Cyfroteka.pl

klikaj i czytaj online

Cyfro
Czytomierz
00269 004806 14460926 na godz. na dobę w sumie
Zachowania polskich konsumentów w warunkach kryzysu gospodarczego - ebook/pdf
Zachowania polskich konsumentów w warunkach kryzysu gospodarczego - ebook/pdf
Autor: , Liczba stron: 343
Wydawca: Placet Język publikacji: polski
ISBN: 978-83-7488-043-5 Rok wydania:
Lektor:
Kategoria: ebooki >> ekonomia, biznes, finanse
Porównaj ceny (książka, ebook, audiobook).

Ogólnoświatowy kryzys gospodarczy ostatnich lat, kryzys w wymiarze europejskim i poszczególnych krajów, wywołuje niekorzystne zjawiska w gospodarkach, a te generują niekorzystne zmiany także w polskiej gospodarce, tworząc nowe uwarunkowania dla funkcjonowania podmiotów rynkowych, w tym konsumentów. Zachowania podmiotów rynkowych określa niepewność i ryzyko powodowane niepewną sytuacją gospodarczą, w tym rynkową.

Praca ma na celu identyfikację powstających, przejawiających się w konsumpcji i zachowaniach konsumentów, nowych procesów i zjawisk, a także działań adaptacyjnych indywidualnych podmiotów konsumpcji w nowych, trudnych warunkach gospodarczych. Zachowania konsumentów w okresie zwiększającej się niepewności i ryzyka stanowią interesujący poznawczo przedmiot badań.

Podstawą pracy były bogate źródła danych i informacji. Posłużono się rozległą literaturą przedmiotu, statystykami wyczerpującymi i niewyczerpującymi oraz danymi z Internetu. Szczególnie istotnymi źródłami danych są w tej pracy wyniki badań pierwotnych, które pozwoliły poznać zachowania konsumentów w sytuacji kryzysowej i kierunki modyfikacji działalności konsumpcyjnej.

Zamierzeniem autorów było zaprezentowanie problematyki związanej z konsumpcją i zachowaniami konsumentów w warunkach kryzysu gospodarczego. W tym celu dokonano takiego doboru zagadnień, które będą sprzyjały przydatności monografii dla badaczy tego problemu, gdyż dają asumpt do dyskusji i dalszych badań nad zachowaniami konsumentów w bardzo turbulentnym otoczeniu rynkowym, a także dla praktyków, którym praca będzie przydatna do prognozowania określonych rynkowych zachowań konsumentów w przyszłości. Praca pomocna będzie także studentom zdobywającym wiedzę w specjalnościach marketingowych oraz słuchaczom studiów podyplomowych zainteresowanym zagadnieniami rynkowych zachowań konsumentów.

Znajdź podobne książki Ostatnio czytane w tej kategorii

Darmowy fragment publikacji:

ZACHOWANIA polskich konsumentów w warunkach kryzysu gospodarczego Ksią(cid:258)ka w wersji ebook WYDAWNICTWA PLACET Wydajemy ksią(cid:258)ki o tematyce : finanse(cid:481) • organizacja i zarządzanie(cid:481) • zarządzanie zasobami ludzkimi(cid:481) • • rachunkowość(cid:481) • marketing(cid:481) • Unia Europejska informatyka w zarządzaniu(cid:481) • rynki kapitałowe(cid:481) • • sprzeda(cid:258) i dystrybucja(cid:481) • bankowość(cid:481) • nauczanie języków obcych(cid:481) Od powołania wydawnictwa ta specjalizacja się nie zmienia(cid:484) Wszystkie ksią(cid:258)ki prezentują dzie(cid:486) dzinę szeroko pojętego zarządzania przedsiębiorstwami i ekonomii(cid:484) Wydajemy wyłącznie pra(cid:486) ce(cid:481) które mogłyby być zarówno podręcznikami dla studiującej młodzie(cid:258)y(cid:481) jak i podręcznikami(cid:486) poradnikami słu(cid:258)ącymi dokształcaniu kadr kierowniczych przedsiębiorstw dostosowujących swoje struktury i metody zarządzania do zmieniających się warunków rynkowych(cid:484) Misja dobra – jak ka(cid:258)da inna(cid:484) Jak więc atrakcyjnie ją zrealizować(cid:491) Jak przeło(cid:258)yć ją na konkretny produkt(cid:491) Co on ma zawierać i czym się ró(cid:258)nić(cid:491) Podstawą są oczywiście autorzy(cid:484) Publikują u nas przedstawiciele kadry uczelni krajowych oraz zagranicznych(cid:481) prezentujący nowoczesną wiedzę z najbardziej potrzebnych kierunków(cid:484) Staramy się prezentować tę wiedzę w sposób prosty i zrozumiały dla ka(cid:258)dego wykształconego czytelnika(cid:484) Wiemy(cid:481) (cid:258)e przekazujemy rzeczy trudne więc tym bardziej dokładamy starań(cid:481) aby był to język zrozumiały(cid:484) Życzymy przyjemnej lektury i wielu sukcesów Zespół Wydawnictwa PLACET Autorzy cz(cid:266)(cid:286)ci pracy: Urszula Grzega(cid:483) część (cid:883) Sławomir Smyczek(cid:483) część (cid:884) Ewa Kie(cid:258)el(cid:483) część (cid:885) Jolanta Zrałek(cid:483) część (cid:886) Aleksandra Burgiel(cid:483) część (cid:887) Izabela Sowa(cid:483) część (cid:888) Agata Małysa(cid:486)Kaleta(cid:483) część (cid:889) Recenzja(cid:483) dr hab(cid:484) Jadwiga Berbeka(cid:481) prof(cid:484) UE w Krakowie Redakcja(cid:483) Leszek Plak Projekt okładki (cid:483) Aleksandra Olszewska Wydanie ksią(cid:258)ki dofinansowane z badań statutowych Katedry Badań Konsumpcji Uniwersytetu Ekonomicznego w Katowicach za rok (cid:884)(cid:882)(cid:882)(cid:891)(cid:484) (cid:825) Copyright by Wydawnictwo Placet (cid:884)(cid:882)11 WYDANIE I wersja ebook(cid:481) Warszawa (cid:884)(cid:882)11 Wszelkie prawa zastrze(cid:298)one. Publikacja ani jej cz(cid:266)(cid:286)ci nie mog(cid:261) być w (cid:298)adnej formie i za pomoc(cid:261) jakichkolwiek (cid:286)rodków technicznych reprodukowane bez zgody wła(cid:286)ciciela copyright. Wydawca Wydawnictwo PLACET 01-517 Warszawa ul. Mickiewicza 18a/1 tel. (22) 8393626 fax. (22) 8396761 ksi(cid:266)garnia internetowa: http://www.placet.pl e-mail: redakcja@placet.pl Warszawa 2011 ISBN (cid:891)(cid:889)(cid:890)(cid:486)(cid:890)(cid:885)(cid:486)(cid:889)(cid:886)(cid:890)(cid:890)(cid:486)(cid:882)(cid:886)(cid:885)(cid:486)(cid:887) Skład i łamanie(cid:483) Wydawnictwo PLACET Druk i oprawa(cid:483) wersja ebook Spis treści gospodarczego Część (cid:883)(cid:484) Oznaki kryzysu gospodarczego w świetle wska(cid:256)ników ekonomicznych Urszula Grzega (cid:883)(cid:484)(cid:883)(cid:484) Źródła i przyczyny światowego kryzysu gospodarczego (cid:883)(cid:484)(cid:884)(cid:484) Kryzys(cid:481) jako uwarunkowanie konsumpcji i zachowań konsumentów (cid:883)(cid:484)(cid:885)(cid:484) Sytuacja gospodarcza w Polsce w latach (cid:884)(cid:882)(cid:882)(cid:889)–(cid:884)(cid:882)(cid:883)(cid:882) (cid:883)(cid:484)(cid:885)(cid:484)(cid:883)(cid:484) Tempo wzrostu gospodarczego (cid:883)(cid:484)(cid:885)(cid:484)(cid:884)(cid:484) Wska(cid:256)niki wzrostu cen towarów i usług konsumpcyjnych (cid:883)(cid:484)(cid:885)(cid:484)(cid:885)(cid:484) Sytuacja na rynku pracy mierzona stopą bezrobocia oraz przeciętnym wynagrodzeniem realnym brutto w gospodarce narodowej (cid:883)(cid:484)(cid:885)(cid:484)(cid:886)(cid:484) Dochody do dyspozycji w sektorze gospodarstw domowych (cid:883)(cid:484)(cid:885)(cid:484)(cid:887)(cid:484) Spo(cid:258)ycie indywidualne w sektorze gospodarstw domowych (cid:883)(cid:484)(cid:885)(cid:484)(cid:888)(cid:484) Wska(cid:256)niki ufności konsumenckiej oraz opinie Polaków na temat kryzysu gospodarczego (cid:883)(cid:484)(cid:886)(cid:484) Ocena wpływu światowego kryzysu gospodarczego na gospodarkę Polski i polskich konsumentów (cid:884)(cid:484)(cid:883)(cid:484) Zachowania finansowe konsumentów – ujęcie teoretyczne (cid:884)(cid:484)(cid:884)(cid:484) Modele zachowań finansowych konsumentów – pojęcie(cid:481) rodzaje(cid:481) charakterystyka (cid:884)(cid:484)(cid:885)(cid:484) Obszary instytucjonalne zachowań finansowych konsumenta (cid:884)(cid:484)(cid:886)(cid:484) Metodyczne aspekty badań wpływu kryzysu na zachowania finansowe konsumentów (cid:884)(cid:484)(cid:887)(cid:484) Zmiany w zachowaniach finansowych konsumentów w świetle kryzysu gospodarczego (cid:884)(cid:484)(cid:888)(cid:484) Zachowania finansowe konsumentów w okresie kryzysu gospodarczego (cid:884)(cid:484)(cid:888)(cid:484)(cid:883)(cid:484) Gospodarowanie środkami finansowymi w okresie kryzysu Część (cid:884)(cid:484) Zachowania finansowe konsumentów w świetle globalnego kryzysu gospodarczego Sławomir Smyczek (cid:883)(cid:882) (cid:883)(cid:883) (cid:883)(cid:889) (cid:884)(cid:883) (cid:884)(cid:884) (cid:884)(cid:889) (cid:885)(cid:882) (cid:885)(cid:886) (cid:885)(cid:890) (cid:886)(cid:888) (cid:887)(cid:885) (cid:888)(cid:883) (cid:888)(cid:885) (cid:888)(cid:890) (cid:889)(cid:887) (cid:889)(cid:890) (cid:890)(cid:885) (cid:890)(cid:890) (cid:890)(cid:891) | 5 Część (cid:885)(cid:484) Zachowania konsumentów w warunkach niepewności (cid:884)(cid:484)(cid:888)(cid:484)(cid:884)(cid:484) Finansowanie zakupów przez konsumentów w okresie kryzysu gospodarczego (cid:884)(cid:484)(cid:888)(cid:484)(cid:885)(cid:484) Tworzenie i utrzymywanie zapasów buforowych oraz zabezpieczanie się konsumentów w okresie kryzysu gospodarczego (cid:884)(cid:484)(cid:888)(cid:484)(cid:886)(cid:484) Inwestowanie i pomna(cid:258)anie majątku przez konsumentów w okresie kryzysu gospodarczego (cid:884)(cid:484)(cid:889)(cid:484) Eksploracja struktury modelu zachowań finansowych konsumentów w okresie kryzysu gospodarczego (cid:884)(cid:484)(cid:890)(cid:484) Typologia konsumentów w świetle zmian w zachowaniach finansowych w warunkach kryzysu gospodarczego (cid:885)(cid:484)(cid:883)(cid:484) Niepewność i ryzyko(cid:481) jako uwarunkowania zachowań konsumentów (cid:885)(cid:484)(cid:884)(cid:484) Postępowanie polskich konsumentów w warunkach niepewności i ryzyka w świetle badań pierwotnych (cid:886)(cid:484)(cid:883)(cid:484) Rynek (cid:258)ywności w warunkach kryzysu gospodarczego (cid:886)(cid:484)(cid:884)(cid:484) Rynek (cid:258)ywności ekologicznej i jego zmiany w dobie kryzysu gospodarczego (cid:886)(cid:484)(cid:885)(cid:484) Konsumpcja (cid:258)ywności w polskich gospodarstwach domowych (cid:886)(cid:484)(cid:886)(cid:484) Zachowania konsumentów na rynku (cid:258)ywności w świetle badań bezpośrednich Część (cid:886)(cid:484) Zachowania polskich konsumentów na rynku (cid:258)ywności Część (cid:887)(cid:484) Reakcje polskich konsumentów na kryzys gospodarczy w warunkach kryzysu gospodarczego Jolanta Zrałek i ryzyka Ewa Kie(cid:258)el i ich zachowania przystosowawcze (cid:523)na przykładzie zakupu dóbr trwałego u(cid:258)ytku i wyposa(cid:258)enia wnętrz(cid:524) Aleksandra Burgiel (cid:887)(cid:484)(cid:883)(cid:484) Przejawy kryzysu na rynku dóbr trwałego u(cid:258)ytkowania (cid:887)(cid:484)(cid:884)(cid:484) Zmiany na polskim rynku dóbr trwałego u(cid:258)ytkowania w okresie kryzysu (cid:887)(cid:484)(cid:885)(cid:484) Reakcje polskich konsumentów na kryzys gospodarczy w segmencie dóbr trwałego u(cid:258)ytkowania i artykułów wyposa(cid:258)enia wnętrz – wyniki badań pierwotnych (cid:887)(cid:484)(cid:885)(cid:484)(cid:883)(cid:484) Postrzeganie kryzysu i jego skutków społeczno(cid:486)ekonomicznych (cid:887)(cid:484)(cid:885)(cid:484)(cid:884)(cid:484) Zakres i przejawy zachowań przystosowawczych konsumentów na wśród badanych konsumentów rynku dóbr trwałych w warunkach zagro(cid:258)enia kryzysem (cid:891)(cid:884) (cid:883)(cid:882)(cid:883) (cid:883)(cid:882)(cid:885) (cid:883)(cid:882)(cid:888) (cid:883)(cid:883)(cid:885) (cid:883)(cid:884)(cid:882) (cid:883)(cid:884)(cid:884) (cid:883)(cid:884)(cid:891) (cid:883)(cid:886)(cid:883) (cid:883)(cid:886)(cid:885) (cid:883)(cid:886)(cid:889) (cid:883)(cid:887)(cid:883) (cid:883)(cid:887)(cid:889) (cid:883)(cid:891)(cid:882) (cid:883)(cid:891)(cid:882) (cid:883)(cid:891)(cid:887) (cid:884)(cid:883)(cid:882) (cid:884)(cid:883)(cid:882) (cid:884)(cid:884)(cid:883) 6 | Część (cid:888)(cid:484) Zachowania przystosowawcze polskich konsumentów w warunkach kryzysu gospodarczego (cid:523)na przykładzie wybranych usług(cid:524) Izabela Sowa Część (cid:889)(cid:484) Postawy etnocentryczne konsumentów na rynku europejskim na tle uwarunkowań kulturowych w warunkach kryzysu gospodarczego Agata Małysa-Kaleta determinanty zachowań konsumentów na rynku dóbr trwałego u(cid:258)ytkowania (cid:887)(cid:484)(cid:885)(cid:484)(cid:885)(cid:484) Niepewność oraz oczekiwania względem przyszłości jako Załącznik (cid:888)(cid:484)(cid:883)(cid:484) Charakterystyka zachowań konsumentów na rynku usług (cid:888)(cid:484)(cid:884)(cid:484) Proces serwicyzacji w gospodarce polskiej i europejskiej (cid:888)(cid:484)(cid:885)(cid:484) Reakcje konsumentów na kryzys gospodarczy (cid:888)(cid:484)(cid:885)(cid:484)(cid:883)(cid:484) Przejawy i zakres zachowań dostosowawczych na rynku usług (cid:888)(cid:484)(cid:887)(cid:484) Perspektywy rozwoju sektora usług jako rezultat zmian zachodzących w gospodarstwach domowych (cid:889)(cid:484)(cid:883)(cid:484) Uwarunkowania kulturowe w kształtowaniu postaw i zachowań konsumentów (cid:889)(cid:484)(cid:884)(cid:484) Etnocentryzm jako postawa konsumentów w warunkach kryzysu (cid:889)(cid:484)(cid:885)(cid:484) Postawy etnocentryczne konsumentów z wybranych krajów europejskich w warunkach recesji na podstawie badań bezpośrednich (cid:889)(cid:484)(cid:885)(cid:484)(cid:883)(cid:484) Podobieństwa i ró(cid:258)nice konsumentów europejskich w aspekcie kulturowym (cid:889)(cid:484)(cid:885)(cid:484)(cid:884)(cid:484) Zało(cid:258)enia badań bezpośrednich (cid:889)(cid:484)(cid:885)(cid:484)(cid:885)(cid:484) Kraj pochodzenia produktu jako kryterium wyboru w decyzjach konsumentów i jego miejsce na tle pozostałych determinant (cid:889)(cid:484)(cid:885)(cid:484)(cid:886)(cid:484) Motywy tworzenia postaw etnocentrycznych wśród badanych (cid:889)(cid:484)(cid:885)(cid:484)(cid:887)(cid:484) Preferowane przez Polaków i Czechów kraje pochodzenia produktu dla wybranych kategorii produktowych (cid:889)(cid:484)(cid:885)(cid:484)(cid:888)(cid:484) Ustosunkowanie konsumentów z wybranych krajów do produktów europejskich(cid:512)unijnych Podsumowanie (cid:884)(cid:885)(cid:886) (cid:884)(cid:886)(cid:883) (cid:884)(cid:886)(cid:884) (cid:884)(cid:886)(cid:885) (cid:884)(cid:886)(cid:890) (cid:884)(cid:887)(cid:891) (cid:884)(cid:888)(cid:882) (cid:884)(cid:889)(cid:891) (cid:884)(cid:890)(cid:884) (cid:884)(cid:890)(cid:886) (cid:884)(cid:891)(cid:885) (cid:885)(cid:882)(cid:890) (cid:885)(cid:882)(cid:890) (cid:885)(cid:883)(cid:885) (cid:885)(cid:883)(cid:887) (cid:885)(cid:883)(cid:891) (cid:885)(cid:884)(cid:883) (cid:885)(cid:884)(cid:884) (cid:885)(cid:885)(cid:889) | (cid:889) Wstęp Ogólnoświatowy kryzys gospodarczy ostatnich lat(cid:481) kryzys w wymiarze eu(cid:486) ropejskim i poszczególnych krajów(cid:481) wywołuje niekorzystne zjawiska w gos(cid:486) podarkach(cid:484) Zjawiska te generują niekorzystne zmiany tak(cid:258)e w polskiej gospo(cid:486) darce(cid:481) tworząc nowe uwarunkowania dla funkcjonowania podmiotów rynko(cid:486) wych(cid:481) w tym konsumentów(cid:484) Zachowania podmiotów rynkowych określa niepewność i ryzyko powodowane niepewną sytuacją gospodarczą(cid:481) w tym rynkową(cid:484) Praca ma na celu identyfikację powstających(cid:481) przejawiających się w kon(cid:486) sumpcji i zachowaniach konsumentów(cid:481) nowych procesów i zjawisk(cid:481) a tak(cid:258)e działań adaptacyjnych indywidualnych podmiotów konsumpcji w nowych(cid:481) trudnych warunkach gospodarczych(cid:484) Zachowania konsumentów w okresie zwiększającej się niepewności i ryzyka stanowią interesujący poznawczo przedmiot badań(cid:484) Podstawą pracy były bogate (cid:256)ródła danych i informacji(cid:484) Posłu(cid:258)ono się roz(cid:486) ległą literaturą przedmiotu(cid:481) statystykami wyczerpującymi i niewyczerpujący(cid:486) mi oraz danymi z Internetu(cid:484) Szczególnie istotnymi (cid:256)ródłami danych są w tej pracy wyniki badań pierwotnych(cid:481) które pozwoliły poznać zachowania konsu(cid:486) mentów w sytuacji kryzysowej i kierunki modyfikacji działalności konsump(cid:486) cyjnej(cid:484) Praca składa się z siedmiu części odnoszących się tematycznie do zacho(cid:486) wań konsumentów w wybranych(cid:481) wa(cid:258)nych obszarach(cid:484) W części pierwszej rozwa(cid:258)ania ukierunkowane zostały na ustalenie oznak kryzysu gospodarczego(cid:484) Wnikliwej analizie poddane zostały makrowska(cid:256)niki ekonomiczne w Polsce w latach (cid:884)(cid:882)(cid:882)(cid:882)–(cid:884)(cid:882)(cid:883)(cid:882)(cid:484) Celem tej części jest tak(cid:258)e okre(cid:486) ślenie wpływu kryzysu gospodarczego na konsumpcję oraz zachowania kon(cid:486) sumpcyjne Polaków(cid:484) W część drugiej podjęta została problematyka wpływu kryzysu gospo(cid:486) darczego na zachowania finansowe konsumentów(cid:481) zarówno te przebiegające na 8 | rynku(cid:481) jak i w gospodarstwie domowym(cid:484) Autor analizuje poziom postrzeganego przez konsumentów zagro(cid:258)enia związanego z kryzysem oraz podejmowane przez nich działania dostosowawcze(cid:481) mające charakter pasywny i aktywny(cid:484) W tej części poddany zostaje tak(cid:258)e weryfikacji empirycznej model zachowań finansowych konsumentów(cid:481) obejmujący gospodarowanie bud(cid:258)etem pienię(cid:258)(cid:486) nym(cid:481) finansowanie zakupów(cid:481) tworzenie i utrzymywanie zapasów buforowy(cid:481) a tak(cid:258)e działania dotyczące pomna(cid:258)ania majątku(cid:484) Ponadto zaprezentowano statystyczny model zachowań finansowych konsumentów w okresie kryzysu gospodarczego(cid:481) w którym wyodrębniono czynniki opisujące trzy ró(cid:258)ne zacho(cid:486) wania(cid:481) tj(cid:484)(cid:483) zachowania nieodpowiedzialne(cid:481) przezorne(cid:481) a tak(cid:258)e zachowawcze(cid:484) W ostatniej części zaprezentowano typologię konsumentów opracowaną na podstawie ró(cid:258)nych reakcji na zamiany zachodzące na rynku usług finansowych(cid:484) Kolejna część pracy odnosi się do istoty niepewności i ryzyka(cid:481) ich (cid:256)ródeł i skutków dla zachowań konsumentów(cid:484) Na podstawie wyników badań ankie(cid:486) towych(cid:481) przeprowadzonych wśród konsumentów(cid:481) zidentyfikowane zostały postawy wobec kryzysu i pogłębiającej się niepewności oraz wzrastającego ryzyka w działalności konsumentów(cid:484) Badania pozwoliły tak(cid:258)e poznać ró(cid:258)ne aspekty zachowań konsumentów w sytuacji kryzysowej(cid:484) Część czwarta pracy zawiera rozwa(cid:258)ania odnoszące się do przejawów kry(cid:486) zysu i jego konsekwencji dla zachowań konsumentów na rynku (cid:258)ywności(cid:484) Jest to rynek specyficzny(cid:481) stosunkowo odporny na wahania koniunktury(cid:484) Zidenty(cid:486) fikowane zostały i scharakteryzowane zachowania polskich konsumentów na rynku (cid:258)ywności(cid:481) w tym szczególnie na rynku (cid:258)ywności ekologicznej(cid:484) Kolejna część pracy odnosi się do wpływu kryzysu gospodarczego na zacho(cid:486) wania polskich konsumentów na rynku dóbr trwałego u(cid:258)ytkowania(cid:484) Rozwa(cid:258)a(cid:486) nia odnoszą się w pierwszej kolejności do przejawów kryzysu na badanym ryn(cid:486) ku(cid:481) zmian jakie dokonują się w tych warunkach na rynku dóbr trwałych(cid:484) Ten fragment pracy zawiera tak(cid:258)e prezentację wyników badań ukierunkowanych na poznanie i charakterystykę reakcji polskich konsumentów na kryzys gospodar(cid:486) czy oraz ukierunkowanych na identyfikację przejawów kryzysu na rynku dóbr trwałego u(cid:258)ytkowania(cid:481) z uwzględnieniem artykułów wyposa(cid:258)enia wnętrz(cid:484) Szczególnie interesującym aspektem rozwa(cid:258)ań jest wpływ niepewności i ocze(cid:486) kiwań konsumentów wobec przyszłości na kształtowanie się decyzji konsumen(cid:486) tów związanych z bie(cid:258)ącymi i przyszłymi zakupami tych dóbr(cid:484) | 9 Część szósta zawiera analizy poświęcone działaniom dostosowawczym pol(cid:486) skich konsumentów podejmowane w okresie kryzysu gospodarczego(cid:484) Szczegól(cid:486) nym obszarem zainteresowań jest w tym przypadku sektor usług(cid:484) Autorka uka(cid:486) zuje dynamikę procesu serwicyzacji(cid:481) jaki nastąpił w ostatnich latach w Polsce i innych krajach Unii Europejskiej(cid:481) a następnie na podstawie wyników badań bezpośrednich ukazuje reakcje konsumentów na rynku usług wywołane nega(cid:486) tywnymi zmianami rynkowymi(cid:484) W dalszej kolejności przedstawiona została segmentacja konsumentów wybranych usług(cid:481) której podstawą stały się ró(cid:258)ne przejawy i zakres zachowań dostosowawczych wywołanych kryzysem ekono(cid:486) micznym(cid:484) Rozwa(cid:258)ania w tej części pracy zamykają kierunki rozwoju sektora usług w świetle zmian zachodzących w polskich gospodarstwach domowych(cid:484) W ostatniej(cid:481) siódmej część przedstawiono problematykę kształtowania się postaw etnocentrycznych wśród konsumentów(cid:481) które wywołane zostały sytu(cid:486) acją kryzysową na rynku(cid:484) W szczególności zaprezentowano rolę uwarunko(cid:486) wań kulturowych w kształtowaniu postaw i zachowań konsumenckich(cid:481) a tak(cid:258)e istotę samego zjawiska etnocentryzmu(cid:484) Następnie Autorka(cid:481) na podstawie wy(cid:486) ników badań bezpośrednich przeprowadzonych wśród konsumentów z Polski i Czech(cid:481) przedstawia motywy tworzenia postaw etnocentrycznych konsumen(cid:486) tów w warunkach kryzysu gospodarczego(cid:481) a tak(cid:258)e czynniki(cid:481) które to zjawisko kształtują(cid:484) W dalszej kolejności ukazuje ró(cid:258)nice w poziomie i charakterze et(cid:486) nocentryzmu konsumenckiego w badanych krajach oraz wskazuje na (cid:256)ródła kulturowe przyczyn tego zró(cid:258)nicowania(cid:484) Nale(cid:258)y podkreślić(cid:481) (cid:258)e zamierzeniem autorów było zaprezentowanie proble(cid:486) matyki związanej z konsumpcją i zachowaniami konsumentów w warunkach kryzysu gospodarczego(cid:484) W tym celu dokonano takiego doboru zagadnień(cid:481) które będą sprzyjały przydatności monografii dla badaczy tego problemu(cid:481) gdy(cid:258) dają asumpt do dyskusji i dalszych badań nad zachowaniami konsumentów w bardzo turbulentnym otoczeniu rynkowym(cid:481) a tak(cid:258)e dla praktyków(cid:481) którym praca będzie przydatna do prognozowania określonych rynkowych zachowań konsumentów w przyszłości(cid:484) Praca pomocna będzie tak(cid:258)e studentom zdobywającym wiedzę w specjalnościach marketingowych i słuchaczom studiów podyplomowych zain(cid:486) teresowanym zagadnieniami rynkowych zachowań konsumentów(cid:484) Część (cid:883)(cid:484) Urszula Grzega Oznaki kryzysu gospodarczego w świetle wska(cid:256)ników ekonomicznych Mechanizm cyklicznego rozwoju gospodarki jest charakterystyczną cechą ka(cid:258)dej gospodarki rynkowej(cid:484) Polega on na wzajemnym przeplataniu się spad(cid:486) kowych i wzrostowych faz aktywności w przemyśle(cid:481) budownictwie(cid:481) handlu i usługach(cid:484) Po okresie radykalnych przemian w systemie gospodarczym Polski przypadającym na lata (cid:891)(cid:882)(cid:484) XX wieku początek XXI wieku przyniósł względną stabilność uwarunkowań makroekonomicznych(cid:481) która jednak nie musi ozna(cid:486) czać stałego wysokiego tempa wzrostu gospodarczego czy niezmiennej jedno(cid:486) cyfrowej stopy bezrobocia(cid:484) Celem opracowania jest rozpoznanie oznak kryzysu gospodarczego istot(cid:486) nych z punktu widzenia podmiotów konsumpcji(cid:481) a tak(cid:258)e poznanie wpływu kryzysu na konsumpcję Polaków(cid:484) Znaczna część gospodarstw domowych nie dostrzega wpływu kryzysu na własne warunki (cid:258)ycia(cid:484) Brak widocznych przemian w poziomie i strukturze spo(cid:258)ycia polskich gospodarstw domowych w latach (cid:884)(cid:882)(cid:882)(cid:889)–(cid:884)(cid:882)(cid:883)(cid:882) wynikać mo(cid:258)e z (cid:503)odroczonego(cid:499) i w głównej mierze pośredniego wpływu kryzysu gospo(cid:486) darczego na konsumpcję(cid:484) Głównym przejawem kryzysu gospodarczego w Polsce(cid:481) istotnym z punktu widzenia konsumenta(cid:481) jest pogorszenie sytuacji na rynku pracy(cid:481) tym samym | 11 zmniejszenie dochodów gospodarstw mających wśród członków rodziny bez(cid:486) robotnych(cid:484) Utrata pracy często stanowi najbardziej realne zagro(cid:258)enie dla po(cid:486) ziomu (cid:258)ycia wybranych grup ludności w kraju(cid:484) W obliczu kryzysu najszybciej i najwidoczniej zmieniają się zachowania ad(cid:486) aptacyjne gospodarstw domowych(cid:484) Do realizacji postawionego zadania badawczego wykorzystane zostaną da(cid:486) ne statystyczne GUS(cid:481) inne publikowane i niepublikowane informacje zaczerp(cid:486) nięte ze (cid:256)ródeł wtórnych(cid:481) a tak(cid:258)e strony internetowe oraz publikacje kompu(cid:486) terowe poświęcone statystykom gospodarczym i społecznym(cid:484) (cid:883)(cid:484)(cid:883)(cid:484) Źródła i przyczyny światowego kryzysu gospodarczego Z końcem XX wieku pojawiły się (cid:503)nowe jakościowo(cid:499) kryzysy ekonomiczne(cid:481) których podło(cid:258)em była globalizacja rynków (cid:523)jako przykład posłu(cid:258)yć mogą Meksyk i Turcja(cid:524)(cid:484) Globalizacja finansowa dzięki mo(cid:258)liwościom zadłu(cid:258)ania się na światowych rynkach finansowych potęguje niedoskonałości rynków śred(cid:486) nio rozwiniętych(cid:484) W krajach bardziej zamkniętych na towarową wymianę międzynarodową(cid:481) o sztywniejszych mechanizmach kursowych(cid:481) wzrasta po(cid:486) nadto zagro(cid:258)enie kryzysem(cid:484) Wzrasta ono równie(cid:258) wtedy(cid:481) gdy kraj ma mniej stabilny system finansowy(cid:481) o średnim poziomie rozwoju i aktywności gospo(cid:486) darczej odznaczającej się du(cid:258)ą zmiennością(cid:484) Nale(cid:258)ałoby tutaj jeszcze wskazać na znaczenie bran(cid:258)y i jej powiązania z rynkiem międzynarodowym(cid:484) Ogólnie bran(cid:258)e silniej powiązane z rynkiem są mniej podatne na zaburzenia koniunk(cid:486) turalne i szybciej odzyskują równowagę rynkową(cid:484)(cid:883) Za początek kryzysu finansowego w Stanach Zjednoczonych przyjmuje się drugą połową (cid:884)(cid:882)(cid:882)(cid:889) r(cid:484)(cid:481) w której nastąpiło załamanie rynku substandardowych kredytów hipotecznych (cid:523)tzw(cid:484) subprime(cid:524)(cid:484) Załamanie(cid:481) które początkowo doty(cid:486) 1 Malinowski A., Kryzys finansowy a polska gospodarka, „Nowe (cid:297)ycie Gospodarcze”, 2008, Nr 23. (cid:883)(cid:884) | czyło tylko rynku finansowego po roku doprowadziło do obszernego kryzysu gospodarczego na skalę światową(cid:484) Rzeczywistej(cid:481) pierwotnej przyczyny kryzy(cid:486) su nale(cid:258)y doszukiwać się w zmianach strukturalnych jakie wystąpiły w go(cid:486) spodarce światowej(cid:481) ze szczególnym uwzględnieniem gospodarki amerykań(cid:486) skiej(cid:481) w ciągu ostatnich kilkudziesięciu lat(cid:484) Podło(cid:258)em tych zmian(cid:481) zdaniem wielu naukowców(cid:481) była neoliberalna polityka ekonomiczna(cid:481) w której du(cid:258)e znaczenie odegrał tzw(cid:484) Konsensus Waszyngtoński(cid:481) uznający zasady polityki za uniwersalne(cid:484)(cid:884) Początek ideologii neoliberalnej rozpoczął się w latach (cid:889)(cid:882)(cid:484) XX wieku(cid:484) Podstawowe tezy (cid:503)nowej ekonomii(cid:499) traktowały o konieczności niekrę(cid:486) powania (cid:258)adnymi regulacjami mechanizmów rynkowych(cid:481) tworzeniu warun(cid:486) ków do rozwijania poda(cid:258)y zapewniającej powszechne zaspokojenie potrzeb i wzrost dobrobytu(cid:484) Wśród głównych postulatów neoliberalizmu wymienić nale(cid:258)y(cid:483) minimalizację podatków(cid:481) minimalizację udziału państwa w (cid:258)yciu go(cid:486) spodarczym kraju(cid:481) powszechną prywatyzację(cid:481) deregulację(cid:481) minimalizację in(cid:486) nych kosztów(cid:481) uelastycznienie rynku pracy(cid:481) walkę z inflacją(cid:484) Współczesne doświadczenia pokazują błędność podejścia neoliberalnego w wielu kwestiach(cid:484) Gospodarka rynkowa potrzebuje swobody funkcjonowa(cid:486) nia(cid:481) ale tak(cid:258)e jasnych reguł oraz ograniczeń ustanowionych i kontrolowanych Pomijając szerszą analizę teoretyczną postulatów neoliberal(cid:486) przez państwo(cid:484) (cid:885) nych warto podkreślić(cid:481) i(cid:258) zdaniem J(cid:484) Ży(cid:258)yńskiego bezpośrednim powodem kryzysu finansowego była neoliberalna ideologia lat (cid:889)(cid:882)(cid:484) i (cid:890)(cid:882)(cid:484) powodującą (cid:503)chorobę(cid:499) systemu finansowego rynków światowych(cid:484) Zbli(cid:258)one opinie prezentuje G(cid:484) Kołodko(cid:481) którego zdaniem główną przyczyną kryzysu był brak zachowania racjonalności gospodarowania(cid:484) Załamanie na amerykańskim rynku kredytów hipotecznych G(cid:484) Kołodko określił jedynie jako (cid:503)impuls(cid:481) lont(cid:481) który odpalił całą zakumulowaną ju(cid:258) wcześniej masę krytyczną wybuchu kryzysu(cid:484) Uznał on tak(cid:258)e(cid:481) (cid:258)e jeśli nie byłoby tąpnięcia na rynku sub- prime(cid:481) to kryzys zapoczątkowałby jakiś inny impuls(cid:499)(cid:484) Tym samym autor od(cid:486) rzuca załamanie na rynku kredytów hipotecznych jako przyczynę kryzysu(cid:484) 2 Mliczewska D., Współczesne pa(cid:276)stwa wobec (cid:286)wiatowego kryzysu finansowego – nowej choroby XXI wieku, „Handel Wewn(cid:266)trzny”, 2009, Nr 6. 3 (cid:297)y(cid:298)y(cid:276)ski J., Neoliberalizm jako strukturalna przyczyna kryzysu a poszukiwanie dróg naprawy, „Eko- nomista”, 2009, Nr 2. | (cid:883)(cid:885) (cid:887) Podkreśla natomiast(cid:481) (cid:258)e fundamentalną przyczyną współczesnego kryzysu jest (cid:503)agresywny neoliberalizm(cid:499)(cid:481) nazwany wręcz (cid:503)kapitalizmem spekulantów(cid:499)(cid:484)(cid:886) A(cid:484) Ka(cid:256)nierczyk za główną przyczynę kryzysu tak(cid:258)e uznał chciwość amery(cid:486) kańskich kapitalistów niewłaściwie powstrzymywanych przez rząd(cid:484) Jako przyczynę bezpośrednią autor podaje spekulacje na rynku nieruchomości i spadek wartości obligacji hipotecznych w USA(cid:484) Wśród przyczyn pośrednich wymienia integrację i globalizację rynków finansowych(cid:481) a tak(cid:258)e ekspansywny charakter polityki prowadzonej przez państwa wysoko rozwinięte(cid:481) a przede wszystkim USA(cid:484) Nieco odmienne podejście prezentuje D(cid:484) Rosati(cid:481) który wyró(cid:258)nił (cid:891)(cid:481) bardziej szczegółowych przyczyn kryzysu zapoczątkowanego w Stanach Zjednoczo(cid:486) nych(cid:481) a wśród nich(cid:483) słabość nadzoru finansowego(cid:481) niedostosowanie zasad wy(cid:486) ceny ryzyka do nowych instrumentów finansowych(cid:481) sekurytyzację(cid:481) ekspan(cid:486) sywny charakter polityki pienię(cid:258)nej prowadzonej przez Urząd Rezerwy Fede(cid:486) ralnej(cid:481) spekulacje na rynku nieruchomości oraz wzrost cen nieruchomości(cid:481) nieformalne gwarancje rządowe dla instytucji pośrednictwa kredytowego(cid:481) pro cykliczne metody wyceny aktywów(cid:481) słabość nadzoru właścicielskiego i specy(cid:486) fika rynków finansowych oraz związana z tym asymetria informacji(cid:481) niepew(cid:486) ność i ryzyko(cid:481) stadne zachowanie uczestników rynku i skłonność do paniki(cid:484) (cid:888) D(cid:484) Rosati wyra(cid:256)nie odrzuca opinie(cid:481) według których kryzys spowodowany jest albo nadmiarem albo brakiem państwa w gospodarce(cid:484)(cid:889) Uwa(cid:258)a on jednocze(cid:486) śnie(cid:481) (cid:258)e obecny kryzys(cid:481) mimo (cid:258)e podobny w pewnym sensie do poprzednich zawiera nowe elementy(cid:481) takie jak(cid:483) sekurytyzacja(cid:481) przecią(cid:258)enie długiem i globa(cid:486) lizacja rynków(cid:484) Ró(cid:258)nice te sprawiają(cid:481) (cid:258)e aktualny kryzys jest nieporównywal(cid:486) ny do poprzednich(cid:481) ma on zasięg ogólnosystemowy i ogólnoświatowy(cid:481) zaś jego skutki dla sfery realnej są bardzo dotkliwe(cid:484) Podkreślić nale(cid:258)y tak(cid:258)e(cid:481) (cid:258)e charak(cid:486) http://gospodarka.dziennik.pl/news/arty- 4 Kołodko G., Przewidziałem (cid:286)wiatowy kryzys, kuly/159849,kolodko-przewidzialem-swiatowy-kryzys.html (6.09.2010). 5 Mliczewska D., Współczesne…, op. cit.; Autorka powołuje si(cid:266) w swym referacie na dane ogólnopol- skiej konferencji „Neoliberalizm w obliczu (cid:286)wiatowego kryzysu finansowego”, która odbyła si(cid:266) 19.12.2008 r. w Warszawie http://www.kpl.org.pl/component/content/article/2-z-ycia-kpl/64-konferencja- neoliberalizm-w-obliczu-wiatowego-kryzysu-finansowego.html (7.09.2010). 6 Mliczewska D., Współczesne…, op. cit. 7 Rosati D., Przyczyny i mechanizmy kryzysu finansowego w USA, „Ekonomista”, 2009, Nr 3. (cid:883)(cid:886) | (cid:891) ter kryzysu(cid:481) jego przebieg(cid:481) zasięg wskazują na naturalną skłonność rynków finansowych do nadmiernych wahań i zachowań nieracjonalnych wynikają(cid:486) cych często z niedostatecznej informacji oraz skali niepewności i ryzyka(cid:484)(cid:890) Na szczególną uwagę zasługują tak(cid:258)e poglądy ekonomistów behawioral(cid:486) nych takich jak M(cid:484) Shermer i R(cid:484) J(cid:484) Schiller(cid:484) Ich zdaniem przyczyn obecnego kry(cid:486) zysu nale(cid:258)y doszukiwać się w ludzkiej psychice(cid:484) Ludzie kierując się własną chciwością oraz skłonnością do nadmiernego ryzyka(cid:481) ulegając emocjom po(cid:486) dejmują bardzo często błędne decyzje inwestycyjne(cid:481) przyczyniając się tym samym do tworzenia (cid:503)baniek spekulacyjnych(cid:499)(cid:481) deformacji rynku i pogłębiania się nieefektywności(cid:484) (cid:503)Bańki spekulacyjne(cid:499) powstają przez nadmierne poluzowanie polityki pie(cid:486) nię(cid:258)nej banków powodującej sztuczne (cid:503)podkręcanie(cid:499) koniunktury(cid:484) Gdy te pę(cid:486) kają(cid:481) banki zaostrzają politykę(cid:481) a restrykcyjność tej polityki wywołuje wów(cid:486) czas problemy w gospodarce(cid:484) W momencie wystąpienia trudności z odnowieniem finansowania krótko(cid:486) terminowego oraz pozyskaniem nowych (cid:256)ródeł finansowania banki zostają zmuszone do obni(cid:258)enia zadłu(cid:258)enia(cid:481) czyli wycofania zaanga(cid:258)owanych w nie(cid:486) które inwestycje środków(cid:481) w celu pozyskania płynności na spłatę zapadają(cid:486) cych zobowiązań(cid:484) Skutkiem takich działań jest gwałtowny odpływ kapitału z wielu rynków oraz spadek cen aktywów(cid:481) a ju(cid:258) niewielka utrata wartości aktywów prowadzi do problemów z wypłacalnością wielu instytucji finan(cid:486) sowych(cid:484)(cid:883)(cid:882) Powstaniu(cid:481) rozwojowi i (cid:503)pęknięciu bańki spekulacyjnej(cid:499) sprzyjają m(cid:484)in(cid:484)(cid:483) re(cid:486) gularnie rosnące ceny(cid:481) hossa w fazie dojrzałości oraz podejmowanie decyzji zmierzających do osiągnięcia krótkoterminowego zysku z pominięciem prze(cid:486) słanek o znaczeniu zasadniczym(cid:484) Koniunktura zaczyna przemieniać się w (cid:503)bańkę(cid:499) wówczas(cid:481) gdy dochodzi element chłodnej kalkulacji spekulantów(cid:484) Na rynek zaczynają wchodzić tak(cid:258)e inwestorzy mniej skłonni do ryzyka rezy(cid:486) gnując przy tym często z bardziej bezpiecznych form inwestowania(cid:484) W pew(cid:486) 8 Ibid. 9 Mliczewska D., Współczesne…, op. cit. 10 Ibid. nym momencie następuje korekta wprawiająca inwestorów w niepewność(cid:481) która z czasem przejawia się masową wyprzeda(cid:258)ą papierów wartościowych(cid:484) Pęknięcie (cid:503)bańki(cid:499) zwykle zmienia radykalnie tendencję wzrostową i powraca ona do punktu wyjścia(cid:484) Istota (cid:503)baniek spekulacyjnych(cid:499) opiera się na dobrach(cid:481) które w długiej perspektywie podatne są na działania spekulacyjne(cid:481) np(cid:484) nieru(cid:486) chomości czy ropa naftowa(cid:484) Mechanizm powstawania (cid:503)bańki spekulacyjnej(cid:499) w USA wzmacniała tendencja do zwiększania zadłu(cid:258)enia z tytułu zaciąganych kredytów hipotecznych na domy mieszkalne oraz kredytów i po(cid:258)yczek kon(cid:486) sumenckich(cid:481) czyli ogólnie wzrost wska(cid:256)ników wartości kredytów do wartości zabezpieczeń(cid:481) a tak(cid:258)e wzrost wartości kredytów w stosunku do PKB(cid:484)(cid:883)(cid:883) Nad(cid:486) mierne zadłu(cid:258)enie jest jednym z najistotniejszych czynników strukturalnych powodującym kryzys tak systemu bankowego(cid:481) jak i realnej gospodarki(cid:484)(cid:883)(cid:884) Do(cid:486) dać w tym miejscu nale(cid:258)y(cid:481) i(cid:258) w Polsce nie zaobserwowano zjawiska udzielania kredytów osobom niemającym pracy i stałych dochodów(cid:481) czyli o bardzo ni(cid:486) skiej zdolności kredytowej (cid:523)subprime(cid:524)(cid:484) Przepisy prawne w naszym kraju doty(cid:486) czące bezpieczeństwa działalności kredytowej(cid:481) a tak(cid:258)e praktyka realizowana w bankach dą(cid:258)ą do zapewnienia stabilności funkcjonowania krajowego sekto(cid:486) ra bankowego i uniemo(cid:258)liwiają takie działania(cid:484) Do przyczyn załamania gospodarczego zalicza się te(cid:258) znaczny przypływ si(cid:486) ły roboczej z krajów azjatyckich oraz nowoczesne technologie komputerowe(cid:481) kompletnie nieprzystosowane do szybkiego reagowania w sytuacji kryzyso(cid:486) wej i wiele innych(cid:484) Reasumując(cid:481) wśród przyczyn kryzysu wymienia się zarówno zjawiska o charakterze makroekonomicznym(cid:481) jak i mikroekonomicznym(cid:484) Do pierwszej grupy zaliczyć nale(cid:258)y skalę globalnych nierównowag oraz problemy(cid:481) jakie były wynikiem długotrwałego utrzymywania się realnych stóp procentowych na niskim poziomie(cid:484) Efektami niskich stóp procentowych było oddziaływanie ich(cid:481) jako bod(cid:256)ców(cid:481) wpływających na postępowanie inwestorów oraz instytucji finansowych zarządzających ich aktywami(cid:484) Instytucje te z wielu (cid:883)(cid:885) | 15 11 Malinowski A., Kryzys…, op. cit. 12 Toporowski J., Przyczyny załamania, „Nowe (cid:297)ycie Gospodarcze”, 2008, Nr 21–22. 13 Rybi(cid:276)ski K., Recepty na kryzys, „Nowe (cid:297)ycie Gospodarcze”, 2009, Nr 5. 16 | (cid:883)(cid:887) powodów potrzebują(cid:481) a więc i poszukują(cid:481) stale stosunkowo wysokich (cid:523)nomi(cid:486) nalnych(cid:524) stóp zwrotu(cid:481) a te naturalnie wią(cid:258)ą się z wy(cid:258)szym poziomem akcep(cid:486) towanego ryzyka(cid:484) Zjawiska takie jak(cid:483) boom na rynku nieruchomości i na rynku kredytowym(cid:481) szybki wzrost konsumpcji gospodarstw domowych finansowa(cid:486) nej w istotnej mierze długiem oraz aktywne poszukiwanie wysokich stóp zwrotu – doprowadziły do znacznych nierównowag(cid:481) a co za tym idzie zabu(cid:486) rzeń makroekonomicznych i strukturalnych w wielu krajach(cid:484)(cid:883)(cid:886) Wśród przyczyn mikroekonomicznych wymienia się m(cid:484)in(cid:484)(cid:483) wadliwą struk(cid:486) turę bod(cid:256)ców(cid:481) błędy w technikach pomiaru i wyceny ryzyka oraz w zarządza(cid:486) niu(cid:481) niewłaściwą struktura nadzoru właścicielskiego(cid:481) niedoskonałości systemu regulacyjnego łącznie z polityką nadzorczą(cid:484) Wadliwość struktury bod(cid:256)ców odnoszących się do konsumentów usług finansowych polegała na tym(cid:481) (cid:258)e kon(cid:486) sumenci nie mieli wystarczających bod(cid:256)ców(cid:481) a tak(cid:258)e wiedzy i ogólnych do(cid:486) świadczeń oraz kompetencji do tego(cid:481) aby dokładnie analizować oferowane im instrumenty finansowe(cid:481) a tym bardziej interesować się bezpieczeństwem in(cid:486) stytucji finansowych(cid:484) Automatycznie wzrost stopnia zło(cid:258)oności oraz rosnąca z roku na rok liczba instrumentów finansowych zwiększała skalę trudności w ocenie jakości i ryzyka tych instrumentów(cid:484) Trudności z pomiarem(cid:481) wyceną i właściwym zarządzaniem ryzykiem to kolejne mikroekonomiczne przyczyny kryzysu(cid:484) Pomiar ryzyka(cid:481) jego szacowanie w warunkach rosnącej stale liczby instrumentów(cid:481) a tak(cid:258)e ocena ryzyka wynikająca ze stosowania modeli były zani(cid:258)one(cid:484) Często problem wiązał się tak(cid:258)e ze strukturą i metodami zarządza(cid:486) nia instytucjami finansowymi(cid:481) co ponownie sprowadza się do niedocenienia roli zarządzania ryzykiem(cid:484) Swój wkład w pojawienie się kryzysu miała te(cid:258) słabość systemu regulacyjnego(cid:484) Mo(cid:258)na wyró(cid:258)nić trzy główne aspekty niedo(cid:486) skonałości regulacji(cid:483) niedoskonałość regulacji mikroostro(cid:258)nościowej(cid:481) zbyt wąskie granice oddziaływania systemu regulacyjnego oraz relatywnie niski stopień rozwoju regulacji makroostro(cid:258)nościowej(cid:484) Wszystkie omówione czynniki miały swój udział i łączny wpływ na wystą(cid:486) pienie i skalę kryzysu gospodarczego(cid:481) który swym zasięgiem objął wiele kra(cid:486) jów europejskich(cid:481) w tym kraje regionu Europy Środkowo(cid:486)Wschodniej(cid:484) Zała(cid:486) 14 Polska wobec (cid:286)wiatowego kryzysu gospodarczego, Narodowy Bank Polski, Warszawa 2009. 15 Ibid.
Pobierz darmowy fragment (pdf)

Gdzie kupić całą publikację:

Zachowania polskich konsumentów w warunkach kryzysu gospodarczego
Autor:
,

Opinie na temat publikacji:


Inne popularne pozycje z tej kategorii:


Czytaj również:


Prowadzisz stronę lub blog? Wstaw link do fragmentu tej książki i współpracuj z Cyfroteką: