Cyfroteka.pl

klikaj i czytaj online

Cyfro
Czytomierz
00487 011690 7455546 na godz. na dobę w sumie
Zabawmy się w teatr - ebook/pdf
Zabawmy się w teatr - ebook/pdf
Autor: Liczba stron: 196
Wydawca: Wydawnictwo Uniwersytetu Kardynała Stefana Wyszyńskiego Język publikacji: polski
ISBN: 978-8-3652-2454-5 Data wydania:
Lektor:
Kategoria: ebooki >> edukacja >> inne
Porównaj ceny (książka, ebook (-18%), audiobook).
Pedagogiczne doświadczenie i lata praktyki ze scenami przedszkolnymi pozwoliły Autorce opracować książkę zbierającą autorskie scenariusze wystawiane z powodzeniem w teatrzykach dziecięcych. Problematyka w nich poruszana bliska jest małym widzom. Irena Baur pokazuje, jakie są pragnienia przedszkolaków, co mali widzowie i aktorzy lubią robić, co sprawia im trudność, a czego nie rozumieją. Dzięki temu odbiorcy mogą utożsamiać się ze scenicznymi bohaterami, a zarazem z niecierpliwością oczekiwać, jak postaci sceniczne poradzą sobie z danym wyzwaniem.
Znajdź podobne książki

Darmowy fragment publikacji:

SPIS TREŚCI SPIS TREŚCI WSTĘP ............................................................................................................................. 7 WPROWADZENIE – MAŁE FORMY TEATRALNE ............................................................ 15 CHCIAŁBYM JUŻ DOROSŁYM BYĆ ................................................................................. 21 DAWNO TEMU W BETLEJEM ......................................................................................... 51 KOLOROWY MIX BAJKOWY ........................................................................................... 67 MODA NA ZDROWIE ...................................................................................................... 93 NASI WSPÓLNI ZNAJOMI ............................................................................................... 109 POLEMIKA NA TEMAT TELEWIZJI .................................................................................. 123 PRAWDZIWA HISTORIA JASIA I MAŁGOSI .................................................................... 145 BAJKA I NIEBAJKA PT. PRZYJACIELE WISŁY ................................................................... 173 SMYKOLANDIA ............................................................................................................... 187 5 5 6 6 WSTĘP Dr Katarzyna Flader-Rzeszowska Wstęp Obok różnych funkcji, jakie przypisuje się sztuce, pedagodzy, teoretycy i praktycy teatru – zwłasz- cza teatru dziecięcego i dla dzieci – wyszczególniają przede wszystkim rolę wychowawczą i estetycz- ną. Scena ma rozwijać kulturę teatralną, pomagać w odkrywaniu piękna i innych wartości este- tycznych. Józef Wroński – przewodniczący Szkolnej Komisji Teatralnej działającej w Krakowie w drugiej połowie XX wieku – przekonywał, że sztuka sceniczna kształtuje postawy moralne i spo- łeczne, rozwija wyobraźnię, zapoznaje z literaturą dramatyczną czy udramatyzowaną, zaznajamia z kulturą duchową i materialną epok minionych i współczesności, podnosi poziom kultury towa- rzyskiej, a poprzez osobistą praktykę uczy współdziałania i odpowiedzialności1. Pedagodzy zarów- no w Europie, jak i w Stanach Zjednoczonych, już od dawna starają się włączać do programów dy- daktyczno-edukacyjnych wychowanie przez sztukę sceniczną. Dopominają się o tworzenie teatrów w przedszkolach i szkołach oraz teatrów dla dzieci i młodzieży, widząc w nich zarówno pomoc wychowawczą (wsparcie dla ogólnego rozwoju), pomoc w edukacji humanistycznej (język polski, historia), jak i możliwość rozwijania zdolności, zainteresowań i wrażliwości przedszkolaków i uczniów. Wiele ośrodków oświatowych z powodzeniem realizuje autorskie programy teatralne. 1 Zob. J. Wroński, Teatr szkolny i jego funkcja wychowawcza, Kraków 1974. 7 7 ZABAWMY SIĘ W TEATR Scenom edukacyjnym, ich celom i metodom twórczym wiele uwagi poświęcał Lucjusz Komarnicki – pedagog i literaturoznawca2. Wydaje się, że choć od wydania książki zatytułowanej Teatr szkolny minęło wiele lat, to przedstawione w niej uwagi i zaproponowane rozwiązania arty- styczne, wciąż w większości pozostają aktualne. Szukając odpowiedzi na pytanie, czym jest scena dla dzieci i młodzieży oraz jakie wyróżniają ją cechy, Komarnicki w pierwszej kolejności wskazywał, że winna ona poszukiwać własnego repertuaru, własnego stylu gry i oprawy scenicznej. Musi nato- miast unikać „małpowania teatru zawodowego”, „pedagogii moralizującej” i dyletantyzmu zmie- rzającego do rozbawienia widza3. „Teatr szkolny, aby mógł spełniać funkcję pedagogiczną uczciwie, musi wytworzyć specyficzną atmosferę, różną zgoła od atmosfery panującej w teatrze zawodowym, (…) jest też instytucją (…) poświęconą poezji i uskrzydlającą naszą fantazję”4. Stąd tak ważną rolę odgrywa w nim repertuar. Komarnicki sugerował, by pracę w teatrze dla dzieci rozpocząć od „drob- nych” utworów poetyckich: piosenki ludowej, ballady. Następnie można przejść do opracowywania dzieł epickich i dramatycznych. Proponował wystawianie czterech typów programów artystycznych: przedstawienia skomponowane z fragmentów sztuk jednego pisarza, z fragmentów sztuk o pokrew- nym temacie napisanych przez różnych twórców, połączenie w jednym spektaklu dzieł należących do danego prądu literackiego, czy do jednego obszaru językowego. Autor podkreślał, że niezwykle wartościowym doświadczeniem jest przygotowywanie kilku wersji inscenizacyjnych tego samego 2 Zob. L. Komarnicki, Teatr szkolny. Ogólne założenia, z praktyki teatru szkolnego, teoria teatru szkolnego, Warszawa 1926. 3 Zob. tamże, s. 11. 4 Zob. tamże. 8 WSTĘP utworu. Odradzał natomiast wystawianie w całości dramatów – zwłaszcza klasycznych – z którymi młodzi wykonawcy nie potrafią się zmierzyć5. Zgoła inaczej jest jednak ze scenami dla dzieci najmłodszych. Wymieniony repertuar nie przy- staje do ich potrzeb i możliwości zarówno artystycznych, jak i percepcyjnych. Jeśli prześledzimy, jakie utwory gra się w teatrach dla małych widzów, to okaże się, że najczęściej goszczą w nich znane bajki: Czerwony kapturek, Jaś i Małgosia, Śpiąca królewna czy Królewna Śnieżka oraz montaże poezji dzie- cięcej: Aleksandra Fredry, Jana Brzechwy, Juliana Tuwima. Przy wystawianiu takich utworów zawsze pojawia się pytanie o to, jak sprawnie skomponować scenariusz, które wątki podkreślić, a z których zrezygnować, jakie wiersze wybrać, by ułożyć z nich spójną całość, czy pozostać wiernym tekstowi i w klasycznych scenografiach przedstawić go na scenie, a może dodać do niego wątki współczesne, aktualne motywy znane dzieciom z codzienności. Od odpowiedzi na te pytania zależy w dużej mierze powodzenie spektaklu. Jeśli mali widzowie chętnie wejdą w świat opowiadanej historii, z łatwością będą chłonąć wszystkie elementy widowiska. Warto szukać autorów, którzy rozumiejąc prawidła sceny i psychikę dziecka, mogą sami na- pisać scenariusze dla teatrów dziecięcych lub na ich potrzeby dokonywać sprawnych adaptacji znanych utworów. Teksty przeznaczone dla konkretnej grupy wiekowej, uwzględniające jej po- trzeby estetyczne i emocjonalne, poziom rozwoju wyobraźni czy poczucie humoru, najlepiej tra- fią do młodej widowni. Rozwijanie osobowości dziecka przez kreatywną teatralną zabawę opar- tą na ambitnym tekście było i jest przedmiotem zainteresowań wielu pedagogów i twórców6. 5 Zob. tamże. 6 Zob. S. Papée, Drogi i cele teatru szkolnego, Poznań 1930. 9 ZABAWMY SIĘ W TEATR Dość wspomnieć o wyjątkowej działalności Jana Dormana – pedagoga i reżysera – który po II wojnie światowej założył Międzyszkolny Teatr Dziecka (późniejsza nazwa: Teatr Dzieci Zagłębia), gdzie wy- stawiano między innymi Krawca Niteczkę Kornela Makuszyńskiego, Kaczkę i Hamleta oraz Konika na podstawie autorskiego scenariusza Dormana7. Na szczególną uwagę zasługuje też praca Janiny Awgulowej – pedagożki, twórczyni toruńskiego Teatru Lalek „Zaczarowany Świat” skierowanego do przedszkolaków, autorki wielu scenariuszy i scenicznych adaptacji utworów literackich8. Obecnie Wydawnictwo Uniwersytetu Kardynała Stefana Wyszyńskiego przygotowało nową publikację dla teatrów dziecięcych. Pedagogiczne doświadczenie i lata praktyki ze scenami przed- szkolnymi pozwoliły Irenie Baur opracować książkę Zabawmy się w teatr, zbierającą autorskie sce- nariusze, wystawiane z powodzeniem w teatrzykach dziecięcych. Problematyka w nich poruszana bliska jest małym widzom. Który przedszkolak nie identyfikuje się ze stwierdzeniami: „Ten, kto wy- myślił buty na rzepy/ musiał bardzo kochać dzieci!” czy „Moje marzenia nigdy się nie spełniały./ Chcia- łem mieć psa – chomika dostałem./ Chciałem telefon na urodziny,/ to mi klocki Lego rodzice kupili”. Irena Baur pokazuje, jakie są pragnienia przedszkolaków, co mali widzowie i aktorzy lubią robić, co sprawia im trudność, a czego nie rozumieją. Dzięki temu odbiorcy mogą utożsamiać się ze sceniczny- mi bohaterami, a zarazem z niecierpliwością oczekiwać, jak postaci sceniczne poradzą sobie z danym wyzwaniem. 7 Zob. J. Dorman, Zabawa dzieci w teatr, Warszawa 1981; Zob. E. Tomaszewska, Jan Dorman - poeta teatru, Katowice 2010. 8 Zob. J. Awgulowa, Dziecko widzem i aktorem – inscenizacje dla klas przedszkolnych, świetlic, domów dziecka, Warszawa 1979; Zob. J. Awgulowa, W. Świątek, Małe formy sceniczne w pracy przedszkola, Warszawa 1982. 10 WSTĘP Teksty teatralne Baur odwołują do najbardziej znanych bajek, legend, opowieści. By pokazać ich żywotność i aktualność, autorka często przenosi je w obecne realia. Wprowadza do znanych zda- rzeń nowe historie i wątki, delikatnie piętnuje współczesne nawyki dzieci (nadmierne korzystanie z laptopów, komputerów, telewizji, uleganie modom). Scenariusze mają silny aspekt wychowawczy. W każdym z nich w sposób bardziej lub mniej jawny ukryte są wartości, które autorka chce przeka- zać małym dzieciom (np. czy warto zbyt wcześniej zostać dorosłym, czy należy pomagać rodzicom, czy koniecznie trzeba mieć wszystko, co reklamowane jest w telewizji). Są elementem edukacji nie tylko dzieci, ale także rodziców i opiekunów, którym proponuje się zdrowy tryb życia, rezygnowanie z telewizji na korzyść sportu, spacerów i wspólnego spędzania czasu czy konsekwencje w zasadach wychowawczych. Zawarte w książce Zabawmy się w teatr teksty mogą stać się podstawą spektakli wystawia- nych bez specjalnych okoliczności, w każdym momencie roku, jak i w okresie świąt. W Betlejem to współczesne jasełka, których celem jest przekazywanie biblijnej historii, podtrzymywanie tradycji, zapoznawanie z najważniejszymi w naszej kulturze kolędami. Scenariusz ma też dodatkową war- tość. Odgrywany jest tu teatr w teatrze – to babcia opowiada wnukom o wydarzeniach z Betlejem, o narodzinach Bożego Syna w stajence, o odwiedzinach pastuszków i Trzech Króli. Wszystko to sy- multanicznie pokazują na scenie mali aktorzy. Ten sam zabieg zastosowany został w scenariuszu pod tytułem Polemika na temat telewizji. Do rozmowy dwóch dziadków wprowadzane są sceny ukazu- jące pozytywne i negatywne strony oglądania programów telewizyjnych. Teatr w teatrze nie tylko urozmaica obrazy sceniczne, ale nade wszystko uwypukla przedstawiany problem – silniej i wyraźniej wybrzmiewają odgrywane przez dzieci sceny. 11 ZABAWMY SIĘ W TEATR Autorka zawsze stosuje proste, nieskomplikowane rymy, które z jednej strony ułatwią mło- dym wykonawcom opanowanie tekstu, z drugiej zaś strony uczą wydobywania rytmiczności i me- lodii słowa. W Prawdziwej historii Jasia i Małgosi pojawia się stylizacja językowa, która pokazuje przedszkolakom, że mowa ulega zmianom, przeobraża się wraz z czasem. W spektaklach Ireny Baur pojawia się często narrator. To postać, która tłumaczy akcję, nawiązuje bezpośredni kon- takt z młodą publicznością, jest opowiadaczem i pośrednikiem między aktorami i widzami. Ułatwia młodym widzom odbiór treści. Istotą sceny edukacyjnej, o czym przekonywał już sto lat temu Jędrzej Cierniak, pozostaje praca laboratoryjna. Przedstawienie jest tylko następstwem owej pracy, motywacją dla młodych artystów. Najważniejszy w teatrach dzieci i młodzieży jest proces tworzenia, nie gotowy artystyczny efekt, lecz zabawa, nauka i proces myślenia, towarzyszące tworzeniu spektaklu. Okres prób i przygotowań scala grupę, integruje dzieci i wychowawców, staje się przygodą, o której pamięta się w dorosłym życiu. Irena Baur proponuje, by do spektakli przedszkolaków przygotowywać dekoracje malowane lub tekturowe, w których wykonanie powinny włączyć się też dzieci. To scenografia umowna, roz- wijająca wyobraźnię, pokazująca, że teatr posługuje się metonimią i metaforą. W Polemice na temat telewizji, w scenie z Zosią i Zuzią, autorka sugeruje, by malowane dekoracje były dwustronne: po jednej stronie papieru należy przygotować wnętrze przedszkola, po drugiej – pokój w domu Zosi. To samo rozwiązanie stosuje w scenariuszu Przyjaciele Wisły. Baur nie chce, aby teatr stawał się imitacją rzeczywistości, iluzyjnym odzwierciedlaniem realiów, lecz sztuką skrótu i symbolu, w której dużo miejsca zostawia się nieograniczonej imaginacji dziecka. Spektakle teatru dziecięcego mogą 12 WSTĘP z powodzeniem zostać wystawione w najprostszej przestrzeni bez podwyższenia, okotarowania, profesjonalnego oświetlenia. Ma to dużą zaletę. Jeśli młodzi aktorzy nie są oddzieleni od rówieśni- ków kurtyną i rampą, wówczas może zaistnieć silna więź między wykonawcami a publicznością, zdol- na wywołać inny rodzaj odbioru i przeżywania sztuki. Przedstawienia przygotowywane w przedszkolach wspomagają wszechstronny rozwój dziec- ka. Teatr, choć jest sztuką autonomiczną, łączy przecież w nową wypowiedź różne dziedziny sztuki. Poprzez teatr dziecko dostrzega rolę dźwięku, tempa, rytmu, melodii, poznaje barwy, kształty, fak- tury. Odkrywa język ciała, odczytuje mimikę, gest, ruch, które budują różne postaci sceniczne, samo posługuje się idiomami ciała. Co równie ważne, wchodzi w interakcję z grupą, staje się częścią zespo- łu, rozumie, że od jego osobistego przygotowania i zaangażowania zależy powodzenie wszystkich wykonawców. Teatr jest też pierwszą, czasem niezwykle istotną, lekcją w zakresie żywego słowa. Uczy przecież wymowy, podstaw dykcji i artykulacji, roli głosu i intonacji w przekazywaniu emocji. Opanowując tekst, dziecko rozwija pamięć, kształtuje wyobraźnię, poszerza leksykę. Nie trzeba już dzisiaj przekonywać, że teatr wspomaga wszechstronny rozwój osobowości, wy- zwala twórczą ekspresję, pobudza do kreatywnego myślenia, przyczynia się do koncentracji uwagi oraz rozwoju pamięci wzrokowo-słuchowej. Edukacja przez teatr przedszkolny może przynieść wiele korzyści dla integralnego rozwoju dziecka. Powstające coraz liczniej sceny dla najmłodszych widzów grają przedstawienia dla dzieci nawet poniżej pierwszego roku życia. Twórcy teatralni i autorzy sce- nariuszy wykorzystują naturalną chęć i zdolność dzieci do bawienia się „na niby”, do „udawania” i tworzenia własnych historii, kreowania wyimaginowanych bohaterów. Dziecko w sposób naturalny 13 ZABAWMY SIĘ W TEATR chce bawić się w teatr, lubi odgrywać role, przebierać się i udawać kogoś innego, prowadzić wymy- ślone dialogi. Ma intuicyjną zdolność budowania dramatycznego napięcia i konfliktów między boha- terami. Potrafi wykorzystywać w sposób twórczy, oryginalny i niespodziewany proste przedmioty, wskazując na ich potencjał sceniczny. Aktywność twórcza w edukacji przedszkolaków rozwija zarów- no zdolności artystyczne jak i społeczne, staje się też podstawą do późniejszego świadomego obco- wania ze sztuką. Jan Dorman, opowiadając się za modelem teatru zabawy i „kreatywnym dialogiem” między przedszkolem a teatrem, podkreślał, że: „Teatr powinien jedynie inspirować dziecko, a ono będzie miało radość budowania własnego utworu”9. Warto więc pisać dla teatrzyków przedszkol- nych, w których wykonawcami i odbiorcami są dzieci. 9 J. Dorman, http://www.dorman.e-teatr.pl/pedagogika_teatru,manifest.html, strona internetowa Instytutu Teatralnego im. Zbigniewa Raszewskiego, na podstawie materiałów z archiwum im. Jana Dormana w Będzinie, (dostęp: 30.04.2015). 14
Pobierz darmowy fragment (pdf)

Gdzie kupić całą publikację:

Zabawmy się w teatr
Autor:

Opinie na temat publikacji:


Inne popularne pozycje z tej kategorii:


Czytaj również:


Prowadzisz stronę lub blog? Wstaw link do fragmentu tej książki i współpracuj z Cyfroteką: