Cyfroteka.pl

klikaj i czytaj online

Cyfro
Czytomierz
00275 004536 13088035 na godz. na dobę w sumie
Zachować dla przyszłości. Sprawy szkolnictwa, oświaty i opieki w przekazie prasowym XX i pierwszych lat XXI wieku - ebook/pdf
Zachować dla przyszłości. Sprawy szkolnictwa, oświaty i opieki w przekazie prasowym XX i pierwszych lat XXI wieku - ebook/pdf
Autor: , Liczba stron:
Wydawca: Wydawnictwo Uniwersytetu Łódzkiego Język publikacji: polski
ISBN: 978-83-8088-846-3 Data wydania:
Lektor:
Kategoria: ebooki >> naukowe i akademickie >> pedagogika
Porównaj ceny (książka, ebook, audiobook).

 

W publikacji zaprezentowano wyniki badań dotyczących czasopiśmiennictwa XX i początków XXI wieku. Autorzy - historycy wychowania, historycy, prasoznawcy, literaturoznawcy, bibliolodzy - na podstawie kwerend wydawnictw periodycznych omawiają różne problemy związane ze szkolnictwem, opieką i oświatą, które wówczas przedstawiano opinii publicznej, oraz analizują, jaki kreowano stosunek społeczeństwa do tych zagadnień. Czytelnik znajdzie tu wybór tematów z historii szkolnictwa, opieki, wychowania, edukacji pozaszkolnej, działalności stowarzyszeń społecznych czy zdrowia i higieny.

Publikacja stanowi kolejną z dwóch monografii na ten temat, dotyczy ona niezwykle ważnych okresów w historii Polski, w których zachodziły przemiany rzutujące na obecny sposób funkcjonowania społeczeństwa polskiego. W tomie pierwszym zaprezentowano tę tematykę w odniesieniu do XIX i początku XX wieku.

Znajdź podobne książki Ostatnio czytane w tej kategorii

Darmowy fragment publikacji:

Iwonna Michalska, Grzegorz Michalski – Uniwersytet Łódzki, Wydział Nauk o Wychowaniu Katedra Historii Wychowania i Pedeutologii, 91-408 Łódź, ul. Pomorska 46/48 RECENZENT Katarzyna Dormus REDAKTOR INICJUJĄCY Urszula Dzieciątkowska OPRACOWANIE REDAKCYJNE Magdalena Granosik SKŁAD I ŁAMANIE AGENT PR PROJEKT OKŁADKI Katarzyna Turkowska Zdjęcie wykorzystane na okładce: © Depositphotos.com/victorO © Copyright by Authors, Łódź 2018 © Copyright for this edition by Uniwersytet Łódzki, Łódź 2018 Wydane przez Wydawnictwo Uniwersytetu Łódzkiego Wydanie I. W.08096.17.0.K Ark. wyd. 28,8; ark. druk. 25,5 ISBN 978-83-8088-845-6 e-ISBN 978-83-8088-846-3 Wydawnictwo Uniwersytetu Łódzkiego 90-131 Łódź, ul. Lindleya 8 www.wydawnictwo.uni.lodz.pl e-mail: ksiegarnia@uni.lodz.pl tel. (42) 665 58 63 Spis treści Wstęp ........................................................................................................................................ 7 Część pierwsza Wokół szkolnictwa i zagadnień szkolnych Andrzej Puliński – Problematyka oświatowa na łamach „Komunikatów Mazursko-Warmiń- skich” w latach 1957–1977 ............................................................................................... Elżbieta Magiera – Sprawozdania szkolne jako źródło do dziejów działalności wychowawczej gimnazjów w Polsce międzywojennej ............................................................................... Hanna Markiewiczowa – Szkolnictwo Kresów Wschodnich w II RP w świetle prasy pedago- gicznej. Nadzieje i rzeczywistość ..................................................................................... Andrzej Smolarczyk – Problematyka szkolnictwa mniejszości narodowych w województwie wileńskim na łamach wileńskiego „Słowa” w latach 1922–1939 ...................................... Krzysztof Jakubiak – Problem relacji rodziny i szkoły w polskim specjalistycznym czasopiś- miennictwie pedagogicznym od końca XIX do połowy XX wieku ..................................... Stefania Walasek – Budownictwo szkół powszechnych na łamach czasopism lat II RP ......... Artur Jazdon – „Uczyć czy handlować?” Problematyka wydawania i dystrybucji podręczników szkolnych na łamach „Przeglądu Księgarskiego” w pierwszym dziesięcioleciu niepodleg- łej Polski ........................................................................................................................... Justyna Gulczyńska – Aspekt wychowawczy na łamach „Wychowania” (1958–1973) – kon- tekst ideologiczny ............................................................................................................. Joanna Król – „Trudno jest ulepić nauczyciela” – problematyka kształcenia nauczycieli na łamach czasopisma „Wychowanie” w latach 1958–1973 ................................................. Elżbieta Gorloff – Kreowanie wizerunku nauczyciela nauczania początkowego na łamach czasopisma „Życie Szkoły” (1962–1971) .......................................................................... Urszula Pulińska – Szkoły Tysiąclecia w prasie lokalnej Warmii i Mazur ................................ 13 25 41 49 63 81 95 111 123 135 145 O wspieraniu nauczycieli, rodziców i młodzieży w edukacji i wychowaniu Część druga Wiesława Leżańska – Popularyzatorska i edukacyjna funkcja łódzkiego czasopisma dla na- uczycieli „Szkoła i Nauczyciel” (1924–1928) .................................................................... Anna Królikowska – Problematyka pedeutologiczna na łamach „Miesięcznika Katechetycz- nego i Wychowawczego” (1911–1939) ............................................................................. 159 171 6 Spis treści Aleksandra Feliniak – Zadania czasopisma „Wychowanie Przedszkolne” w promowaniu edu- kacji zdrowotnej (1925–1939) ........................................................................................... Agnieszka Małek – Problematyka zdrowia i higieny dzieci i młodzieży w czasopiśmie „Higiena Ciała i Sport” (1925–1928) ............................................................................................... Beata Topij-Stempińska – Problematyka wychowania młodego pokolenia na łamach „Młode- go Lasu” (1938–1939) ...................................................................................................... Anna Boguszewska – „Mały Ster” (1942–1944) – zawartość tematyczna i forma graficzna... Irena Szewczyk-Kowalewska, Michał Kowalewski – Edukacja kulturalna dziecka w przeka- zie czasopisma „Edukacja i Dialog” w latach dziewięćdziesiątych XX wieku ................... Część trzecia Różne oblicza wychowania poza szkołą Małgorzata Krakowiak – Edukacja pozaszkolna w czasach Polskiej Rzeczpospolitej Ludowej w przekazie miesięcznika „Rodzina i Szkoła” (1949–1974) ............................................. Marzena Kowalska, Irena Łabiszewska – Pro publico bono. Sztuka filmowa i muzyczna w przekazie prasowym „Kwartalnika Filmowego” i „Poradnika Muzycznego” w latach 1950–1965 szansą edukacji społeczeństwa .................................................................... Nella Stolińska-Pobralska – Problem trudności wychowawczych w domach dziecka na ła- mach „Problemów opiekuńczo-wychowawczych” w latach 1961–1989 ........................... Iwona Czarnecka – Relacje rodzice–dzieci na łamach „Świata Głuchych” .............................. Joanna Janik-Komar – Problematyka edukacji seniorów na łamach „Edukacji Dorosłych” (1993–2015) ..................................................................................................................... Z problematyki oświatowo-pedagogicznej i społecznej Część czwarta Joanna Sosnowska – „Wydarta na chybił trafił karta z historii życia publicznego” – łódzkie jednodniówki w sprawach szkoły, opieki i wychowania (1911–1928) ............................... Edyta Kahl-Łuczyńska – Problematyka oświatowa na łamach tygodnika „Głos Kamiennej” (1925) ............................................................................................................................... Piotr Gołdyn – Zagadnienia oświatowe i pedagogiczne na łamach „Gazety Kolskiej” (1932– 1939) ................................................................................................................................ Urszula Wróblewska – Kwestie oświatowe i naukowe prezentowane na łamach „Myśli Kara- imskiej” wydawanej w latach 1924–1945 ......................................................................... Eleonora Sapia-Drewniak – Problemy edukacji ludności polskiej na Górnym Śląsku na ła- mach „Głosów znad Odry” w latach 1918–1924 ............................................................... Edyta Bartkowiak – Aktywność opiekuńcza stowarzyszeń katolickich na rzecz dzieci w świet- le miesięcznika „Ruch Charytatywny” (1930–1939) ......................................................... Edyta Wolter – Problematyka ochrony zwierząt na łamach „Świata Zwierzęcego”/„Świata i Przyjaciela Zwierząt” (1929–1939), pedagogiczne implikacje ........................................ 181 191 203 213 225 241 253 277 289 299 313 339 351 365 375 385 399 Wstęp Oddawany do rąk czytelnika tom pozostaje w nurcie badań zapoczątkowa- nych kilka lat wcześniej, w które zaangażowani byli historycy wychowania, hi- storycy, literaturoznawcy i bibliotekarze. W rezultacie tych prac powstało sześć publikacji1 ukazujących bogactwo treści przydatnych w rekonstrukcji m.in. dziejów szkolnictwa, edukacji, teorii i praktyki pedagogicznej, koncepcji dydaktycznych i rozwiązań metodycznych, polityki oświatowej, oświaty, opieki nad dzieckiem. Choć każdy z zamieszczonych w nich artykułów stanowi oddzielne i samoistne opracowanie, to gdy wziąć pod uwagę zawartość treściową wszystkich książek, traktować je można jako „drogowskazy” czy „przewodniki”, a nawet swoistego rodzaju „wydawnictwa encyklopedyczne”, ułatwiające badaczom zlokalizowanie i zgromadzenie materiału źródłowego potrzebnego do przygotowania różnego typu opracowań. Zawarte w nich informacje służyć mogą ponadto jako wskazówki ukierunkowujące dalsze pogłębione eksploracje. We „Wstępie” do jednego ze wspomnianych wyżej wydawnictw napisano: Inne jeszcze pole poszukiwań naukowych, nie do końca jeszcze wyzyskane przez badaczy hi- storii wychowania, stanowi czasopiśmiennictwo niepedagogiczne, w którym podnoszono zagad- nienia oświaty, edukacji i wychowania. Chodzi tu nie tylko o periodyki dla kobiet, dzieci i mło- dzieży czy uczniowskie (…) ale przede wszystkim o pisma codzienne, społeczno-kulturalne, społeczno-polityczne, medyczne czy wyznaniowe2. Ta sugestia znalazła w poważnym stopniu swoje odzwierciedlenie w najnow- szej monografii, gdyż oprócz opracowań powstałych na podstawie periodyków sen- su stricto pedagogicznych czy kierowanych do dzieci i młodzieży, które stanowią nadal niewyczerpane źródło wiedzy o szeroko pojmowanym wychowaniu, pojawiły się artykuły prezentujące przekazy pochodzące z pism o charakterze społecznym 1 I. Michalska, G. Michalski (red.), Czasopiśmiennictwo XIX i początków XX wieku jako źródło do historii edukacji, Łódź 2010; I. Michalska, G. Michalski (red.), Czasopiśmiennictwo okresu Drugiej Rzeczypospolitej jako źródło do historii edukacji, Łódź 2010; I. Michalska, G. Michalski (red.), Cza- sopiśmiennictwo drugiej połowy XX wieku jako źródło do historii edukacji, Łódź 2010; I. Michalska, G. Michalski (red.), Addenda do dziejów oświaty. Z badań nad prasą XIX i początków XX wieku, Łódź 2013; I. Michalska, G. Michalski (red.), Addenda do dziejów oświaty. Z badań nad prasą Drugiej Rze- czypospolitej, Łódź 2013; I. Michalska, G. Michalski (red.), Addenda do dziejów oświaty. Z badań nad prasą drugiej połowy XX i początków XXI wieku, Łódź 2013. 2 I. Michalska, G. Michalski (red.), Czasopiśmiennictwo okresu Drugiej Rzeczypospolitej…, s. 6. 8 Wstęp i kulturalnym, przyrodniczym, podejmujących problemy dobroczynności, zdrowia i higieny, a także treści zawarte w dziennikach lokalnych i ogólnopolskich. Niniejsza publikacja stanowi drugi tom kolejnego, dwuczęściowego, cyklu po- święconego czasopiśmiennictwu ujmowanemu jako źródło do odkrywania prze- szłości edukacyjnej. Zawiera artykuły obejmujące rezultaty badań nad wybranymi periodykami XX i pierwszych lat XXI wieku. Wcześniejsza monografia zawiera teksty dotyczące wydawnictw ciągłych XIX i początków XX wieku3. Na całość pracy składa się 30 artykułów, zamieszczonych w czterech czę- ściach, z których każda została poświęcona innej grupie problemów występują- cych w różnych typach czasopism. Część pierwsza zatytułowana „Wokół szkol- nictwa i zagadnień szkolnych” zawiera rozprawy na temat: zawartości treściowej „Komunikatów Mazursko-Warmińskich” z lat 1957–1977, odnoszącej się głów- nie do szkolnictwa w Prusach Wschodnich i województwie olsztyńskim (An- drzej Puliński), zasobów materiałowych zawartych w sprawozdaniach dyrekcji gimnazjów lat międzywojennych, stanowiących istotne źródło do rekonstrukcji dziejów i działalności tych placówek edukacyjnych (Elżbieta Magiera), trudnych warunków funkcjonowania szkolnictwa na Kresach Wschodnich odnotowy- wanych w pedagogicznych czasopismach lokalnych i ogólnopolskich (Hanna Markiewiczowa), skomplikowanej sytuacji dotyczącej kształcenia mniejszości narodowych w województwie wileńskim utrwalonej w przekazie miejscowego dziennika „Słowo” (Andrzej Smolarczyk), różnych aspektów i wizji współdzia- łania rodziny i szkoły od końca XIX po lata 50. XX wieku (Krzysztof Jakubiak), podejmowanych wysiłków na rzecz odbudowy i budowy pomieszczeń szkol- nych w okresie między wojnami, utrwalonych w takich periodykach, jak „Samo- rząd”, „Samorząd Miejski”, „Oświata i Wychowanie, „Rocznik Pedagogiczny”, „Głos Nauczycielski”, „Przyjaciel Szkoły”, „Słowo”, „Sprawy Nauczycielskie”, „Ilustrowany Kurier Codzienny” (Stefania Walasek), niełatwych uwarunkowań zewnętrznych, w jakich przyszło funkcjonować w pierwszym dziesięcioleciu istnienia Drugiej Rzeczpospolitej edytorom podręczników dla uczniów, oraz pojawiających się kontrowersji i sporów prowadzonych między wydawcami/ księgarzami a nauczycielami w sprawie dystrybucji książek szkolnych w do- niesieniach „Przeglądu Księgarskiego” (Artur Jazdon), założeń wychowania młodego pokolenia Polaków w duchu ideologii socjalistycznej w okresie Pol- ski Ludowej, propagowanych przez periodyk „Wychowanie” – organ Zarządu Głównego Towarzystwa Szkoły Świeckiej (Justyna Gulczyńska) oraz poglądów na rolę i przygotowanie kadr nauczycielskich w zmienionej po II wojnie świa- towej sytuacji politycznej w Polsce, prezentowanych na łamach tegoż czaso- pisma (Joanna Król), kreślenia przez „Życie Szkoły” z lat 60. i początków 70. XX wieku obrazu nauczyciela klas młodszych szkoły podstawowej jako osoby wyróżniającej się socjalistyczną moralnością, realizatora obowiązującej ideolo- gii wychowawczej i doświadczonego dydaktyka (Elżbieta Gorloff), przebiegu 3 I. Michalska, G. Michalski (red.), Zachować dla przyszłości. Sprawy szkolnictwa, oświaty i opieki w przekazie prasowym XIX i początków XX wieku, Łódź 2018. Wstęp 9 akcji „budowy tysiąca szkół na Tysiąclecie” w relacjach „Głosu Olsztyńskiego” i „Panoramy Północy” (Urszula Pulińska). Część druga, „O wspieraniu nauczycieli, rodziców i młodzieży w edukacji i wychowaniu”, w większości dotycząca czasów dwudziestolecia międzywo- jennego, obejmuje zagadnienia popularyzowania wiedzy pedagogicznej, zapo- znawania z najnowocześniejszymi rozwiązaniami dydaktycznymi, zachęcania nauczycielstwa do samokształcenia i inicjowania twórczych działań pedagogicz- nych zawarte w łódzkim periodyku „Szkoła i Nauczyciel” (Wiesława Leżańska), związane z pełnieniem funkcji nauczyciela religii, jego pożądaną osobowością, zakresem obowiązków, wymaganymi kwalifikacjami, kierunkami rozwoju zawo- dowego, stosunkami prawno-służbowymi podejmowane w „Miesięczniku Kate- chetycznym i Wychowawczym” (Anna Królikowska), propagowania profilakty- ki i diagnozowania zdrowotności, zasad higieny i zdrowego trybu życia dzieci przedstawiane w piśmie „Wychowanie Przedszkolne (Aleksandra Feliniak), dbałości o fizyczny rozwój niemowląt i dzieci na łamach „Higieny Ciała i Sportu” (Agnieszka Małek), ukierunkowywania życia młodzieży ku wartościom religijno -moralnym w periodyku „Młody Las” (Beata Topij-Stempińska). Z kolei artykuł Anny Boguszewskiej prezentuje wydawany przez niemieckie władze okupacyjne miesięcznik „Mały Ster”, wykorzystywany jako podręcznik w młodszych klasach szkolnictwa powszechnego, zaś rozprawa Ireny Szewczyk-Kowalewskiej i Mi- chała Kowalewskiego przybliża obszary wychowania kulturalnego dzieci zawarte w „Edukacji i Dialogu” z lat 90. XX w. W części trzeciej pt. „Różne oblicza wychowania poza szkołą” zamieszczono teksty, których autorzy referują kwestie instytucjonalnego i pozainstytucjonalne- go wychowania dzieci i młodzieży pozostającego w ścisłym związku z polityką oświatową wytyczoną przez polskie władze po 1945 roku, prezentowane w mie- sięczniku „Rodzina i Szkoła” (Małgorzata Krakowiak), kulturalnej i edukacyjnej roli „Kwartalnika Filmowego” i „Poradnika Muzycznego” w latach 50. i 60. ubiegłego wieku (Marzena Kowalska, Irena Łabiszewska), trudności napotykanych przez wychowawców domów dziecka w drugiej połowie XX wieku, odnotowanych na łamach „Problemów Opiekuńczo-Wychowawczych” (Nella Stolińska-Pobralska), prawidłowych relacji i postaw rodziców wobec niesłyszących dzieci w świetle pis- ma „Świat Głuchych” z lat 1970–1998 (Iwona Czarnecka), możliwości uczenia się ludzi starszych, przybliżanych w czasopiśmie „Edukacja Dorosłych” z okresu III RP (Joanna Janik-Komar). Na część czwartą zatytułowaną „Z problematyki oświatowo-pedagogicznej i społecznej” złożyły się, poza niewielkimi wyjątkami, opracowania, których tema- tyka obejmuje czasy Drugiej Rzeczypospolitej. Znalazły się w niej artykuły ukazu- jące „fragmenty” z życia łodzian z lat 1911–1928 związane ze szkołą, wychowa- niem, opieką, utrwalone w wydawnictwach jednodniowych (Joanna Sosnowska), sprawy wychowywania i edukowania młodzieży oraz kultury i oświaty podnoszone w gazecie tygodniowej „Głos Kamiennej” (Edyta Kahl-Łuczyńska), różnorodność kwestii oświatowych utrwalonych na szpaltach „Gazety Kolskiej” (Piotr Gołdyn), działalność oświatową, kulturalną, społeczną Karaimów w czasopiśmie „Myśl 10 Wstęp Karaimska” (Urszula Wróblewska), zagadnienia przybliżania ludności polskiej zamieszkałej na Górnym Śląsku historii i kultury rodzimej oraz uświadamiania konieczności wychowywania w duchu polskim młodego pokolenia, obecne w pe- riodyku „Głosy znad Odry” (Eleonora Sapia-Drewniak), przedsięwzięcia na rzecz opieki prowadzone przez Konferencje męskie św. Wincentego, Stowarzyszenia Pań Miłosierdzia i Związek Towarzystw Dobroczynnych „Caritas”, przywoływane w miesięczniku „Ruch Charytatywny” (Ewa Bartkowiak), różne aspekty dotyczące ochrony zwierząt na łamach „Świata Zwierzęcego”/„Świata i Przyjaciela Zwierząt” (Edyta Wolter). Redaktorzy Część pierwsza Wokół szkolnictwa i zagadnień szkolnych ANDRZEJ PULIńSKI Niepaństwowa Wyższa Szkoła Pedagogiczna w Białymstoku Problematyka oświatowa na łamach „Komunikatów Mazursko-Warmińskich” w latach 1957–1977 „Komunikaty Mazursko-Warmińskie” (dalej „KMW”) powstały w roku 1957 jako organ Polskiego Towarzystwa Historycznego (PTH) i Ośrodka Badań Nauko- wych (OBN) im. Wojciecha Kętrzyńskiego w Olsztynie. Jak pisał Wojciech Wrzesiński, periodyk od początku był pomyślany jako pismo środowiskowe, dostrzegające od razu konieczność korzystania z pomocy innych, doświadczo- nych badaczy ze środowisk uniwersyteckich, którzy prowadzili badania nad dziejami obszarów Prus Wschodnich. Tytuł kwartalnika mógł sugerować wąski geograficznie zakres jego zaintere- sowań. W istocie od początku przedmiotem zainteresowań była cała prowincja wschodniopru- ska, aby z czasem poszerzać to zainteresowanie też na obszary państw bałtyckich (…)1. Wniosek o zezwolenie na wydawanie „Komunikatów” przez olsztyńską pla- cówkę PTH został złożony na odbywającym się w dniach 19–20 października 1956 roku w Warszawie Walnym Zjeździe PTH. Olsztyńska delegacja na zjazd składała się z następujących osób: Emilia Sukertowa-Biedrawina, kierownik Stacji Naukowej PTH w Olsztynie, dr Tadeusz Grygier, dyrektor Wojewódzkiego Archi- wum Państwowego w Olsztynie, oraz mgr Władysław Ogrodziński, pracownik na- ukowy Stacji2. Wniosek ten spotkał się z aprobatą uczestników Zjazdu i umiesz- czono go we Wnioskach Walnego Zjazdu PTH. Zapisano w nim, że Walny Zjazd Polskiego Towarzystwa Historycznego, zważywszy na szczególnie ciężką i nieko- rzystną sytuację takich ośrodków pozauniwersyteckich na terenie ziem północno-wschodnich 1 W. Wrzesiński, „Komunikaty Mazursko-Warmińskie” – 50 lat olsztyńskiego kwartalnika histo- rycznego, „Komunikaty Mazursko-Warmińskie”, 2007, nr 3, s. 292. 2 M. Szostakowska, Emilia Sukertowa-Biedrawina 1887–1970. Zarys biograficzny, Olsztyn 1978. 14 jak Olsztyn, uchwala zwrócić się do odpowiednich czynników z apelem i prośbą o stworzenie warunków pracy naukowo-wydawniczej w olsztyńskim środowisku historycznym3. Środowisko olsztyńskich historyków, powołując w roku 1957 „KMW”, dążyło do „odrodzenia olsztyńskiego wydawnictwa, które wychodziło nieregularnie w la- tach 1946–1950 jako «Komunikaty» Instytutu Mazurskiego w Olsztynie”4. W roku 1957, na fali popaździernikowej odnowy, dążenia te zostały zrealizo- wane. Jak pisał w roku 1977 z okazji jubileuszu dwudziestolecia czasopisma ów- czesny Prezes Zarządu Głównego PTH Marian Biskup, „KMW” zaczęły ukazywać się, mając na celu „stworzenie platformy dla ogłaszania wyników badań nauko- wych”, a także informowanie o dokonaniach naukowych, „zwłaszcza w dziedzinie historii regionu, ale i innych dyscyplin naukowych”5. Stwierdził on również przy tej okazji, że każdy, kto chce zajmować się dziś dziejami Polski Północno-Wschod- niej, nie może pominąć „Komunikatów Mazursko-Warmińskich”6. Zdaniem innych gości jubileuszu, niewątpliwie „KMW” odegrały i nadal „odgry- wają znaczącą rolę w procesie kształtowania świadomości historycznej mieszkań- ców Olsztyńskiego i tworzenia się olsztyńskiego środowiska humanistycznego”7. Skład komitetu redakcyjnego pisma w ciągu pierwszych dwudziestu lat ulegał zmianom, jednak praktycznie zawsze w tym gronie znajdowali się historycy zwią- zani z zakładami kształcenia nauczycieli lub pedagodzy. Można tu wymienić takie postacie, jak dr Władysław Gębik, pedagog, literat, etnograf i folklorysta, działacz społeczno-kulturalny, doktor filozofii, czy też dr hab. Bohdan Wilamowski, absolwent seminarium nauczycielskiego w Działdowie (rocznik 1933), prof. Wyższej Szkoły Rol- niczej w Olsztynie i Akademii Rolniczo-Technicznej w Olsztynie. Dwaj ostatni weszli w skład pierwszej redakcji „KMW”. W następnych składach komitetu redakcyjnego znaleźli się dr Stanisław Szostakowski, prorektor Wyższej Szkoły Nauczycielskiej, a następnie Wyższej Szkoły Pedagogicznej w Olsztynie, mgr Bohdan Łukaszewicz, historyk i pracownik naukowy Wyższej Szkoły Pedagogicznej w Olsztynie. Redakcję tworzyli również historycy związani z Polską Akademią Nauk, olsztyńskim Archiwum Państwowym, Ośrodkiem Badań Naukowych im. Wojciecha Kętrzyńskiego w Ol- sztynie, a także, jak prof. Wojciech Wrzesiński, z Uniwersytetem Wrocławskim8. Tematyka oświaty, szkolnictwa i nauki, a także kultury i sztuki przez pierwsze dwadzieścia lat istnienia pisma obejmowała ok. 15 (dokładnie 14,2 ) drukowa- nych artykułów9. Na potrzeby niniejszej pracy udało się wyodrębnić 73 artykuły poświęcone tytułowej problematyce, z których jedynie część zostanie omówiona poniżej. 3 S. Herbst, I. Pietrzak-Pawłowska (red.), Polskie Towarzystwo Historyczne 1886–1956. Księga pamiątkowa z okazji zjazdu jubileuszowego PTH w Warszawie, 19–20 X 1956, Warszawa 1958, s. 164. 4 M. Biskup, Dwadzieścia lat „Komunikatów Mazursko-Warmińskich”, „KMW”, 1977, nr 3–4, s. 291. 5 Ibidem. 6 B. Łukaszewicz, Dwadzieścia lat „Komunikatów Mazursko-Warmińskich” 1957–1977, „KMW”, 7 Ibidem; zob. wypowiedź doc. dr. Edmunda Wojnowskiego, ówczesnego Sekretarza KW PZPR 8 D.E. Łukaszewicz, Analiza zawartości „Komunikatów Mazursko-Warmińskich” za lata 1957–1977, 1978, nr 2, s. 149. w Olsztynie, s. 149. „KMW”, 1979, nr 1, s. 61–62. 9 Ibidem, s. 80. Andrzej Puliński 15 Twórczość naukowa autorów specjalizujących się w szeroko pojętych kwe- stiach związanych z oświatą czy edukacją obejmowała wiele interesujących wąt- ków i zagadnień. Pierwszą pracą zamieszczoną w „KMW” już w pierwszym numerze z roku 1957 był artykuł Antoniego Łukaszewskiego poruszający problematykę dziejów szkolnictwa polskiego na Warmii i Mazurach w okresie międzywojennym. Autor omawia w nim nieznany i niepublikowany dokument w języku niemieckim doty- czący stosunku środowisk niemieckich Heimatbund Ostpreussen do kwestii pol- skiej szkoły w Prusach Wschodnich w latach 20. i 30. ubiegłego wieku i stanowi, zdaniem autora, „wymowny fragment walki o szkołę polską w okresie międzywo- jennym w Prusach Wschodnich, a więc na Warmii i Mazurach także”10. Również okresu międzywojennego dotyczy praca Władysława Gębika o hi- storii Gimnazjum w Kwidzynie. Autor porusza kwestie prawne powoływania pol- skich szkół w Niemczech, przedstawia, jak tworzone były w zasadzie jedynie pry- watne szkoły polskie, mówi o zakazie używania podręczników w języku polskim, włącznie z elementarzem drukowanym w Polsce. Podkreśla rolę, jaką w procesie tworzenia i prowadzenia szkół polskich odegrał Związek Polaków w Niemczech, a także Związek Polskich Towarzystw Szkolnych w Niemczech. Przytacza dane statystyczne dotyczące liczby polskich placówek edukacyjnych powstałych na terenie Niemiec. Przedstawia trudności związane z powołaniem szkoły w Kwi- dzynie oraz represje hitlerowców wobec nauczycieli i uczniów, które rozpoczęły się jeszcze przed wybuchem II wojny światowej. Autor stwierdza, że droga wielu z nich do wolnej ojczyzny „wiodła poprzez hitlerowskie obozy śmierci”. Niezwykle interesująco opisuje działalność szkoły z punktu widzenia uczestnika wydarzeń, ponieważ pełnił funkcję pierwszego dyrektora w historii opisanej szkoły. Praca ma więc niezwykle ważny walor wspomnieniowy11. Okresu międzywojennego i polskiego szkolnictwa w Prusach Wschodnich w tym czasie dotyczy artykuł Stefana Kotarskiego, który ukazał się w 1959 roku. Autor opisuje perypetie dwóch polskich szkół: w Worytach i Nowej Kaletce, w latach 1929–1939. Ich dzieje poprzedza interesującą analizą sytuacji szkolnictwa polskie- go w czasach hitlerowskich. W artykule wykorzystano unikalne źródła, jakimi są zachowane w Archiwum Państwowym w Olsztynie kroniki szkolne obu placówek12. Historię szkoły w Piasutnie z perspektywy świadka wydarzeń, jakim był na- uczyciel tej szkoły Jerzy Lanc, opisał Jan Boenigk13. Placówka nosząca nazwę Szkoły Polsko-Ewangelickiej powstała w 1931 roku i chociaż była jedyną tego typu szkołą w powiecie szczycieńskim, od samego początku spotykały ją szykany ze strony władz niemieckich, które od pierwszego dnia dążyły do jej zamknięcia. Na łamach kwartalnika artykuł dotyczący tej samej szkoły zamieścił również Marek Andrzejewski – do napisania artykułu wykorzystał niemiecki dokument źródłowy, 10 A. Łukaszewski, Z materiałów do dziejów szkolnictwa na Mazurach i Warmii w okresie między- wojennym, „KMW”, 1957, nr 1, s. 38–44. 11 W. Gębik, Polskie Gimnazjum w Kwidzynie, „KMW”, 1957, nr 2, s. 82–89. 12 S. Kotarski, Dzieje dwóch szkół polskich na Warmii w świetle ich kronik z lat 1929–1939, „KMW”, 1959, nr 3, s. 303–317. 13 J. Boenigk, Śladami polskiej szkoły w Piasutnie (relacje naocznego świadka), „KMW”, 1969, nr 3. Problematyka oświatowa na łamach „Komunikatów Mazursko-Warmińskich”…
Pobierz darmowy fragment (pdf)

Gdzie kupić całą publikację:

Zachować dla przyszłości. Sprawy szkolnictwa, oświaty i opieki w przekazie prasowym XX i pierwszych lat XXI wieku
Autor:
,

Opinie na temat publikacji:


Inne popularne pozycje z tej kategorii:


Czytaj również:


Prowadzisz stronę lub blog? Wstaw link do fragmentu tej książki i współpracuj z Cyfroteką: