Cyfroteka.pl

klikaj i czytaj online

Cyfro
Czytomierz
00337 006691 15683887 na godz. na dobę w sumie
Zabytki techniki - nie tylko z perspektywy prawników - ebook/pdf
Zabytki techniki - nie tylko z perspektywy prawników - ebook/pdf
Autor: Liczba stron: 343
Wydawca: Wyższa Szkoła Humanitas Język publikacji: polski
ISBN: 978-83-66165-34-2 Data wydania:
Lektor:
Kategoria: ebooki >> prawo i podatki
Porównaj ceny (książka, ebook, audiobook).

Ambicją Autorów poszczególnych rozdziałów monografii było m.in. pokazanie
roli jaką obiekty techniki odgrywały w życiu różnych społeczności na
przestrzeni wieków, a nade wszystko dostrzeżenie roli, jaką zabytki techniki
mogą odegrać współcześnie. Uwaga skoncentrowana została także na procesie
rewitalizacji zabytków techniki, dzięki któremu zabytki te przeżywają
obecnie swoje ,,drugie życie”. Autorzy artykułów zmierzyli się z problemami
występującymi w praktyce, a w tym także z problemami natury prawnej, które
towarzyszą procesom rewitalizacji zabytków techniki i przywracania ich
społeczeństwu. Podjęte zostały rozważania na temat tego jak prawidłowo zarządzać zabytkami techniki, by zarządzanie to stało się kluczem do skutecznej
ochrony zabytków techniki. Autorzy poszczególnych rozdziałów przedstawili
swój punkt widzenia. Podzielili się również własnymi doświadczeniami
z praktyki. Niewątpliwym atutem książki są naukowe oraz praktyczne rozważania
na temat tego w jaki sposób korzystać z zabytków techniki oraz jak dokonywać ich rewitalizacji, by najpełniej wykorzystać ich potencjał. Tym bardziej, że spojrzenie w przeszłość dziejów człowieka unaocznia znaczenie rozwoju i postępu technologicznego w używaniu przeróżnych narzędzi od kamiennych począwszy. Najstarsze ślady tego typu działalności sięgają już 4 miliona lat temu. Odkryto ogromne osady produkcyjne, na których łupano kamienie (krzemienie). Nazwano i opisano przeróżne techniki obróbki krzemieni. Nieprzypadkowo, opisane przez naukowców różnice w sposobie obróbki narzędzi krzemiennych przez praludzi nazywa się często przemysłami (przemysł otoczakowy, aszelski, mustierski itp.).

Znajdź podobne książki Ostatnio czytane w tej kategorii

Darmowy fragment publikacji:

Zabytki techniki – nie tylko Z perspektywy prawników Zabytki techniki – nie tylko Z perspektywy prawników pod redakcją iwony Gredki-ligarskiej Anny Rogackiej-Łukasik Dariusza Rozmusa sosnowiec 2018 Recenzent prof. zw. dr hab. Paweł Chmielnicki Projekt okładki Bartłomiej Dudek Korekta Laura Ryndak Copyright by Oficyna Wydawnicza „Humanitas” ul. Kilińskiego 43 41-200 Sosnowiec tel.: 32 363 12 25 e-mail: wydawnictwo@humanitas.edu.pl dystrybucja@humanitas.edu.pl ISBN 978-83-66165-34-2 Ogólnopolska Konferencja Naukowa pt. „Zabytki techniki – ich dzieje, trwanie, rewitalizacja” – zadanie finansowane w ramach umowy 745/P-DUN/2018 ze środków Ministra Nauki i Szkolnictwa Wyższego przeznaczonych na działalność upowszechniającą naukę Europejskie dziedzictwo kulturowe a prawo własności jako gwarancja praw podstawowych ......................................................................... 13 Zabytki techniki – problem definicyjny i kumulatywnej ochrony ................... 31 Otoczenie instytucjonalne a rozwój turystyki opartej na dziedzictwie kulturowym kolei ......................................................................... 53 Użytkowanie zabytków w górnictwie naftowym oraz ich wpływ na środowisko pracy i ochronę pracy w ujęciu historycznym i obecnie ...................................................................................... 67 Spis treści Słowo wstępne od Redaktorów ................................................................................. 7 I. Aspekty prawne 1. Aleksandra A. Kozioł 2. Wojciech Papis 3. Ariel Ciechański, Filip Bebenow 4. Radosław Gonet, Marian Liwo 5. Ariel Ciechański, Judyta Kurowska-Ciechańska II. Zagadnienia praktyczne 1. Ireneusz Suliga, Tadeusz Karwan 2. Anna Cieplińska-Jaglarz 3. Karolina Rybicka 4. Jacek Sypień 5. Grzegorz Kończyk 6. Dawid Keller Próba odtworzenia prostego procesu pirolizy malachitu jako najstarszej metody pozyskiwania miedzi – prezentacja wyników .................... 171 Komunikat o zasobie muzealnym zawierającym eksponaty związane z Pierwszą Fabryką Lokomotyw w Polsce Fablok w Chrzanowie w Muzeum w Chrzanowie im. Ireny i Mieczysława Mazarakich ..................... 129 Osiedle robotnicze w Wilkowie koło Złotoryi od powstania do zakończenia II Wojny Światowej ................................................................. 145 Rozważania nad przygotowaniem kadr i edukacją odbiorców oferty ekspozycyjnej z zakresu dziedzictwa kultury technicznej ...................... 107 Problematyka rewitalizacji i adaptacji na cele muzealne obiektów kolejowych przez organizację pozarządową na przykładzie Parowozowni Skierniewice .... 93 Przyfabryczne osiedla robotnicze na ziemi olkuskiej z przełomu XIX i XX wieku – pytania o przyszłość ............................................................ 153 Rewolucja komunikacyjna wieku XIX na Górnym Śląsku ............................... 183  Spis treści Techniczne aspekty rewitalizacji zabytkowych obiektów podziemnych ...................................................................................... 205 Zabytki budownictwa hydrotechnicznego w historii i krajobrazie górnej części dorzecza Odry ........................................................ 227 7. Stanisław Duży, Grzegorz Dyduch, Wojciech Preidl, Grzegorz Stacha 8. Zbigniew Bereszyński 9. Andrzej Dyga, Aldona Garbacz-Klempka, Anna Mikołajska Ochrona metalowych zabytków archeologicznych w warunkach muzealnych. Przechowywanie, konserwacja, procesy badawcze ..................... 253 10. Edelgarda M. Foltyn, Eugeniusz Foltyn, Leonard Jochemczyk 11. Dariusz Rozmus, Marek Szymaszkiewicz Adam Michczyński, Jacek Podwórny Początki metalurgii kolorowej na ziemi tarnogórskiej w świetle wyników badań na stanowisku Miasteczko Śląskie-Żyglinek 3 ....... 265 Znaleziska pradziejowych zabytków ołowianych, wczesno- -średniowiecznych „ciężarków” oraz wytopków ołowianych w regionie chrzanowskim (Jankowice, Młoszowa k. Trzebini) ......................................... 295 III. Komunikaty 1. Dariusz Rozmus 2. Dariusz Fuchs, Ryszard Fuchs Uwagi o potrzebie badań i ochrony śladów wczesnośredniowiecznej metalurgii srebra i ołowiu na ziemiach polskich ............................................... 317 Koncepcja szlaku kopalń zlikwidowanych w Rybnickim Okręgu Przemysłowym ............................................................... 333 Słowo wstępne od Redaktorów Na przestrzeni ostatnich lat w dyskursie naukowym zaobserwować może- my niewątpliwy wzrost zainteresowania tematyką prawnej ochrony dóbr kul- tury. Publikowane są liczne opracowania naukowe poświęcone problematyce zabytków i dzieł sztuki. Podejmowanie badań i formułowanie przez naukow- ców propozycji de lege ferenda, pozwala wyrazić nadzieję, że ustawodawca zwróci uwagę na podnoszone w doktrynie problemy i nareszcie stworzony zostanie kompleksowy system prawnej ochrony dóbr kultury. Książka niniej- sza wpisuje się w istniejący nurt, a nawet przekracza ramy toczących się do- tychczas dyskusji naukowych. Oddawane do rąk Czytelników opracowanie w całości dedykowane zostało bowiem zabytkom techniki, a zatem przedmio- towi ochrony, któremu ciągle jeszcze poświęca się zbyt mało uwagi. Tytuł monografii w pełni oddaje jej treść, albowiem książka odzwierciedla inter- dyscyplinarny charakter zagadnienia wielopłaszczyznowej ochrony zabytków techniki. W monografii zawarte zostały zarówno artykuły naukowe, poświę- cone prawnej ochronie zabytków techniki, jak również opracowania naukowe oraz komunikaty sporządzone przez archeologów, muzealników, historyków oraz przedstawicieli innych dziedzin i dyscyplin naukowych. Ambicją Autorów poszczególnych rozdziałów monografii było m.in. poka- zanie roli jaką obiekty techniki odgrywały w życiu różnych społeczności na przestrzeni wieków, a nade wszystko dostrzeżenie roli, jaką zabytki techniki mogą odegrać współcześnie. Uwaga skoncentrowana została także na pro- cesie rewitalizacji zabytków techniki, dzięki któremu zabytki te przeżywają obecnie swoje ,,drugie życie”. Autorzy artykułów zmierzyli się z problemami występującymi w praktyce, a w tym także z problemami natury prawnej, któ- re towarzyszą procesom rewitalizacji zabytków techniki i przywracania ich społeczeństwu. Podjęte zostały rozważania na temat tego jak prawidłowo za- rządzać zabytkami techniki, by zarządzanie to stało się kluczem do skutecz- nej ochrony zabytków techniki. Autorzy poszczególnych rozdziałów przedsta- wili swój punkt widzenia. Podzielili się również własnymi doświadczeniami z praktyki. Niewątpliwym atutem książki są naukowe oraz praktyczne roz- ważania na temat tego w jaki sposób korzystać z zabytków techniki oraz jak Słowo wstępne od Redaktorów dokonywać ich rewitalizacji, by najpełniej wykorzystać ich potencjał. Tym bardziej, że spojrzenie w przeszłość dziejów człowieka unaocznia znaczenie rozwoju i postępu technologicznego w używaniu przeróżnych narzędzi od ka- miennych począwszy. Najstarsze ślady tego typu działalności sięgają już 4 miliona lat temu. Odkryto ogromne osady produkcyjne, na których łupano kamienie (krzemienie). Nazwano i opisano przeróżne techniki obróbki krze- mieni. Nieprzypadkowo, opisane przez naukowców różnice w sposobie ob- róbki narzędzi krzemiennych przez praludzi nazywa się często przemysłami (przemysł otoczakowy, aszelski, mustierski itp.). Region górnośląsko – małopolski już od tysiąca lat rozwijał się w oparciu o przemysł wydobywczy oraz hutnictwo. Przed wiekami było przede wszyst- kim górnictwo i hutnictwo rud ołowiu z domieszką srebra. W czasach no- wożytnych znaczenia nabrało hutnictwo cynku oraz górnictwo węglowe. Nie brak na tym obszarze również rud żelaza. „Że zaś górnictwo przyniosło wie- lu ludziom bogactwo, wiemy z historii, gdyż [...] na kruszcach lub wyrobach z nich wzbogaciło się kilka państw kwitnących, wielu królów i ogromna liczba prywatnych rzemieślników” pisał w XVI w. Georgius Agricola1. Jeszcze jed- no stwierdzenie tego teoretyka i historyka przemysłu w Europie zasługuje na szczególną uwagę: „znajdzie się mało tych, którzy obeznani są w całej nauce [...] jeden zna się na kopaniu, inny na płukaniu, inny jest pewien wytapiania, w innym ukryte są zdolności miernicze, inny zaś pomysłowo buduje maszyny, a inny jeszcze zna prawo górnicze”2. Jasne staje się zatem dla nas, że praktycz- nie na naszych terenach całe społeczeństwo mniej lub bardziej było zaangażo- wane w działalność albo inaczej mówiąc bardziej ogólnie w życie z przemysłu i przy przemyśle. W tekście znajdują się artykuły odwołujące się do najstarszych śladów górnictwa i hutnictwa kruszcowego na obszarze obecnego pogranicza Gór- nego Śląska i Małopolski, gdzie możemy mówić o wczesnośredniowiecznym (wczesnopolskim) zagłębiu górnictwa i hutnictwa srebra i ołowiu. Dzięki sze- rokiej gamie autorów udało się nam wyjść również poza region śląsko – za- głębiowski. Górnictwo ropy naftowej trwa na naszych ziemiach do dzisiaj (i oczywiście należy się spodziewać coraz to nowych znalezisk i jego rozkwi- tu) a wiele starych urządzeń jest w stanie dalej pracować. Lamy naftowe dzię- ki wynalazkowi naszego rodaka Ignacego Łukasiewicza rozświetliły świat. Lata dwudzieste, lata trzydzieste ... sentymentalnie nie tylko świetną muzyką powracają dla wędrowców w niektórych miejscowościach na Podkarpaciu. 1 G. Agricola, De re matallica libri XII, tłum. K. Kurková, Jelenia Góra 2000, s. 11. 2 G. Agricola, De re matallica..., s. 10 8 Słowo wstępne od Redaktorów To co rozpoczęło się przed wiekami mogło już tylko wraz z rozwojem my- śli technologicznej ewoluować. Wydobycie i wyeksploatowanie powierzchnio- wych pokładów rud metali zaowocowało rozwojem podziemnych głębokich kopalń. Podobnie rzecz miała się z węglem. Wiele nieczynnych wyrobisk można, i tak jest czynione, przekształcać w podziemne trasy turystyczne, mu- zea cieszące się dużym zainteresowaniem zwiedzających. Jak przygotować miejsca ciężkiej pracy dla nastawionych na relaks zwiedzających? I o tych kwestiach poczytają Państwo w naszej publikacji. Kopaliny musiały być transportowane. Rozwój przemysłu wpływał na mo- bilność ludzi. „Wiek pary” wzbudza w wielu dziwny sentyment. Kto z mło- dych chłopaków (a może i dziewcząt) nie marzył aby przejechać się lokomo- tywą? Warto zatem chronić pamiątki naszego kolejnictwa. Trzeba mieć na uwadze warunki w jakich mieszkali robotnicy w czasie tej swoistej rewolucji przemysłowej na Śląsku i w Zagłębiu. Architektura i to coś ... nieuchwytne tak na dobre i na złe, które towarzyszyło osiedlom robotniczym już nie zostanie odtworzone. Musimy jednak o tych skupiskach ludzkich pamiętać. Gdyby nie przemysł, gdyby nie górnicy, w najszerszym tego słowa znacze- niu, gdyby nie czwarty stan życie milionów ludzi na świecie wyglądałoby ina- czej, przede wszystkim biedniej. Pozostawiamy powoli kopaliny w trzewiach ziemi (zawsze można do nich wrócić) i sięgamy dna oceanu i co już nie jest tylko fantastyką sięgamy kosmosu. Przyszłe konferencje i muzea zajmujące się historią przemysłu mają przyszłość a wyspecjalizowane muzea będą mu- siały być bardzo, bardzo pojemne. W tym miejscu, jako Redaktorzy monografii, serdecznie dziękujemy wszystkim Autorom tekstów za wkład naukowy wniesiony w niniejszą mono- grafię. Serdeczne podziękowania kierujemy do Szanownego Recenzenta, prof. zw. dr. hab. Pawła Chmielnickiego, za trud włożony w przygotowanie recenzji tekstów naukowych. Dziękujemy również Oficynie Wydawniczej Humanitas. Iwona Gredka-Ligarska Anna Rogacka-Łukasik Dariusz Rozmus  i aspekty prawne Aleksandra A. Kozioł1 eUropeJskie DZieDZictwo KULTUROWE A PRAWO WŁASNOŚCI Jako GwarancJa praw poDstawowych 1. Zagadnienia wstępne Europejskie dziedzictwo kulturowe, zarówno materialne, jak i niematerial- ne uważane jest za wspólne bogactwo w myśli i ustawodawstwie europejskim. W niektórych ujęciach problem własności dziedzictwa kulturowego nie jest problemem prawnym, ale etycznym2. Z punktu widzenia rozwoju kulturowe- go ludzkości nie jest ważne, kto posiada materię dziedzictwa kulturowego, ale kto i w jaki sposób ma prawo korzystania z jego niematerialnych wartości. Warto przypomnieć, że art. 27 Powszechnej Deklaracji Praw Człowieka z roku 1948 stwierdza, że: Każdy człowiek ma prawo do swobodnego uczestniczenia w życiu kulturalnym swojej społeczności, do korzystania ze zdobyczy kultury, do uczestniczenia w postępie nauki i do korzystania z jej dobrodziejstw, zaś art. 15 Międzynarodowego Paktu Praw Gospodarczych, Społecznych i Kultu- ralnych z 1966 roku stwierdza, że Państwa Strony niniejszego Paktu uznają prawo każdego do udziału w życiu kulturalnym3. Konwencja w sprawie ochrony światowego dziedzictwa kulturalnego i na- turalnego, przyjęta w Paryżu 16 XI 1972 r. przez Konferencję Generalną Orga- nizacji Narodów Zjednoczonych dla Wychowania, Nauki i Kultury (UNESCO) na jej siedemnastej sesji została „przyjęta, ratyfikowana i potwierdzona” przez Polskę w 1976 r.4. Odnosi ona pojęcie dziedzictwa kulturalnego nie tylko do dziedzictwa poszczególnych państw, ale również wiąże je z wspólnym ponad- państwowym dorobkiem kulturowym. W preambule międzynarodowej Kon- wencji w sprawie ochrony światowego dziedzictwa kulturalnego i naturalnego, 1 Dr, GWSH Katowice. 2 Z. Kobyliński: Czym jest, komu potrzebne i do kogo należy dziedzictwo kulturowe? Mazowsze, Stu- dia Regionalne 2011, nr 7, s. 41. 3 Z. Kobyliński, Czym jest, komu potrzebne i do... s. 41. 4 Dz.U. z 1976 r., nr 32, poz. 190. 14 Aleksandra A. Kozioł podjętej przez Konferencję Generalną Organizacji Narodów Zjednoczonych dla Wychowania, Nauki i Kultury, zebraną w Paryżu w dniach od 17 X do 21 XI 1972 r. na swej siedemnastej sesji wymieniono szereg negatywnych zja- wisk odnoszących się współcześnie do odziedziczonego dziedzictwa kultural- nego i naturalnego: 1) „dziedzictwu kulturalnemu i naturalnemu coraz bardziej zagraża znisz- czenie nie tylko wskutek szkód wywoływanych przyczynami tradycyjny- mi, lecz także wskutek przeobrażeń społecznych i gospodarczych, które pogarszają sytuację przez zjawiska jeszcze groźniejszych szkód lub znisz- czeń”, 2) „uszkodzenie lub unicestwienie jakiegokolwiek dobra należącego do dzie- dzictwa kulturalnego lub naturalnego stanowi nieodwracalne zubożenie dziedzictwa wszystkich narodów świata”, 3) „ochrona tego dziedzictwa na szczeblu krajowym jest często niedostatecz- na ze względu na skalę środków, jakich ona wymaga i niewystarczalność zasobów gospodarczych, naukowych i technicznych kraju, na którego te- rytorium znajduje się dobro podlegające ochronie”5. Współcześnie pojęcie dziedzictwa rozszerzyło swoje znaczenie na wartoś- ciowy zasób odziedziczony z przeszłości, który społeczności, bez względu na jego przynależność własnościową, uznają za odbicie i wyraz swoich stale ewo- luujących wartości, wierzeń, wiedzy i tradycji. Dziedzictwo obejmuje wszyst- kie aspekty środowiska, będącego efektem oddziaływania w czasie między człowiekiem a jego otoczeniem. Wartość społeczna dziedzictwa podkreślona jest poprzez wydobycie i docenienie jego niematerialnych atrybutów, co po- twierdza definicja zawarta w konwencji UNESCO z 2003 roku6. 5 Jednocześnie przypomniano, że :1 ) „akt konstytucyjny Organizacji przewiduje, iż będzie ona udzie- lała pomocy w pielęgnowaniu, rozwijaniu i rozpowszechnianiu wiedzy, czuwając nad zachowaniemo- chrony światowego dziedzictwa oraz zalecają czainteresowanym narodom zawieranie odpowiednich konwencji międzynarodowych”, 2) „istniejące międzynarodowe konwencje, zalecenia i rezolucje dotyczące ochrony dóbr kulturalnych i naturalnych potwierdzają znaczenie, jakie ma dla wszystkich narodów świata zachowanie tych unikalnych i niezastąpionych dóbr bez względu na to, którego na- rodu są one własnością”, 3) „niektóre z dóbr dziedzictwa kulturalnego i naturalnego mają wyjątkowe znaczenie uzasadniające konieczność ich zachowania, jako elementu światowego dziedzictwa całej ludzkości”, 4) „wobec rozmiarów i wagi nowych niebezpieczeństw zagrażających tym dobrom cała społeczność międzynarodowa powinna wziąć udział w ochronie dziedzictwa kulturalnego i natural- nego o wyjątkowej powszechnej wartości przez udzielanie zbiorowej pomocy, która nie zastępując działania zainteresowanego Państwa, będzie je skutecznie uzupełniała”, 5) „niezbędne jest przyjęcie w tym celu nowych postanowień umownych, wprowadzających skuteczny system zbiorowej ochro- ny dziedzictwa kulturalnego i naturalnego o wyjątkowej powszechnej wartości, zorganizowany w sposób stały i w oparciu o nowoczesne metody naukowe”. Por. P. Dobosz: Pojęcie dziedzictwa kulturowego i jego znaczenie dla działań polskiej administracji publicznej wobec integracji europej- skiej. Ochrona zabytków w Polsce 2002, nr 55, s. 135-136. 6 Konwencja w sprawie ochrony niematerialnego dziedzictwa, sporządzona w Paryżu dnia 17 paź- dziernika 2003 r. przez Konferencję Generalną Organizacji Narodów Zjednoczonych dla Wychowa- nia, Nauki i Kultury na jej XXXII sesji. Europejskie dziedzictwo kulturowe a prawo... 15 Obecnie podkreśla się wartości kulturowe dziedzictwa poprzez uwypu- klenie jego wkładu w osiągnięcie dobrobytu i szczęścia przez społeczeństwo a z drugiej strony bada się warunki, które uczyniłyby z dziedzictwa potęż- ny czynnik pozytywnego, zrównoważonego oddziaływania środowiskowego, społecznego i gospodarczego oraz zapewniły mu należne miejsce pośród prio- rytetów globalnych i krajowych polityk rozwoju7. Zauważmy, że w nauce pojęcia „dziedzictwa kulturowego” nie jest poję- ciem prawnym. Jest to jednak pojęcie jak najbardziej regulowane przez prawo. Począwszy od norm na poziomie ONZ a skończywszy na normach krajowych. Istotna w naszych rozważaniach będzie próba analizy sposobu ochrony dzie- dzictwa kulturowego. Jakie wartości chroni ustawodawca. Z jednej strony mamy do czynienia z prawem własności, z uprawnieniami właściciela a z dru- giej z pewnym dobrem ogólnym, gdzie między innymi zadaniom państwa czy ustawodawcy jest zadbanie, aby z tego dobra ogólnego mogła korzystać jak najszersza kategoria osób i aby to dobro ogólne przyczyniało się do rozwoju ekonomicznego i kulturalnego. Polska od 2004 r. jest członkiem Unii Europejskiej. Czy ten fakt zmienił w jakikolwiek sposób zakres ochrony prawnej polskiego dziedzictwa kultu- rowego?8 2. Idea ochrony dóbr kultury w UE 2.1. Podstawy traktatowe ochrony dóbr kultury w UE Wspólnoty Europejskie, a później Unia przez długi czas nie poświęcały szczególniejszej uwagi zarówno ochronie europejskiego dziedzictwa kultu- ry, jak i problematyce polityki kulturalnej, pozostawiając ten obszar mniej lub bardziej świadomie systemowi Rady Europy. Dopiero w art. 151 Traktatu Ustanawiającego Wspólnotę Europejską stwierdzono „Wspólnota przyczynia się do rozkwitu kultur państw członkowskich w poszanowaniu ich różnorod- ności narodowej i regionalnej, równocześnie podkreślając znaczenie wspól- nego dziedzictwa kulturowego”. Polityka kulturalna Wspólnot Europejskich, a obecnie Unii traktuje kulturę jako obszar należący do sfery narodowej su- werenności nie dążąc do ujednolicenia kulturalnego, ani do wprowadzenia w tym zakresie wspólnego dla państw unijnych prawa. Stawia sobie jednak za zadanie podejmowanie działań zmierzających do rozkwitu kultur państw 7 Poradnik, Zarządzanie Światowym dziedzictwem Kulturowym, Francja 2013 r. Centrum światowe- 8 W Polsce, na poziomie krajowym kwestię ochrony dóbr kultury reguluje przede wszystkim Konsty- go dziedzictwa UNESCO. tucja. 1 Aleksandra A. Kozioł członkowskich przy jednoczesnej akceptacji ich różnorodności narodowej i regionalnej9. Zgodnie z postanowieniami preambuły Traktatu o Unii Europejskiej syg- natariusze są „inspirowani kulturowym, religijnym i humanistycznym dzie- dzictwem Europy”. W art. 3 ust. 3 zobowiązuje się Unię Europejską do czuwa- nia „nad ochroną i rozwojem dziedzictwa kulturowego Europy”. Artykuł 167 Traktatu o funkcjonowaniu Unii Europejskiej (TFUE) stanowi, co następuje: „Unia przyczynia się do rozkwitu kultur Państw Członkowskich, w poszano- waniu ich różnorodności narodowej i regionalnej, równocześnie podkreślając znaczenie wspólnego dziedzictwa kulturowego”. W TFUE uznaje się również szczególną rolę dziedzictwa w dążeniu do zachowania różnorodności kulturo- wej, a także potrzebę zapewnienia jego ochrony na jednolitym rynku10 Unia tworzy wspólny rynek, nie mniej jednak już w TFUE stwierdzono, że posta- nowienia artykułów 34 i 35 nie stanowią przeszkody w stosowaniu zakazów lub ograniczeń przywozowych, wywozowych lub tranzytowych, uzasadnio- nych względami moralności publicznej, porządku publicznego, bezpieczeń- stwa publicznego, ochrony zdrowia i życia ludzi i zwierząt lub ochrony roślin, ochrony narodowych dóbr kultury o wartości artystycznej, historycznej lub archeologicznej, bądź ochrony własności przemysłowej i handlowej. Zakazy te i ograniczenia nie powinny jednak stanowić środka arbitralnej dyskrymina- cji ani ukrytych ograniczeń w handlu między Państwami Członkowskimi11. 2.2. Inicjatywy ustawodawcze mające za zadanie ochronę dóbr kultury znajdujących się na terytorium UE W kontekście analizy przesłanki ochrony dóbr kultury należy dokonać przynajmniej krótkiej charakterystyki najważniejszych elementów systemu ochrony dóbr kultury w Unii Europejskiej. Na szczególną uwagę zasługują 9 W. Sobczak, Ochrona dziedzictwa kultury w systemie prawnym Unii Europejskiej, Środkowoeuropej- skie Studia Polityczne, 2009, nr 3, s. 105. 10 W art. 36 TFUE dopuszcza się stosowanie zakazów lub ograniczeń przywozowych, wywozowych lub tranzytowych, uzasadnionych względami ochrony narodowych dóbr kultury o wartości artystycznej, historycznej lub archeologicznej. Dyrektywa 93/7/EWG w sprawie zwrotu dóbr kultury wyprowa- dzonych niezgodnie z prawem z terytorium państwa członkowskiego została przyjęta na mocy art. 114 TFUE, aby zapewnić zwrot dóbr kultury, które są sklasyfikowane jako „narodowe dobra kultury” w rozumieniu art. 36 TFUE. Dyrektywa 93/7/EWG została przekształcona dyrektywą 2014/60/UE. Rozporządzenie Rady (WE) nr 116/2009 z dnia 18 grudnia 2008 r. w sprawie wywozu dóbr kultury zawiera przepisy, które mają zagwarantować, że wywóz dóbr kultury jest objęty jednolitą kontro- lą na granicach zewnętrznych UE. Zgodnie z art. 107 ust. 3 lit. d) TFUE pomoc przeznaczona na wspieranie kultury i zachowanie dziedzictwa kulturowego może zostać uznana za zgodną z rynkiem wewnętrznym, o ile nie zmienia ona warunków wymiany handlowej i konkurencji w Unii w zakresie sprzecznym ze wspólnym interesem. Dz.U.2004.90.864/2 – Traktat o funkcjonowaniu Unii Europej- skiej – tekst skonsolidowany uwzględniający zmiany wprowadzone Traktatem z Lizbony. 11 Dz.U.2004.90.864/2 – Traktat o funkcjonowaniu Unii Europejskiej – tekst skonsolidowany uwzględ- niający zmiany wprowadzone Traktatem z Lizbony. 17 Europejskie dziedzictwo kulturowe a prawo... dwa akty prawa wtórnego Unii Europejskiej. Należy zauważyć, że dobra kul- tury wzbudzają zainteresowanie nie tylko inwestorów, ale także przestępców, tak więc prawo unijne próbuje przeciwdziałać ich nielegalnemu obrotowi. Szczególnie niebezpieczna sytuacja powstała w UE po zniesieniu granic mię- dzy państwami członkowskimi. Od 1 stycznia 1993 r. zaistniało poważne nie- bezpieczeństwo nielegalnego wywozu dóbr kultury z państw członkowskich o restrykcyjnych regulacjach w zakresie obrotu dobrami kultury do państw członkowskich o liberalnym reżimie w tym zakresie, a nawet poza obszar Unii. Ustawodawca Unijny doszedł do wniosku, że w związku z urzeczywistnie- niem rynku wewnętrznego, potrzebne są zasady dotyczące handlu z państwa- mi trzecimi, w celu ochrony dóbr kultury: „W świetle konkluzji ze spotkania Rady w dniu 19 listopada 1990 r., wydawaje się niezbędne podjęcie środków, w szczególności w celu zapewnienia, że wywóz dóbr kultury podlega jednoli- tym kontrolom na zewnętrznych granicach Wspólnoty; system taki powinien nakładać wymóg przedstawienia pozwolenia wydanego przez właściwe Pań- stwo Członkowskie, przed wywozem dóbr kultury objętych niniejszym roz- porządzeniem; wymaga to jasnego zdefiniowania zakresu stosowania takich środków oraz procedur dla ich realizacji; wprowadzenie systemu powinno być możliwie najbardziej proste i skuteczne; należy utworzyć Komitet w celu wspierania Komisji przy wykonywaniu obowiązków nałożonych na nią przez niniejsze rozporządzenie z uwagi na znaczne doświadczenie władz Państw Członkowskich w stosowaniu rozporządzenia Rady (EWG) nr 1468/81 z dnia 19 maja 1981 r. w sprawie wzajemnej pomocy między władzami administra- cyjnymi Państw Członkowskich oraz współpracy między nimi i Komisją w celu zapewnienia prawidłowego stosowania prawa dotyczącego spraw cel- nych lub rolnych (4), w niniejszej sprawie należy stosować wspomniane roz- porządzenie; załącznik do niniejszego rozporządzenia ma na celu wyjaśnienie kategorii dóbr kultury, które powinny podlegać szczególnej ochronie w han- dlu z państwami trzecimi, lecz nie zmierza on do naruszania definiowania przez Państwa Członkowskie narodowych dóbr kultury, w rozumieniu art. 36 Traktatu”12. Ze względu na wymogi legislacyjne Rozporządzenie to zostało zastąpio- ne przez rozporządzenie Rady (WE) nr 116/2009 z dnia 18 grudnia 2008 r. 12 Rozporządzenie Rady (EWG) nr 3911/92 z dnia 9 grudnia 1992 r. w sprawie wywozu dóbr kultury, DZ.Urz. UE L 395/1.
Pobierz darmowy fragment (pdf)

Gdzie kupić całą publikację:

Zabytki techniki - nie tylko z perspektywy prawników
Autor:

Opinie na temat publikacji:


Inne popularne pozycje z tej kategorii:


Czytaj również:


Prowadzisz stronę lub blog? Wstaw link do fragmentu tej książki i współpracuj z Cyfroteką: