Cyfroteka.pl

klikaj i czytaj online

Cyfro
Czytomierz
00275 008733 11205018 na godz. na dobę w sumie
Zachowania rynkowe mikro- małych i średnich przedsiębiorstw w Polsce. Diagnoza analiza scenariusze rozwoju - ebook/pdf
Zachowania rynkowe mikro- małych i średnich przedsiębiorstw w Polsce. Diagnoza analiza scenariusze rozwoju - ebook/pdf
Autor: Liczba stron:
Wydawca: C. H. Beck Język publikacji: polski
ISBN: 978-83-255-9803-7 Data wydania:
Lektor:
Kategoria: ebooki >> naukowe i akademickie >> inne
Porównaj ceny (książka, ebook, audiobook).

W publikacji zgromadzono bogaty materiał empiryczny, który dostarcza informacji na temat podobieństw i różnic występujących w obrębie zachowań rynkowych mikro-, małych i średnich przedsiębiorstw. Rezultaty zaprezentowanych badań prowadzą do konkluzji, że można wyróżnić dwa odmienne rodzaje tych zachowań: inercyjne i kongruentne. Wyróżnikami książki są:

Adresatami książki są przedstawiciele biznesu oraz instytucji z otoczenia przedsiębiorstw, a także analitycy, wykładowcy i studenci kierunków ekonomicznych. Książka może być także źródłem inspiracji dla osób prowadzących prace badawczo-naukowe, uzyskane rezultaty wskazują bowiem kierunki dalszych badań.

Niezaprzeczalnym walorem pracy, oryginalnym wkładem w rozwój wiedzy na temat funkcjonowania mikro-, małych i średnich przedsiębiorstw są wnikliwie omówione wyniki badań pierwotnych. Autorka dokonała starannej analizy uzyskanych informacji, zestawiając je w tabelach, prezentując na wykresach oraz oceniając istotność uzyskanych wskaźników za pomocą właściwych metod statystycznych.

Prof. dr hab. Henryk Mruk
Katedra Zarządzania Międzynarodowego
Uniwersytet Ekonomiczny w Poznaniu

Znajdź podobne książki Ostatnio czytane w tej kategorii

Darmowy fragment publikacji:

Zachowania rynkowe mikro-, małych i Êrednich przedsi´biorstw w Polsce Izabella Steinerowska-Streb W publikacji zgromadzono bogaty materiał empiryczny, który do star cza informacji na temat podobieƒstw i ró˝nic wyst´pu jà cych w ob r´bie zachowaƒ rynkowych mikro-, małych i Êrednich przed - si´biorstw. Rezultaty zaprezentowanych badaƒ prowadzà do kon - kluzji, ˝e mo˝na wyró˝niç dwa odmienne rodzaje tych zachowaƒ: inercyjne i kongruentne. Wyró˝nikami ksià˝ki sà: • kompleksowe, dyskursywne spojrzenie na problematyk´ zacho - waƒ rynkowych mikro-, małych i Êrednich przedsi´biorstw z uwzgl´d - nieniem wielkoÊci jako wewn´trznego czynnika determinujàcego te zachowania, • diagnoza zachowaƒ rynkowych mikro-, małych i Êrednich przed - si´biorstw w Polsce prowadzàca do zidentyfikowania stymulant i destymulant ich rozwoju, • rozpoznanie podobieƒstw i ró˝nic wyst´pujàcych w obr´bie za - cho waƒ rynkowych mikro-, małych i Êrednich przedsi´biorstw, • wprowadzony podział zachowaƒ rynkowych mikro-, małych i Êred - nich przedsi´biorstw ze wzgl´du na intensywnoÊç działaƒ podej - mowanych przez przedsi´biorstwa w interakcji z otoczeniem, • wskazanie zmiennych, które sà podstawowymi wyró˝nikami inercji i kongruencji w zachowaniach rynkowych przedsi´biorstw, • opracowane, na podstawie wyników badaƒ, scenariusze rozwoju zachowaƒ rynkowych mikro-, małych i Êrednich przedsi´biorstw w Polsce. Adresatami ksià˝ki sà przedstawiciele biznesu oraz instytucji z oto - czenia przedsi´biorstw, a tak˝e analitycy, wykładowcy i studenci kie - runków ekonomicznych. Ksià˝ka mo˝e byç tak˝e êródłem inspiracji dla osób prowadzàcych prace badawczo-naukowe, uzyskane re zul - taty wskazujà bowiem kierunki dalszych badaƒ. Niezaprzeczalnym walorem pracy, oryginalnym wkładem w roz wój wiedzy na temat funkcjonowania mikro-, małych i Êrednich przed - si´ biorstw sà wnikliwie omówione wyniki badaƒ pierwotnych. Au - torka dokonała starannej analizy uzyskanych informacji, zestawiajàc je w tabelach, prezentujàc na wykresach oraz oceniajàc istotnoÊç uzys - kanych wskaêników za pomocà właÊciwych metod statystycznych. Prof. dr hab. Henryk Mruk Katedra Zarzàdzania Mi´dzynarodowego Uniwersytet Ekonomiczny w Poznaniu Dr Izabella Steinerowska-Streb jest adiunktem w Katedrze Ekonomii Politycznej na Wy - dziale Zarzàdzania Uniwersytetu Ekonomicznego w Katowicach. Specjalizuje si´ w proble matyce funkcjonowania przedsi´biorstw na płaszczyênie mikro- i makroekonomicznej. www.ksiegarnia.beck.pl tel. 22 31 12 222 fax 22 33 77 601 Zachowania rynkowe mikro-, małych i Êrednich przedsi´biorstw w Polsce Diagnoza, analiza, scenariusze rozwoju I z a b e l l a S t e i n e r o w s k a - S t r e b Z a c h o w a n i a r y n k o w e m i k r o - , m a ł y c h i Ê r e d n i c h p r z e d s i ´ b o r s t w i Zachowania rynkowe mikro-, małych i Êrednich przedsi´biorstw w Polsce Diagnoza, analiza, scenariusze rozwoju Izabella Steinerowska-Streb Zachowania rynkowe mikro-, małych i Êrednich przedsi´biorstw w Polsce Diagnoza, analiza, scenariusze rozwoju Wydawnictwo C.H.Beck Warszawa 2017 Zachowania rynkowe mikro-, małych i średnich przedsiębiorstw w Polsce Diagnoza, analiza, scenariusze rozwoju Izabella Steinerowska-Streb Zachowania rynkowe mikro-, małych i średnich przedsiębiorstw w Polsce Diagnoza, analiza, scenariusze rozwoju Izabella Steinerowska-Streb Wydawnictwo C.H.Beck Warszawa 2017 Wydawca: Dorota Ostrowska-Furmanek Redaktor merytoryczny: Grażyna Rataj Projekt okładki i stron tytułowych: GRAFOS Ilustracja na okładce: GRAFOS/istockphoto.com/yystorm Seria: Zarządzanie Recenzent: prof. dr hab. Henryk Mruk © Wydawnictwo C.H.Beck 2017 Wydawnictwo C.H.Beck Sp. z o.o. ul. Bonifraterska 17, 00-203 Warszawa Skład i łamanie: KJS Katarzyna Słomka Druk i oprawa: Elpil, Siedlce ISBN 978-83-255-9802-0 e-book ISBN 978-83-255-9803-7 Spis treści Wstęp ....................................................................................................................................... 7 1. Przedsiębiorstwo i jego zachowania rynkowe ........................................................ 15 1.1. Istota przedsiębiorstwa w świetle teorii ekonomii oraz nauk o zarządzaniu .......................................................................................................... 1.2. Zasoby warunkujące funkcjonowanie przedsiębiorstw .................................. 1.3. Zachowania rynkowe przedsiębiorstw z perspektywy makro- oraz 15 24 mikroekonomicznej ................................................................................................ 34 2. Cechy szczególne mikro-, małych i średnich przedsiębiorstw ........................... 43 2.1. Kryteria używane przy kategoryzacji mikro-, małych i średnich przedsiębiorstw i ich wykorzystanie w powszechnie stosowanych definicjach ............................................................................................................... 2.2. Cechy mikro-, małych i średnich przedsiębiorstw na tle cech dużych przedsiębiorstw ....................................................................................................... 2.3. Znaczenie mikro-, małych i średnich przedsiębiorstw we współczesnych gospodarkach rynkowych .................................................................................... 2.4. Rozwój mikro-, małych i średnich przedsiębiorstw w Polsce i zmiany w ich zachowaniach rynkowych ......................................................................... 43 52 61 67 77 88 95 3. Czynniki determinujące zachowania rynkowe mikro-, małych i średnich przedsiębiorstw ............................................................................................................. 77 3.1. Otoczenie makroekonomiczne a zachowania rynkowe mikro-, małych i średnich przedsiębiorstw .................................................................................... 3.2. Wpływ czynników mezo- i mikrootoczenia na zachowania rynkowe mikro-, małych i średnich przedsiębiorstw ....................................................... 3.3. Wewnętrzne uwarunkowania zachowań rynkowych mikro-, małych i średnich przedsiębiorstw .................................................................................... 4. Zachowania rynkowe mikro-, małych i średnich przedsiębiorstw – wyniki badań empirycznych ..................................................................................................... 103 4.1. Metodyka badań pierwotnych i charakterystyka badanej populacji ............. 103 4.2. Zachowania rynkowe badanych przedsiębiorstw oraz ich zróżnicowanie w zależności od wielkości przedsiębiorstwa .................................................... 109 4.3. Inercja i kongruencja zachowań rynkowych mikro-, małych i średnich przedsiębiorstw ...................................................................................................... 128 4.4. Scenariusze rozwoju zachowań rynkowych mikro-, małych i średnich przedsiębiorstw oraz rekomendacje w odniesieniu do polityki wsparcia działalności tych podmiotów ............................................................................... 135 Zakończenie ........................................................................................................................... 145 Bibliografia ............................................................................................................................ 153 Spis tabel ................................................................................................................................ 177 6 Spis treści Spis rysunków ....................................................................................................................... 173 Załączniki .............................................................................................................................. 175 Załącznik 1. Wyniki regresji logistycznej za 2008 rok dla zmiennej niezależnej: wielkość przedsiębiorstwa .................................................................................... 176 Załącznik 2. Wyniki regresji logistycznej za 2009 rok dla zmiennej niezależnej: wielkość przedsiębiorstwa .................................................................................... 178 Załącznik 3. Wyniki regresji logistycznej za 2010 rok dla zmiennej niezależnej: wielkość przedsiębiorstwa .................................................................................... 180 Załącznik 4. Kwestionariusz ankietowy przygotowany na potrzeby badania ..... 182 Indeks ...................................................................................................................................... 185 Wstęp Zachowania rynkowe przedsiębiorstw wyrażają się w działaniach, które podmioty te podejmują dla realizacji przyjętych celów. Mogą one stanowić reak- cję na działania innych podmiotów rynku (adaptacyjne zachowania rynkowe) lub być ukierunkowane na uprzedzenie lub wywołanie działań innych podmio- tów (aktywne zachowania rynkowe) [Kramer, 1999, s. 187]. Niezależnie od celo- wości, zachowania te zawsze mają wymiar przestrzenny i czasowy. Dokonują się w określonym układzie warunków, który nieustannie zmienia się. Mają na nie wpływ uwarunkowania historyczne, socjologiczne, kulturowe, społeczne, ekonomiczne, polityczne, postęp techniczny i technologiczny, a od połowy XX wieku także internacjonalizacja, globalizacja [Jędralska, 1992, s. 108; Farla, 2014, s. 1432; Gorynia, 1998, s. 254–256; Skowronek-Mielczarek, 2015b, s. 3]. Zarówno adaptacyjne zachowania rynkowe, jak i aktywne, przedsiębiorcze zachowania rynkowe są zatem tylko częściowo dowolne. W części są one zdeter- minowane przez czynniki zewnętrzne, związane z oddziaływaniem otoczenia na funkcjonowanie tych przedsiębiorstw [Gorynia, 2009, s. 302]. Zależność wy- stępująca między otoczeniem a zachowaniami rynkowymi przedsiębiorstw nie jest jednokierunkowa. Z jednej strony przedsiębiorstwa przystosowują swoje za- chowania do otoczenia, a z drugiej – przez podejmowane działania wywierają wpływ na otoczenie1. Decyzje zapadające w przedsiębiorstwach o wykorzysta- niu zasobów oraz ilości, jakości i rodzaju wytwarzanych produktów oddziałują bowiem równocześnie na rynek dóbr i usług oraz na rynek czynników produk- cji. Wpływają one więc na alokację zasobów w gospodarce, stan zatrudnienia i bezrobocia, rozwój regionów, konkurencyjność i innowacyjność gospodarki. Sprzężenie występujące na tej płaszczyźnie trwa nieprzerwanie, ponieważ oto- czenie przez cały czas ulega przeobrażeniom. Pojawiają się w nim nowe uwa- runkowania, następne trendy, kolejne obszary ryzyka [Trkman, McCormack, 2009, s. 247]. Wraz z tymi przeobrażeniami stale zmieniają się więc zachowa- nia rynkowe przedsiębiorstw. Uwidacznia się to w strategiach przyjmowanych przez te podmioty, w ich sposobie zagospodarowania zasobów, zarządzaniu, w podejściu do klienta. Mając na względzie ciągłość tego procesu, można stale dokonywać nowych spostrzeżeń dotyczących zachowań rynkowych przedsiębiorstw i odkrywać zjawiska dotąd nieznane. W efekcie badań zgłębiających bieżące zachowania rynkowe przedsiębiorstw wiedza na ich temat może więc być cały czas pogłę- 1 Szerzej na temat związków występujących między zachowaniami podmiotów i kontekstem, w którym działają, pisze M. Gorynia [2000, s. 184]. 8 Wstęp biana i uaktualniana. Dzięki takim badaniom mogą zatem powstawać nowe te- orie przedsiębiorstw, a luki występujące w obrębie istniejących teorii mogą być systematycznie wypełniane. Dlatego też od wielu lat monituje się o konsekwen- tne zgłębianie tej problematyki [Donaldson, Preston, 1995; Jones, 1995; Hosseini, Brenner, 1992; Wood, 1991]. Przegląd literatury przedmiotu wskazuje, że najwięcej luk poznawczych występuje w odniesieniu do zachowań rynkowych mikro-, małych i średnich przedsiębiorstw. Badacze zaczęli się bowiem interesować mikro-, małymi i śred- nimi przedsiębiorstwami dopiero w latach 70. XX wieku, gdy nastąpił ilościowy wzrost tych podmiotów, a wraz z nim zaczęło rosnąć ich znaczenie w gospodar- ce światowej. Współcześnie mikro-, małe i średnie przedsiębiorstwa są nieodłącznym ele- mentem wszystkich gospodarek rynkowych [Halabi i in., 2010, s. 162; Street, Meister, 2004, s. 473; Zoysa i in., 2007, s. 652]. Podmioty te stanowią około 90 działających w gospodarce światowej przedsiębiorstw, a w niektórych gospo- darkach, w tym w Polsce, ich udział przekracza nawet 99,8 [European Com- mission, 2013b, s. 10; Jamali i. in., 2009, s. 355; Tarnawa, Zadura-Lichota, 2015, s. 13–18]. Tak duża ilość mikro-, małych i średnich przedsiębiorstw powoduje, że ich zachowania rynkowe w znaczącym stopniu oddziałują w sprzężeniu zwrot- nym na różne sfery życia społeczno-gospodarczego. Wiele badań dowodzi, że mikro-, małe i średnie przedsiębiorstwa pozytywnie oddziałują na sprawność mechanizmu rynkowego, rozwój regionów, wielkość zatrudnienia, jak również na wielkość tworzonego w poszczególnych gospodarkach produktu krajowego brutto [Abel-Koch i in., 2015, s. 1]. Mimo że od niespełna 50 lat mikro-, małe i średnie przedsiębiorstwa sta- nowią obiekt wielu badań, cały czas wiedza na ich temat nie jest wystarczają- ca. Ich „wielopłaszczyznowa heterogeniczność, wysoka dynamika populacji, skomplikowane uwarunkowania funkcjonowania i rozwoju, wielorakość profi- li przedsiębiorców (właścicieli/menedżerów) – to wszystko jest ciągle wielkim wyzwaniem naukowym” [Dominiak, 2005, s. 255]. Dlatego też specjaliści zwra- cają uwagę na konieczność rozbudowy teorii małego przedsiębiorstwa. Podkre- śla się, że postęp w badaniach nad tą teorią może przyczynić się do lepszego zrozumienia stopnia skuteczności polityk makroekonomicznych oraz do traf- niejszego programowania tych polityk. W konsekwencji rozwoju teorii przed- siębiorstwa i teorii małego przedsiębiorstwa może zatem wzrosnąć efektywność polityki gospodarczej, a błędy popełniane w jej obrębie mogą ulec ograniczeniu [Safin, 2012, s. 15]. Dostrzegając lukę w kompleksowym spojrzeniu na problematykę zacho- wań rynkowych mikro-, małych i średnich przedsiębiorstw, z uwzględnieniem wielkości jako podstawowego, wewnętrznego czynnika determinującego te za- chowania oraz lukę w spojrzeniu na rozwój tych zachowań, określono pole ba- dawcze i sformułowano cele pracy. Głównym celem podjętego postępowania badawczego stało się zatem po- znanie zachowań rynkowych mikro-, małych i średnich przedsiębiorstw z uwzględnieniem wielkości jako zasadniczej, endogenicznej determinanty tych zachowań. Ponadto celem pracy było opracowanie scenariuszy rozwoju zacho- wań rynkowych mikro-, małych i średnich przedsiębiorstw. Wstęp 9 Do tak sformułowanych celów wyznaczono następujące cele szczegółowe: C1: Identyfikacja podstawowych czynników zewnętrznych determinujących zachowania rynkowe mikro-, małych i średnich przedsiębiorstw. C2: Rozpoznanie podstawowych czynników wewnętrznych kształtujących zachowania rynkowe mikro-, małych i średnich przedsiębiorstw. C3: Identyfikacja podobieństw i różnic występujących w obrębie zachowań rynkowych mikro-, małych i średnich przedsiębiorstw. C4: Poznanie zależności występujących między zachowaniami rynkowymi a wielkością przedsiębiorstwa. C5: Wyznaczenie potencjalnych kierunków rozwoju zachowań rynkowych mikro-, małych i średnich przedsiębiorstw i ujęcie ich w scenariuszach rozwoju. Cel główny wraz z celami szczegółowymi stanowią odzwierciedlenie po- znawczego aspektu pracy. W wymiarze metodycznym celem pracy było na- tomiast opracowanie i zastosowanie narzędzia badawczego pozwalającego badać zachowania rynkowe mikro-, małych i średnich przedsiębiorstw, a tak- że przystosowanie metod analizy statystycznej do badań na tej płaszczyźnie. W warstwie aplikacyjnej praca miała na celu sformułowanie rekomendacji w odniesieniu do kierunków działań rządu oraz instytucji otoczenia biznesu w zakresie wsparcia działalności mikro-, małych i średnich przedsiębiorstw2. W podjętym postępowaniu badawczym podmiot badań stanowiły mikro- przedsiębiorstwa traktowane jako przedsiębiorstwa zatrudniające od 0 do 9 pra- cowników, małe przedsiębiorstwa – przedsiębiorstwa zatrudniające od 10 do 49 pracowników oraz średnie przedsiębiorstwa – przedsiębiorstwa zatrudnia- jące od 50 do 249 pracowników. Przedmiotem badań były natomiast zacho- wania rynkowe mikro-, małych i średnich przedsiębiorstw rozumiane jako ukierunkowane na realizację przyjętych celów działania tych przedsiębiorstw, przez które starają się one ustosunkować do okoliczności rynkowych i wymo- gów formalnoprawnych, w jakich funkcjonują, lub też przez które próbują one ukształtować otoczenie według własnej woli i potrzeb. Z szerokiego katalogu zachowań rynkowych przedsiębiorstw szczegółowej analizie poddano zacho- wania inwestycyjne przedsiębiorstw (realizację inwestycji rozwojowych oraz odtworzeniowych, a także ograniczanie zaplanowanych inwestycji), ekspansję przedsiębiorstw na nowe rynki, rozszerzanie oferty przedsiębiorstwa o nowe produkty, wprowadzanie modyfikacji w oferowanych dobrach i/lub usługach, podejmowanie działań związanych z reorganizacją pracy w przedsiębiorstwie, dokonywanie zmian w wysokości wynagrodzeń pracowniczych oraz w ilości zatrudnionych osób (wzrost, spadek oraz brak zmian). Zakres przestrzenny pracy w części empirycznej stanowi Polska. Zakres cza- sowy badań jest zróżnicowany. W odniesieniu do dorobku nauk ekonomicznych odwołano się do publikacji wydawanych od lat 70. XX wieku, aż do 2016 roku. Natomiast analiza zachowań rynkowych badanych przedsiębiorstw w Pol- 2 Instrumenty wsparcia (instrumenty wspierania) rozumiane są jako zewnętrzne, sformalizowane strumienie wartości, przede wszystkim o charakterze zasobowym, stymulujące zmiany jakościowe i/lub ilościowe (zależnie od podejścia dodefiniowania rozwoju organizacji) prowadzące do rozwoju mikro-, małych i średnich przedsiębiorstw [Matejun, 2011, s. 197]. Wsparcie dla przedsiębiorstw traktuje się natomiast jako zespół instrumentów finansowania oraz transferu informacji i wiedzy, inaczej usług biznesowych, dostarczanych dzięki środkom publicznym [Gancarczyk, 2010, s. 41]. 10 Wstęp sce dotyczy lat 1989–2016. Jej początek sięga przełomu lat 80. i 90. XX wieku, gdyż od tego czasu mikro-, małe i średnie przedsiębiorstwa zaczęły rozwijać się w polskiej gospodarce. Tymczasem badanie pierwotne objęło lata 2008–2010, podczas gdy produkt krajowy brutto w Polsce wzrastał w stosunku do roku po- przedniego odpowiednio o 5,1 , 1,6 i 3,9 [Ministerstwo Rozwoju Regional- nego, 2011, s. 12; Ministerstwo Gospodarki, 2013, s. 9]. Okres ten został wybrany za podstawowy do przeprowadzenia badania empirycznego, ponieważ uznano, że w czasie gdy w gospodarce występują znaczące wahania w obrębie produktu krajowego brutto, zachowania rynkowe przedsiębiorstw są bardziej intensywne niż wówczas, gdy takie wahania w gospodarce nie występują. W pracy przyjęto cztery hipotezy: H1: Zachowania rynkowe badanej grupy przedsiębiorstw (mikro-, małych i średnich) są zróżnicowane. H2: Głównym czynnikiem rozróżniającym zachowania rynkowe mikro-, małych i średnich przedsiębiorstw jest wielkość przedsiębiorstwa. H3: Mikroprzedsiębiorstwa istotnie różnią się pod względem zachowań ryn- kowych od małych i średnich przedsiębiorstw. H4: Między zachowaniami rynkowymi mikroprzedsiębiorstw oraz zacho- waniami małych i średnich przedsiębiorstw zasadnicze różnice uwidoczniają się w innej intensywności działań podejmowanych przez te podmioty w inter- akcji z otoczeniem. Podjęty proces badawczy, ukierunkowany na weryfikację przyjętych hipotez oraz realizację wyznaczonych celów, miał charakter wieloetapowy. Składały się na niego kwerenda literatury, przeprowadzenie badań empirycznych oraz obser- wacja uczestnicząca. Studiami literaturowymi objęto ponad 460 pozycji zwartych i artykułowych, wśród których powyżej 40 stanowiły zagraniczne pozycje lite- raturowe. W ramach badań wtórnych przeanalizowano dane pochodzące z rapor- tów sporządzonych na potrzeby Komisji Europejskiej, Organizacji Współpracy Gospodarczej i Rozwoju (OECD), Ministerstwa Gospodarki, Ministerstwa Roz- woju Regionalnego, Urzędu Komitetu Integracji Europejskiej, Polskiej Agencji Rozwoju Przedsiębiorczości, Polskiej Konfederacji Pracodawców Prywatnych Le- wiatan, Krajowej Izby Gospodarczej oraz wielu innych instytucji otoczenia bi- znesu. Analizie zostały poddane także dane Eurostatu oraz Głównego Urzędu Statystycznego. Ten etap prac pozwolił na identyfikację obszaru badawczego oraz przegląd pojęć i teorii związanych z wybranym polem badawczym. W dalszej kolejności zrealizowano badanie pierwotne, które zostało prze- prowadzone na próbie 1212 mikro-, małych i średnich przedsiębiorstw funk- cjonujących na polskim rynku3. Respondentami badania byli właściciele lub 3 Badania pierwotne powszechnie uznaje się za szczególnie przydatne w odniesieniu do mi- kro-, małych i średnich przedsiębiorstw, ponieważ w różnych płaszczyznach uzupełniają one dane gromadzone przez oficjalne statystyki. Badania te stosowane są przez różne instytucje państwowe i komercyjne na całym świecie. Przykładowo regularne badania małych i średnich przedsiębiorstw prowadzone są w Polsce na potrzeby Ministerstwa Gospodarki, a za granicą dla Komisji Europejskiej. Polskie Ministerstwo Gospodarki prowadzi systematycznie, dwa razy w roku, badania ankietowe wśród małych i średnich przedsiębiorstw, mając na celu zbadanie zmian zachodzących w tym sek- torze, zidentyfikowanie głównych problemów, przed którymi stoją przedsiębiorstwa, a także ocenę skuteczności prowadzonej polityki gospodarczej. Natomiast dla Komisji Europejskiej prowadzone są regularne badania bezpośrednie małych i średnich przedsiębiorstw, których celem jest pozyska- Wstęp 11 przedstawiciele wyższej kadry menedżerskiej. W badanej zbiorowości znajdo- wały się przedsiębiorstwa ze wszystkich województw Polski. Wśród nich były zarówno osoby prawne, jednostki nieposiadające osobowości prawnej, jak i oso- by fizyczne, które prowadziły indywidualną działalność gospodarczą. Szczegó- łowa metodyka badania została przedstawiona w podrozdz. 4.1 niniejszej pracy. W ostatnim etapie procesu badawczego, na podstawie studiów literatury, przeprowadzonego badania pierwotnego oraz zaproponowanego podziału za- chowań rynkowych mikro-, małych i średnich przedsiębiorstw, dokonano syn- tezy wyników badań. W efekcie opracowano scenariusze rozwoju zachowań rynkowych badanych podmiotów. Realizacji podjętego problemu badawczego podporządkowana została kon- strukcja pracy, w obrębie której można wyróżnić cztery zasadnicze części. Część pierwsza, obejmująca rozdział zatytułowany Przedsiębiorstwo i jego zachowania rynkowe, ma charakter teoretyczno-koncepcyjny. Stanowi ona tło do dalszych rozważań. Dążąc do ukazania istoty zachowań rynkowych przedsiębiorstw, w rozdziale tym w pierwszej kolejności przedstawiono, jak przedsiębiorstwo jest pojmowane w świetle dorobku teoretycznego wypracowanego na płasz- czyźnie ekonomii i w naukach o zarządzaniu. Następnie dokonano tam przeglą- du cech przedsiębiorstw, zwracając szczególną uwagę na te spośród nich, które uznano za najważniejsze w kontekście zachowań rynkowych przedsiębiorstw. W dalszej części pierwszego rozdziału zaprezentowano zasoby warunkujące funkcjonowanie przedsiębiorstw i przybliżono poglądy na alokację zasobów przedsiębiorstwa. Zagadnienie to stało się punktem wyjścia do pokazania istoty zachowań rynkowych przedsiębiorstw i przedstawienia tych zachowań w uję- ciu makro- oraz mikroekonomicznym. Drugi rozdział ma charakter teoretyczno-empiryczny. Scharakteryzowa- no w nim mikro-, małe i średnie przedsiębiorstwa, których to zachowania ryn- kowe poddano analizie w podjętym postępowaniu badawczym. Rozdział ten zaczyna się od prezentacji kryteriów używanych do kategoryzacji przedsię- biorstw ze względu na wielkość i przedstawienia powszechnie stosowanych definicji mikro-, małych i średnich przedsiębiorstw. W dalszej części drugiego rozdziału zebrano natomiast informacje na temat rozpoznanych cech badanych przedsiębiorstw odróżniających te podmioty od dużych przedsiębiorstw. Jed- nocześnie w podjętych rozważaniach zwrócono uwagę na wielopłaszczyzno- wą heterogeniczność mikro-, małych i średnich przedsiębiorstw. W rozdziale tym, opierając się na dostępnych wynikach badań, przedstawiono również od- działywanie badanych przedsiębiorstw na różne sfery życia społeczno-gospo- darczego. W ostatniej części drugiego rozdziału opisano natomiast jak mikro-, małe i średnie przedsiębiorstwa rozwijały się w Polsce od transformacji gospo- darczo-ustrojowej. Skoncentrowano się tam nie tylko na zmianach ilościowych następujących w obrębie tych podmiotów po 1989 roku i wzroście ich znacze- nia w polskiej gospodarce, lecz również na przeobrażeniach w zachowaniach rynkowych mikro-, małych i średnich przedsiębiorstw. Pokazano, że podmio- ty te stopniowo uczyły się, jak konkurować i przetrwać w warunkach gospo- nie informacji na temat charakterystyki i specyfiki tej grupy podmiotów w poszczególnych krajach Europy [Ministerstwo Gospodarki, 2012b, 2012c; Wymenga i in., 2012; European Commission, 2008]. 12 Wstęp darki rynkowej, a wraz ze zdobytą wiedzą modyfikowały swoje zachowania rynkowe. Trzeci rozdział, podobnie jak drugi, ma charakter teoretyczno-empiryczny. W rozdziale tym dokonano identyfikacji podstawowych zewnętrznych oraz wewnętrznych czynników determinujących zachowania rynkowe mikro-, ma- łych i średnich przedsiębiorstw. Rozważania zaprezentowane w tej części pracy oparto na założeniu, że przedsiębiorstwo jest systemem otwartym. W związ- ku z tym przyjęto, że zachowania rynkowe mikro-, małych i średnich przed- siębiorstw są częściowo dowolne, a w części są one zdeterminowane przez czynniki zewnętrzne, które wynikają z powiązań występujących między przed- siębiorstwami i otoczeniem. Na początku trzeciego rozdziału ukazano zatem ogólne zależności występujące między zachowaniami rynkowymi badanych przedsiębiorstw a otoczeniem. Dalej zaprezentowano główne determinanty tych zachowań występujące w makro-, mezo- oraz mikrootoczeniu, a następnie dokonano przeglądu wewnętrznych czynników determinujących zachowania rynkowe mikro-, małych i średnich przedsiębiorstw. Uwarunkowania te usyste- matyzowano w dwie podstawowe grupy. Wyodrębniono wśród nich czynniki związane z osobą właściciela-menedżera oraz czynniki związane z charaktery- styką przedsiębiorstwa. Czwarty rozdział pracy ma charakter metodyczno-empiryczny. Zawiera on wyniki przeprowadzonego badania pierwotnego, analizę otrzymanych rezul- tatów oraz scenariusze rozwoju zachowań rynkowych badanych podmiotów. W pierwszej części tego rozdziału opisano metodykę badań pierwotnych oraz scharakteryzowano badaną populację. Następnie zaprezentowano zachowa- nia rynkowe polskich mikro-, małych i średnich przedsiębiorstw na przestrzeni trzech badanych lat i dokonano porównania tych zachowań w przedsiębior- stwach reprezentujących różne kategorie wielkościowe. Na tej podstawie zi- dentyfikowano podobieństwa i różnice między nimi. W wyniku podjętego postępowania badawczego w dalszej części tego rozdziału dokonano podzia- łu zachowań rynkowych badanych przedsiębiorstw na zachowania inercyjne i kongruentne. Podstawą tego podziału były odmienności występujące w zacho- waniach rynkowych mikro-, małych i średnich przedsiębiorstw wyrażające się w innej intensywności działań podejmowanych przez badane przedsiębiorstwa w interakcji z otoczeniem. W tej części pracy przeprowadzono również analizę powiązań zachodzących między zmienną „wielkość przedsiębiorstwa” oraz zmiennymi odpowiadają- cymi rozpatrywanym zachowaniom rynkowym przedsiębiorstw. Wykonana analiza korespondencji oraz analiza modeli stochastycznych z zastosowaniem regresji logistycznej doprowadziła do oceny wielkości jako czynnika determi- nującego zachowania rynkowe mikro-, małych i średnich przedsiębiorstw. W ostatniej części czwartego rozdziału, na podstawie przeprowadzonego badania pierwotnego oraz zaproponowanego podziału zachowań rynkowych mikro-, małych i średnich przedsiębiorstw, a także studiów literatury przed- miotu dokonano syntezy wyników podjętych badań i opracowano dwa scena- riusze rozwoju zachowań rynkowych badanych podmiotów. Pierwszy z nich, scenariusz dwubiegunowych zachowań rynkowych, zakłada, że intensyw- ność działań podejmowanych w interakcji z otoczeniem przez małe i średnie Wstęp 13 przedsiębiorstwa będzie przybierała na sile. W scenariuszu tym mikroprzed- siębiorstwa zachowują się tymczasem inercyjnie i próbują dystansować się od zmian zachodzących w otoczeniu. W drugim scenariuszu rozwoju zachowań rynkowych mikro-, małych i średnich przedsiębiorstw założono natomiast, że w długim okresie mikroprzedsiębiorstwa, podobnie jak małe i średnie przed- siębiorstwa, choć nie w równym stopniu będą podejmować coraz intensyw- niejsze działania w interakcji z otoczeniem. Ich zachowania rynkowe będą się zatem stawały coraz bardziej kongruentne. Oba scenariusze zawierają opis uwa- runkowań, które w najbardziej bezpośredni sposób będą miały wpływ na ich urzeczywistnienie oraz rekomendacje dla działań rządu. Opisywane scena- riusze wzbogacono ponadto o prawdopodobne skutki, jakie mogłyby wystąpić w strukturze podmiotów w gospodarce, gdyby zachowania rynkowe mikro-, małych i średnich przedsiębiorstw w przyszłości były zgodne z przewidywa- niami. Całość pracy podsumowano w zakończeniu, w którym dokonano krótkie- go zestawienia osiągniętych rezultatów badawczych. W podjętych w tej części rozważaniach sformułowano najważniejsze wnioski wynikające z przeprowa- dzonych badań. Zawarto tam również propozycje, jak w praktyce gospodarczej wykorzystać wiedzę na temat rozpoznanych odmienności występujących w za- chowaniach rynkowych mikro-, małych i średnich przedsiębiorstw. W zakończeniu zaproponowano ponadto kierunki dalszych badań nad za- chowaniami rynkowymi mikro-, małych i średnich przedsiębiorstw. Zdaniem autorki badania te mogą doprowadzić nie tylko do lepszego zrozumienia ana- lizowanych zagadnień, lecz również mogą przyczynić się do doboru efektyw- nych instrumentów wsparcia mikro-, małych i średnich przedsiębiorstw. Do obecnego kształtu książki przyczyniły się uwagi i wskazówki, które uzy- skałam od grona osób inspirujących mnie w pracy badawczej. Za całe wsparcie, które uzyskałam od nich, pragnę serdecznie podziękować. Składam również podziękowania recenzentowi książki, prof. zw. dr. hab. Henrykowi Mrukowi za wnikliwą ocenę, życzliwość i cenne wskazówki. 1. Przedsiębiorstwo i jego zachowania rynkowe 1.1. Istota przedsiębiorstwa w świetle teorii ekonomii oraz nauk o zarządzaniu Przedsiębiorstwo jest podmiotem zainteresowania różnych dyscyplin na- ukowych. W obrębie każdej z dyscyplin proces i cele poznania przedsiębiorstwa są w pewnym zakresie odmienne. W konsekwencji wiedza o przedsiębiorstwie i czynnikach, które warunkują jego funkcjonowanie, jest bogata, jednak nie jest ona w pełni spójna. Wielość perspektyw, z których przedsiębiorstwo jest analizowane, powodu- je, że w definicjach opisujących przedsiębiorstwo uwydatnia się inne jego ce- chy. Nawet na płaszczyźnie nauk ekonomicznych, dla których przedsiębiorstwo stanowi jeden z podstawowych obszarów badawczych, interpretacja pojęcia „przedsiębiorstwo” jest zróżnicowana. Niemniej jednak, teoretycy specjalizują- cy się w problematyce dotyczącej przedsiębiorstwa podejmują próby stworzenia syntetycznej definicji tej kategorii. W najbardziej ogólnym ujęciu, w literaturze ekonomicznej, przedsiębiorstwo określa się jako instytucję systemu ekonomicznego, w której zorganizowano prowadzenie działalności gospodarczej, niezależnie od skali, przedmiotu i ro- dzaju wykonywanej działalności, formy organizacyjno-prawnej w jakiej dzia- łalność jest prowadzona oraz formy własności. Działalność ta motywowana jest chęcią uzyskania korzyści majątkowych i prowadzona jest na rachunek i ryzyko właściciela [Borowiecki, 2011, s. 5]. Definicję tą warto jednak uzupełnić, dodając, że przedsiębiorstwo wytwa- rza dobra i/lub świadczy usługi, opierając się na zasobach występujących w oto- czeniu, oraz że przedsiębiorstwo, realizując swoje cele, dąży do zaspokojenia potrzeb innych podmiotów życia społecznego [Sudoł, 2006, 36–37]. Istotne wy- daje się również to, że zależność występująca między przedsiębiorstwami i go- spodarstwami domowymi ma szczególny charakter. Przez swoją działalność przedsiębiorstwa zapewniają bowiem gospodarstwom domowym wyższą dłu- gookresową użyteczność z posiadanych kapitałów, niż mogłyby same osiągnąć przez własne gospodarowanie [Noga, 2009, s. 14]. Wśród cech charakterystycznych przedsiębiorstwa wymienia się samodziel- ność decyzyjną, a także odrębność ekonomiczną, organizacyjną, prawną i tery- torialną [Żurek, 2007, s. 16; Kramer, 1999, s. 36; Bieniok, 1999, s. 105]. Czasem wspomina się także o wyodrębnieniu produkcyjnym [Engelhardt, 2009, s. 11], 16 1. Przedsiębiorstwo i jego zachowania rynkowe jak również o wyodrębnieniu instytucjonalnym przedsiębiorstwa w gospodar- ce [Noga, 2009, s. 123]. Samodzielność decyzyjna przedsiębiorstwa należy do najważniejszych cech przedsiębiorstwa. Odnosi się ona do autonomii przedsiębiorstwa w zakresie do- konywania wyboru co do rodzaju i charakteru prowadzonej działalności, sto- sunków ze światem zewnętrznym, wewnętrznej organizacji oraz do autonomii w zaopatrywaniu się w czynniki produkcji i wykorzystaniu ich [Godziszewski i in., 2011, s. 41–42]. Odrębność ekonomiczna oznacza, że przedsiębiorstwo jest właścicielem określonych zasobów i środków, z których czerpie korzyści (zyski) oraz że jest samowystarczalne pod względem finansowym (samofinansujące się). Natomiast odrębność organizacyjna wyraża się w tym, że przedsiębiorstwo ma własną strukturę i zatrudnione w nim osoby podlegają wspólnemu kierow- nictwu [Lichtarski, 1999, s. 57; Penc, 2005, s. 5]. Możliwość nawiązania i utrzymania stosunków prawno-ekonomicznych z inny- mi jednostkami gospodarczymi oraz państwem odzwierciedla odrębność prawną przedsiębiorstwa. Wydzielenie przestrzenne jest tymczasem wyrazem jego odręb- ności terytorialnej [Engelhardt, 2009, s. 11; Kramer, 1999, s. 36; Lichtarski, 1999, s. 52]. Przez wyodrębnienie produkcyjne rozumie się, że przedsiębiorstwo jest układem techniczno-technologicznym wyposażonym w maszyny, urządzenia, niezbędną infrastrukturę produkcyjną oraz siłę roboczą. Układ ten pozwala przetwarzać czynniki produkcji w rzeczy lub usługi, których wartość użytkową weryfikuje rynek (konsumenci) przez akty kupna tych rzeczy lub usług [Engel- hardt, 2009, s. 11]. Natomiast wyodrębnienie instytucjonalne przedsiębiorstwa w gospodarce odnosi się do tego, że przedsiębiorstwo jest elementem struktury złożonej z powiązanych ze sobą i uzupełniających się zasad i reguł oraz reguł określających ramy stosunków transakcyjnych, a także mechanizm ich prze- strzegania [Noga, 2009, s. 123]. Istota i cechy przedsiębiorstwa są eksplorowane w obrębie nauk ekonomicz- nych zarówno w ekonomii, jak i w naukach o zarządzaniu [Gorynia i in., 2005, s. 601–605; Lichtarski, 2006, s. 29]. Zasadnicza różnica występująca między po- szczególnymi teoriami przedsiębiorstwa tworzonymi na jednym i drugim gruncie tkwi w przyjętych założeniach oraz w perspektywie, z której przedsię- biorstwo jest rozpatrywane. Teorie przedsiębiorstwa, które stworzono w ekonomii i w naukach o zarzą- dzaniu są zazwyczaj traktowane jako odrębne, mimo że nie stworzono kryte- rium, które pozwoliłoby na ich jednoznaczne odróżnienie [Gorynia i in., 2005, s. 604–605]. Niemniej jednak, ze względu na związki między tymi teoriami, co- raz częściej postuluje się, aby postrzegać je jako komplementarne wobec siebie [Borowski, 2013, 83–84; Gorynia i in., 2005, s. 604–605]. Do podstawowych ekonomicznych teorii przedsiębiorstwa zalicza się: neo- klasyczną teorię przedsiębiorstwa, menedżerskie teorie firmy, behawioralną te- orię firmy, teorię kosztów transakcyjnych, teorię agencji, teorię praw własności, ewo lucyjną teorię firmy, teorię produkcji zespołowej oraz teorię zarządzania strategicznego [Gorynia, 2009, s. 302]1. 1 W literaturze przedmiotu teorie przedsiębiorstwa klasyfikuje się w zróżnicowany sposób. Od- mienną, od przedstawionej, klasyfikację przedstawia przykładowo T. Gruszecki. Proponuje on sy-
Pobierz darmowy fragment (pdf)

Gdzie kupić całą publikację:

Zachowania rynkowe mikro- małych i średnich przedsiębiorstw w Polsce. Diagnoza analiza scenariusze rozwoju
Autor:

Opinie na temat publikacji:


Inne popularne pozycje z tej kategorii:


Czytaj również:


Prowadzisz stronę lub blog? Wstaw link do fragmentu tej książki i współpracuj z Cyfroteką: