Cyfroteka.pl

klikaj i czytaj online

Cyfro
Czytomierz
00266 004458 13086769 na godz. na dobę w sumie
Zabić coacha. O miłości i nienawiści do autorytetów w Polsce - książka
Zabić coacha. O miłości i nienawiści do autorytetów w Polsce - książka
Autor: Liczba stron: 360
Wydawca: Onepress Język publikacji: polski
ISBN: 978-83-283-0249-5 Data wydania:
Lektor:
Kategoria: ebooki >> poradniki >> controlling
Porównaj ceny (książka, ebook, audiobook).

Tęsknię za tobą, Przewodniku!

Duchowy przywódca, mędrzec, doradca, ktoś, kto zawsze jest o jeden krok za nami, czasem zaś nad nami — i cicho, cierpliwie, lecz nie nachalnie szepce nam do ucha. Ktoś, kto zna odpowiedzi na podstawowe pytania i chce się nimi dzielić. Ciut lepszy, nieco mądrzejszy, a może tylko trochę bardziej wrażliwy, uważniejszy na świat, który nas otacza. Autorytet. Ofiara dzisiejszych czasów. Kiedyś nieomylny, dziś codziennie po tysiąckroć zabijany tekstami radykalnych dziennikarzy reprezentujących przeciwną stronę. Atakowany w jedynie słusznych mediach. Dobijany mocnymi słowami internetowych hejterów. Obśmiewany przez ludzi, którzy „wiedzą lepiej”, choć w rzeczywistości nie wiedzą nic. Bo kto wie, ten słucha. Słucha i uczy się — od prawdziwych autorytetów.

Instytucjonalny i zarazem profesjonalny autorytet to również coach, zazwyczaj specjalnie w tym celu kształcony. Kto to taki? Trener, czyli osoba ustalająca i prowadząca trening, w wyniku którego zawodnik, pracownik lub po prostu człowiek podejmujący się jakiegoś zadania ma odnieść sukces. Mentor, tutor, counselor, sponsor, coach, hr business partner odgrywają podobne role, lecz zmierzają do celu nieco innymi metodami. Niestety, zanim coaching w Polsce na dobre rozwinął skrzydła i przeszedł rozliczne choroby wieku dziecięcego, dorobiono mu gębę. Z jakiego powodu? O zróżnicowanych przyczynach takiego stanu rzeczy na kartach tej książki pisze Maciej Bennewicz. Autor skupia się także na wnioskach, które warto wyciągnąć z tej sytuacji. Proponuje skuteczne sposoby przeciwdziałania czarnemu PR-owi oraz sprawdzone metody pracy coachingowej. Efektywne — mimo oporu, jaki mogą początkowo budzić.
Znajdź podobne książki Ostatnio czytane w tej kategorii

Darmowy fragment publikacji:

Wszelkie prawa zastrzeżone. Nieautoryzowane rozpowszechnianie całości lub fragmentu niniejszej publikacji w jakiejkolwiek postaci jest zabronione. Wykonywanie kopii metodą kserograficzną, fotograficzną, a także kopiowanie książki na nośniku filmowym, magnetycznym lub innym powoduje naruszenie praw autorskich niniejszej publikacji. Wszystkie znaki występujące w tekście są zastrzeżonymi znakami firmowymi bądź towarowymi ich właścicieli. Autor oraz Wydawnictwo HELION dołożyli wszelkich starań, by zawarte w tej książce informacje były kompletne i rzetelne. Nie biorą jednak żadnej odpowiedzialności ani za ich wykorzystanie, ani za związane z tym ewentualne naruszenie praw patentowych lub autorskich. Autor oraz Wydawnictwo HELION nie ponoszą również żadnej odpowiedzialności za ewentualne szkody wynikłe z wykorzystania informacji zawartych w książce. Redaktor prowadzący: Barbara Gancarz-Wójcicka Projekt okładki: ULABUKA Materiały graficzne na okładce zostały wykorzystane za zgodą Shutterstock. Wydawnictwo HELION ul. Kościuszki 1c, 44-100 GLIWICE tel. 32 231 22 19, 32 230 98 63 e-mail: onepress@onepress.pl WWW: http://onepress.pl (księgarnia internetowa, katalog książek) Drogi Czytelniku! Jeżeli chcesz ocenić tę książkę, zajrzyj pod adres http://onepress.pl/user/opinie/zabcoa Możesz tam wpisać swoje uwagi, spostrzeżenia, recenzję. ISBN: 978-83-283-0249-5 Copyright © Maciej Bennewicz, Helion 2015 Printed in Poland. • Kup książkę • Poleć książkę • Oceń książkę • Księgarnia internetowa • Lubię to! » Nasza społeczność Spis tre(cid:258)ci Od autora CZ(cid:265)(cid:285)(cid:251) I POCZ(cid:260)TEK, CZYLI T(cid:224)O 1. Pytania Si(cid:225)a pytania granicznego Koan Coachingowy koan 2. Obwinianie Idol, czyli ofiara Zabi(cid:252) coacha Spadek po PRL-u Poczucie warto(cid:286)ci Podejrzani Insynuacja Historia Romantyzm i postmodernizm Walka karnawa(cid:225)u z postem 3. Góra lodowa Model i jego kontekst Metafora góry lodowej Figura i t(cid:225)o Poni(cid:298)ej linii wody G(cid:225)(cid:266)bia i jasno(cid:286)(cid:252) Autorytet na górze lodowej Autorytet na poziomie warto(cid:286)ci Autorytet na poziomie misji Motywacja 11 17 17 18 20 23 23 24 26 28 29 30 32 33 35 39 39 41 44 47 50 52 54 56 57 Poleć książkęKup książkę CZ(cid:265)(cid:285)(cid:251) II MG(cid:224)A, CZYLI ZAGUBIENIE 6 | Z A B I (cid:109) C O A C H A 4. Nie(cid:286)wiadomo(cid:286)(cid:252) Archetypy Symbole Memy Wirus Socjotyp, czyli wzorzec Aspekt kulturowy 5. Fundament kultury Archetyp i kontekst Voodoo Krzywda katolicka Patron Lojalno(cid:286)(cid:252) i wolno(cid:286)(cid:252) Kr(cid:261)g buddyjski Bodhisattwa Aspekt sacrum i profanum Sprawca i ofiara Przerwanie cyklu Cykl polski Dysfunkcje polskie Autoidealizacja 6. Nie(cid:286)wiadomo(cid:286)(cid:252) zbiorowa Mg(cid:225)a i mitologia Kozio(cid:225) ofiarny Wyspa Ma(cid:225)a stabilizacja Przesz(cid:225)o(cid:286)(cid:252) Ucieczka od wolno(cid:286)ci 7. (cid:285)wiat (cid:285)wiat niepodzielony Czterech ludzi Krok od kanibali (cid:285)wiat podzielony Dyktatura nauki 63 63 65 67 68 69 70 75 75 78 80 82 84 85 87 89 91 93 95 96 98 101 101 105 107 108 109 110 113 113 115 116 117 119 Poleć książkęKup książkę S P I S T R E (cid:165) C I | 7 8. Podró(cid:298) bohatera Kostium bohatera Mit bohatera Sens Pocz(cid:261)tek podró(cid:298)y Próby 9. Ewolucja bohatera Rozwój warto(cid:286)ci Biologia Klan Innowator Sztafeta innowatorów Innowatorzy (cid:286)wiadomo(cid:286)ci Przyspieszenie Cz(cid:225)owiek wspó(cid:225)czesny System Lider (cid:285)wiadoma jednostka Hedonizm ZABI(cid:251) COACHA, CZYLI WROGIE PRZEJ(cid:265)CIE CZ(cid:265)(cid:285)(cid:251) III 10. Pragnienie autorytetu Dziecko Mózg wodza Potrzeby J(cid:266)zyk Skrypt Gry Dziecko przystosowane Niezno(cid:286)na rola ucznia Doros(cid:225)e dziecko Rodzic Ofiara wygrywa 11. Mistrz, idol, wzór Opowie(cid:286)ci Projekcje Dinozaury 121 121 124 125 126 128 131 131 132 133 135 137 139 141 143 144 146 147 148 153 153 154 155 157 159 160 162 164 166 168 169 171 171 172 173 Poleć książkęKup książkę 8 | Z A B I (cid:109) C O A C H A Archetyp mistrza Mistrzostwo Kapitalizm Designer Celebryta 12. Coach i mentor Autobus Modele korporacyjne Matryca edukacyjna Zastosowanie matrycy Coaching — pocz(cid:261)tki Wrogie przej(cid:266)cie Zasady coachingu Odpowiedzialno(cid:286)(cid:252) Superwizje Przeniesienie Przeciwprzeniesienie Uzale(cid:298)nienie KRYZYS ZAUFANIA, CZYLI MANIPULACJA CZ(cid:265)(cid:285)(cid:251) IV 13. Rodzina Przemoc Czcij ojca swego Osobiste do(cid:286)wiadczenie Patchworki Pusto Napi(cid:266)cie Niezrozumienie 14. Media Wojownik w s(cid:225)u(cid:298)bie reklamy Debata Demagogia Rozrywka P(cid:225)ytko Manipulacja Nawyk Iluzja wspólnoty 175 177 178 179 180 183 183 186 188 191 193 194 196 197 198 199 201 202 207 207 208 209 210 212 214 215 219 219 221 223 225 227 228 230 231 Poleć książkęKup książkę S P I S T R E (cid:165) C I | 9 Wojna (cid:285)rodowiska Zawieszeni 15. Edukacja M(cid:225)odzie(cid:298)y chowanie Wie(cid:298)a Babel Osio(cid:225) i ma(cid:225)pa Wolno(cid:286)(cid:252) Ksi(cid:261)(cid:298)ka CZ(cid:265)(cid:285)(cid:251) V ANOMIA, CZYLI SAMOTNO(cid:285)(cid:251) W T(cid:224)UMIE 16. Szok spo(cid:225)eczny Polska obfito(cid:286)(cid:252) Pod pr(cid:261)d Poszerzenie mapy Pytania graniczne Upa(cid:276)stwowiona agresja Paradygmat Technologie Doktryna szoku Apatia Daenerys Targaryen Alienacja Hegemonia Miara prawdy Kontekst 17. Z(cid:225)udzenie akceptacji Aprobata spo(cid:225)eczna Upo(cid:286)ledzony odbiorca Negatywne emocje Ignorancja Lewacki zdrajca Uzale(cid:298)nienie 233 235 237 239 239 241 242 243 244 249 249 251 254 257 257 258 261 263 266 267 268 271 272 274 277 277 280 282 284 286 290 Poleć książkęKup książkę 1 0 | Z A B I (cid:109) C O A C H A 18. Atrybucje Uto(cid:298)samienie B(cid:225)(cid:261)d aktora Wtórne korzy(cid:286)ci Maski Sklep z zabawkami Jungowskie ego 19. Cie(cid:276) Opór, czyli walka z cieniem Anima, animus Obrony Zarz(cid:261)dzanie oporem: Jezus Zarz(cid:261)dzanie oporem: Budda PRZEBUDZENIE, CZYLI SAMO(cid:285)WIADOMO(cid:285)(cid:251) CZ(cid:265)(cid:285)(cid:251) VI 20. Samotno(cid:286)(cid:252) mistrza My(cid:286)li i ludzie Wskazówki W(cid:225)a(cid:286)ciwy mistrz, w(cid:225)a(cid:286)ciwy ucze(cid:276) Forma Judasz Ostatnia nauka Lunatycy Inicjacja Zaparcie si(cid:266) 21. Droga Mistrz tao Wu wei Ulga Praktyczna strona tao Tao i system Prostota 293 293 295 297 299 301 302 307 307 310 312 315 319 325 325 329 330 333 335 336 339 341 343 345 345 348 350 352 354 357 Poleć książkęKup książkę Rozdzia(cid:239) 4. Nie(cid:258)wiadomo(cid:258)(cid:202) Archetypy Czynniki psychologiczne i spo(cid:225)eczne zmiesza(cid:225)y si(cid:266) tak silnie, (cid:298)e oddzia(cid:225)uj(cid:261) na pojedyncze jednostki i na ca(cid:225)e grupy jak mieszanka nie tyle wybuchowa, ile dzia(cid:225)aj(cid:261)ca depresyjnie, m(cid:266)cz(cid:261)- ca jak d(cid:225)ugotrwa(cid:225)e nudno(cid:286)ci, zatruwaj(cid:261)ca my(cid:286)li i oddech. Z wielowiekowych oddzia(cid:225)ywa(cid:276) kulturowych i antropologicznych, czyli wp(cid:225)ywów kszta(cid:225)tuj(cid:261)cych nasze niepisane warto(cid:286)ci i normy, nawyki i rytua(cid:225)y, zrodzi(cid:225)a si(cid:266) ta szczególna struktura — nie(cid:286)wiadomo(cid:286)(cid:252) zbiorowa, która kszta(cid:225)tuje kolejne jednostki w zdeformowanych coraz bardziej rodzinach, staj(cid:261)c si(cid:266) zarazem przyczyn(cid:261) i skutkiem tych(cid:298)e procesów. Nie(cid:286)wiadomo(cid:286)(cid:252) zbiorowa zawiera wzorce, nawyki, stereotypy, intuicyjne sposoby zachowania, których szkieletem s(cid:261) archetypy — pradawne mocne symbole konstruuj(cid:261)ce z(cid:225)o(cid:298)on(cid:261) siatk(cid:266) reakcji i relacji na- wi(cid:261)zywanych przez cz(cid:225)owieka w grupie. S(cid:261)dzimy, (cid:298)e przedmioty, zwierz(cid:266)ta, ludzie i sytuacje, które s(cid:261) tworzone przez ludzi, nios(cid:261) ze sob(cid:261) pewnego rodzaju informacje. S(cid:261)dzimy np., (cid:298)e krzes(cid:225)o jako poj(cid:266)cie zawiera informacj(cid:266) o tym, czym jest i do czego s(cid:225)u(cid:298)y, lecz równie(cid:298) tak(cid:261) informacj(cid:266) nios(cid:261) poj(cid:266)cia bardziej abstrakcyjne, jak: ma(cid:225)(cid:298)e(cid:276)stwo, rodzina, naród, pa(cid:276)stwo. Tymczasem zdaniem Carla Gustava Junga i jego kontynuatorów jest odwrotnie. Najpierw nadajemy znaczenie siadaniu, wcze(cid:286)niej jeszcze nadali(cid:286)my znaczenie cz(cid:225)owiekowi, który siada, nast(cid:266)pnie na podstawie sensu, warto(cid:286)ci i wagi, jakie nadali(cid:286)my zjawisku siadania, powsta(cid:225) przedmiot krzes(cid:225)o i jego znaczenia. Nikt na co dzie(cid:276), oprócz projektantów krzese(cid:225), nie zastanawia si(cid:266) nad tym pro- cesem. S(cid:261) jednak ró(cid:298)ne rodzaje krzese(cid:225) i ka(cid:298)de z nich ma inne znaczenie, inny symboliczny wymiar, którego si(cid:225)y bardzo cz(cid:266)sto sobie nie u(cid:286)wiadamiamy, cho(cid:252) stale j(cid:261) odczuwamy. Krze- s(cid:225)em jest przecie(cid:298) tron, lecz równie(cid:298) (cid:225)awka szkolna, miejsce w tramwaju, krzes(cid:225)o elektryczne, krzes(cid:225)o tortur, (cid:225)awka poselska, konfesjona(cid:225)… Identyczny proces dotyczy takich zjawisk, jak: rodzina, rodzicielstwo, naród, pa(cid:276)stwo, autorytet — te s(cid:261) jednak procesem bardziej z(cid:225)o(cid:298)onym, wieloznacznym, wieloelementowym. Dlatego trudniej jest zrozumie(cid:252) lub opisa(cid:252) funkcje i znaczenie rodziny w danej spo(cid:225)eczno(cid:286)ci ni(cid:298) funkcje i znaczenie krzes(cid:225)a. Trudniej jest odnie(cid:286)(cid:252) si(cid:266) do roli, któr(cid:261) odgrywa autorytet, i do tego, jak jest rozumiany, ni(cid:298) do zada(cid:276) wynikaj(cid:261)cych z prostych ról. Jednak, powtórz(cid:266), szkieletem ka(cid:298)dego zauwa(cid:298)anego lub prze(cid:298)ywanego zjawiska, ka(cid:298)dej sytuacji, roli (cid:298)yciowej lub zawodowej, a nawet przedmiotu i po(cid:298)ywienia — jest archetyp, czyli ukryty i wytworzony przed wiekami wzorzec, najcz(cid:266)(cid:286)ciej nie(cid:286)wiadomie przekazywany z pokolenia na pokolenie. Poleć książkęKup książkę 6 4 | Z A B I (cid:109) C O A C H A DEFINICJA: ARCHETYP 1. To pierwotny wzorzec, pierwowzór postaci, ról, lecz równie(cid:285) przedmiotów i zachowa(cid:241) ludzkich, a tak(cid:285)e zjawisk w (cid:258)wiecie natury, w obszarze spo(cid:239)ecznym i psychologicznym cz(cid:239)owieka. Te wzorce dynamicznie si(cid:218) rozwijaj(cid:200) i zmieniaj(cid:200) wraz z rozwojem indywidualnym i spo(cid:239)ecznym cz(cid:239)owie- ka. Post(cid:218)p cywilizacyjny, zmiany technologiczne wp(cid:239)ywaj(cid:200) na mentalno(cid:258)(cid:202) ludzi, a tym samym modyfikuj(cid:200) pradawne wzorce i ich znaczenie. Przyk(cid:239)adem jest stosunek cz(cid:239)owieka do natury, który ewoluuje od poczucia, (cid:285)e jest skazany na jej kaprysy, przez (cid:258)wiadomo(cid:258)(cid:202), (cid:285)e jest integral- n(cid:200) jej cz(cid:218)(cid:258)ci(cid:200), nast(cid:218)pnie (cid:285)e jest panem poddaj(cid:200)cym j(cid:200) bezwzgl(cid:218)dnej eksploatacji, wreszcie ba- daczem i archiwist(cid:200), do wspó(cid:239)czesnego stanowiska, w którym cz(cid:239)owiek coraz cz(cid:218)(cid:258)ciej okre(cid:258)la siebie jako odpowiedzialnego za losy planety sprawc(cid:218) jej nieszcz(cid:218)(cid:258)(cid:202) oraz problemów. 2. Archetypy stanowi(cid:200) g(cid:239)ówny szkielet, schemat tworz(cid:200)cy struktur(cid:218) nie(cid:258)wiadomo(cid:258)ci zbiorowej oraz indywidualnej. Tym samym kieruj(cid:200) impulsami, potrzebami i zachowaniami grup i jedno- stek, wskazuj(cid:200) korzy(cid:258)ci oraz zakazy, lecz wi(cid:218)kszo(cid:258)(cid:202) tych procesów odbywa si(cid:218) nawykowo, automatycznie, bez autorefleksji zarówno (cid:258)rodowiskowej, jak i indywidualnej. 3. Struktura archetypów jest dwoista, reprezentuj(cid:200) one jednocze(cid:258)nie jaki(cid:258) awers i rewers zjawi- ska, s(cid:200) dwubiegunowe i wyra(cid:285)aj(cid:200) tym samym pewne napi(cid:218)cie pomi(cid:218)dzy skrajno(cid:258)ciami. Naj- silniejszym z nich jest podzia(cid:239) na dobro i z(cid:239)o, z którego wynikaj(cid:200) dalsze klasyfikacje. Dobro i z(cid:239)o nie s(cid:200) zjawiskami obiektywnymi, mimo (cid:285)e tak s(cid:200) traktowane z uwagi na ich archetypiczno(cid:258)(cid:202), czyli nieu(cid:258)wiadomienie, oraz nawykowo(cid:258)(cid:202). Nawykowo(cid:258)(cid:202) archetypów wykorzystuj(cid:200) instytucje — zw(cid:239)aszcza religijne i pa(cid:241)stwowe, mocuj(cid:200)c na ich dwoisto(cid:258)ci zasady prawa i normy. Na przyk(cid:239)ad wy- dawanie za m(cid:200)(cid:285) kuzynostwa, ma(cid:239)(cid:285)e(cid:241)stwa zawierane w wieku kilkunastu lat by(cid:239)y przez d(cid:239)ugi okres historyczny uznawane za norm(cid:218). Tymczasem wspó(cid:239)cze(cid:258)nie archetyp ma(cid:239)(cid:285)e(cid:241)stwa w kulturze Zachodu zosta(cid:239) zmodyfikowany, ponadto pojawi(cid:239)o si(cid:218) nies(cid:239)ychanie silne tabu kazirodztwa (zakaz zawierania ma(cid:239)(cid:285)e(cid:241)stw w bliskiej rodzinie) oraz jeszcze silniejsze tabu pedofilii. Podobnie rzecz si(cid:218) ma z wielo(cid:285)e(cid:241)stwem. 4. Struktura archetypowa naj(cid:239)atwiej jest uzewn(cid:218)trzniana, a dzi(cid:218)ki temu wyra(cid:285)ana, w metaforach, czyli niejednoznacznych przekazach, takich jak np.: wierzenia, mity, sny, sztuka, marzenia, literatura. 5. Ka(cid:285)da ze znanych ról biologicznych (np.: ojciec, matka, syn, córka) oraz ról zwi(cid:200)zanych z wa(cid:285)nymi sytuacjami (cid:285)yciowymi (np.: uzdrowiciel, obro(cid:241)ca, kap(cid:239)an, ucze(cid:241)) i z przedmiotami (np.: stó(cid:239), ogie(cid:241), dom, po(cid:285)ywienie) oraz sytuacjami (np.: narodziny, (cid:258)mier(cid:202), praca, walka), a tak(cid:285)e emocjami i uczu- ciami (np.: mi(cid:239)o(cid:258)(cid:202), troska, zachwyt, smutek) — nale(cid:285)y do archetypów i jest powszechnie rozpozna- walna przez cz(cid:239)onków spo(cid:239)eczno(cid:258)ci ludzkiej, cho(cid:202) mo(cid:285)e si(cid:218) ró(cid:285)ni(cid:202) w szczegó(cid:239)ach interpretacyjnych w danej kulturze. Oczywi(cid:286)cie grupy, systemy, narody tworz(cid:261) równie(cid:298) ca(cid:225)kowicie celowe i (cid:286)wiadome narz(cid:266)- dzia edukowania i wdra(cid:298)ania archetypów — s(cid:261) nimi: w(cid:225)adza, edukacja, religia. Efektem ich dzia(cid:225)ania staj(cid:261) si(cid:266) kolejne wzorce archetypalne, np.: praca za wynagrodzenie, wojna, hierarchia, a dalej poj(cid:266)cia dotycz(cid:261)ce wszystkich sfer (cid:298)ycia oraz warto(cid:286)ci, grzechu, norm spo(cid:225)ecznych i niezliczonej liczby zjawisk. Poleć książkęKup książkę N I E (cid:165) W I A D O M O (cid:165) (cid:109) | 6 5 Pytania graniczne Gdyby(cid:286) si(cid:266) urodzi(cid:225) z tego samego ojca, ale wychowywa(cid:225) w Nairobi (stolica Kenii), czy by(cid:225)- by(cid:286) tym samym cz(cid:225)owiekiem? Jakie archetypy oddzia(cid:225)ywa(cid:225)yby na Ciebie s(cid:225)abiej, a jakie silniej? Kim by(cid:225)by(cid:286) wówczas? Jak zmieni(cid:225)aby si(cid:266) hierarchia Twoich warto(cid:286)ci? Symbole Nasze opowie(cid:286)ci, my(cid:286)li, przekonania, a w zwi(cid:261)zku z tym ca(cid:225)a komunikacja, zbu- dowane s(cid:261) z symboli. Od czasu powstania pisma pierwsze znaki sta(cid:225)y si(cid:266) symbolami wyrazów, poj(cid:266)(cid:252), a z czasem d(cid:296)wi(cid:266)ków i g(cid:225)osek — tak powsta(cid:225)y znane dzi(cid:286) litery. Znaki ide- ograficzne w j(cid:266)zykach azjatyckich s(cid:261) tak trudne do interpretacji dla Europejczyka w(cid:225)a(cid:286)nie z powodu swojej wieloznaczno(cid:286)ci. Nie reprezentuj(cid:261) d(cid:296)wi(cid:266)ku, tylko poj(cid:266)cia. Pierwsze cyfry oznacza(cid:225)y pojedyncze obiekty, a z czasem grupy, by(cid:225)y kresk(cid:261), znakiem zrobionym paty- kiem na piasku lub rys(cid:261) na mi(cid:266)kkim materiale. Archeologowie na terenie dawnych faktorii kupieckich z czasów Fenicjan znajdowali patyki z naci(cid:266)ciami — tak(cid:261) najpewniej posta(cid:252) mia(cid:225)y ówczesne faktury. Wystarczy wykona(cid:252) znak krzy(cid:298)a i tym samym odwo(cid:225)a(cid:252) si(cid:266) do bogatej i wielow(cid:261)tkowej historii Jezusa z Nazaretu. Prosty znak drogowy okre(cid:286)la konkretne zachowanie uczestnika ruchu drogowego, podobnie jak kolor (cid:286)wiate(cid:225) sygnalizacyjnych wymusza okre(cid:286)lone zachowa- nia na skrzy(cid:298)owaniu. Nie potrzebujemy rozbudowanych opowie(cid:286)ci, by znale(cid:296)(cid:252) si(cid:266) w centrum skojarze(cid:276), wewn(cid:261)trz procesu decyzyjnego, w (cid:286)rodku danej historii. Na d(cid:296)wi(cid:266)k dzwonka otwieramy drzwi, na czerwonym (cid:286)wietle stajemy, na gest otwart(cid:261) r(cid:266)k(cid:261) odpowiadamy po- dobnym, logo firmy na odzie(cid:298)y oznacza presti(cid:298), a ma(cid:225)y znaczek w rogu ekranu — stacj(cid:266) telewizyjn(cid:261). Nieustannie dokonujemy skrótów, streszczenia staj(cid:261) si(cid:266) wzorcami, które nierzadko informuj(cid:261) o pogl(cid:261)dach, sposobie zachowania, warto(cid:286)ciach, a nawet z(cid:225)o(cid:298)onej historii naro- dów. Identyfikuj(cid:261), informuj(cid:261), ostrzegaj(cid:261), uniwersalizuj(cid:261) komunikacj(cid:266) — na symbolach zbudowana jest komunikacja i jej bezpo(cid:286)redni skutek, czyli kultura. Odk(cid:261)d ludzie zacz(cid:266)li si(cid:266) porozumiewa(cid:252), zacz(cid:266)li równie(cid:298) tworzy(cid:252) znaki i poprzez nie wyra(cid:298)a(cid:252) swoje po- trzeby, obawy, wskazówki i ostrze(cid:298)enia, wreszcie — spisywa(cid:252) swoje opowie(cid:286)ci. W ten spo- sób powsta(cid:225)o równie(cid:298) dziedzictwo i kontynuacja. Zatem bia(cid:225)a tarcza z czerwon(cid:261) obwódk(cid:261) oznacza zakaz ruchu, bia(cid:225)e prostopad(cid:225)e pasy zwane zebr(cid:261) to przej(cid:286)cie dla pieszych, natomiast du(cid:298)y znak W lub X — odpowiedni program w komputerze posiadaj(cid:261)cy oprogramowanie firmy Apple. Z kolei jednak za(cid:225)o(cid:298)enie pasiaka b(cid:266)dzie obrazowa(cid:225)o tragiczn(cid:261), obozow(cid:261) prze- sz(cid:225)o(cid:286)(cid:252), a gwiazda Dawida na ramieniu — nazistowskie pi(cid:266)tno. Symbole to nie tylko skróty, s(cid:261) znakami, odciskami my(cid:286)li i stygmatami, nadano im znaczenie, czasem s(cid:261) pi(cid:266)tnem. Symbole funkcjonuj(cid:261) od stuleci, s(cid:261) tak stare jak obecno(cid:286)(cid:252) cz(cid:225)owieka na Ziemi. Poleć książkęKup książkę 6 6 | Z A B I (cid:109) C O A C H A Z(cid:225)o(cid:298)one poj(cid:266)cie zosta(cid:225)o uj(cid:266)te w postaci umownej, zakodowane w uproszczonej formie, jak np. ca(cid:225)a tradycja chrze(cid:286)cija(cid:276)ska w znaku krzy(cid:298)a, a muzu(cid:225)ma(cid:276)ska w symbolu pó(cid:225)ksi(cid:266)(cid:298)y- ca, z kolei przynale(cid:298)no(cid:286)(cid:252) narodowa lub etniczna w godle i fladze, w kilku taktach hymnu narodowego. Symbolem zdrady s(cid:261) Kain i Judasz, podst(cid:266)pnej kobiety — Ewa, grzechu — jab(cid:225)ko, szatana — w(cid:261)(cid:298), podst(cid:266)pu — ko(cid:276) troja(cid:276)ski, wierno(cid:286)ci i próby — Hiob, prostoty — (cid:286)w. Fran- ciszek, w(cid:225)adzy — korona, ma(cid:225)(cid:298)e(cid:276)stwa — z(cid:225)ota obr(cid:261)czka, klauna — czerwony nos, Japonii — kwiat wi(cid:286)ni… S(cid:225)ysza(cid:225) o nich niemal ka(cid:298)dy. Symboliczne uproszczenie sta(cid:225)o si(cid:266) odbiciem stanów, rzeczy, procesów, prze(cid:298)y(cid:252), dzia(cid:225)a(cid:276) ludzkich, a tak(cid:298)e emocji i potrzeb, pragnie(cid:276) i l(cid:266)ków, d(cid:225)u(cid:298)szych i krótszych opowie(cid:286)ci, nawet ca(cid:225)ych wielow(cid:261)tkowych historii. Symbole mog(cid:261) mie(cid:252) charakter osobisty lub powszechny, czyli no(cid:286)ny. Ka(cid:298)dy z nas przebywa jednocze(cid:286)nie w dwóch (cid:286)wiatach: uzgodnionym, w pewien sposób oczywistym dla ka(cid:298)dego mieszka(cid:276)ca danego obszaru, kraju i kultury, oraz subiek- tywnym, znanym tylko jemu i jego najbli(cid:298)szemu otoczeniu. Rzeczywisto(cid:286)(cid:252) uzgodniona operuje powszechnymi symbolami. Nawet w najod- leglejszych zak(cid:261)tkach (cid:286)wiata najlepiej rozpoznawalne jest logo Coca-Coli, które oznacza napój tej marki, jednak ju(cid:298) Andrzej Kmicic broni(cid:261)cy Cz(cid:266)stochowy b(cid:266)dzie symbolem zro- zumia(cid:225)ym tylko w Polsce, podobnie jak zas(cid:266)piony b(cid:225)azen Sta(cid:276)czyk z obrazu Jana Matejki. Najprostszymi i najbardziej oczywistymi powszechnymi symbolami s(cid:261) znaki drogowe, ikony programów komputerowych, oznaczenia aptek, hoteli, szpitali, lotnisk, toalet, torów, wysokiego napi(cid:266)cia itd. Wspó(cid:225)cze(cid:286)nie wiele pochodz(cid:261)cych z j(cid:266)zyka angielskiego s(cid:225)ów sta(cid:225)o si(cid:266) powszechnie rozpoznawalnymi symbolami szerszych poj(cid:266)(cid:252). Rzeczywisto(cid:286)(cid:252) subiektyw- na wyra(cid:298)a si(cid:266) natomiast w symbolice osobistej, rozpoznawalnej dla w(cid:261)skiego kr(cid:266)gu osób. Mog(cid:261) to by(cid:252) s(cid:225)owa, gesty, neologizmy. Kobieta odpowiednim, niejasnym dla obserwatorów gestem zach(cid:266)ca swego partnera do seksu. Cz(cid:225)onkowie dru(cid:298)yny pi(cid:225)karskiej pod wp(cid:225)ywem jednego s(cid:225)owa trenera zmieniaj(cid:261) taktyk(cid:266) gry. Para ma(cid:225)(cid:298)e(cid:276)ska z d(cid:225)ugoletnim sta(cid:298)em zwraca si(cid:266) do siebie neologizmami, które oznaczaj(cid:261) posi(cid:225)ek, sen lub wypoczynek. Symbol ma zazwyczaj jedno znaczenie dos(cid:225)owne, zwi(cid:261)zane z konkretnym poj(cid:266)ciem, ale mo(cid:298)e mie(cid:252) niezliczon(cid:261) ilo(cid:286)(cid:252) znacze(cid:276) ukrytych. Na przyk(cid:225)ad figurka lwa oznacza przede wszystkim zwierz(cid:266) tego gatunku, lecz równie(cid:298) mo(cid:298)e odnosi(cid:252) si(cid:266) do rodu królewskiego, króla Salomona, Bazyliki (cid:286)w. Marka w Wenecji, jest symbolem ewangelisty Marka i samej Wenecji, ponadto lew by(cid:225) god(cid:225)em wielu faraonów, cesarza Etiopii Hajle Syllasje, a tak(cid:298)e symbolem s(cid:225)o(cid:276)ca w staro(cid:298)ytnej Grecji, w pa(cid:225)acu w Mykenach. Wspó(cid:225)cze(cid:286)nie dla pokolenia trzydziestolatków lew to po prostu odniesienie do bajki o królu lwie z ich dzieci(cid:276)stwa1. 1 Lew Simba z bardzo popularnej bajki wytwórni Disneya, do której Elton John napisa(cid:225) s(cid:225)ynn(cid:261) piosenk(cid:266)[0]. Lecz ju(cid:298) w przypadku m(cid:225)odszego pokolenia Simb(cid:266) zdetronizowa(cid:225) lew Alex z fil- mowej serii Madagaskar. Poleć książkęKup książkę N I E (cid:165) W I A D O M O (cid:165) (cid:109) | 6 7 Ko(cid:239)czo(cid:239)an Je(cid:286)li Twoje dotychczasowe (cid:298)ycie okre(cid:286)li(cid:252) jednym symbolem — co by to by(cid:225)o? Jakim symbolem chcia(cid:225)by(cid:286) wyrazi(cid:252) swoje przysz(cid:225)e (cid:298)ycie, od dzisiaj? Memy Otoczeni symbolami, ulegamy kolejnym symbolom. Skomplikowane systemy marketingowe dzia(cid:225)aj(cid:261) nieprzerwanie, by do naszej nie(cid:286)wiadomo(cid:286)ci zbiorowej przenikn(cid:266)(cid:225)y skojarzenia z produktami, markami, symbolami stylu (cid:298)ycia, konkretnymi logotypami i wykreowanymi potrzebami. Najsilniej oddzia(cid:225)uj(cid:261) wszelkie skojarzenia seksualne. Dawn(cid:261) rekomendacj(cid:266) ze strony autorytetu zast(cid:261)pi(cid:225)y fabryki public relations i reklamy, które tworz(cid:261) nasze potrzeby. Zestaw do(cid:286)(cid:252) prostych w gruncie rzeczy mechanizmów ma zach(cid:266)ci(cid:252) od- biorc(cid:266) do wyborów, których (cid:298)yczy sobie reklamodawca. S(cid:261) to m.in.: powtarzanie danej tre(cid:286)ci, nietypowe skojarzenia, które zaskocz(cid:261) odbiorc(cid:266), tre(cid:286)ci seksualne, du(cid:298)e elementy wyrazistej barwy, przyjemne zapachy, najlepiej chleba lub kawy, stworzenie aury tajemniczo(cid:286)ci i wyj(cid:261)tkowo(cid:286)ci, presti(cid:298)owo(cid:286)(cid:252) i niedost(cid:266)pno(cid:286)(cid:252). Od pobudzania mózgu gadziego zapachami, poprzez bardziej skomplikowane potrzeby spo(cid:225)eczne, takie jak presti(cid:298) czy wysoki status mate- rialny, do imitowania autorytetu (m(cid:266)(cid:298)czyzna lub kobieta w reklamie udaj(cid:261)cy lekarza) — symbole maj(cid:261) nas zach(cid:266)ci(cid:252) do konsumpcji, decyzji, po(cid:298)(cid:261)danych wyborów, g(cid:225)osowania itd. Najbardziej elementarnym (cid:225)adunkiem informacji symbolicznej jest mem, nazwany tak przez biologa Richarda Dawkinsa na wzór genu. Zdaniem Dawkinsa mem jest w rozwoju spo(cid:225)ecznym cz(cid:225)owieka czym(cid:286) podobnym do genu w procesie ewolucji: jest podstawowym no(cid:286)nikiem informacji. Mem jest najmniejsz(cid:261) i najprostsz(cid:261) cegie(cid:225)k(cid:261) buduj(cid:261)c(cid:261) symbol. Mem dzia(cid:225)a jak wirus, rozprzestrzenia si(cid:266) w sposób niekontrolowany, walczy o w(cid:225)adz(cid:266), wypiera poprzedni mem i namna(cid:298)a si(cid:266) tak d(cid:225)ugo, dopóki zasila go energia osób zaintere- sowanych. Ekspansja memu trwa dot(cid:261)d, póki nie zape(cid:225)ni danej przestrzeni informacyjnej, i oddzia(cid:225)uje tak silnie i szeroko, jak to jest mo(cid:298)liwe na danym terenie. Nic wi(cid:266)c dziwnego, (cid:298)e internet sta(cid:225) si(cid:266) obecnie g(cid:225)ównym siedliskiem memów, a przejawem ich ekspansji i popu- larno(cid:286)ci jest lajkowanie. (cid:297)yjemy w dobie i(cid:286)cie wirusowego namna(cid:298)ania si(cid:266) i muto- wania memów, co skutkuje równie(cid:298) ich bardzo krótk(cid:261) (cid:298)ywotno(cid:286)ci(cid:261). Brak lajków oznacza (cid:286)mier(cid:252) memu. Je(cid:286)li dana informacja z(cid:225)o(cid:298)ona z bardzo prostych i podstawowych memów równie szybko tworzy idola, bohatera sieci, którego popularno(cid:286)(cid:252) natychmiast ko- piuj(cid:261) inne media, kreuj(cid:261)c ów memowy autorytet, to równie(cid:298) si(cid:225)a oddzia(cid:225)ywania tak wy- kreowanego autorytetu ginie wraz z ostatnim klikni(cid:266)ciem zainteresowanego nim internauty. Memem mo(cid:298)e by(cid:252) typowy internetowy obrazek z podpisem, odr(cid:266)czny rysunek, dopi- sany dymek do znanego obrazu, lecz przede wszystkim s(cid:225)owo, zdanie, krótkie has(cid:225)o, greps, kilka taktów muzyki. Memami sta(cid:225)y si(cid:266) s(cid:225)ynne cytaty filmowe lub internetowe, np.: Hasta la vista, baby u(cid:298)yty przez Arnolda Schwarzeneggera w filmie Terminator 2 lub: Co ja pacze?, zdanie, które pojawi(cid:225)o si(cid:266) w sieci wraz z filmem o kocie 4 listopada 2011 r. i natychmiast Poleć książkęKup książkę 6 8 | Z A B I (cid:109) C O A C H A zyska(cid:225)o ogólnopolsk(cid:261) popularno(cid:286)(cid:252). Podobnie rzecz si(cid:266) mia(cid:225)a z S.A. Ward(cid:266)g(cid:261), czyli znanym internetowym komikiem Sylwestrem Ward(cid:266)g(cid:261), którego pies przebrany za wielkiego paj(cid:261)ka straszy(cid:225) przechodniów. Jego film Mutant Giant Spider Dog mia(cid:225) ponad 112 mln wy(cid:286)wietle(cid:276). Stwierdzenia: Taka [jest] sytuacja czy Jestem hardkorem, interesuje mnie tylko hemo- globina i testosteron szybko zawirusowa(cid:225)y sie(cid:252) i przenikn(cid:266)(cid:225)y do j(cid:266)zyka potocznego. Dawkins twierdzi, (cid:298)e ka(cid:298)dy pojedynczy mem d(cid:261)(cid:298)y do replikowania, infekuj(cid:261)c inne umys(cid:225)y. Has(cid:225)a reklamowe, slogany w sieci, pojedyncze fotografie, refreny piosenek, ikony komputerowe, trendy w modzie, jak poszarpane d(cid:298)insy lub kolor pomara(cid:276)czowy, s(cid:261) typowymi memami. Dowolna my(cid:286)l, has(cid:225)o, a nawet idea staj(cid:261) si(cid:266) memem w chwili, gdy kto(cid:286) je powieli, czyli przeka- (cid:298)e innemu umys(cid:225)owi, który gotów jest je przyj(cid:261)(cid:252) i dalej rozpowszechni(cid:252). Ko(cid:239)czo(cid:239)an Rozejrzyj si(cid:266) teraz dooko(cid:225)a. Jak du(cid:298)o przedmiotów, które widzisz, ma zwi(cid:261)zek z wcze(cid:286)niejszym dzia(cid:225)aniem memów? Ile z nich w ogóle by si(cid:266) tu nie znalaz(cid:225)o, gdyby nie wirusowy charakter memów? Wirus Memy zatem nie tylko rozprzestrzeniaj(cid:261) si(cid:266), one si(cid:266) równie(cid:298) namna(cid:298)aj(cid:261), st(cid:261)d ich wirusowy charakter. Jeden uruchamia drugi w post(cid:266)pie geometrycznym, wraz z któ- rym powstaje efekt skali, czyli b(cid:225)yskawiczne szerokie replikowanie. W ci(cid:261)gu godzin, a niekiedy minut jeden atrakcyjny mem potrafi dotrze(cid:252) do milionów odbiorców, a(cid:298) do zaw(cid:225)aszczenia i wysycenia danej przestrzeni lub równie gwa(cid:225)townego kolapsu. Wówczas wraz z memem i zbudowan(cid:261) przez niego wie(cid:298)(cid:261) symbolu znika ca(cid:225)a informacja, cz(cid:266)sto bezpowrotnie. Znana aktorka zmar(cid:225)a. Matka zabi(cid:225)a dziecko. Pose(cid:225) pobity przez policj(cid:266). Senator pod wp(cid:225)ywem narkotyków. Tego rodzaju memy (cid:298)yj(cid:261) tylko tak d(cid:225)ugo, dopóki inny, atrakcyjniejszy mem ich nie wyprze. Po miesi(cid:261)cu nie tylko trac(cid:261) na znaczeniu, gin(cid:261) ca(cid:225)kowicie w (cid:286)wiadomo(cid:286)ci zbio- rowej. Kto dzi(cid:286) pami(cid:266)ta o wydarzeniach sprzed miesi(cid:261)ca, a co dopiero sprzed roku? (cid:297)eby wirus informacyjny móg(cid:225) si(cid:266) w ogóle rozprzestrzeni(cid:252), znana umieraj(cid:261)ca aktorka musi by(cid:252) m(cid:225)oda i pi(cid:266)kna, matka najpierw musi si(cid:266) zg(cid:225)osi(cid:252) do mediów z apelem o pomoc w poszukiwaniu rzekomo porwanego dziecka, pose(cid:225) musi trafi(cid:252) na sezon ogórkowy w mediach. Wydarzenia takie jak (cid:286)mier(cid:252), zbrodnia, pobicie, narkotyki — nikogo ju(cid:298) nie dziwi(cid:261) ani nie przytrzymuj(cid:261) uwagi cho(cid:252)by na kilka sekund. Szybko(cid:286)ci replikacji memów i ich znikania sprzyja dynamiczno(cid:286)(cid:252) post(cid:266)pu technologicznego. Dzi(cid:286) ju(cid:298) nie sposób sobie przypomnie(cid:252), jak wygl(cid:261)da(cid:225)y ikonki w popularnym programie Windows 98, nie mówi(cid:261)c o logowaniu do internetu przez piszcz(cid:261)cy i skrzecz(cid:261)cy modem analogowy. Wiedza przekazywana historycznie mia(cid:225)a od zarania dziejów charakter memetyczny, czyli mog(cid:225)a zaistnie(cid:252) w naszej (cid:286)wiadomo(cid:286)ci, je(cid:286)li zosta(cid:225)a rozpowszechniona poprzez wielo- krotne powielanie. Przez tysi(cid:261)clecia ludzko(cid:286)(cid:252) wiedz(cid:266) i do(cid:286)wiadczenia przekazywa(cid:225)a sobie ust- nie, w opowie(cid:286)ciach lub poprzez na(cid:286)ladowanie praktycznych umiej(cid:266)tno(cid:286)ci mistrza. Niestety, Poleć książkęKup książkę N I E (cid:165) W I A D O M O (cid:165) (cid:109) | 6 9 wspó(cid:225)czesna wielo(cid:286)(cid:252) informacji generowanych ka(cid:298)dego dnia przez niezliczone media, fora, blogi, ksi(cid:261)(cid:298)ki, radia, telewizje oraz z(cid:225)o(cid:298)on(cid:261) sie(cid:252) reklamow(cid:261) generuje niezmierzone ilo(cid:286)ci memów. W efekcie wspó(cid:225)czesny odbiorca przesta(cid:225) rozró(cid:298)nia(cid:252), co jest wa(cid:298)ne, a co bez znaczenia. Ka(cid:298)dy bowiem, kto wpuszcza w sie(cid:252) informacyjn(cid:261) memy, twierdzi, (cid:298)e je- go mem jest najwa(cid:298)niejszy, ma(cid:225)o tego, dba o to, by mem by(cid:225) w najwy(cid:298)szym stopniu wiru- sowy, silnie przyczepny i tym samym maksymalnie szybko i szeroko si(cid:266) rozpowszechnia(cid:225). Ko(cid:239)czo(cid:239)an Jakie Twoje umiej(cid:266)tno(cid:286)ci i kompetencje powsta(cid:225)y w wyniku na(cid:286)ladowania jakiego(cid:286) mistrza? Czy mia(cid:225)e(cid:286) jego zgod(cid:266)? Jakie Twoje przekonania pochodz(cid:261) z zas(cid:225)yszanych opowie(cid:286)ci? Czy by(cid:225)y prawd(cid:261)? Socjotyp, czyli wzorzec Grupa memów tworzy socjotyp, który w kulturze ma podobne znaczenie jak w biologii fenotyp, czyli stanowi grup(cid:266) cech organizmu. Socjotypem utworzonym przez memy jest np. bardzo popularna piosenka, moda na noszenie okr(cid:261)g(cid:225)ych oprawek okularów czy sp(cid:266)dzanie weekendów w konkretnych klubach. Jak wiemy, wi(cid:266)kszo(cid:286)(cid:252) memów namna(cid:298)a si(cid:266) lawinowo. Najsilniejsze z nich paso(cid:298)ytuj(cid:261) w umys(cid:225)ach ludzi, w sieci interne- towej, w mediach, inne równie szybko gin(cid:261), zast(cid:266)powane innymi memami. Stabilne i silne memy tworz(cid:261) mody, niekiedy trwaj(cid:261)ce przez ca(cid:225)e dekady, jak moda na s(cid:225)odkie gazowane napoje, ubrania d(cid:298)insowe z grubej bawe(cid:225)ny czy obuwie sportowe noszone na co dzie(cid:276). Dzi(cid:266)ki wspó(cid:225)czesnej komunikacji miliardy ludzi mog(cid:261) w stosunkowo krótkim okresie powieli(cid:252) jedn(cid:261) informacj(cid:266), cz(cid:266)sto bez wi(cid:266)kszego znaczenia dla nich samych. Odgrywaj(cid:261) jedynie rol(cid:266) nosicieli biernych lub aktywnych, np. klikaj(cid:261)c udost(cid:266)pnij lub lajkuj(cid:261)c, przyjmuj(cid:261) rol(cid:266) biern(cid:261), dopisuj(cid:261)c za(cid:286) komentarz, rekomenduj(cid:261)c lub podejmuj(cid:261)c decyzj(cid:266) na podstawie memu, wybieraj(cid:261) rol(cid:266) aktywn(cid:261). Istniej(cid:261) jednak grupy memów, które zbijaj(cid:261) si(cid:266) w jeszcze wi(cid:266)ksze gromady, tworz(cid:261)c idee, wynalazki, a nawet wzory kulturowe, czyli konkretne zachowania oraz normy okre(cid:286)laj(cid:261)ce, jak powinni(cid:286)my si(cid:266) zachowywa(cid:252), a zw(cid:225)aszcza jak my(cid:286)le(cid:252) i dzia(cid:225)a(cid:252). D(cid:225)ugotrwa(cid:225)y proces me- metyczny wytwarza systemy religijne, a nawet ca(cid:225)e kultury i systemy naukowe, czyli para- dygmaty. Cz(cid:225)owiek sta(cid:225) si(cid:266) istot(cid:261) symboliczn(cid:261), memetyczn(cid:261) i memetyzuj(cid:261)c(cid:261), czyli u(cid:298)ywaj(cid:261)c(cid:261) umownych znaków w komunikacji, podatn(cid:261) na wirusy informacyjne (mody) oraz tworz(cid:261)c(cid:261) symbole w celu ich dalszego powielania. Memetyczno(cid:286)(cid:252) jest (cid:286)ci(cid:286)le powi(cid:261)zana z mi- metyzmem, czyli sk(cid:225)onno(cid:286)ci(cid:261) do na(cid:286)ladowania. Mimetyzm jako poj(cid:266)cie zosta(cid:225) upowszech- niony przez antropologa René Girarda i równie(cid:298) zaczerpni(cid:266)ty z biologii. Oznacza wtórno(cid:286)(cid:252), replikowanie wzorca i upodabnianie si(cid:266). Girard uwa(cid:298)a, (cid:298)e na(cid:286)ladownictwo sta(cid:225)o si(cid:266) podstawo- wym mechanizmem rz(cid:261)dz(cid:261)cym spo(cid:225)ecze(cid:276)stwami, a poprzez to podstawowym mechani- zmem kulturotwórczym. Zatem gdy po(cid:225)(cid:261)czymy koncepcje profesorów Dawkinsa i Girarda, oka(cid:298)e si(cid:266), (cid:298)e memy uruchamiaj(cid:261) mimetyzm, symbole s(cid:261) poddane na(cid:286)ladownictwu Poleć książkęKup książkę 7 0 | Z A B I (cid:109) C O A C H A i replikowaniu, wówczas powstaj(cid:261) przej(cid:286)ciowe mody. Gdy moda staje si(cid:266) wzorcem zachowania, mo(cid:298)e prowadzi(cid:252) do trwa(cid:225)ych zjawisk, w efekcie powstaj(cid:261) socjoty- py, czyli wzorce kultury oparte na archetypach, i na ich bazie tworz(cid:261) si(cid:266) ca(cid:225)e cywilizacje. Tylko w niewielkiej cz(cid:266)(cid:286)ci ten proces uruchamiany jest (cid:286)wiadomie. Jego domen(cid:261) jest nie(cid:286)wiadomo(cid:286)(cid:252) zbiorowa, z której tre(cid:286)ci przes(cid:261)czaj(cid:261) si(cid:266) do nie(cid:286)wiadomo(cid:286)ci in- dywidualnej. Nawet wyspecjalizowane agencje PR-owskie i marketingowe, których zada- niem jest nak(cid:225)anianie ludzi do zachowa(cid:276) konsumenckich, do pewnego stopnia graj(cid:261) w ciemno, nie s(cid:261) bowiem w stanie przewidzie(cid:252), jak zadzia(cid:225)a wirus i jakie jego mutacje w jakim czasie rozprzestrzeni(cid:261) si(cid:266) na jakim obszarze. Im bardziej schematyczne stosuj(cid:261) modele, tym mniej- sza szansa na przebicie si(cid:266) z memem, który uruchomi efekt mimetyczny, czyli na(cid:286)ladow- czy. W sposób mimetyczny i memetyczny dzia(cid:225)aj(cid:261) równie(cid:298) instytucje opiniotwórcze, poli- tyczne, religijne i wszelkie o(cid:286)rodki w(cid:225)adzy. Dawny autorytet mistrza w du(cid:298)ym stopniu zast(cid:261)pi(cid:225)a popularno(cid:286)(cid:252) memu i wzorzec zwi(cid:261)- zany z mimetycznym powtarzaniem jak najprostszych tre(cid:286)ci. Wysi(cid:225)ek intelektualny jest nie- mile widziany, gdy(cid:298) energia wk(cid:225)adana w analiz(cid:266) tre(cid:286)ci wyhamowuje reprodukcj(cid:266) memu. Je(cid:286)li wi(cid:266)c mem ma za zadanie kreowa(cid:252) nowego idola, celebryt(cid:266), autorytet medialny, musi operowa(cid:252) uproszczeniami, skrótami, epatowa(cid:252) jednoznacznymi bana(cid:225)ami, daj(cid:261)c (cid:225)atwe do przyswajania i powtarzania tre(cid:286)ci. Dlatego te(cid:298) tak popularne s(cid:261) wszelkie tzw. kontrowersyjne tre(cid:286)ci, antyreklama, obrazoburstwo, ostro(cid:286)(cid:252), szokowanie, nawet za cen(cid:266) ostracyzmu w(cid:286)ród cz(cid:266)(cid:286)ci spo(cid:225)ecze(cid:276)stwa. Bojkot zreszt(cid:261) tak(cid:298)e dzia(cid:225)a na korzy(cid:286)(cid:252) memu, gdy(cid:298) daje rozg(cid:225)os. Mem musi si(cid:266) wybi(cid:252) z t(cid:225)a podobnych memów. Bez znaczenia jest jego tre(cid:286)(cid:252), przes(cid:225)anie, a na- wet wewn(cid:266)trzna logika. Liczy si(cid:266) tylko ewolucyjna si(cid:225)a przetrwania w (cid:286)rodowisku bezkom- promisowej rywalizacji. Ko(cid:239)czo(cid:239)an Je(cid:286)li jakie(cid:286) bezu(cid:298)yteczne memy przylgn(cid:266)(cid:225)y do Twojego umys(cid:225)u, w jakim celu je tam trzy- masz, skoro wiesz, (cid:298)e s(cid:261) (cid:286)mieciami? Aspekt kulturowy Aspekt kulturowy modyfikuje nasze postrzeganie autorytetów. Archetypy przekazuj(cid:261) tre(cid:286)ci z pokolenia na pokolenie, przesycaj(cid:261)c nasz(cid:261) codzienno(cid:286)(cid:252) symbolami, które s(cid:261) ich echem. Od seriali telewizyjnych po zachowania polityków spotykamy ró(cid:298)ne przejawy archetypu mistrza, ró(cid:298)ne symbole zwi(cid:261)zane z autorytetem oraz poszukiwaniem wiedzy, punktu od- niesienia i odpowiedzi na pytania graniczne, które wci(cid:261)(cid:298) stawia przed cz(cid:225)owiekiem jego (cid:298)ycie. Na skutek intelektualnego mocowania si(cid:266) z autorytetem, emocjonalnego konfrontowa- nia si(cid:266) z w(cid:225)asnymi potrzebami pojawiaj(cid:261) si(cid:266) dwa skrajne uczucia — wina i krzywda. Naj- cz(cid:266)(cid:286)ciej ich (cid:296)ród(cid:225)a s(cid:261) g(cid:225)(cid:266)boko ukryte, czyli nie(cid:286)wiadome dla prze(cid:298)ywaj(cid:261)cych je osób, jednak tym silniejsze jest i tym bardziej determinuj(cid:261)ce przysz(cid:225)o(cid:286)(cid:252) ich oddzia(cid:225)ywanie. Archetypy Poleć książkęKup książkę N I E (cid:165) W I A D O M O (cid:165) (cid:109) | 7 1 nadaj(cid:261) znaczenie naszym potrzebom, potem my(cid:286)lom, emocjom i w rezultacie czynom. W przestrzeni symbolicznej ukryte jest rozró(cid:298)nienie dobra i z(cid:225)a, a warto(cid:286)ci uznawa- ne za pozytywne lub negatywne maj(cid:261) z kolei bardzo silne kulturowe uzasadnienia. Naru- szenie granic dobra i z(cid:225)a, a tym samym oczekiwa(cid:276) i norm spo(cid:225)ecznych, rodzi oba stany — win(cid:266) i krzywd(cid:266). Pos(cid:225)u(cid:298)(cid:266) si(cid:266) przyk(cid:225)adem ró(cid:298)nic kulturowych w postrzeganiu zjawisk archetypicznych, by tym silniej uchwyci(cid:252) rozbie(cid:298)no(cid:286)ci oraz si(cid:225)(cid:266) dzia(cid:225)ania archetypu. Pogl(cid:261)d ukryty w nie- (cid:286)wiadomo(cid:286)ci zbiorowej, b(cid:266)d(cid:261)cy odbiciem archetypicznej tre(cid:286)ci, determinuje postrzeganie ról, zjawisk i sytuacji spo(cid:225)ecznych. Na przyk(cid:225)ad matka samotnie wy- chowuj(cid:261)ca dzieci jest naturalnym zjawiskiem na Karaibach, a nieobecno(cid:286)(cid:252) m(cid:266)(cid:298)czyzny nie jest traktowana jako zdrada, odst(cid:266)pstwo, tylko jako norma. Inaczej jest w Polsce, gdzie rodzina jako instytucja to zwi(cid:261)zek dwojga ludzi doros(cid:225)ych, dwóch p(cid:225)ci, wychowuj(cid:261)cych dzieci. Taki obraz jest silnie zakorzeniony w naszym obyczaju. Z tego powodu równie(cid:298) s(cid:261)dy cz(cid:266)(cid:286)ciej przyznaj(cid:261) opiek(cid:266) nad dzie(cid:252)mi matkom ni(cid:298) ojcom. Wbrew za(cid:225)o(cid:298)eniom prawnym s(cid:261)dy polskie w sprawach rodzinnych dzia(cid:225)aj(cid:261) nies(cid:225)ychanie emocjonalnie. Podobnie rzecz si(cid:266) ma w innych krajach, gdzie opinia publiczna i prasa bardzo cz(cid:266)sto kreuj(cid:261) os(cid:261)dy i wyroki na podstawie symbolicznego t(cid:225)a wydarze(cid:276), wywieraj(cid:261)c niestety skuteczny nacisk na organy prawa. Memy dzia(cid:225)aj(cid:261) w ka(cid:298)dej przestrzeni, jednak zw(cid:225)aszcza silnie si(cid:266) replikuj(cid:261), je(cid:286)li tery- torium jest bardzo emocjonalne, gdy(cid:298) to emocje nadaj(cid:261) memom energi(cid:266) konieczn(cid:261) do replikacji. W wierzchniej warstwie góry lodowej (rysunek 4.1), odpowiadaj(cid:261)cej poziomowi (cid:286)rodo- wiska w obszarze informacji tworz(cid:261)cych aktualne t(cid:225)o kulturowe, dominuj(cid:261) memy. Ich wiru- sowy charakter sprawia, (cid:298)e zbijaj(cid:261) si(cid:266) w kolonie, potocznie nazywamy je modami lub trenda- mi, lajkujemy je w mediach spo(cid:225)eczno(cid:286)ciowych. Wirusowa popularno(cid:286)(cid:252) memów odpowiada poziomowi zachowa(cid:276). Niektóre z kolonii memów, podobnie jak wzorce zachowa(cid:276), utrwalaj(cid:261) si(cid:266), przenikaj(cid:261)c do codziennych norm, a niekiedy nawet (cid:286)wiadomie kreowa- nych standardów dzia(cid:225)ania. Ich (cid:298)ycie bywa d(cid:225)u(cid:298)sze lub krótsze (od kilku godzin do kilku lat), jednak podobnie jak zachowania mog(cid:261) przetrwa(cid:252) jedynie wtedy, kiedy s(cid:261) zasilane przez poziomy po(cid:225)o(cid:298)one ni(cid:298)ej (g(cid:225)(cid:266)biej). Symbole indywidualne maj(cid:261) charakter skrajnie subiektywny, nale(cid:298)(cid:261) do jednostki i przez jednostk(cid:266) i jej najbli(cid:298)sze otoczenie s(cid:261) wytworzone. Cz(cid:266)sto jednak nawet (cid:286)cis(cid:225)y kr(cid:261)g rodzinny lub kole(cid:298)e(cid:276)ski nie zdaje sobie sprawy z tego, ja- kiego rodzaju (cid:286)wiata symbolicznego do(cid:286)wiadcza jednostka. Owszem, grupa osób mo(cid:298)e uczestniczy(cid:252) w tym samym nabo(cid:298)e(cid:276)stwie religijnym albo ogl(cid:261)da(cid:252) ten sam film, jednak za- pami(cid:266)tane fakty, którym poszczególne jednostki nadadz(cid:261) sens symboliczny, a zatem me- taforyczny, mog(cid:261) by(cid:252) inne. (cid:285)wiat osobistych metafor dla umys(cid:225)u jednostki staje si(cid:266) tak samo realny jak (cid:286)wiat faktów opisywanych zmys(cid:225)ami. Na przyk(cid:225)ad dla jednego widza niebieskie t(cid:225)o w scenach filmu Bernarda Bertolucciego Ma(cid:225)y Budda z 1993 r. oznacza(cid:252) b(cid:266)dzie symbolicznie industrialny (cid:286)wiat wspó(cid:225)czesnej Ameryki, pomara(cid:276)czowe za(cid:286) (cid:286)wiat Wscho- du, natomiast dla innego widza b(cid:225)(cid:266)kit b(cid:266)dzie oznacza(cid:225) rozum, a pomara(cid:276)czowy ducha, trzeci odbiorca w ogóle nie zauwa(cid:298)y tego zabiegu, czwarty uzna go za przypadkowy i nic nieznacz(cid:261)cy w warstwie metaforycznej zabieg operatorski. Poleć książkęKup książkę 7 2 | Z A B I (cid:109) C O A C H A Rysunek 4.1. Góra lodowa i przestrze(cid:276) archetypiczna2 Archetypami lokalnymi nazwiemy wszystkie nie(cid:286)wiadome, silnie zakorzenione wzorce symboliczne, które dotycz(cid:261) aktualnego kontekstu wydarze(cid:276). Pos(cid:225)u(cid:298)(cid:266) si(cid:266) przyk(cid:225)adem. W czasie wyk(cid:225)adu lub szkolenia, gdy uczestnicy siedz(cid:261), a jedna osoba stoi i co(cid:286) mówi, archety- py lokalne odwo(cid:225)uj(cid:261) nas do znanej wszystkim sytuacji nauczyciela i szko(cid:225)y. Je(cid:286)li w dodatku sto(cid:225)y lub (cid:225)awki ustawione s(cid:261) rz(cid:266)dami, a uczestnicy siedz(cid:261) jedni za drugimi, wówczas nie- (cid:286)wiadoma tre(cid:286)(cid:252) tej sytuacji b(cid:266)dzie tym silniej uruchamia(cid:252) w(cid:225)a(cid:286)nie tego rodzaju szkolne skoja- rzenia. Dlatego w sytuacji terapeutycznej, cho(cid:252) w dalszym ci(cid:261)gu jest jeden lider — terapeuta (archetyp nauczyciela), wszyscy uczestnicy siedz(cid:261) w kr(cid:266)gu, który zmienia kontekst, od- wo(cid:225)uj(cid:261)c si(cid:266) do archetypu okr(cid:261)g(cid:225)ego sto(cid:225)u, czyli równoprawno(cid:286)ci. Gdy prowadz(cid:261)cy poprosi 2 Na rysunku 4.1 dokona(cid:225)em porównania poziomów góry lodowej na podstawie prac i koncep- cji Gregory’ego Batesona, Timothy’ego Leary’ego, Roberta Diltsa oraz modelu Kena Wilbera (g(cid:225)(cid:266)bia, jasno(cid:286)(cid:252), przep(cid:225)ywy) zestawionego z poziomami struktur symbolicznych stworzonymi przez Carla Gustava Junga i jego kontynuatorów oraz Richarda Dawkinsa (memy). W dalszej cz(cid:266)(cid:286)ci ksi(cid:261)(cid:298)ki pojawi(cid:261) si(cid:266) kolejne porównania do modeli: Josepha Campbella, Clare’a W. Gravesa i jego kontynuatorów (Don Beck i Chris Cowan) oraz do modelu osobowo(cid:286)ci Junga i jego kontynuatorów (Arnold Mindell, Isabel Briggs Myers, Katharine Cook Briggs). O ile mi wiadomo, nikt wcze(cid:286)niej tego nie dokona(cid:225), cho(cid:252) wymienieni autorzy i badacze znali swoje koncepcje i wzajemnie si(cid:266) inspirowali. Podobnie autorskim rozwi(cid:261)zaniem jest odniesienie wszystkich tych modeli do struktury hierarchicznej opisanej metafor(cid:261) góry lodowej, w której wy(cid:298)sze poziomy znajduj(cid:261) si(cid:266) w obszarze mo(cid:298)liwym do specyfikacji zmys(cid:225)owej (obszar ponad powierzchni(cid:261) wody), g(cid:225)(cid:266)bsze za(cid:286) pochodz(cid:261) z obszaru nie(cid:286)wiadomego, do którego jednostka lub grupa mo(cid:298)e uzyska(cid:252) wgl(cid:261)d na skutek coachingu lub innej formy oddzia(cid:225)ywania. W dalszej cz(cid:266)(cid:286)ci ksi(cid:261)(cid:298)ki czytelnik b(cid:266)dzie mia(cid:225) okazj(cid:266) przekona(cid:252) si(cid:266), jak wszystkie te poziomy i modele przenikaj(cid:261) si(cid:266), opisuj(cid:261)c zjawiska psychologiczne, kulturowe i spo(cid:225)eczne nieco innym j(cid:266)zykiem, lecz w podobny sposób, zmierzaj(cid:261)c do podobnych wniosków. Poleć książkęKup książkę N I E (cid:165) W I A D O M O (cid:165) (cid:109) | 7 3 o podnoszenie r(cid:261)k (cz(cid:266)sty zabieg manipulatorów w czasie spotka(cid:276) grupowych), natych- miast uruchamia w odbiorcach archetyp uczniów, których zadaniem jest odpowiadanie na pytania nauczyciela, ale tylko wtedy, gdy wskazanej osobie zostanie udzielony g(cid:225)os. Jednak w najwi(cid:266)kszym stopniu wydarzenia i prze(cid:298)ycia determinowane s(cid:261) przez archety- py globalne, czyli utrwalone przedwieczne symbole, znane i powszechnie rozpoznawalne, które s(cid:261) zazwyczaj akceptowane bezkrytycznie i niedyskutowalne, takie jak: dobro i z(cid:225)o, mi- (cid:225)osierdzie okazywane s(cid:225)abszym, prawo do zemsty, niewinno(cid:286)(cid:252) dziecka, bezinteresowno(cid:286)(cid:252) mi(cid:225)o(cid:286)ci macierzy(cid:276)skiej, niebo jako mieszkanie Boga, nauczanie, hierarchia, rodzina itd. Ar- chetypem centralnym, zwie(cid:276)czaj(cid:261)cym wszystkie te symbole, jest (cid:298)ycie samo, warto(cid:286)(cid:252) (cid:298)ycia jako takiego, tajemnica (cid:298)ycia, rozwini(cid:266)ta duchowo(cid:286)(cid:252), pe(cid:225)na samo(cid:286)wiadomo(cid:286)(cid:252) — s(cid:225)owem: ró(cid:298)ne opisy oraz aspekty ja(cid:296)ni rozumianej jako istota bytu, sumienie, duch, najwy(cid:298)sza mo- ralno(cid:286)(cid:252), istota rzeczy. Tym samym ka(cid:298)de pytanie o wizj(cid:266) lub te(cid:298) o duchowo(cid:286)(cid:252) b(cid:266)d(cid:261)c(cid:261) pod- (cid:225)o(cid:298)em nawet najprostszych potrzeb i dzia(cid:225)a(cid:276) (takich jak codzienne zakupy lub podwo(cid:298)enie dzieci do szko(cid:225)y) chc(cid:261)c nie chc(cid:261)c, dotyka i dotyczy archetypów globalnych, w tym równie(cid:298) archetypu ja(cid:296)ni. Zawiera bowiem aspekty najwa(cid:298)niejszych motywacji cz(cid:225)owieka — pytania o rodzin(cid:266), rodzicielstwo, sens (cid:298)ycia, codzienn(cid:261) etyk(cid:266) zwi(cid:261)zan(cid:261) z dokonanymi wyborami. W tym znaczeniu powrót do kasy w markecie z przeoczon(cid:261) bu(cid:225)k(cid:261) wart(cid:261) kilkana(cid:286)cie groszy jest zarówno decyzj(cid:261) z poziomu zachowania (mo(cid:298)e stanowi(cid:252) krótkotrwa(cid:225)y mem), jak i de- cyzj(cid:261) moraln(cid:261). Kasjerka t(cid:266) histori(cid:266) o zadziwiaj(cid:261)co uczciwej osobie, która cofn(cid:266)(cid:225)a si(cid:266) z parkingu, by zap(cid:225)aci(cid:252) za jedn(cid:261) bu(cid:225)k(cid:266), opowie kilku kole(cid:298)ankom w czasie przerwy (wirusowe dzia(cid:225)anie memu). Kole(cid:298)anki powtórz(cid:261) t(cid:266) histori(cid:266) w swoich rodzinach lub tego nie zrobi(cid:261). Mem szybko wyga(cid:286)nie, chyba (cid:298)e towarzyszy(cid:252) mu b(cid:266)d(cid:261) dodatkowe okoliczno(cid:286)ci, np. nagranie wideo rozpowszechnione w sieci. Wyga(cid:286)nie pewnie wcze(cid:286)niej czy pó(cid:296)niej. Decyzja o bu(cid:225)ce b(cid:266)dzie te(cid:298) oznacza(cid:252) osobisty wybór jednostki dokonywany na podstawie warto(cid:286)ci i wzmacniaj(cid:261)cy jej to(cid:298)samo(cid:286)(cid:252). Jednostka okaza(cid:225)a si(cid:266) nad wyraz uczciwa i daje przejaw w(cid:225)asnej prawo(cid:286)ci, p(cid:225)ac(cid:261)c za niechc(cid:261)co zabran(cid:261) bu(cid:225)k(cid:266). Wreszcie to proste zachowanie mo(cid:298)e wzmocni(cid:252) osobi- ste do(cid:286)wiadczenie (cid:298)ycia jako odpowiedzialno(cid:286)ci za etyczne zachowania, nawet je(cid:286)li dotycz(cid:261) one spraw o ma(cid:225)ym znaczeniu. Pytania graniczne Jak zdefiniujesz rodzin(cid:266)? W jaki sposób Twoja definicja rodziny jest zale(cid:298)na od (cid:286)rodowiska, w którym si(cid:266) wycho- wywa(cid:225)e(cid:286)? W jakim stopniu Twoja definicja rodziny jest wypadkow(cid:261) wzorów kultury? Poleć książkęKup książkę 7 4 | Z A B I (cid:109) C O A C H A Poleć książkęKup książkę
Pobierz darmowy fragment (pdf)

Gdzie kupić całą publikację:

Zabić coacha. O miłości i nienawiści do autorytetów w Polsce
Autor:

Opinie na temat publikacji:


Inne popularne pozycje z tej kategorii:


Czytaj również:


Prowadzisz stronę lub blog? Wstaw link do fragmentu tej książki i współpracuj z Cyfroteką: