądać od pacjenta zapłaty za udzielone świadczenia zdrowotne nawet wówczas, gdy wyczerpał limit świadczeń określony w kontrakcie z NFZ. 14 Ustawa z dnia 27 sierpnia 2009 r. o finansach publicznych (tekst jedn.: Dz. U. z 2013 r., poz. 885 z późn. zm.), art. 9. 15 Środkami publicznymi są środki finansowe NFZ, środki przekazywane przez organy ad- ministracji publicznej (np. Ministerstwo Zdrowia na finansowanie procedur wysokospecjalistycz- nych) czy przez jednostki samorządu terytorialnego (na finansowanie programów zdrowotnych), a także środki z UE. 16 Świadczenie udzielone osobom znajdującym się w stanie nietrzeźwym, niezależnie od ich uprawnień do bezpłatnych świadczeń zdrowotnych, są odpłatne w publicznym ZOZ. 17 Odpłatność (dokonywana przez pacjenta) za świadczenia finansowane ze środków pu- blicznych jest możliwa tylko wówczas, gdy przewidują to wyraźnie przepisy odrębne i tylko po cenach urzędowych. Więcej na ten temat: ustawa z dnia 27 sierpnia 2004 r. o świadczeniach opieki zdrowotnej finansowanych ze środków publicznych (Dz. U. z 2008 r. Nr 164, poz. 1027 z późn. zm.). 24 Rozdział 1. Podmiot leczniczy jako obiekt systemu rachunkowości Należy podkreślić, że działalność publicznych ZOZ nie jest nastawiona na zysk, a na efektywne wykorzystanie zasobów będących w ich dyspozycji. Publicznym podmiotem leczniczym kieruje i reprezentuje go na zewnątrz kierownik, który ponosi odpowiedzialność za zarządzanie tym podmiotem. Jest on wspierany przez radę społeczną (radę nadzorczą), która pełni funkcję organu inicjującego, opiniodawczego oraz organu doradczego dla kierownika podmiotu. Oznacza to, że rada społeczna nie ma kompetencji władczych wobec kierownika zakładu. Sposób powoływania i odwoływania składu i liczebności rady społecznej (nadzorczej), jak też wykonywane przez nią zadania określa ustawa o działalności leczniczej. Wato dodać, że najważniejsze problemy funkcjonowania podmiotu są rozwiązywane z udziałem organu tworzącego. Przykładowo, decyzje doty- czące zaprzestania jego działalności czy przekształcenia podmiotu leczniczego w spółkę kapitałową leżą w gestii organu tworzącego. Pomiędzy kierownikiem a organem założycielskim jest nawiązywany stosunek pracy na podstawie po- wołania lub umowy o pracę bądź umowy cywilno-prawnej o zarządzanie. Przy tym wyłonienie kierownika publicznego ZOZ następuje w wyniku konkursu. Publiczne podmioty lecznicze mogą być prowadzone w formie: • samodzielnego publicznego ZOZ18, • spółki kapitałowej, • jednostki budżetowej. Różnią się one od siebie zasadami gospodarki finansowej, którą określają ustawa o finansach publicznych oraz ustawa o działalności leczniczej. Jednost- ki budżetowe19 nie mają osobowości prawnej i zdolności kontraktowej z NFZ. Pokrywają one swoje wydatki bezpośrednio z budżetu podmiotu tworzącego, a pobrane dochody odprowadzają na rachunek budżetu państwa lub budże- tu jednostki samorządu terytorialnego (metoda finansowania brutto). Oznacza to, że gospodarują one przekazaną w zarząd częścią mienia państwowego lub komunalnego oraz przydzielonymi środkami finansowymi, kierując się efek- tywnością ich wykorzystania. Z kolei gospodarka finansowa samodzielnych publicznych ZOZ opiera się na zasadzie samofinansowania. Przejawia się to w pokrywaniu kosztów ich działalności i zobowiązań oraz ujemnego wyniku finansowego z posiadanych środków i uzyskiwanych przychodów. Jeżeli pod- miot nie może pokryć ujemnego wyniku finansowego, to organ tworzący powi- nien to zrobić i podjąć decyzję o zmianie formy jego prowadzenia lub o likwi- dacji. Należy pamiętać, że publiczne podmioty lecznicze nie podlegają prawu upadłościowemu. Warto dodać, że samodzielne publiczne ZOZ posiadające osobowość prawną mają możliwość pozyskania przychodów z różnych źródeł (z od- płatnych świadczeń, ze środków przeznaczonych na realizację programów zdrowotnych, z wydzielonej działalności gospodarczej innej niż działalność 18 Po wejściu w życie przepisów ustawy o działalności leczniczej nie mogą byc tworzone nowe SP ZOZ, z wyjątkiem powstałych w efekcie połączenia już funkcjonujacych zakładów. 19 Zgodnie z ustawą o działalności leczniczej podmiotami leczniczymi mogą być jednostki bu- dżetowe tworzone i nadzorowane przez Ministra Obrony Narodowej, Ministra Sprawiedliwosci, ministra właściwego do spraw wewnętrznych oraz szefa Agencji Bezpieczeństwa Wewnętrznego. medyczna, z darowizn, spadków, zapisów oraz ofiarności publicznej). Formą dofinansowania działalności tych jednostek mogą być także dotacje budżetowe. Niepubliczne ZOZ są traktowane jako jedna z form prowadzenia działal- ności gospodarczej. Mogą być one tworzone przez: 1) kościół lub związki wyznaniowe, 2) pracodawcę, 3) fundację, związek zawodowy, samorząd zawodowy lub stowarzysze- nie, 1.2. Rodzaje podmiotów leczniczych 25 4) inne niż wyżej wskazane krajowe lub zagraniczne osoby prawne, np. przedsiębiorstwa, spółdzielnie, spółki akcyjne bądź z o.o. lub osoby fi- zyczne, 5) osoby fizyczne (np. lekarzy, pielęgniarki i położne – tworzących spółki cywilne, jawne, komandytowe). Każdy z tych podmiotów, występując w roli założyciela niepublicznego podmiotu leczniczego, musi zdecydować, jaka ma być jego forma organizacyj- no-prawna. W wypadku pierwszych trzech podmiotów działalność w zakresie opieki zdrowotnej może stanowić ich działalność gospodarczą. Pozostałe pod- mioty mogą tworzyć podmioty lecznicze specjalnie w celu prowadzenia dzia- łalności na rynku usług medycznych. W procedurach tworzenia tych jednostek występują pewne odmienności. Dotyczą one, na przykład, różnych trybów podejmowania decyzji o utworze- niu podmiotu leczniczego. Zależnie od typu organu tworzącego podmiot lecz- niczy stosuje się określony tryb jego tworzenia. Także statut niepublicznego podmiotu leczniczego nadaje organ, który go utworzył. Działalność niepublicz- nych podmiotów leczniczych może być finansowana także ze środków publicz- nych. Wymaga to jednak zawarciu umowy o udzielnie świadczeń zdrowotnych z oddziałem Narodowego Funduszu Zdrowia. Gospodarka finansowa niepublicznych podmiotów leczniczych nie jest tak sformalizowana jak publicznych. W tym zakresie brakuje ustawowych za- sad normujących jej prowadzenie. Działalność tych jednostek może być ukie- runkowana na zysk, a zatem są to jednostki profit, które mogą być podatnikami podatku dochodowego od osób prawnych. Istotnym kryterium podziału podmiotów leczniczych jest sposób udziela- nia świadczeń zdrowotnych. Z tego punktu widzenia wyróżnia się podmioty lecznictwa stacjonarnego i ambulatoryjnego. Te pierwsze obejmują zakłady, które udzielają całodobowych świadczeń zdrowotnych (np. szpitale, zakłady opiekuńczo-lecznicze, zakłady pielęgnacyjno-opiekuńcze, sanatoria, prewento- ria). Zakres oferowanych przez nie świadczeń zależy od rodzaju podmiotu. Są one przeznaczone dla osób, których stan zdrowia wymaga udzielenia całodo- bowych lub całodziennych świadczeń zdrowotnych w odpowiednim, stałym pomieszczeniu. W tej grupie szczególną rolę odgrywają szpitale. Pochłaniają one gros środków przeznaczonych na opiekę zdrowotną. Wynika to z tego, że mają one obowiązek zapewnić każdemu przyjętemu pacjentowi: • świadczenia zdrowotne, • środki farmaceutyczne i materiały medyczne, • pomieszczenie i wyżywienie odpowiednie do stanu zdrowia. 26 Rozdział 1. Podmiot leczniczy jako obiekt systemu rachunkowości cza), Cechą charakterystyczną szpitali jest ciągła gotowość do przyjęcia pa- cjenta, zapewnienia mu całodobowej, wszechstronnej i kwalifikowanej opieki zdrowotnej z zastosowaniem złożonych technologii medycznych. Szpital jest zatem instytucją złożoną, dążącą do maksymalizacji celów o specjalnym i uni- katowym charakterze20. Szpitale można klasyfikować, stosując takie kryteria, jak: • faza hospitalizacji, • liczba i zakres reprezentowanych specjalności lekarskich, • zakres i rodzaj oferowanych świadczeń zdrowotnych, • typ własności, • zakres prowadzonej działalności (np. medyczna, dydaktyczna, badaw- • wielkość i zasięg jego działania, • okres leczenia pacjentów (krótko- i długoterminowe), • podmiot tworzący (resortowe, wojewódzkie, powiatowe itp.), • dostępność do świadczeń. Z kolei lecznictwo ambulatoryjne polega na udzielaniu świadczeń zdro- wotnych w miejscu zamieszkania lub pobytu osobom potrzebującym tych świadczeń w warunkach ambulatoryjnych lub domowych. Obejmuje ono pod- stawową i specjalistyczną opiekę zdrowotną. Ta pierwsza obejmuje swoim za- kresem świadczenia profilaktyczne, diagnostyczne, lecznicze, rehabilitacyjne i pielęgnacyjne z zakresu medycyny ogólnej, rodzinnej i pediatrii. Świadczenia te mogą być realizowane przez lekarza pierwszego kontaktu, poradnie, ośrodki zdrowia oraz przychodnie i poradnie specjalistyczne otwarte i przyszpitalne oraz inne zakłady, takie jak: poradnie diagnostyczne, zakłady rehabilitacji lecz- niczej, pogotowie ratunkowe. 1.3. Interesariusze podmiotu leczniczego, ich cele i potrzeby informacyjne Interesariusz podmiotu leczniczego to każda jednostka, instytucja bądź osoba (lub grupy interesów), która jest lub może być zainteresowana jego dzia- łalnościa i stara się wpływać na przebieg realizowanych w nim procesów21. Jednostki te pełnią określone role wynikające z przypadającym im udziałów w kosztach (obciążeniach) i korzyściach związanych z funkcjonowaniem pod- miotu leczniczego. Interesariusze mogą działać według ustalonych i sformali- zowanych zasad i reguł lub próbować oddziaływać na proces decyzyjny dzięki osobistej pozycji i przebiegającemu w różny sposób lobbowaniu. W literaturze przedmiotu wyróżnia się wielu interesariuszy, którzy mogą pełnić aktywną rolę w kształtowaniu działalności podmiotu leczniczego. Ich 20 J. Rój, J. Sobiech, Zarządzanie finansami szpitala, Dom Wydawniczy ABC, Warszawa 2006, s. 57. 21 S. Compball, S. Benita, P. Davies, G. Penn, Analysis for Policy. Evidence – Based Policy in Practice, Government Social Research Unit, London 2007, http://www.gsr.gov.uk/downloads/re- sourses/pn 256. 27 1.3. Interesariusze podmiotu leczniczego, ich cele i potrzeby informacyjne krąg jest bardzo szeroki i zróżnicowany. Zasadniczym są pacjenci, płatnicy, pracownicy, z uwzględnieniem segmentacji interesów w różnych grupach za- wodowych (np. lekarzy, zarządzających), przedstawiciele samorządów me- dycznych, politycy, konkurenci (inne podmioty lecznicze), kontrahenci, banki, inwestorzy, rząd i jego agendy, środowisko akademickie, fiskus, różne organi- zacje i stowarzyszenia wywierające wpływ na opinie społeczną. Dzieli się ich na interesariuszy: • wewnętrznych, • zewnętrznych. Do tych pierwszych zalicza się: z
Pobierz darmowy fragment (pdf)

Gdzie kupić całą publikację:

Zaawansowana rachunkowość finansowa podmiotów leczniczych
Autor:

Opinie na temat publikacji:


Inne popularne pozycje z tej kategorii:


Czytaj również:


Prowadzisz stronę lub blog? Wstaw link do fragmentu tej książki i współpracuj z Cyfroteką: