Cyfroteka.pl

klikaj i czytaj online

Cyfro
Czytomierz
01073 013986 17187853 na godz. na dobę w sumie
Zabezpieczenie dowodów w sprawach o naruszenia praw własności intelektualnej - ebook/pdf
Zabezpieczenie dowodów w sprawach o naruszenia praw własności intelektualnej - ebook/pdf
Autor: Liczba stron: 394
Wydawca: C. H. Beck Język publikacji: polski
ISBN: 978-83-8158-513-2 Data wydania:
Lektor:
Kategoria: ebooki >> prawo i podatki
Porównaj ceny (książka, ebook, audiobook).


Publikacja porusza problem naruszenia prawa własności intelektualnej, który rodzi po stronie uprawnionego prawo do skutecznej ochrony sądowej, czyli prawo do środka procesowego, środka zapewniającego egzekwowanie praw. W szeroki sposób omawia art. 7 dyrektywy Parlamentu Europejskiego i Rady z 29.4.2004 r. powszechniej znanej jako dyrektywa enforcement, który wprowadza środek procesowy zabezpieczenia dowodów. Na podstawie tego przepisu uprawniony z praw własności intelektualnej uzyskał środek procesowy, który umożliwia mu uzyskanie na drodze sądowej dostępu do rzeczowych nośników informacji o faktach naruszeń prawa (środków dowodowych) i tym samym do informacji stanowiących uzasadnienie faktyczne wytaczanego powództwa. Informacje te są w dyspozycji rzekomego naruszyciela. Z uwagi na sposób uzyskania tych informacji o faktach, jak i rodzaj środków dowodowych, które zawierają te informacje, sąd uznaje uzyskane w ten sposób okoliczności faktyczne za fakty ustalone i jednocześnie w zakresie tych ustaleń przyjmuje odpowiedzialność naruszyciela. Tym samym później w chwili rozpoczęcia postępowania cywilnego co do istoty (w przedmiocie naruszonego prawa) ustalenia dokonane na skutek zastosowania instytucji zabezpieczenia dowodów są już dokonane. To po stronie pozwanego w warunkach kontradyktoryjnego postępowania rozpoznawczego istnieje możliwość obalenia wcześniejszych ustaleń. W efekcie zatem zastosowania instytucji zabezpieczenia dowodów z art. 7 dyrektywy enforcement dochodzi do zmiany rozkładu ciężaru dowodu i wprowadzenia warunków do zaistnienia kontradyktoryjnego procesu.

Monografia składa się z 3 rozdziałów. Pierwszy dotyczy określenia celu instytucji zabezpieczenia dowodów w rozumieniu art. 7 dyrektywy enforcement. Omawia zatem najważniejsze orzeczenia TSUE oraz precyzuje czym jest informacja o faktach naruszeń prawa własności intelektualnej. W tym kontekście analizuje również polskie przepisy Kodeksu postępowania cywilnego oraz Prawa własności przemysłowej i Prawa autorskiego. Drugi rozdział określa przedmiot ochrony prawnej instytucji zabezpieczenia dowodów w sprawach o ochronę praw własności intelektualnej. Ostatni rozdział koncentruje się na zabezpieczeniu dowodów jako na środku tymczasowej ochrony prawnej. Rozdział ten wyjaśnia na czym polega ochrona, której udziela omawiana instytucja prawom własności intelektualnej.

Monografię przygotowano z myślą zarówno o praktykach – osobach świadczących profesjonalną pomoc prawną, tj. sędziach, adwokatach, radcach prawnych, jak i teoretykach. Publikacja będzie przydatna również dla aplikantów zawodów prawniczych i studentów prawa oraz dla wszystkich osób zainteresowanych materią ochrony praw własności intelektualnej, którzy chcą pogłębić wiedzę na ten temat.

Znajdź podobne książki Ostatnio czytane w tej kategorii

Darmowy fragment publikacji:

Część I. Specyfika praw własności intelektualnej i ich naruszeń Rozdział I. Prawa własności intelektualnej jako autonomiczne pojęcie UE § 1. Uwagi wprowadzające – sprecyzowanie celu rozważań Instytucja zabezpieczenia dowodów stosowana w sprawach o naruszenia praw własności intelektualnej stanowi istotną część szerszego zagadnienia, ja- kim jest uzyskiwanie informacji o faktach naruszeń praw celem – po pierw- sze – samego poznania naruszeń, a – po drugie – podjęcia decyzji o wytocze- niu powództwa, w tym sformułowania jego podstawy faktycznej. Tym samym jest ona częścią szerokiego zagadnienia, jakim jest dochodzenie ochrony sądo- wej. W każdym przecież przypadku podjęcie decyzji o dochodzeniu ochrony prawnej przed sądem jest konsekwencją posiadania określonej wiedzy o tym, że prawo pewnej osoby zostało naruszone, czy jest zagrożone1. Natomiast sku- teczność tej decyzji zależy od dysponowania pełnymi informacjami o narusze- niach, wiedzą o istnieniu środków dowodowych, na podstawie których można wykazać prawdziwość tych informacji, jak i samą możliwością dostarczenia tych środków do sądu. Powód, dochodząc przed sądem ochrony swojego prawa, powinien wskazać na okoliczności faktyczne uzasadniające zgłaszane roszczenie, jak i przedstawić dowody (określić środki dowodowe), świadczące o prawdziwości tych faktów (art. 187 KPC)2. Jeżeli chodzi o postępowanie cywilne dotyczące naruszeń praw własności intelektualnej, to powód powinien udowodnić istnienie swojego prawa, oko- liczności faktyczne jego naruszeń przez pozwanego, a dochodząc roszczeń pie- 1 Stwierdzenie to nie dotyczy sytuacji, kiedy powód występuje na podstawie art. 189 KPC z powództwem celem ustalenia istnienia lub nieistnienia prawa lub stosunku prawnego, czy też z powództwem kształtującym prawo czy stosunek prawny. 2 M. Rejdak, Wydobycie dowodów od pozwanego, s. 101. 7 Część I. Specyfika praw własności intelektualnej i ich... niężnych – również rozmiar korzyści uzyskanych przez ich naruszyciela bądź powstanie i zakres poniesionej szkody przez powoda3. To jednocześnie ozna- cza, że przed wytoczeniem powództwa powinien znać informacje dotyczące naruszeń jego prawa. Problem jednak powstaje wtedy, gdy po pierwsze, po- trzebne informacje są jedynie znane przeciwnikowi, czyli rzekomemu naru- szycielowi, a po drugie, gdy nie zamierza on z własnej woli udostępnić ich uprawnionemu, co raczej należy uważać za zachowanie powszechne. Trudno jest przecież spodziewać się, że rzekomy naruszyciel wyda potrzebne upraw- nionemu informacje o dokonanych naruszeniach, w tym o ich zakresie. Jest to raczej w praktyce niespotykane, nie oczekuje się, aby rzekomy naruszyciel do- browolnie współpracował z uprawnionym co do zgromadzenia potrzebnego materiału procesowego4. Dlatego uprawniony może w ogóle nie wiedzieć, że jego prawo jest naruszane, lub nie znać skali naruszenia. Z kolei posiadając same przypuszczenia co do naruszeń praw, nie dysponując jednocześnie środ- kami dowodowymi pozwalającymi je udowodnić, wówczas, nawet gdy określi on podstawę faktyczną swojego powództwa, to i tak nie będzie w stanie wyka- zać, że stanowi ona prawdziwe uzasadnienie dla dochodzonego żądania. Za- uważmy, że w każdej sprawie cywilnej po stronie uprawnionego może wystą- pić określony: mniejszy bądź większy deficyt posiadania informacji dotyczą- cych potrzebnych faktów, jednak są też takie sprawy, w których ten brak stał się już cechą charakterystyczną tych spraw. Dotyczy to właśnie postępowania cywilnego w przedmiocie naruszeń praw własności intelektualnej5. Dlatego w pierwszej części rozprawy skupię się na wyjaśnieniu, że docho- dzenie ochrony naruszonych (zagrożonych naruszeniem) praw własności in- telektualnej wymaga odmiennego podejścia w porównaniu do występowania na drogę sądową o ochronę praw, których przedmiotem są prawa majątkowe chroniące interesy uprawnionego ze względu na rzecz. Fakt ten został już dawno dostrzeżony przez doktrynę6. W odniesieniu bowiem do spraw o naru- 3 A. Jakubecki, Dochodzenie roszczeń, s. 313. 4 A. Tomaszek, P. Magnuski, O potrzebie roszczenia o informację, s. 969, przyp. 19. 5 A. Tischner, Odpowiedzialność majątkowa, s. 264; A. Tomaszek, P. Magnuski, O potrzebie roszczenia o informację, s. 967–970; J. Szynkarek, Zabezpieczenie dowodów, s. 17 i n., w odniesie- niu do naruszeń praw autorskich. Zob. również dokładnie na ten temat: Komunikat Komisji do Parlamentu Europejskiego, Rady i Europejskiego Komitetu Ekonomiczno-Społecznego. W dąże- niu do odnowy konsensusu w sprawie egzekwowania praw własności intelektualnej: Plan działa- nia UE, Strasburg, 1.7.2014 r., COM(2014) 392 final, s. 2 i n. 6 M. Sawczuk, O naturze prawnej roszczeń, s. 33 i n. (Autor ten wówczas przyjął, że w sytuacji, kiedy zawiedzie inicjatywa stron, sąd może zarządzić dochodzenie ustalenia faktów lub dowodów a także może dopuścić z urzędu przeprowadzenie dowodów, a wreszcie może zastosować art. 322 8 Rozdział I. Prawa własności intelektualnej jako... szenia praw własności intelektualnej w sposób szczególny aktualizuje się wy- zwanie, aby proces cywilny nie stanowił ochrony potencjalnego pozwanego (naruszyciela praw). Jeżeli bowiem przedmiotem procesu miałoby być po- wództwo sformułowane samodzielnie przez powoda, na podstawie dostępnej mu wiedzy, to wówczas taki proces jest jedynie „procesem nad powództwem”, a nie nad samym prawem podmiotowym. Obowiązujące obecnie w polskim postępowaniu cywilnym koncepcje co do roszczenia procesowego (formal- nego) jako przedmiotu postępowania cywilnego7, implikują stanowisko, że proces cywilny jest zorientowany czysto procesowo, tj. tylko na roszczenie, którego treść i granice zostały już określone przez samego powoda na podsta- wie jemu dostępnych informacji. Proces nie jest wprost zorientowany na prawa podmiotowe i fakty, do których odwołują się normy prawa materialnego8. KPC); R. Skubisz, Prawo z rejestracji znaku towarowego, s. 197; A. Jakubecki, Postępowanie zabez- pieczające, s. 279; J. Szwaja, w: Ustawa o zwalczaniu nieuczciwej konkurencji, 2000, s. 501; P. Ma- gnuski, A. Tomaszek, O potrzebie roszczenia o informację, s. 967 i n.; A. Tomaszek, Dochodzenie roszczeń, s. 27; A. Kołodziej, Roszczenie informacyjne, s. 145; A. Tischner, Odpowiedzialność ma- jątkowa, s. 265 i n.; L. Górnicki, Nieuczciwa konkurencja, s. 110 i n.; P. Grzegorczyk, Jurysdykcja krajowa, s. 74. Obecnie nadal ten problem istnieje wobec spraw o czyny nieuczciwej konkuren- cji, w których, jak podkreślają J. Szwaja i A. Tischner, sytuacja dowodowa pokrzywdzonego jest „częstokroć” trudna. Dotyczy to w szczególności wykazania rozmiaru skutków nieuczciwej kon- kurencji lub liczby tych czynów, co ma szczególne znaczenie dla dochodzenia roszczenia o usu- nięcie skutków niedozwolonych działań. Jeszcze trudniejszym jest udowodnienie wysokości ko- rzyści uzyskanej bezpodstawnie przez sprawcę czynu, a także wykazanie wielkości poniesionych szkód. Zob. J. Szwaja, A. Tischner, w: System PrPryw, t. 15, 2014, s. 615, Nb 76. 7 Na temat przedmiotu postępowania cywilnego: K. Korzan, Postępowanie nieprocesowe, s. 119; tenże, Roszczenie procesowe, s. 185; W. Siedlecki, Przedmiot postępowania cywilnego, s. 151 i n.; Z. Resich, Istota procesu cywilnego, s. 65 i n.; H. Trammer, Następcza bezprzedmiotowość, s. 14; M. Sawczuk, Wznowienie postępowania, s. 20 i n.; W. Broniewicz, Postępowanie cywilne, 1973, s. 177; A. Marciniak, w: W. Broniewicz, A. Marciniak, I. Kunicki, Postępowanie cywilne, s. 220 i n.; R. Flejszar, Zasada dyspozycyjności, s. 87 i n. 8 Analogicznie stanowisko przedstawił bezpośrednio wobec art. 321 KPC K. Piasecki, Orze- kanie ponad żądanie, s. 42. Wspomnę tu, że nie bez przyczyny obecnie w polskiej doktrynie jest szeroko dyskutowane zagadnienie uzyskiwania w sposób nielegalny dowodów na potrzeby postępowania cywilnego. Jeżeli bowiem wobec pewnych obiektywnych potrzeb nie będą obowiązywały normatywne spo- soby uzyskiwania niedostępnych informacji na drodze postępowania cywilnego i dla jego celów, to wówczas otwiera się konieczność prowadzenia rozważań co do dopuszczenia – w pewnych sy- tuacjach – tzw. „dowodów nielegalnych”. Zob. F. Zedler, Dopuszczalność dowodu, s. 533–541; E. Wengerek, Korzystanie w postępowaniu cywilnym, s. 37–40; K. Knoppek, w: System Prawa Pro- cesowego Cywilnego, s. 108 i n.; A. Skorupka, Dopuszczalność dowodu sprzecznego z prawem; M. Krakowiak, Potajemne nagranie na taśmę, s. 1250; K. Gajda-Roszczynialska, Ograniczenia do- puszczalności dowodów nielegalnych, s. 393. 9 Część I. Specyfika praw własności intelektualnej i ich... Instytucja natomiast zabezpieczenia dowodów w sprawach o naruszenia praw własności intelektualnej, która jest przedmiotem tej rozprawy, musi być skoncentrowana bezpośrednio na udzielaniu ochrony samym prawom pod- miotowym, a nie na roszczeniu procesowemu, którego treść jest samodziel- nie formułowana przez powoda. Tym samym, aby w tych sprawach rzeczywi- ście doszło do udzielenia ochrony sądowej, uprawniony powinien mieć pro- cesowe możliwości, aby uzyskać informacje bezpośrednio dotyczące naruszeń jego prawa podmiotowego9. Jeżeli nie będzie posiadał tych informacji, to wów- czas proces będzie dotyczył roszczenia procesowego (formalnego), rozumia- nego tylko jako rzeczywistość (okrojona), którą samodzielnie mógł poznać i przedstawić w pozwie powód. W odniesieniu do dochodzenia ochrony na- ruszonych praw własności intelektualnej na pierwszym miejscu powinno za- tem stać samo prawo podmiotowe, a za nim powinna podążać właściwa dla tego właśnie prawa regulacja w przedmiocie postępowania cywilnego10. System prawny powinien zatem gwarantować właściwe narzędzia, które umożliwiają zdobycie informacji przez uprawnionego celem sformułowania powództwa, a następnie jego udowodnienia, gdyż wobec charakteru naruszeń tych praw – z przyczyn obiektywnych – uzyskanie tych informacji samodzielne przez uprawnionego jest niemożliwe11. Stąd można sądzić już, że zagadnienia dotyczące ochrony naruszonych praw własności intelektualnej rzutują na zmianę podejścia do funkcji dowo- dów i postępowania dowodowego w postępowaniu cywilnym, która w przy- padku naruszeń tych praw musi polegać również na zagwarantowaniu upraw- nionemu możliwości poznania informacji o faktach. Obowiązującą obecnie funkcją postępowania dowodowego w obszarze polskiego Kodeksu postępo- wania cywilnego jest jedynie rekonstrukcja stanu faktycznego (funkcja episte- mologiczna), który miał miejsce w przeszłości i o którym wiedzę posiada już ta strona procesu, która powołuje się na fakty, które stanowią przedmiot usta- leń12. 9 M. Haedicke, Informationsbefugnisse des Schutzinhabers, s. 24; A. Tischner, Odpowiedzial- ność majątkowa, s. 265 i n. 10 Zob. też M. Sawczuk, O naturze prawnej roszczeń, s. 39. 11 Sąd Rzeszy w orzeczeniu z 11.3.1927 r., I 105/26, podkreślił, że porządek prawny powinien wyposażyć uprawnionego do odszkodowania w narzędzia umożliwiające mu dochodzenie swo- ich praw – zob. orzeczenie w sprawie Ruhnkesche Sanoskopgläser, GRUR 1927, s. 484 – podaję za: A. Tischner, Odpowiedzialność majątkowa, s. 266; zob. również J. Marcinkowska, Roszczenie informacyjne, s. 95. 12 Na temat funkcji postępowania dowodowego zob.: M. Waligórski, Polskie prawo procesowe cywilne, 1947, s. 2; K. Knoppek, w: System Prawa Procesowego Cywilnego, s. 36 i n.; W. Broniewicz, 10 Rozdział I. Prawa własności intelektualnej jako... W przypadku spraw z obszaru tzw. klasycznego prawa cywilnego zasad- niczo poszkodowany naruszeniem prawa posiada informacje o tym, że miało ono miejsce, gdyż samodzielnie może dowiedzieć się o tym naruszeniu, po- znając również jego zakres. Może on również przeprowadzić w postępowaniu sądowym dowodzenie na podstawie dostępnych jemu środków dowodowych. W przypadku natomiast naruszeń praw własności intelektualnej poszkodo- wany wielokrotnie nie wie, że jego prawo naruszono, lub jego wiedza może być niepełna. Najlepszym bowiem źródłem tej wiedzy jest sam naruszyciel13. Wła- śnie ta potrzeba, i konieczność zdobycia informacji o okolicznościach faktycz- nych naruszeń prawa, charakteryzuje wszelkie naruszenia tych praw, chociaż jej intensywność, uzasadnienie i natężenie może być zróżnicowane w zależno- ści od rodzaju naruszonego prawa. Wskazuje się, że szczególne trudności w uzyskaniu dostępu do informacji o faktach naruszenia dotyczą prawa patentowego, prawa autorskiego, a zwłasz- cza oprogramowania komputerowego, a także naruszeń prawa do znaku towa- rowego14. Do tego obecnie dochodzą dodatkowe trudności w przypadku na- ruszeń, z którymi związane są dowody cyfrowe, kiedy to dodatkowo pojawia się również nowe postrzeganie samego nośnika dobra niematerialnego (cor- pus mechanicum). Jak podkreśla Komisja Europejska, gromadzenie, przedsta- wianie i zabezpieczanie dowodów naruszeń popełnionych w Internecie może stanowić poważne wyzwanie. Jak bowiem zauważa, właśnie dowód cyfrowy może być szczególnie trudny do zabezpieczenia15. W przypadku dochodzenia ochrony z tytułu patentu trudności w sądowym dochodzeniu ochrony tego prawa polegają na niemożliwości udowodnienia samego naruszenia prawa. Oczywiście dostęp do niektórych przedmiotów materialnych jest niczym nie- ograniczony i mogą być one bezproblemowo przedłożone jako dowód rze- czowy w postępowaniu o naruszenie prawa; dotyczy to tych wszystkich rzeczy, które znajdują się w obrocie. Natomiast trudności pojawiają się wobec tych przedmiotów, które znajdują się w wyłącznej dyspozycji naruszyciela praw, O środkach dowodowych, s. 3 i n.; E. Wengerek, Korzystanie w postępowaniu cywilnym, s. 33 i n.; H. Dolecki, Ciężar dowodu w polskim procesie cywilnym; tenże, Ciężar dowodu a obowiązek przedstawienia dowodów, s. 93 i n.; T. Ereciński, w: Kodeks postępowania cywilnego, s. 271 i n.; P. Rylski, Zasady postępowania dowodowego, s. 121 i n.; S. Hanausek, Problematyka ciężaru do- wodu, s. 91 i n.; M. Rejdak, w: Kodeks postępowania cywilnego, s. 1074. 13 A. Kołodziej, Roszczenie informacyjne, s. 148; A. Tomaszek, P. Magnuski, O potrzebie rosz- czenia o informację, s. 967–970. 14 P. Treichel, Die französische saisie-contrefaçon, s. 690–703; A. Tischner, Odpowiedzialność majątkowa, s. 266. 15 Komunikat Komisji z 29.11.2017 r., s. 13. 11 Część I. Specyfika praw własności intelektualnej i ich... przykładowo dotyczyć to będzie urządzeń znajdujących się w posiadaniu na- ruszyciela, zwłaszcza wtedy gdy naruszenie patentu polega na stosowaniu spo- sobu będącego przedmiotem wynalazku. Te zatem środki dowodowe, jeżeli nie zostaną udostępnione uprawnionemu, to nie ma on samodzielnej możliwości wglądu w te produkty, w dokumentację techniczną czy też nawet tylko ocznego poznania określonego produktu (np. maszyny)16. Dlatego często w sytuacjach, w których występują te obiektywne prze- szkody, uprawniony ogranicza dochodzenie ochrony swoich praw do powódz- twa o zaniechanie naruszeń17. Wówczas nie musi on udowadniać ani winy, ani wysokości szkody18. Bądź w ogóle rezygnuje z dochodzenia ochrony prawnej przed sądem19, a wtedy prawa podmiotowe własności intelektualnej stają się jedynie martwą literą, zapisaną potencjalną możliwością, a nie konkretnym uprawnieniem, które podlega egzekwowaniu20. Efektywność realizacji praw własności intelektualnej zależy zatem od tego, czy osoba, której prawa zostały naruszone, ma możliwość uzyskania informacji o naruszeniach prawa, odpo- wiedniego wyjaśnienia oraz udowodnienia okoliczności faktycznych naruszeń jej prawa, co wynika z uprzedniego dostępu do tych informacji. Ponadto wszelkie istniejące obiektywne przeszkody w zdobyciu dostępu do istniejących środków dowodowych egzemplifikujących obraz naruszeń praw własności intelektualnej prowadzą do przegrania przez uprawnionego pro- cesu. Brak bowiem wiedzy o okolicznościach faktycznych naruszeń prawa i tym samym brak dostępu do środków dowodowych, pozwalających wyka- zać przed sądem wymagane okoliczności faktyczne, prowadzi do oddalenia powództwa uprawnionego21. Wówczas mamy do czynienia z sytuacją, kiedy strona przegrywa proces, nie dlatego, że „prawo obiektywnie za nią nie prze- mawiało, lecz z braku dowodów, które by za nią przemawiały”22. Tym samym, patrząc na ten problem głębiej, właśnie ta sytuacja stanowi o istnieniu obniżo- 16 P. Treichel, Die französische saisie-contrefaçon, s. 690–703; A. Tischner, Odpowiedzialność 17 A. Tischner, Odpowiedzialność majątkowa, s. 116; P. Magnuski, A. Tomaszek, O potrzebie majątkowa, s. 266. roszczenia o informację, s. 967. 18 P. Grzegorczyk, Jurysdykcja krajowa, s. 74. 19 J. Szynkarek, Zabezpieczenie dowodów, s. 18. 20 A. Kołodziej, Roszczenie informacyjne, s. 145. 21 M.R. McGuire, Beweismittelvorlage, s. 15, 21; J. Schneider, Die EU-Enforcementrichtlinie 2004/48/EG, s. 201; R. Skubisz, Roszczenie o udzielenie informacji w prawie własności przemysło- wej, s. 2535. 22 Tak w odniesieniu do sytuacji istniejących trudności dowodowych w postępowaniu cywil- nym: S. Ehrlich, J. Gliklich, Onus probandi, s. 590. 12 Rozdział I. Prawa własności intelektualnej jako... nej skuteczności ochrony praw własności intelektualne oraz o pomniejszeniu ich efektywności w realizacji celów ogólnospołecznych23. § 2. Różnorodność używanych pojęć: własność intelektualna, prawa własności intelektualnej, prawo własności intelektualnej, prawa na dobrach niematerialnych I. Różnorodność znaczeniowa pojęć Wyjściowym punktem do bliższego poznania genezy potrzeb odmiennego podejścia do przedmiotu postępowania cywilnego w sprawach o naruszenia praw własności intelektualnej jest poznanie charakteru praw własności inte- lektualnej, co z kolei powinno zostać poprzedzone wyjaśnieniem samego poję- cia praw własności intelektualnej, skoro omawiana w tej pracy instytucja dedy- kowana jest naruszeniom tychże praw. Chcę jednak zaznaczyć, że rozprawa ta jest skoncentrowana na zagadnieniach dotyczących celu oraz funkcji zabezpie- czenia dowodów i nie pretenduje ona do prowadzenia pogłębionych rozważań w odniesieniu do materialnoprawnych zagadnień dotyczących praw własności intelektualnej. Kwestie te zostaną jedynie poruszone w zakresie niezbędnym, podyktowanym wiodącym zagadnieniem tej rozprawy. Zacznijmy zatem od faktu, że w polskiej doktrynie używa się różnych pojęć. Mowa jest bowiem o własności intelektualnej, prawach własności intelektual- nej, prawie własności intelektualnej, a także o prawach na dobrach niemate- rialnych. Dodatkowo każde z tych określeń może występować w różnych zna- czeniach24. Jeżeli chodzi o pojęcie własności intelektualnej, to może ono doty- 23 A. Tischner, Odpowiedzialność majątkowa, s. 264. 24 Na temat pojęć: własności intelektualnej, praw własności intelektualnej, prawa własno- ści intelektualnej oraz praw na dobrach niematerialnych zob.: R. Skubisz, Prawo z rejestracji znaku towarowego, s. 252; tenże, Prawo własności przemysłowej, s. 4–5; tenże, Własność przemy- słowa w systemie prawa, s. 25–27 oraz 30–32; tenże, w: System PrPryw, t. 14A, 2017, s. 70–101, Nb 124−187; M. Poźniak-Niedzielska, Dobra niematerialne, s. 14 i n.; taż, Ewolucja prawa własno- ści intelektualnej, s. 5; J. Szwaja, Recenzja pracy A. Trollera, Immaterialgüterrecht, s. 119; A. Ja- kubecki, Postępowanie zabezpieczające, s. 21–43; P. Podrecki, Środki ochrony, s. 23; P. Kostański, w: Prawo własności przemysłowej, s. 5–6; D. Miąsik, w: Karta Praw Podstawowych, s. 648–652; 13 Część I. Specyfika praw własności intelektualnej i ich... czyć zestawu praw podmiotowych wyszczególnionych z uwagi na wyjątkowy charakter ich przedmiotu. Wówczas jest mowa o prawach własności intelektu- alnej i przykładowo mówi się o patencie, prawie ochronnym na wzór użytkowy czy też prawie z rejestracji topografii układu scalonego. Może również chodzić o przedmiot samych praw, czyli przykładowo o wynalazki, wzory użytkowe, znaki towarowe i topografie układów scalonych25. Z kolei inne określenie – „prawo własności intelektualnej” – może stanowić nazwę dla zespołu norm prawnych regulujących tę dziedzinę stosunków prawnych. Wówczas chodzi o prawo jako jeden z działów prawa cywilnego26. Jednak posługiwanie się okre- śleniem „prawo własności intelektualnej” może również oznaczać, że chodzi o konkretne prawo podmiotowe. Wówczas ma miejsce analogiczna sytuacja do tej występującej w dziedzinie prawa rzeczowego, gdzie również jego zasad- nicze pojęcie „prawo rzeczowe” funkcjonuje zarówno jako nazwa prawa pod- miotowego, którego przedmiotem jest rzecz, jak i jako nazwa jednego z kla- sycznych działów prawa cywilnego27. II. Pojęcie własności intelektualnej To pojęcie własności intelektualnej jest terminem zasadniczym i jednocze- śnie ma ono światowy zasięg, gdyż jest terminem konwencyjnym. Jego nor- matywnym źródłem nie są nasze rodzime przepisy prawne, a po raz pierwszy zostało ono użyte w Konwencji o ustanowieniu Światowej Organizacji Wła- sności Intelektualnej, podpisanej w Sztokholmie 20.3.1967 r. (ang. World In- tellectual Property Organization – WIPO; franc. Organisation Mondiale de la Propriété Intelectuelle – OMPI); WIPO jest wyspecjalizowaną agendą ONZ28. Uchwalenie tej konwencji i wprowadzenie pojęcia własności intelektualnej do- prowadziło do tego, że zastąpiono wcześniej używany termin „dobro niemate- rialne” właśnie pojęciem własności intelektualnej. Jednocześnie istotne jest to, że w ujęciu tego aktu prawnego przywołany termin wskazuje, że chodzi o do- M. Załucki, Europejskie prawo znaków towarowych, s. 14; M. Czajkowska-Dąbrowska, Własność czy własności (intelektualne)?, s. 45–53; A. Niewęgłowski, Wyniki prac badawczych, s. 123 i n. 25 Zwrócił na to uwagę A. Jakubecki, Postępowanie zabezpieczające, s. 23. 26 Z. Radwański, Prawo cywilne, 2005, s. 15; A. Wolter, J. Ignatowicz, K. Stefaniuk, Prawo cy- wilne, s. 30; M. Poźniak-Niedzielska, Kodeks cywilny a prawo na dobrach niematerialnych, s. 241. 27 P. Grzegorczyk, Jurysdykcja krajowa, s. 32. 28 Konwencja obwiązuje w Polsce od 24.3.1975 r. 14 Rozdział I. Prawa własności intelektualnej jako... bra, które stanowią samoistne przedmioty intelektualne, do których przysłu- gują wyłączne i bezwzględne prawa podmiotowe29. Zauważono również, że zakres przedmiotowy tego dość nowego pojęcia własności intelektualnej obejmuje już wiekowe jego desygnaty, czyli „własność literacką i artystyczną” oraz „własność przemysłową”. Jednocześnie konwen- cyjny termin własności intelektualnej znacznie wykracza poza te klasyczne określenia. Pamiętać bowiem trzeba o jego genezie. Chodziło o prawodawczą reakcję na istniejącą już wówczas potrzebę stworzenia w miarę ogólnego po- jęcia, aby obejmowało ono swoim zakresem przedmiotowym również nowe kategorie dóbr niematerialnych, które wyrastały ponad tradycyjne określenia własności literackiej i artystycznej oraz własności przemysłowej. Zauważmy bowiem, że klasyczne pojęcia pochodziły jeszcze z konwencji berneńskiej z 1886 r. o własności literackiej i artystycznej30 oraz z konwencji paryskiej z 1883 r. o ochronie własności przemysłowej31. Dlatego też określenie własno- ści intelektualnej, o którym mowa w konwencji o WIPO, miało objąć swoim zakresem wszelkiego rodzaju dobra, jakie powstają na skutek podejmowanej przez człowieka działalności w dziedzinie przemysłu, sztuki, kultury, nauki, a także ochronę przed nieuczciwą konkurencją32. Ponadto – co trzeba podkre- ślić – w konwencji o WIPO przez własność intelektualną rozumiano prawa podmiotowe (ang. rights) do wymienionych w tym akcie dóbr niematerialnych (art. 2 pkt viii)33. Określenie „własność literacka i artystyczna” nie tylko jest klasycznym ter- minem, ale wręcz najstarszym pojęciem tego obszaru prawa, wywodzącym się również z wiekowej już jego dziedziny, czyli z prawa autorskiego. Norma- tywny bowiem rodowód tego określenia sięga jeszcze pierwszych aktów praw- nych, uchwalonych we Francji w ustawie z 13/19.1.1791 r. o przedstawieniach, chroniącej prawa autorów dzieł dramatycznych oraz kompozytorów, a także w ustawie z 19.7.1793 r. – prawo autorskie, o ochronie dzieł literatury, mu- alnej, s. 5. 29 A. Kopff, Prawo cywilne, s. 5; M. Poźniak-Niedzielska, Ewolucja prawa własności intelektu- 30 Zob. J. Barta, R. Markiewicz, A. Matlak, w: System PrPryw, t. 13, 2017, s. 1151, Nb 6; L. Gór- nicki, Rozwój idei praw autorskich, s. 776 i n. 31 Zob. R. Skubisz, w: System PrPryw, t. 14A, 2017, s. 41 i n., Nb 55–67. 32 Jednocześnie zauważyć trzeba, że zwalczanie nieuczciwej konkurencji było już wcześniej objęte regulacją konwencji paryskiej – zob. M. Poźniak-Niedzielska, Ewolucja prawa własności intelektualnej, s. 7. 33 Zob. P. Podrecki, Środki ochrony, s. 24. 15 Część I. Specyfika praw własności intelektualnej i ich... zyki i sztuki34. Ustawy te – jak podkreśla S. Grzybowski – „stanowią spadek po Wielkiej Rewolucji Francuskiej”. Traktowały one osiągnięcia literackie i arty- styczne jako własność duchową – „najświętszą z własności”, która jest natu- ralnym prawem autora, i w konsekwencji względem „dóbr niematerialnych” użyto pojęcia własności35. Wówczas nie tylko dostrzeżono sam fakt istnienia dóbr niematerialnych, ale również to, że pomiędzy tymi dobrami a rzeczami materialnymi występują istotne różnice. Twórcom dóbr niematerialnych – jak podkreśla S. Grzybowski – przyznano „przez cały czas ich życia wyłączne prawo na obszarze Republiki do sprzedawania swych dzieł, oddawania ich do sprzedaży, rozprowadzania ich i całkowitego lub częściowego innym osobom tego prawa własności”. Ten też czas jest postrzegany jako okres zakończenia procesu powstawania samej myśli i genezy prawa autorskiego i jednocześnie stał się początkiem „etapu zmierzającego do nowoczesności”36. Później tak pojmowane pojęcie dzieł li- terackich i artystycznych użyte zostało w konwencji berneńskiej z 1886 r., która z kolei była zalążkiem ponadnarodowego ustawodawstwa w tej dziedzi- nie prawa37. Konwencja berneńska dotyczy „wszelkich dzieł literackich, na- ukowych i artystycznych” (art. 2 ust. 1)38. Jak przyjmuje, „dzieła literackie i ar- tystyczne” obejmują wszelkie utwory literackie, naukowe i artystyczne, bez względu na sposób lub formę ich wyrażania i inne dzieła tego samego rodzaju, dzieła dramatyczne lub dramatyczno-muzyczne, dzieła choreograficzne i pan- tonimy, których układ sceniczny został ustalony na piśmie lub w inny sposób; utwory muzyczne ze słowami lub bez słów; utwory rysunkowe, malarskie, ar- chitektoniczne, rzeźby, utwory rytownicze i litograficzne; ilustracje, mapy geo- graficzne; plany, szkice i wyroby plastyczne, dotyczące geografii, topografii, ar- chitektury lub nauk. W kolejnych aktach prawnych kontynuowano to ujęcie39. Reasumując, określenie własności intelektualnej pochodzące z 1967 r. obej- muje prawa, które odnoszą się do dzieł literackich, artystycznych i naukowych, interpretacji artystów interpretatorów oraz wykonań artystów wykonawców do fonogramów i do programów radiowych i telewizyjnych, wynalazków 34 M. Poźniak-Niedzielska, Własność intelektualna, s. 113; L. Górnicki, Rozwój idei praw au- torskich, s. 765; M. Poźniak-Niedzielska, Ewolucja prawa własności intelektualnej, s. 7. 35 S. Grzybowski, w: System PrPryw, t. 13, 2017, s. 4. 36 S. Grzybowski, w: System PrPryw, t. 13, 2017, s. 5 oraz podana tam w przyp. 10 literatura. 37 J. Błeszyński, Konwencja berneńska, s. 15. 38 J. Barta, R. Markiewicz, A. Matlak, w: System PrPryw, t. 13, 2017, s. 1150–1152, Nb 5–6. 39 S. Grzybowski, w: S. Grzybowski, A. Kopff, J. Szwaja, S. Włodyka, Zagadnienia prawa wyna- lazczego, s. 48. 16 Rozdział I. Prawa własności intelektualnej jako... we wszystkich dziedzinach działalności ludzkiej, odkryć naukowych, wzorów przemysłowych, znaków towarowych i usługowych, jak również prawa do nazw handlowych i oznaczeń handlowych, a także ochronę przed nieuczciwą konkurencją. Ponadto pojęcie to ma dotyczyć wszelkich innych praw z dzie- dziny przemysłowej, naukowej, literackiej i artystycznej (art. 2 pkt viii kon- wencji o WIPO). Ponadto stanowi ono synonim określenia „praw własności intelektualnej”, czyli praw podmiotowych do określonych w konwencji dóbr niematerialnych. III. Pojęcie własności przemysłowej 1. Pojęcie własności przemysłowej w ujęciu konwencji paryskiej z 1883 r. o ochronie własności przemysłowej Jeżeli chodzi o drugie pojęcie, użyte w konwencji o WIPO, czyli „wła- sność przemysłowa”, to ma ono swój normatywny rodowód w konwencji pa- ryskiej z 1883 r. o ochronie własności przemysłowej40. Ponadto tego poję- cia użyto w nazwie organizacji, do której należą państwa-sygnatariusze kon- wencji paryskiej (art. 1 ust. 1 konwencji) – Międzynarodowe Stowarzyszenie Prawa Własności Przemysłowej41. Konwencja paryska, obok porozumienia TRIPS, jest nadal najważniejszym aktem prawa międzynarodowego w dziedzi- nie własności przemysłowej, chociaż jej członkiem nie jest UE, co ma – jak zauważa R. Skubisz – istotne znaczenie dla stosowania prawa europejskiego. Niektóre jednak przepisy wtórnego prawa europejskiego odsyłają do postano- wień konwencji paryskiej42. Tak jest również w przypadku dyrektywy 2004/48/ WE w sprawie egzekwowania praw własności intelektualnej (motyw 6), stano- wiącej dla tej pracy główny normatywny punkt odniesienia. W konwencji paryskiej pojęcie własności przemysłowej uzyskało najszer- sze znaczenie (art. 1 ust. 3 konwencji). Dotyczy ono bowiem nie tylko prze- mysłu i handlu w ścisłym znaczeniu, ale również produktów naturalnych lub wytwarzanych, np.: win, nasion, liści tytoniu, owoców, zwierząt, minerałów, wód mineralnych, piwa, kwiatów, mąki. Do desygnatów tego terminu należą zatem wynalazki, wzory użytkowe, wzory przemysłowe, znaki towarowe, znaki usługowe, ale również nazwy handlowe, oznaczenia i nazwy pochodzenia oraz zwalczanie nieuczciwej konkurencji. Nie wchodzą jednak w jego zakres pod- 40 R. Skubisz, w: System PrPryw, t. 14A, 2017, s. 70, Nb 124. 41 Ibidem. 42 R. Skubisz, w: System PrPryw, t. 14A, 2017, s. 41, Nb 55. 17 Część I. Specyfika praw własności intelektualnej i ich... miotowe prawa autorskie i prawa pokrewne. Ponadto w konwencji paryskiej pojęcie własności przemysłowej jest terminem, który nie tylko oznacza intelek- tualne przedmioty stosunków cywilnoprawnych, ale określa same prawa pod- miotowe do tych przedmiotów. Co świadczy o tym, że konwencja paryska nie odróżniała przedmiotu prawa od samego prawa. Tan fakt jest postrzegany jed- nocześnie jako charakterystyczna cecha ówczesnej francuskiej doktryny43. 2. Pojęcie własności przemysłowej w ujęciu TSUE Współczesne już znaczenie terminu „własność przemysłowa” jest wyzna- czane orzecznictwem TSUE (na podstawie art. 36 TFUE), który wypracował jego autonomiczne unijne znaczenie44. Przede wszystkim stanowi ono syno- nim praw podmiotowych do przedmiotów niematerialnych. Zakres tego ter- minu obejmuje: patenty, prawa z rejestracji wzorów przemysłowych, prawa z rejestracji znaków towarowych i prawa do znaków towarowych powszech- nie znanych, prawa do nazw handlowych oraz prawa do nazw pochodzenia i oznaczeń geograficznych, a także prawa do odmian roślin. Ponadto – w prze- ciwieństwie do konwencji paryskiej – TSUE zakresem pojęcia własności prze- mysłowej objął również prawa autorskie i prawa pokrewne. Jednocześnie jed- nak zawęził to pojęcie, gdyż wyłączył z niego prawo o zwalczaniu nieuczciwej konkurencji. Nie odtworzył zatem ujęcia tego terminu przyjętego wcześniej w konwencji paryskiej (art. 1 ust. 2). Trybunał przydał zatem pojęciu własno- ści przemysłowej znaczenie terminu własności intelektualnej – w jego współ- czesnym ujęciu, z wyłączeniem jednak prawa o zwalczaniu nieuczciwej kon- kurencji. W świetle powyższego przyjmuje się, że pojęcie własności przemy- słowej obejmuje prawa podmiotowe dotyczące dóbr intelektualnych45. § 3. Pojęcie praw własności intelektualnej użyte w porozumieniu TRIPS Innym aktem prawnym o światowym zasięgu jest porozumienie TRIPS. Jest to regulacja, która dokonała rewolucji w obszarze międzynarodowej 43 R. Skubisz, w: System PrPryw, t. 14A, 2017, s. 41–42, Nb 56. 44 R. Skubisz, w: System PrPryw, t. 14A, 2017, s. 48–49, Nb 74. 45 R. Skubisz, w: System PrPryw, t. 14A, 2017, s. 49, Nb 74 oraz podane tam orzecznictwo TSUE. 18 Rozdział I. Prawa własności intelektualnej jako... ochrony praw własności intelektualnej46. Podkreślmy zatem dwie okoliczno- ści. Po pierwsze, użyty w porozumieniu TRIPS termin jest już łączony bezpo- średnio z pojęciem praw. Nie mówi się tam bowiem o własności intelektualnej, ale o prawach własności intelektualnej, i chodzi o prawa podmiotowe do dóbr niematerialnych47. Stanowi ono zatem zbiorcze określenie zespołu praw pod- miotowych, dotyczących dóbr niematerialnych, o których jest mowa w samym porozumieniu TRIPS (akapit 4 preambuły). Po drugie, akt ten wprowadził sze- roki katalog tychże praw. Kwalifikuje bowiem prawa własności intelektualnej jako: prawa autorskie i pokrewne, znaki towarowe, oznaczenia geograficzne, wzory przemysłowe, patenty, wzory masek (topografie) układów scalonych, a także informacje nieujawnione (art. 1 ust. 2). Ponadto, katalog praw jest otwarty. Inne zatem prawa mogą zostać również objęte pojęciem praw wła- sności intelektualnej48. Należy zatem przyjąć, że porozumienie TRIPS przesądziło, iż co najmniej wymienione w nim expressis verbis dobra niematerialne stanowią własność in- telektualną, czyli przedmiot praw własności intelektualnej49. Przystąpienie na- tomiast Rzeczypospolitej Polskiej 1.1.2000 r. do porozumienia TRIPS sprawia, że użyte w nim pojęcie praw własności intelektualnej ma także w Polsce status pojęcia języka prawnego. Dodać tu jednak trzeba, że po raz pierwszy termin „własność intelektualna”, oznaczający prawa własności intelektualnej, stał się w naszym kraju pojęciem normatywnym już w 1975 r., kiedy to w stosunku do Polski weszła w życie konwencja o WIPO z 1967 r., o której była mowa. § 4. Europejskie pojęcie własności intelektualnej I. Stanowisko KE wobec pojęcia własności intelektualnej Dla instytucji zabezpieczenia dowodów dedykowanej sprawom o naru- szenia praw własności intelektualnej zdecydowanie pierwszorzędne znacze- nie ma to, jaki sens nadaje pojęciu praw własności intelektualnej sama dyrek- tywa 2004/48/WE. Podkreślmy zatem, że ten akt – podobnie jak porozumienie 46 M. Czajkowska-Dąbrowska, w: System PrPryw, t. 13, 2017, s. 1183, Nb 63. 47 M. du Vall, Prawo patentowe, s. 102. 48 R. Skubisz, w: System PrPryw, t. 14A, 2017, s. 46, Nb 86; wyr. TSWE z 16.6.1998 r., C-53/96, Hermés International (société en commandite par actions) v. FHT Marketing Choice BV, ECLI:EU:C:1998:292; zob. D. Miąsik, w: Własność przemysłowa, s. 54 i n. 49 R. Skubisz, w: System PrPryw, t. 14A, 2017, s. 72, Nb 128. 19 Część I. Specyfika praw własności intelektualnej i ich... TRIPS – przedmiotem swojej regulacji uczynił verba legis prawa własności in- telektualnej. Wprawdzie dyrektywa ta nie wylicza dóbr, które uważa za objęte własnością intelektualną, jednak przyjmuje, że określenie praw własności in- telektualnej obejmuje swoim zakresem prawa własności przemysłowej (art. 1). Jednocześnie zakres jej zastosowania powinien być najszerszy – tak aby ob- jął wszystkie prawa własności intelektualnej, których dotyczą zarówno regu- lacje przepisów unijnych, jak i wewnętrznych danego kraju członkowskiego. Dlatego też Komisja Europejska w oświadczeniu wydanym bezpośrednio wo- bec zakresu przedmiotowego dyrektywy 2004/48/WE przyjmuje, że w jej art. 2 przez pojęcie praw własności intelektualnej rozumie co najmniej następujące prawa: prawa autorskie i prawa pokrewne, prawa sui generis twórcy baz da- nych, prawa twórcy topografii produktów półprzewodnikowych, prawa zna- ków towarowych, prawa do wzorów przemysłowych, prawa z patentu, włącz- nie z prawami wynikającymi z dodatkowych świadectw ochronnych, prawo do oznaczeń geograficznych, prawa ze wzoru użytkowego, prawa wynikające z systemu ochrony odmian roślin oraz prawa do nazw handlowych, jeżeli są chronione jako prawa wyłączne w danym prawie krajowym. Podkreślmy, że to wyjaśnienie Komisji zostało przygotowane na podstawie dotychczasowego sta- nowiska samego TSUE, przyjmującego że własność przemysłowa i handlowa nie obejmuje prawa o zwalczaniu nieuczciwej konkurencji50. To zatem wobec instytucji zabezpieczenia dowodów, stosowanej w spra- wach o naruszenia praw własności intelektualnej, której źródłem jest art. 7 dy- rektywy 2004/48/WE, nie prawo krajowe może decydować o tym, kiedy okre- ślone prawa mają status praw własności intelektualnej, ale przesądza o tym treść prawa europejskiego51. Jednocześnie dodam, że – zgodnie z motywem 13 dyrektywy 2004/48/WE – państwa członkowskie mogą do wewnętrznych celów rozszerzyć zakres za- stosowania tej dyrektywy i objąć pojęciem praw własności intelektualnej rów- nież „działania o charakterze nieuczciwej konkurencji”52. Nie jest to jednak ich obowiązek53. 50 Oświadczenie Komisji z 13.4.2005 r. dotyczące art. 2 dyrektywy 2004/48/WE Parlamentu Europejskiego i Rady w sprawie egzekwowania praw własności intelektualnej (2005/295/WE) (Dz.Urz. UE L Nr 94, s. 37). Na oświadczenie z 2005 r. powołuje się ponownie Komisja w swoim Komunikacie z 29.11.2017 r., s. 14. Zob. R. Skubisz, w: System PrPryw, t. 14A, 2017, s. 72, Nb 129 oraz podane tam orzecznictwo. 51 Wyr. TSUE z 9.2.2012 r., C-277/10, Martin Luksan v. Petrus van der Let, ECLI:EU:C:2012:65. 52 W odniesieniu do wszelkich działań o charakterze nieuczciwej konkurencji regulowanych w prawie krajowym i nieobjętych zakresem dyrektywy w sprawie tajemnic przedsiębiorstwa, za- 20 Rozdział I. Prawa własności intelektualnej jako... II. Własność intelektualna w ujęciu art. 17 ust. 2 KPP Dotychczasowe ustalenia nie byłyby pełne, gdybyśmy nie uwzględnili faktu, że europejskie pojęcie praw własności intelektualnej jest wyznaczane stosowanie mają przepisy dyrektywy 2004/48/WE jedynie wtedy, gdy dane państwo członkowskie zdecyduje się rozszerzyć zakres jej zastosowania na szczeblu krajowym (zob. Komunikat Komisji z 29.11.2017 r., s. 14). Co się tyczy prawa polskiego, to omawiane w tej pracy środki prawne nie zo- stały wprowadzone do przepisów prawa o zwalczaniu nieuczciwej konkurencji. Zdaniem J. Szwaji oraz A. Tischner jest to niewłaściwe, gdyż w procesach o czyny nieuczciwej konkurencji sytuacja dowodowa pokrzywdzonego jest „częstokroć” trudna. Dotyczy to, jak podkreślają, zwłaszcza wy- kazania rozmiaru skutków czynu nieuczciwej konkurencji lub liczby tych czynów, co ma szcze- gólne znaczenie dla dochodzenia roszczenia o usunięcie skutków niedozwolonych działań. Jesz- cze trudniejszym jest udowodnienie wysokości korzyści uzyskanej bezpodstawnie przez sprawcę czynu, a także wykazanie wielkości poniesionych szkód – zob. J. Szwaja, A. Tischner, w: System PrPryw, t. 15, 2014, s. 615, Nb 76. W konsekwencji postępowanie dowodowe w sprawach z za- kresu czynów nieuczciwej konkurencji (zabezpieczenie dowodów) podlega przepisom art. 227– 315 KPC, a do zabezpieczenia dowodów stosuje się art. 310–315 KPC. Zob. również: J. Szwaja, K. Jasińska, w: Ustawa o zwalczaniu nieuczciwej konkurencji, 2016, s. 830; P. Podrecki, Środki ochrony, s. 160. Jednocześnie warto wspomnieć, że z kolei w polskim prawie o zwalczaniu nie- uczciwej konkurencji art. 18a ZNKU reguluje odwrócenie ciężaru dowodu. To na osobie, któ- rej zarzuca się czyn nieuczciwej konkurencji, spoczywa ciężar wykazania prawdziwości oznaczeń lub informacji umieszczonych na towarach albo ich opakowaniach lub wypowiedziach zawartych w reklamie – zob. J. Szwaja, K. Jasińska, w: Ustawa o zwalczaniu nieuczciwej konkurencji, 2016, s. 859. Zob. również A. Jakubecki, Postępowanie zabezpieczające, s. 42 i n. Zauważyć również trzeba, że w przypadku zbiegu reżimu ochrony przed nieuczciwą konku- rencją i ochroną z zakresu prawa własności przemysłowej (o zbiegu ochrony zob. A. Jakubecki, Dochodzenie roszczeń, s. 286) powstaje pytanie, czy wówczas te szczególne środki prawne: zabez- pieczenia dowodów (art. 7 dyrektywy 2004/48/WE) oraz roszczenie o udzielenie informacji (art. 8 dyrektywy 2004/48/WE) mogą być stosowane. 53 Zdaniem Komisji można jednak wskazać na niejasności, zwłaszcza wobec innych jesz- cze praw chronionych prawem krajowym, takich jak: nazwy domen, tajemnice przedsiębior- stwa i inne, które zwykle objęte są zakresem prawa krajowego, dotyczącego nieuczciwej konku- rencji. Z przeprowadzonych ocen (zob. sprawozdanie Komisji na temat stosowania dyrektywy 2004/48/WE – COM(2010) 779 final, s. 3 i n.) wynika, że żadne z państw członkowskich nie zde- cydowało się na rozszerzenie przepisów dyrektywy. Podkreślić trzeba, że przyjęcie dyrektywy Par- lamentu Europejskiego i Rady (UE) 2016/943 z 8.6.2016 r. w sprawie ochrony niejawnego know- how i niejawnych informacji handlowych (tajemnic przedsiębiorstwa) przed ich bezprawnym po- zyskiwaniem, wykorzystywaniem i ujawnianiem (Dz.Urz. UE L Nr 157, s. 1), zdaniem Komisji, wyjaśnia pewne dotychczas niejasne kwestie, odnoszące się do działań objętych do tej pory kra- jowymi przepisami dotyczącymi nieuczciwej konkurencji. Dyrektywa w sprawie tajemnic przed- siębiorstwa podkreśla, że nie wpływa ona na stosowanie innych przepisów, dotyczących innych obszarów, w tym praw własności intelektualnej, oraz należy ją postrzegać jako lex specialis, kiedy jej zakres pokrywa się z zakresem dyrektywy 2004/48/WE (motyw 39 dyrektywy 2016/943). Stąd po zakończeniu transpozycji dyrektywy w sprawie tajemnic przedsiębiorstwa (państwa członkow- skie miały tego dokonać do 9.6.2018 r.; Polska implementowała dyrektywę ustawą z 5.7.2018 r. 21 Część I. Specyfika praw własności intelektualnej i ich... również przez art. 17 ust. 2 KPP, który zawiera unijne autonomiczne pojęcie praw własności intelektualnej. Przepis ten – jak podkreśla R. Skubisz – usta- nawia gwarancję tej własności54 oraz decyduje o zakresie ochrony udzielanej tym prawom i tym samym również o granicach pojęcia własności55. To z kolei pokazuje, że obecnie własność intelektualna chroniona jest przez prawodawcę unijnego jako mienie, o którym jest mowa w art. 17 ust. 1 KPP56. Częścią bo- wiem samego europejskiego pojęcia własności jest własność intelektualna57. Oczywiście art. 17 ust. 2 KPP, mówiący o ochronie praw własności intelektu- o zmianie ustawy o zwalczaniu nieuczciwej konkurencji, Dz.U. poz. 1637, która weszła w życie 4.9.2018 r.; art. 11 dyrektywy reguluje ochronę tajemnic przedsiębiorstwa) każda osoba, która doznała działań, które można uznać za bezprawne pozyskanie, wykorzystywanie lub ujawnianie tajemnic przedsiębiorstwa, będzie mogła skorzystać w pierwszej kolejności ze środków unormo- wanych dyrektywą o ochronie tajemnic przedsiębiorstwa. Na temat tajemnicy przedsiębiorstwa zob. w tym kontekście S. Sołtysiński, Sz. Gogulski, w: Ustawa o zwalczaniu nieuczciwej konkuren- cji, 2016, s. 451–452. 54 R. Skubisz, w: System PrPryw, t. 14A, 2017, s. 51, Nb 81. 55 Tak też D. Miąsik, w: Karta Praw Podstawowych, s. 649. 56 Przepis art. 17 KPP w polskiej wersji językowej expressis verbis mówi o „prawie własności”. Analogiczne sformułowanie występuje również – jak zauważa D. Miąsik – w polskich wersjach językowych wyroków Trybunału Sprawiedliwości, w których jest mowa o ogólnej zasadzie prawa własności (zob. D. Miąsik, w: Karta Praw Podstawowych, s. 628 i podane tam orzecznictwo TSUE). Jednakże wyraźnie inne wersje językowe art. 17 KPP, a także orzecznictwo TSUE mówią o „prawie do własności” (ang. right to property; niem. das Grundrecht auf Eigentum). Stąd przyjąć trzeba, że w tym zakresie pojęcie prawa do własności z art. 17 KPP odpowiada pojęciu praw własności intelektualnej, o którym wyraźnie mówi dyrektywa 2004/48/WE. Zarówno w polskiej wersji języ- kowej, jak i w innych (ang. intellectual property rights, niem. der Rechte des geistigen Eigentums) mowa jest o prawach własności intelektualnej jako prawach podmiotowych. Ponadto w doktrynie podkreśla się, że art. 17 KPP posługuje się najszerszym znaczeniem wła- sności, ujmując ją jako mienie, a pojęcie pochodzi z Protokołu Nr 1 do EKPCz (zob. A. Wróbel, w: Konwencja o Ochronie Praw Człowieka, s. 471–473). W tym szerokim znaczeniu własność już była dostrzegana przez polską doktrynę określającą ją jako własność w ujęciu konstytucyj- nym. Wówczas podkreśla się, ze chodzi o mienie, czyli określoną masę majątkową, całość aktywów (łączących się najczęściej z pasywami), nie tylko rzeczy, ale i prawa, zarówno bezwzględne, jak i względne (obligacyjne) – zob. A. Stelmachowski, Wstęp do teorii prawa cywilnego, s. 261. 57 Wyr. TSUE z 16.7.2015 r., C-580/13, Coty Germany GmbH v. Stadtsparkasse Magdeburg, ECLI:EU:C:2015:485, pkt 29. Pamiętać przy tym trzeba, że sama koncepcja prawa do własności w prawie europejskim wy- wodzi się z EKPCz, i dlatego TSUE w swoim orzecznictwie odwołuje się do art. 1 Protokołu Nr 1 do EKPCz (zob. m.in. wyr. TSWE z 12.7.2005 r., sprawy połączone C-154/04 i C-155/04, Alliance for Natural Health, ECLI:EU:C:2005:449). Stąd mienie, o którym mowa w art. 17 KPP, powinno być rozumiane analogicznie jak w treści EKPCz. Zob. R. Skubisz, w: System PrPryw, t. 14A, 2017, s. 51, Nb 81 oraz J. Barta, R. Markiewicz, Prawo autorskie, Warszawa 2016, s. 590 i podane tam orzecznictwo, a także Ł. Żelechowski, Zgłoszenie znaku towarowego, s. 47 i n. 22 Rozdział I. Prawa własności intelektualnej jako... alnej, nie kreuje ich tytułów ochronnych, gdyż te wynikają z innych norma- tywnych podstaw określających zakres uprawnień właścicielskich58. Jak wynika z art. 17 KPP, postępowanie służące ochronie prawa własności intelektualnej zakłada, że prawo to zostało nabyte zgodnie z prawem59. To wszystko pokazuje, że pojęcie własności intelektualnej, którego dotyczy instytucja zabezpieczenia dowodów (art. 7 dyrektywy 2004/48/WE), jest auto- nomicznym pojęciem prawa europejskiego. Dlatego fakt uznania określonego prawa za własność w prawie krajowym jeszcze nie przesądza o tym, że jest to również własność w ujęciu prawa europejskiego, i odwrotnie – różne upraw- nienia, które w rozumieniu prawa krajowego nie są kwalifikowane jako mie- nie, w ujęciu prawa europejskiego mogą stanowić własność60. Wobec tego uwzględnić również trzeba fakt, że mówimy o prawie należą- cym do tych praw podstawowych, które wchodzą w bezpośrednią interakcję z innymi prawami. Kwestia ta jest szczególnie żywa właśnie wobec praw wła- sności intelektualnej61. Z art. 17 KPP nie wynika, że własność podlega ochronie 58 Wyr. TSUE z 9.2.2012 r., C-277/10, Martin Luksan v. Petrus van der Let, ECLI:EU:C:2012:65. 59 Wyr. TSUE z 15.11.2012 r., C-180/11, Bericap Záródástechnikai Bt. v. Plastinnova 2000 Kft, ECLI:EU:C:2012:717 oraz wyr. TSWE z 12.7.2005 r., sprawy połączone C-154/04 i C-155/04, Al- liance for Natural Health, ECLI:EU:C:2005:449. 60 D. Miąsik, w: Karta Praw Podstawowych, s. 636. 61 Pomiędzy własnością intelektualną a innymi prawami podstawowymi dochodzi do interak- cji. Chodzi o ochronę danych osobowych, życia prywatnego, tajemnic przedsiębiorstwa, wolno- ści wypowiedzi oraz wolności prowadzenia działalności gospodarczej – zob. Komunikat Komisji z 2017 r., s. 7; wyr. TSWE z 29.1.2008 r., C-275/06, Productores de Música de España (Promusicae) v. Telefónica de España SAU, ECLI:EU:C:2008:54 oraz opinię rzecznik generalnej rzecznik gene- ralnej J. Kokott z 18.7.2007 r. w sprawie C-175/06, Tedesco, ECLI:EU:C:2007:451, w których odnie- siono się do równowagi między różnymi prawami podstawowymi przy dokonywaniu wykładni dyrektywy o handlu elektronicznym, dyrektywy o społeczeństwie informacyjnym, dyrektywy 2004/48/WE oraz dyrektywy o prywatności i łączności elektronicznej w świetle KPP. Zob. również post. TSWE z 19.2.2009 r., C-557/07, LSG-Gesellschaft zur Wahrnehmung von Leistungsschutzrech- ten GmbH v. Tele2 Telecommunication GmbH, ECLI:EU:C:2009:107; wyr. TSUE z 19.4.2012 r., C-461/10, Bonnier Audio AB i in. v. Perfect Communication Sweden AB, ECLI:EU:C:2012:219 oraz wyr. TSUE z 16.7.2015 r., C-580/13, Coty Germany GmbH v. Stadtsparkasse Magdeburg, EC- LI:EU:C:2015:485. W sprawie Bonnier Audio AB Trybunał przyjął, że dyrektywę Parlamentu Europejskiego i Rady 2006/24/WE z 15.3.2006 r. w sprawie przechowywania generowanych lub przetwarzanych danych w związku ze świadczeniem ogólnie dostępnych usług łączności elektronicznej lub udo- stępnianiem publicznych sieci łączności oraz zmieniającą dyrektywę 2002/58/WE (Dz.Urz. UE L Nr 105, s. 54) należy interpretować w ten sposób, że nie sprzeciwia się ona stosowaniu prze- pisu krajowego, opartego na art. 8 dyrektywy 2004/48/WE. Można nakazać dostawcy dostępu do Internetu ujawnienie uprawnionemu z prawa autorskiego albo jego przedstawicielowi tożsamo- ści abonenta, któremu przyznano adres IP (protokół internetowy), który posłużył do naruszenia 23 Część I. Specyfika praw własności intelektualnej i ich... zawsze, czyli bez względu na przydawaną jej funkcję, czy też w sposób nieza- leżny od interesów publicznych62. Z orzecznictwa TSUE wynika, że po pierw- sze, na ochronę własności intelektualnej trzeba patrzeć przez pryzmat jej spo- łecznej funkcji63 oraz po drugie – zakres ochrony tego prawa wyznaczany jest z uwagi na realizację innych praw podstawowych64. III. Prawa własności intelektualnej wyznaczane treścią środków prawnych służących zdobywaniu informacji o faktach naruszeń praw Obecnie można dodać, że zakres ochrony praw własności intelektualnej jest również wyznaczany instrumentami prawnymi, powołanymi przez pra- wodawcę europejskiego w dyrektywie 2004/48/WE. Chodzi zatem – poza za- bezpieczeniem dowodów z art. 7 tej dyrektywy – również o prawo do informa- cji z art. 8 dyrektywy65, a także o roszczenie o uzyskanie środków dowodowych na podstawie art. 6 dyrektywy66. Są to środki, które umożliwiają uzyskanie in- formacji o faktach wskazujących na naruszenia praw własności intelektualnej, a to oznacza, że wpływają one na zakres samej ochrony tej własności. To prze- cież rozmiar posiadanej wiedzy o okolicznościach faktycznych wskazujących na naruszenia prawa przesądza o samych granicach udzielanej ochrony praw- nej tej własności. To od posiadanych informacji o tych faktach zależy, czy zo- stanie wytoczone i kontynuowane z sukcesem powództwo, a zatem czy dojdzie do rzeczywistego udzielenia sądowej ochrony prawu własności. Zresztą zauważmy, że dyrektywa 2004/48/WE wprost określa środki prawne umożliwiające zdobywanie informacji o faktach jako „środki realizacji praw własności intelektualnej”, a zatem przesuwa akcent ochronny z zagad- nień dotyczących normowania samej treści poszczególnych praw własności in- tego prawa, ponieważ przepis taki nie podlega zakresowi zastosowana ratione materiae dyrektywy 2006/24/WE. 62 D. Miąsik, w: Karta Praw Podstawowych, s. 651. 63 Zob. D. Miąsik, w: Karta Praw Podstawowych, s. 651 oraz podane tam orzecznictwo TSUE. 64 Wyr. TSWE z 29.1.2008 r., C-275/06, Productores de Música de España (Promusicae) v. Te- lefónica de España SAU, ECLI:EU:C:2008:54. 65 Na temat roszczenia informacyjnego zob. R. Skubisz, Roszczenie o udzielenie informacji w prawie własności przemysłowej, s. 2535–2569; tenże, Roszczenie o udzielenie informacji na pod- stawie art. 80 ust. 1 pkt 2 i 3, s. 216–242; A. Jakubecki, w: System PrPryw, t. 14C, 2017, s. 675−688, Nb 176–203. 66 M. Rejdak, Wydobycie dowodów od pozwanego, s. 96–159. 24 Rozdział I. Prawa własności intelektualnej jako... telektualnej na płaszczyznę dochodzenia ich ochrony w postępowaniu cywil- nym. To pokazuje, że nawet jeśli przyjmiemy, iż informacja o faktach wska- zujących na naruszenia prawa, nie stanowi treści samego prawa, to na pewno przesądza o zakresie udzielanej ochrony temu prawu67. Wyraźnie o dokonaniu oceny dopuszczalności tych środków prawnych, i tym samym o dopuszczalnej ochronie własności intelektualnej, mówi art. 3 dyrektywy 2004/48/WE: środki te mają być sprawiedliwe i słuszne oraz nie mogą być nadmiernie skomplikowane czy kosztowne, nie mogą również po- ciągać nierozsądnych ograniczeń czasowych czy nieuzasadnionych opóźnień. Mają być one skuteczne, proporcjonalne i odstraszające oraz stosowane w taki sposób, aby zapobiec tworzeniu ograniczeń handlu prowadzonego zgodnie z prawem i zapewnić zabezpieczenia przed ich nadużywaniem68. Trybunał Sprawiedliwości w wyroku z 16.7.2015 r. w sprawie Coty Germany69 przyjął, że dyrektywa 2004/48/WE stoi jednak na przeszkodzie przepisom prawa kra- jowego, zezwalającym w sposób nieograniczony i bezwarunkowy na powoły- wanie się instytucji bankowej na tajemnicę bankową w celu odmowy udziele- nia informacji na podstawie art. 8 dyrektywy 2004/48/WE co do informacji o nazwisku oraz adresie posiadacza rachunku. Przykład ten ilustruje fakt, że środki udostępniające informacje znajdują się w obszarze kolizji z innymi pra- wami, a jednocześnie zakres możliwości ich zastosowania (zakres informacji) przesądza o samej ochronie. Celnie kwestię tę ujął rzecznik generalny P. Cruz Villalón, występujący w tej sprawie, że prawo do informacji wynikające z art. 8 dyrektywy 2004/48/WE służy zapewnieniu skutecznej ochrony własności in- telektualnej, a jego pośrednim celem jest wyrównanie stopnia informacji, ja- kie posiada domniemany naruszyciel i właściciel tego prawa, który może nie posiadać nawet minimum informacji, aby wytoczyć powództwo. Jednocześnie podkreśla on, że nie są to środki absolutne70. 67 Por. na temat roli informacji wobec ochrony prawnej P. Mikłaszewicz, Obowiązki informa- cyjne, s. 21–51. 68 R. Skubisz, Roszczenie o udzielenie informacji w prawie własności przemysłowej, s. 2544; R. Knaak, Die EG-Richtlinie, s. 747; Komunikat Komisji z 29.11.2017 r., s. 6. 69 Wyr. TSUE z 16.7.2015 r., C-580/13, Coty Germany GmbH v. Stadtsparkasse Magdeburg, ECLI:EU:C:2015:485. Postępowanie dotyczyło bezpośrednio prawa do informacji, czyli art. 8 dy- rektywy 2004/48/WE. 70 Opinia rzecznika generalnego P. Cruza Villalóna z 16.4.2015 r. w sprawie C-580/13, Coty Germany GmbH v. Stadtsparkasse Magdeburg, ECLI:EU:C:2015:243, pkt 24. 25
Pobierz darmowy fragment (pdf)

Gdzie kupić całą publikację:

Zabezpieczenie dowodów w sprawach o naruszenia praw własności intelektualnej
Autor:

Opinie na temat publikacji:


Inne popularne pozycje z tej kategorii:


Czytaj również:


Prowadzisz stronę lub blog? Wstaw link do fragmentu tej książki i współpracuj z Cyfroteką: