Cyfroteka.pl

klikaj i czytaj online

Cyfro
Czytomierz
00497 011963 7454579 na godz. na dobę w sumie
Zaciąganie i wykonywanie zobowiązań - ebook/pdf
Zaciąganie i wykonywanie zobowiązań - ebook/pdf
Autor: , , Liczba stron: 577
Wydawca: C. H. Beck Język publikacji: polski
ISBN: 978-83-255-1291-0 Data wydania:
Lektor:
Kategoria: ebooki >> prawo i podatki
Porównaj ceny (książka, ebook, audiobook).

Tom, który oddajemy do rąk Czytelników zawiera referaty wygłoszone i przygotowane do publikacji przez uczestników III Ogólnopolskiego Zjazdu Cywilistów, który odbył się we Wrocławiu w 25–27.9.2008 r.

Temat konferencji, który stał się też tytułem tego zbioru, brzmiał: „Zaciąganie i wykonywanie zobowiązań – współczesne problemy prawne”. W konferencji uczestniczyło ponad 300 pracowników i doktorantów instytutów, katedr i zakładów prawa cywilnego oraz prawa handlowego (gospodarczego).

Znajdź podobne książki

Darmowy fragment publikacji:

W książce „Zaciąganie i wykonywanie zobowiązań” opublikowane zostały referaty wygłoszone i przygotowane do publikacji przez uczestników III Ogólnopolskiego Zjazdu Cywilistów, który odbył się we Wrocławiu w dniach 25–27.9.2008 r. Temat konferencji, który stał się też tytułem tego zbioru, brzmiał: „Zaciąganie i wykonywanie zobowiązań – współczesne problemy prawne”. W konferencji uczestniczyło ponad 300 pracowni- ków i doktorantów instytutów, katedr i zakładów prawa cywilnego oraz prawa handlowego (go- spodarczego). ń a z ą i w o b o z e i n a w y n o k y w i e i n a g ą i c a Z ) . d e r ( k e w e i n G . E ZACIĄGANIE I WYKONYWANIE ZOBOWIĄZAŃ Materiały III Ogólnopolskiego Zjazdu Cywilistów (Wrocław, 25–27.9.2008 r.) pod red. Edwarda Gniewka, Katarzyny Górskiej i Piotra Machnikowskiego www.sklep.beck.pl e-mail: dz.handlowy@beck.pl http://www.beck.pl tel.: 22 31 12 222, fax: 22 33 77 601 Cena 129 zł C. H. Beck Wydawnictwo C. H. Beck ISBN 978-83-255-1291-0 Zaciąganie i wykonywanie zobowiązań Polecamy nasze publikacje z zakresu prawa cywilnego i handlowego: A. Szumański (red. tomu) PRAWO PAPIERÓW WARTOŚCIOWYCH. TOM 18, wyd. 2 System Prawa Prywatnego A. Olejniczak (red. tomu) PRAWO ZOBOWIĄZAŃ – CZĘŚĆ OGÓLNA. TOM 6 System Prawa Prywatnego E. Gniewek (red.) KODEKS CYWILNY. KOMENTARZ, wyd. 3 Komentarze Kodeksowe K. Pietrzykowski (red.) KODEKS CYWILNY. KOMENTARZ DO ART. 1–44911. TOM I, wyd. 5 Duże Komentarze Becka K. Pietrzykowski (red.) KODEKS CYWILNY. KOMENTARZ DO ART. 450–1088. TOM II, wyd. 5 Duże Komentarze Becka S. Sołtysiński, A. Szajkowski, A. Szumański, J. Szwaja KODEKS SPÓŁEK HANDLOWYCH. SUPLEMENT DO TOMÓW I–IV. KOMENTARZ DO NOWELIZACJI Duże Komentarze Becka A. Kidyba SPÓŁKA Z O.O. KOMENTARZ, wyd. 5 Komentarze Becka www.sklep.beck.pl ZACIĄGANIE I WYKONYWANIE ZOBOWIĄZAŃ Materiały III Ogólnopolskiego Zjazdu Cywilistów (Wrocław, 25-27.9.2008 r.) Edwarda Gniewka, Katarzyny Górskiej i Piotra Machnikowskiego pod redakcją Autorzy: Szymon Byczko, Andrzej Całus, Grażyna Cern, Michał Chajda, Adam Doliwa, Przemysław Drapała, Mariusz Fras, Józef Frąckowiak, Beata Gadek-Giesen, Bogusława Gnela, Edward Gniewek, Grzegorz Gorczyński, Jarosław Grykiel, Beata Janiszewska, Monika Kalina-Nowaczyk, Wojciech J. Katner, Agata Kozioł, Marcin Krajewski, Bartosz Kucharski, Witold Kurowski, Marcin Lemkowski, Jan Lic, Piotr Machnikowski, Marek Michalski, Leszek Ogiegło, Tomasz Pajor, Marlena Pecyna, Jerzy Pisuliński, Jan A. Piszczek, Marcin Podleś, Urszula Promińska, Marcin A. Quoos, Zbigniew Radwański, Ewa Rott-Pietrzyk, Władysław Rozwadowski, Marek Safjan, Józef J. Skoczylas, Robert Stefanicki, Anna Stępień-Sporek, Janusz A. Strzępka, Tomasz Szczurowski, Ryszard Szostak, Marek Świerczyński, Michał Wojewoda, Maria-Anna Zachariasiewicz, Konrad Zacharzewski, Kamil Zaradkiewicz, Bronisław Ziemianin, Fryderyk Zoll, Jacek Zrałek Wydawnictwo C. H. Beck Warszawa 2010 Redakcja: Anna Łubińska-Bujak © Wydawnictwo C.H. Beck 2010 Wydawnictwo C.H. Beck Sp. z o.o. ul. Bonifraterska 17, 00-203 Warszawa Skład i łamanie: Wydawnictwo C.H. Beck Druk i oprawa: ELPIL, Siedlce ISBN 978-83-255-1291-0 Spis treści Wykaz skrótów / IX Słowo wstępne / XIII Szymon Byczko, Bartosz Kucharski Rola polisy ubezpieczeniowej oraz ogólnych warunków ubezpieczenia przy zawarciu umowy ubezpieczenia / 1 Andrzej Całus Sytuacja prawna uczestników negocjacji przed zawarciem ostatecznej umowy / 13 Grażyna Cern Uchwały organów spółek kapitałowych – czynność prawna? / 31 Michał Chajda Konsekwencje niewykonania zobowiązania pieniężnego / 39 Adam Doliwa Abstrakcyjny charakter weksla i jego wpływ na realizację zobowiązania wekslowego / 49 Przemysław Drapała Prawo powstrzymania się ze spełnieniem świadczenia (art. 490 KC) – krytyczna analiza obowiązujących regulacji kodeksowych na tle prawnoporównawczym / 61 Mariusz Fras Zobowiązanie wekslowe wystawcy weksla in blanco. Uwagi de lege ferenda / 71 Józef Frąckowiak Handlowe czynności kreujące. Zagadnienia wybrane / 79 Beata Gadek-Giesen Warunkowe umowy zobowiązujące / 97 Bogusława Gnela Problem naprawienia szkody niemajątkowej w ramach reżimu kontraktowego / 105 Edward Gniewek Procesowe zabezpieczenie wykonania zobowiązań niepieniężnych / 115 Grzegorz Gorczyński Regulacja wpływu zmiany okoliczności na wykonywanie zobowiązań w Kodeksie cywilnym – ocena i perspektywy / 123 Jarosław Grykiel Roszczenia uprawnionego z umowy przedwstępnej na wypadek zbycia przedmiotu świadczenia z umowy przyrzeczonej / 137  Spis treści Beata Janiszewska Powstanie obowiązku wynagrodzenia za wyłączne korzystanie z rzeczy wspólnej / 145 Monika Kalina-Nowaczyk Wzorce umowne w postaci elektronicznej / 155 Wojciech J. Katner Zawarcie umowy w obrocie gospodarczym na tle rozwiązań Kodeksu cywilnego / 165 Agata Kozioł, Jacek Zrałek Zaciąganie zobowiązań przez małżonka / 175 Marcin Krajewski Nowe ujęcie istoty negocjacji / 189 Witold Kurowski Przekształcenia podmiotowe stosunku zobowiązaniowego – uwagi na tle Zasad Europejskiego Prawa Umów (PECL) z uwzględnieniem projektu Common Frame of Reference (DCFR) / 201 Marcin Lemkowski O terminie na korzyść dłużnika / 213 Jan Lic Pojęcie zaciągania zobowiązań we własnym i w cudzym imieniu / 221 Piotr Machnikowski Aktualne zjawiska i tendencje w europejskim prawie umów (2006–2008) / 235 Marek Michalski Charakter prawny tzw. umów holdingowych / 249 Leszek Ogiegło O stosowaniu przepisów części szczegółowej zobowiązań / 255 Tomasz Pajor Roszczenie o spełnienie świadczenia w naturze / 261 Marlena Pecyna Wymiana towaru w razie niezgodności z umową w świetle orzeczenia Europejskiego Trybunału Sprawiedliwości (sprawa Quelle C-404/06) / 267 Jerzy Pisuliński Projekt przepisów ogólnych o wykonaniu zobowiązań / 281 Jan A. Piszczek Odpowiedzialność „reprezentanta” za wykonanie zobowiązania na przykładzie umów ubezpieczenia i o roboty budowlane / 295 Marcin Podleś, Marcin A. Quoos Uwagi o klauzulach mających na celu zniweczyć wybór oferty przetargowej / 303 Urszula Promińska Negocjacje w ujęciu noweli Kodeksu cywilnego z 2003 r. / 313 Zbigniew Radwański Uwagi o wykładni prawa cywilnego / 321 VI Spis treści Ewa Rott-Pietrzyk Klauzule generalne a wykonanie zobowiązania (z uwzględnieniem koncepcji systemu klauzul generalnych w projekcie KC) / 327 Władysław Rozwadowski, Anna Stępień-Sporek Kara umowna – historia – teraźniejszość – przyszłość / 343 Marek Safjan Autonomia woli a zasada równego traktowania / 357 Józef J. Skoczylas Wyrażanie i wykonywanie zobowiązań w walutach obcych w świetle zasady walutowości (art. 358 KC) / 385 Robert Stefanicki Odpowiedzialność z tytułu nieuczciwego prowadzenia negocjacji na tle tendencji europejskich / 397 Janusz A. Strzępka Regulacja umów budowlanych w przyszłym Kodeksie cywilnym / 407 Tomasz Szczurowski Wydanie wzorca umownego w trakcie trwania stosunku o charakterze ciągłym. Zagadnienia wybrane / 423 Ryszard Szostak Umowa o roboty budowlane z perspektywy nowego Kodeksu cywilnego / 435 Marek Świerczyński Aktualne problemy płatności elektronicznych / 445 Michał Wojewoda Zawarcie umowy spedycji / 457 Maria-Anna Zachariasiewicz Zawieranie umów. Wpływ aktów prawa ujednoliconego na rozwój prawa polskiego / 471 Konrad Zacharzewski Wpływ kodeksów deontologicznych na powstawanie, treść i wykonywanie zobowiązań umownych / 489 Kamil Zaradkiewicz Konstrukcja umowy o ustanowienie i przeniesienie ograniczonego prawa rzeczowego – węzłowe problemy i uwagi de lege ferenda / 505 Bronisław Ziemianin Umowa o przeniesienie własności przedsiębiorstwa oddanego spółce do odpłatnego korzystania / 527 Wykonanie i skutki naruszenia zobowiązań (projekt przygotowany pod kierunkiem Jerzego Pisulińskiego oraz Fryderyka Zolla, pod redakcją Marleny Pecyny) / 533 Indeks rzeczowy / 557 VII Wykaz skrótów 1. Źródła prawa AlimentyU ........................ ustawa z 7.9.2007 r. o pomocy osobom uprawnionym do alimentów (t.j. Dz.U. z 2009 r. Nr 1, poz. 7 ze zm.) ElektrInsPłatU ................. ustawa z 12.9.2002 r. o elektronicznych instrumentach płatniczych (Dz.U. Nr 169, poz. 1385 ze zm.) GospNierU ....................... ustawa z 21.8.1997 r. o gospodarce nieruchomościami (t.j. Dz.U. z 2004 r. Nr 261, poz. 2603 ze zm.) KC ...................................... ustawa z 23.4.1964 r. – Kodeks cywilny (Dz.U. Nr 16, poz. 93 ze zm.) KC austr. ........................... ustawa z 1.6.1811 r. – Kodeks cywilny austriacki (ABGB – Allgemeines Bür- gerliches Gesetzbuch) KC franc. ........................... ustawa z 21.3.1804 r. – Kodeks cywilny francuski (Code civil) KC niem. ........................... ustawa z 18.8.1896 r. – Kodeks cywilny niemiecki (BGB – Bürgerliches Ge- setzbuch) KH ..................................... rozporządzenie Prezydenta Rzeczypospolitej z 27.6.1934 r. – Kodeks handlowy (Dz.U. Nr 57, poz. 502 ze zm.) KK ...................................... ustawa z 6.6.1997 r. – Kodeks karny (Dz.U. Nr 88, poz. 553 ze zm.) KK z 1932 r. ...................... rozporządzenie Prezydenta Rzeczypospolitej z 11.7.1932 r. – Kodeks karny (Dz.U. Nr 60, poz. 571 ze zm.) KM ...................................... ustawa z 18.9.2001 r. – Kodeks morski (t.j. Dz.U. z 2009 r. Nr 217, poz. 1689) KomPrywU ...................... ustawa z 30.8.1996 r. o komercjalizacji i prywatyzacji (t.j. Dz.U. z 2002 r. Nr 171, poz. 1397) KP ...................................... ustawa z 26.6.1974 r. – Kodeks pracy (t.j. Dz.U. z 1998 r. Nr 21, poz. 94 ze zm.) KPC ................................... ustawa z 17.11.1964 r. – Kodeks postępowania cywilnego (Dz.U. Nr 43, poz. 296 ze zm.) KSH ................................... ustawa z 15.9.2000 r. – Kodeks spółek handlowych (Dz.U. Nr 94, poz. 1037 ze zm.) KWU ................................. ustawa z 6.7.1982 r. o księgach wieczystych i hipotece (t.j. Dz.U. z 2001 r. Nr 124, poz. 1361 ze zm.) KZ ...................................... rozporządzenie Prezydenta Rzeczypospolitej z 27.10.1933 r. – Kodeks zobowią- zań (Dz.U. Nr 82, poz. 598 ze zm.) NBPU ................................ ustawa z 29.8.1997 r. o Narodowym Banku Polskim (t.j. Dz.U. z 2005 r. Nr 1, poz. 2 ze zm.) OchrKonsU ...................... ustawa z 16.2.2007 r. o ochronie konkurencji i konsumentów (Dz.U. Nr 50, poz. 331 ze zm.) PDOFizU .......................... ustawa z 26.7.1991 r. o podatku dochodowym od osób fizycznych (t.j. Dz.U. z 2000 r. Nr 14, poz. 176 ze zm.) IX Wykaz skrótów PrBank .............................. ustawa z 29.8.1997 r. – Prawo bankowe (t.j. Dz.U. z 2002 r. Nr 72, poz. 665 ze zm.) PrDewiz ............................ ustawa z 27.7.2002 r. – Prawo dewizowe (Dz.U. Nr 141, poz. 1178 ze zm.) ProdNiebU ....................... ustawa z 2.3.2000 r. o ochronie niektórych praw konsumentów oraz o odpo- wiedzialności za szkodę wyrządzoną przez produkt niebezpieczny (Dz.U. Nr 22, poz. 271 ze zm.) PrPrzemysł ....................... rozporządzenie Prezydenta Rzeczypospolitej z 7.6.1927 r. o prawie przemysło- wem (Dz.U. Nr 53, poz. 468 ze zm.) PrSpółdz ............................ ustawa z 16.9.1982 r. – Prawo spółdzielcze (t.j. Dz.U. z 2003 r. Nr 188, poz. 1848 ze zm.) PrTelekom ........................ ustawa z 16.7.2004 r. – Prawo telekomunikacyjne (Dz.U. Nr 171, poz. 1800 ze zm.) PrWeksl ............................. ustawa z 28.4.1936 r. – Prawo wekslowe (Dz.U. Nr 37, poz. 282 ze zm.) PrywPPU ......................... ustawa z 13.7.1990 r. o prywatyzacji przedsiębiorstw państwowych (Dz.U. Nr 51, poz. 298 ze zm.) PrZamPubl ....................... ustawa z 29.1.2004 r. – Prawo zamówień publicznych (t.j. Dz.U. z 2007 r. Nr 223, poz. 1655 ze zm.) PSD .................................... Dyrektywa 2007/64/WE Parlamentu Europejskiego i Rady z 13.11.2007 r. w sprawie usług płatniczych w ramach rynku wewnętrznego SprzedKonsU ................... ustawa z 27.7.2002 r. o szczególnych warunkach sprzedaży konsumenckiej oraz o zmianie Kodeksu cywilnego (Dz.U. Nr 141, poz. 1176 ze zm.) UCC .................................. Uniform Commercial Code UsłElektrU ........................ ustawa z 18.7.2002 r. o świadczeniu usług drogą elektroniczną (Dz.U. Nr 144, poz. 1204 ze zm.) VATU ................................ ustawa z 11.3.2004 r. o podatku od towarów i usług (Dz.U. Nr 54, poz. 535 ze zm.) WłLokU ............................ ustawa z 24.6.1994 r. o własności lokali (t.j. Dz.U. z 2000 r. Nr 80, poz. 903 ze zm.) ZNKU ............................... ustawa z 16.4.1993 r. o zwalczaniu nieuczciwej konkurencji (t.j. Dz.U. z 2003 r. Nr 153, poz. 1503 ze zm.) 2. Organy orzekające ETPC ................................. Europejski Trybunał Praw Człowieka ETS .................................... Europejski Trybunał Sprawiedliwości SA ...................................... Sąd Apelacyjny SN ...................................... Sąd Najwyższy SN(7) ................................. Sąd Najwyższy w składzie siedmiu sędziów SN(IC) ............................... Sąd Najwyższy Izba Cywilna TK ...................................... Trybunał Konstytucyjny 3. Czasopisma BiK ..................................... Bank i Kredyt Biul. Pr. .............................. Biuletyn Prawniczy X Wykaz skrótów Biul. SN ............................. Biuletyn Biura Orzecznictwa Sądu Najwyższego Dz.U. .................................. Dziennik Ustaw Dz.Urz. .............................. Dziennik Urzędowy EPS ..................................... Europejski Przegląd Sądowy Gl. ...................................... Glosa GP ...................................... Gazeta Prawna KPP .................................... Kwartalnik Prawa Prywatnego MoP ................................... Monitor Prawniczy NP ...................................... Nowe Prawo OG ..................................... Orzecznictwo Gospodarcze OSA ................................... Orzecznictwo Sądów Apelacyjnych OSN ................................... Orzecznictwo Sądu Najwyższego OSNC ................................ Orzecznictwo Sądu Najwyższego Izba Cywilna OSNCP .............................. Orzecznictwo Sądu Najwyższego Izba Cywilna oraz Pracy i Ubezpieczeń Społecznych OSP .................................... Orzecznictwo Sądów Powszechnych OSPiKA ............................. Orzecznictwo Sądów Powszechnych i Komisji Arbitrażowych OTK ................................... Orzecznictwo Trybunału Konstytucyjnego Pal. ..................................... Palestra PB ....................................... Prawo Bankowe PG ...................................... Prawo Gospodarcze PiP ..................................... Państwo i Prawo PL ....................................... Przegląd Legislacyjny PPH ................................... Przegląd Prawa Handlowego PP UW .............................. Przegląd Prawniczy Uniwersytetu Warszawskiego PP UWr ............................. Przegląd Prawniczy Uniwersytetu Wrocławskiego Pr. Asek. ............................ Prawo Asekuracyjne Pr. Sp. ................................. Prawo Spółek Prok. i Pr. .......................... Prokuratura i Prawo PS ....................................... Przegląd Sądowy PUG ................................... Przegląd Ustawodawstwa Gospodarczego R. Pr. .................................. Radca Prawny Rej. ..................................... Rejent RPEiS ................................. Ruch Prawniczy, Ekonomiczny i Socjologiczny RU ...................................... Rozprawy Ubezpieczeniowe Rzeczp. .............................. Rzeczpospolita SP ....................................... Studia Prawnicze SP-E ................................... Studia Prawno-Ekonomiczne SPP ..................................... Studia Prawa Prywatnego TPP .................................... Transformacje Prawa Prywatnego ZNWSZiB ......................... Zeszyty Naukowe Wyższej Szkoły Zarządzania i Bankowości w Poznaniu XI Wykaz skrótów 4. Inne ak. ...................................... akapit art. ...................................... artykuł DCFR ................................ naukowy projekt Wspólnotowego Układu Odniesienia (Draft Common Frome of Reference) m.in. .................................. między innymi nast. ................................... następny (-a, -e) NBP ................................... Narodowy Bank Polski niepubl. ............................. niepublikowany (-a, -e) Nb ...................................... numer brzegowy Nr ....................................... numer op. cit. ................................ dzieło cytowane orz. ..................................... orzeczenie OWU ................................. Ogólne Warunki Ubezpieczenia PECL ................................. zasady europejskiego prawa kontraktowego (The Principles of European Con- tract Law) PICC .................................. Zasady Międzynarodowych Kontraktów Handlowych (UNIDROIT) pkt ...................................... punkt por. ..................................... porównaj post. ................................... postanowienie poz. .................................... pozycja red. ..................................... redakcja RP ...................................... Rzeczpospolita Polska s. ......................................... strona t. ......................................... tom t.j. ....................................... tekst jednolity UJ ....................................... Uniwersytet Jagielloński w. ........................................ wiek wyd. ................................... wydanie wyr. .................................... wyrok z. ......................................... zeszyt zob. .................................... zobacz XII Słowo wstępne Tom, który oddajemy do rąk Czytelników zawiera referaty wygłoszone i przygotowane do pu- blikacji przez uczestników III Ogólnopolskiego Zjazdu Cywilistów, który odbył się we Wrocławiu 25–27.9.2008 r. Temat konferencji, który stał się też tytułem tego zbioru, brzmiał: „Zaciąganie i wykonywanie zobo- wiązań – współczesne problemy prawne”. W konferencji uczestniczyło ponad 300 pracowników i dok- torantów instytutów, katedr i zakładów prawa cywilnego oraz prawa handlowego (gospodarczego). Organizacja tak dużej imprezy była możliwa dzięki zaangażowaniu Wydziału Prawa, Administracji i Ekonomii Uniwersytetu Wrocławskiego, wsparciu finansowemu ze strony Krajowej Rady Notarialnej, a także Dolnośląskiej Izby Notarialnej oraz pomocy, jakiej udzieliło Wydawnictwo C. H. Beck Sp. z o.o. Wszystkim tym instytucjom składamy gorące podziękowania. Edward Gniewek Katarzyna Górska Piotr Machnikowski XIII Szymon Byczko, Bartosz Kucharski Uniwersytet Łódzki Rola polisy ubezpieczeniowej oraz ogólnych warunków ubezpieczenia przy zawarciu umowy ubezpieczenia I. Wprowadzenie Zgodnie z art. 809 ustawy z 23.4.1964 r. – Kodeks cywilny (Dz.U. Nr 16, poz. 93 ze zm.), zwanej dalej „KC” ubezpieczyciel zobowiązany jest potwierdzić zawarcie ubezpieczenia dokumentem ubez- pieczenia. Z zastrzeżeniem wyjątku przewidzianego w art. 811 KC, w razie wątpliwości umowę uwa- ża się za zawartą z chwilą doręczenia ubezpieczającemu dokumentu ubezpieczenia. Jak zostanie wyka- zane, przytoczone unormowanie dotyczące zawarcia umowy ubezpieczenia oraz sporządzanych przy tej okazji dokumentów, znacznie odbiega od unormowań odnoszących się do zawierania większości innych umów powszechnych w obrocie gospodarczym. Pomimo że ustawa obecnie nie wylicza moż- liwych dokumentów ubezpieczenia, rozważania dotyczyć będą polis ubezpieczeniowych, jako doku- mentów mających największe znaczenie. Opracowanie nie obejmuje ubezpieczeń morskich mających odrębną regulację1. Obowiązujące unormowanie w pewnym zakresie można tłumaczyć wskazując na genezę umowy ubezpieczenia. Historia polis ubezpieczeniowych sięga przynajmniej XIII w. i łączy się z handlem mor- skim. Dawni ubezpieczyciele wystawiali polisy jako dokumenty jednostronne potwierdzające przyjęcie ryzyka do ubezpieczenia. Wraz z rozwojem handlu morskiego polisa nabrała cech dokumentu legity- macyjnego oraz przenaszalnego, który ułatwiał przechodzenie praw z ubezpieczenia w ślad za prawami do ubezpieczonego towaru. Zwięzłość polis ubezpieczeniowych, coraz większe skomplikowanie transakcji, rosnące znacze- nie ubezpieczeń lądowych, postępująca profesjonalizacja rynku ubezpieczeniowego oraz standaryza- cja umów doprowadziły do upowszechnienia instytucji ogólnych warunków ubezpieczenia. Doprecy- zowują one i uzupełniają lapidarną z natury rzeczy treść polisy. Dopiero polisa oraz ogólne warunki ubezpieczenia łącznie określają treść umowy łączącej ubezpieczyciela z ubezpieczającym. Powyższe podstawowe i powszechnie znane kwestie mogą stanowić kanwę dla dalszych rozwa- żań. Pomimo długiej historii umowy ubezpieczenia oraz wciąż rosnącego znaczenia ubezpieczeń wiele problemów związanych z polisą ubezpieczeniową oraz ogólnymi warunkami ubezpieczeń wciąż budzi wątpliwości. Dotyczą one m.in. charakteru prawnego polisy i OWU, treści polisy i OWU, relacji po- między polisą oraz OWU, wpływu wystawienia polisy na zawarcie umowy ubezpieczenia, a także wa- runków obowiązywania OWU. 1 Zob. art. 292–329 ustawy z 18.9.2001 r. – Kodeks morski (Dz.U. Nr 138, poz. 1545 ze zm.), zwanej dalej „KM”. 1 Zaciąganie i wykonywanie zobowiązań II. Polisa ubezpieczeniowa 1. Dokumenty ubezpieczenia a dokumenty sporządzane przy zawieraniu innych umów Porównując regulację dotyczącą dokumentów wystawianych przy okazji zawarcia umowy ubezpie- czenia z regulacją dotyczącą innych umów wypada zwrócić uwagę na kilka kwestii. Po pierwsze, w odniesieniu do umów, dla których wymagana jest forma pisemna zastrzeżona ad probationem, ustawodawca używa sformułowania „umowa powinna być stwierdzona pismem” (umo- wy: dostawy – art. 606 KC, kontraktacji – art. 616 KC, o roboty budowlane – art. 648 § 1 KC, pożyczki o wartości powyżej 500 zł – art. 720 § 2 KC, spółki – art. 860 § 2 KC, renty – art. 9031 KC). Użycie w znowelizowanej wersji art. 809 KC sformułowania „potwierdzić” zamiast „stwierdzić” miało na celu podkreślenie różnicy pomiędzy polisą, a dokumentem umowy sporządzanym wtedy, gdy ustawa zastrzega formę pisemną zastrzeżoną ad probationem2. Obecna stylizacja przepisu zda- je się wskazywać, że wystawienie polisy ma charakter następczy wobec zawarcia umowy ubezpiecze- nia. Zawarcie umowy ubezpieczenia następuje zwykle przez przyjęcie oferty ubezpieczającego (wnio- sku ubezpieczeniowego). Dopiero później przyjęcie oferty potwierdzane jest przez wystawienie polisy. Jak będzie mowa, zasada, zgodnie z którą w razie wątpliwości umowę poczytuję się za zawartą dopiero z chwilą doręczenia polisy ma charakter reguły interpretacyjnej znajdującej zastosowanie w tych sytu- acjach, w których nie doszło do zawarcia umowy wcześniej. Jeszcze przed nowelizacją art. 809 KC w literaturze upowszechnił się pogląd, że przepis ten nie re- guluje formy umowy ubezpieczenia, wskazując jedynie obligatoryjny sposób potwierdzenia jej treści. Dla umowy ubezpieczenia ustawodawca nie zastrzega zatem formy pisemnej zastrzeżonej ad probatio- nem, ani tym bardziej szczególnej formy polisowej. Polisy nie należy utożsamiać z samą umową ubez- pieczenia, pomimo że polisa powinna wskazywać essentiallia negotii zawartej umowy i zwykle jest podpisywana przez obie strony. Zasygnalizowana kwestia zostanie jeszcze poruszona. Polisa pełni przede wszystkim funkcję dowodową w zakresie faktu zawarcia umowy oraz jej tre- ści. Gdy chodzi o treść zawartej umowy, polisa pełni jednakże funkcję dowodową w ograniczonym zakresie, bowiem postanowienia umowy w dużej mierze kształtowane są również przez OWU. Polisa stwierdza zobowiązanie ubezpieczyciela, ma zatem charakter dokumentu dłużnego, do którego znaj- dują zastosowanie reguły z art. 465 KC. Ubezpieczyciel wypłacając odszkodowanie może w niektórych okolicznościach żądać zwrotu polisy albo uczynienia na polisie odpowiedniej wzmianki. Po drugie, w odniesieniu do umów, dla których potrzebna jest forma szczególna zastrzeżona ad solemnitatem, albo ad eventum odpowiednie przepisy wskazują, że „umowa powinna być dokonana, ewentualnie zawarta (w określonej formie) pod rygorem nieważności (umowa o roboty budowlane z podwykonawcą i dalszym podwykonawcą – art. 6471 § 4 KC, najmu – art. 660 KC, leasingu – art. 7092 KC, umowa zbycia i wydzierżawienia przedsiębiorstwa – art. 751 KC). Gdy chodzi o umowy poręczenia oraz darowizny, przy których oświadczenie tylko jednej ze stron, a mianowicie odpowiednio poręczy- ciela i darczyńcy, wymaga formy szczególnej zastrzeżonej ad solemnitatem, Kodeks stanowi: „oświad- czenie poręczyciela powinno być pod rygorem nieważności złożone na piśmie” (art. 876 § 2 KC) oraz „oświadczenie darczyńcy powinno być złożone w formie aktu notarialnego” (art. 890 § 1 KC). Zgodnie z aktualnym brzmieniem art. 809 KC wystawienie polisy jest obowiązkiem ubezpieczycie- la. Ma ona zatem z zasady charakter dokumentu jednostronnego. Ustawodawca nie zastrzega jednak formy szczególnej zastrzeżonej ad solemnitatem, ani dla samej umowy ubezpieczenia, ani dla jedno- stronnego oświadczenia ubezpieczyciela o przyjęciu oferty ubezpieczającego. Wprawdzie w praktyce 2 M. Orlicki, J. Pokrzywniak, Umowa ubezpieczenia. Komentarz do nowelizacji kodeksu cywilnego, Warszawa 2008, s. 47. 2 Byczko, Kucharski, Rola polisy ubezpieczeniowej... wystawienie polisy niemal zawsze idzie w parze z zawarciem umowy ubezpieczenia, jednak regułą ko- deksową jest, że wystawienie polisy pozostaje bez znaczenia dla ważności umowy3. Po trzecie, pewne podobieństwa do umowy ubezpieczenia wykazują w kwestii obowiązku wysta- wienia określonych dokumentów umowa agencyjna, szczególnie zaś umowa przewozu i umowa skła- du. Przy umowie agencyjnej każda ze stron może żądać od drugiej strony pisemnego potwierdzenia treści umowy oraz postanowień ją zmieniających lub uzupełniających (art. 7582 KC). Przy umowie przewozu wysyłający powinien na żądanie przewoźnika wystawić list przewozowy zawierający wszelkie istotne postanowienia umowy oraz dane wymienione w art. 779 KC (art. 780 KC). Przy umowie składu przedsiębiorca składowy obowiązany jest wydać składającemu pokwitowanie wy- mieniające rodzaj, ilość, oznaczenie oraz sposób opakowania rzeczy, jak też inne istotne postanowienia umowy (art. 853 § 1 KC). Jeżeli chodzi o dokumenty potwierdzające treść umowy agencyjnej, to wspólne z umową ubez- pieczenia jest przede wszystkim słowo „potwierdzenie”. Trzeba jednak wskazać, że potwierdzenie tre- ści umowy agencyjnej jest instytucją fakultatywną, obowiązek potwierdzenia nie pojawia się z mocy ustawy ale dopiero wtedy, gdy z żądaniem wystąpi jedna ze stron4. Ponadto w odróżnieniu od umowy ubezpieczenia obowiązek nie spoczywa na stronie z góry skonkretyzowanej, ale na przeciwnej wobec tej, która wystąpi ze stosownym żądaniem. Oświadczenie drugiej strony ma w tej sytuacji charakter oświadczenia wiedzy. Poza tym prawo do żądania potwierdzenia treści umowy agencyjnej nie ma związku z chwilą za- warcia umowy, znaczenie tego prawa uwypukla się na dalszym etapie. O ile w odniesieniu do umowy ubezpieczenia przepis wskazuje na potwierdzenie przede wszystkim samego zawarcia umowy, o tyle w odniesieniu do agencji na potwierdzenie treści zawartej umowy. Istotny wydaje się być przy tym nie tylko sam moment wystawienia dokumentu, ale przede wszystkim okoliczność, że polisa, jak już wska- zano, ze swojej istoty może potwierdzać treść umowy jedynie w ograniczonym zakresie. List przewozowy, pomimo pewnych podobieństw do polisy, nie jest wystawiany na potwierdzenie zawarcia umowy, ale jedynie na potwierdzenie przyjęcia ładunku do przewozu. Również jego wysta- wienie jest co do zasady fakultatywne. Obowiązek wystawienia listu dotyczy wysyłającego i pojawia się jedynie wtedy, gdy ze stosownym żądaniem wystąpi przewoźnik. Znaczenie dowodowe listu przewozo- wego dotyczy przede wszystkim charakteru samego ładunku przekazanego przewoźnikowi. W odróż- nieniu od polisy list pełni nadto istotną funkcję instrukcyjną wskazując przewoźnikowi sposób, w jaki powinien postępować z powierzoną mu rzeczą5. Stosunkowo najbardziej przypomina polisę ubezpieczeniową pokwitowanie wydawane przez przedsiębiorcę składowego. Sama jednak nazwa tego dokumentu wskazuje, że chodzi nie tyle o po- twierdzenie zawarcia umowy składu, co o potwierdzenie przyjęcia towaru na skład. Pokwitowanie, po- dobnie jak list przewozowy, powinno przede wszystkim dokładnie określać powierzony towar, a do- piero w dalszej kolejności wskazywać na postanowienia umowy łączącej strony. Pomimo wyrażanego często przekonania, że pokwitowanie jest dokumentem czysto dowodowym6, wydaje się że właściwy jest pogląd, zgodnie z który pokwitowanie wystawiane przez przedsiębiorcę składowego ma charakter znaku legitymacyjnego na okaziciela7. Zasadniczo odmienny od polisy charakter wydaje się mieć natomiast dowód składowy wystawiany przez dom składowy zgodnie z ustawą o domach składowych8. Dowód składa się z rewersu – dowodu 3 Por. wyr. SN z 25.5.2005 r., I CK 744/04, GP 2005, Nr 102, s. 22. 4 Por. T. Wiśniewski, [w:] Komentarz do Kodeksu cywilnego. Księga trzecia. Zobowiązania, t. 2, Warszawa 2006, s. 427. 5 Por. m.in. M. Stec, [w:] System Prawa Prywatnego, t. 7, Prawo zobowiązań – cześć szczegółowa, Warszawa 2001, s. 552. 6 Tak G. Bieniek, [w:] Komentarz, s. 668; L. Ogiegło, [w:] Kodeks cywilny. Komentarz, t. 2, Warszawa 2004, s. 529. 7 Tak J. Napierała, [w:] System, s. 505. 8 Ustawa z 16.11.2000 r. o domach składowych oraz o zmianie Kodeksu cywilnego, Kodeksu postępowania cywilnego i innych ustaw (Dz.U. Nr 114, poz. 1191 ze zm.). 3 Zaciąganie i wykonywanie zobowiązań składowego posiadania oraz warrantu – dowodu składowego zastawniczego. Obie części dowodu skła- dowego – łącznie albo oddzielnie można przenosić przez indos. Do indosów stosuje się przepisy prawa wekslowego o indosie, co wskazuje, że dowód składowy przybiera charakter obiegowego papieru war- tościowego9. 2. Charakter prawny polisy ubezpieczeniowej Charakter prawny polisy ubezpieczeniowej nie został w doktrynie dogłębnie wyjaśniony. Wpraw- dzie zagadnienie zdaje się wykraczać poza zakres rozważań wyznaczonych tytułem opracowania, celo- we wydaje się jednak przynajmniej zasygnalizowanie własnego stanowiska. W doktrynie nie budzi wątpliwości, że polisa w ubezpieczeniach lądowych nie jest papierem war- tościowym. Brakuje jej podstawowej cechy papierów wartościowych, a mianowicie inkorporowania prawa w dokumencie. Beneficjant świadczenia ubezpieczeniowego może dowodzić swego prawa in- aczej, niż przez przedstawienie polisy. Kwestia przedstawia się nieco inaczej w ubezpieczeniach mor- skich, jednak i tu nie jest pozbawiona wątpliwości. Rysuje się natomiast rozbieżność stanowisk odnośnie przyznania polisie jakichkolwiek innych funkcji poza dowodowymi. A. Szpunar, którego stanowisko jest akceptowane przez znakomitą więk- szość doktryny wyraził pogląd, że polisa jest dokumentem czysto dowodowym. Jedynie polisy w ubez- pieczeniu na życie wskazujące uposażonego, wystawione na okaziciela albo imienne mają odpowied- nio charakter znaków legitymacyjnych imiennych lub na okaziciela10. Przed zajęciem stanowiska przez A. Szpunara nieco inaczej wypowiadali się S. Grzybowski oraz J. Górski. Wymienieni autorzy bez szerszego uzasadnienia kwalifikowali co do zasady polisy ubezpie- czenia jako znaki legitymacyjne, ewentualnie jako stanowiące podgrupę znaków legitymacyjnych do- kumenty legitymacyjne11. Podobny pogląd wyraziła A. Jamróg wychodząc jednak od tzw. wąskiej de- finicji papierów wartościowych12. Wydaje się, że nie ma przeszkód, by również polisy ubezpieczeniowe w ubezpieczeniach majątko- wych zaliczyć do kategorii znaków legitymacyjnych. W tej grupie także istnieje możliwość wystawie- nia polisy na okaziciela. Wprawdzie ustawa nie wspomina o tym expressis verbis, jednak z art. 808 KC wynika możliwość zawarcia umowy ubezpieczenia na rachunek osoby nieoznaczonej. Ponadto, nawet aprobując pogląd, że kategoria imiennych znaków legitymacyjnych jest pozbawiona zasadniczego zna- czenia13, trudno w świetle regulacji kodeksowej kwestionować jej istnienie. Imienne polisy ubezpiecze- niowe można zatem kwalifikować jako imienne znaki legitymacyjne. Wydaje się, że polisy w istocie poza funkcją czysto dowodową pełnią funkcję legitymacyjną. Po- twierdza to praktyka ubezpieczycieli, którzy przed wypłatą świadczenia ubezpieczeniowego żądają przedstawienia polisy. Osoba uprawniona nie dysponująca polisą może udowodnić swoje prawo ina- czej. Ubezpieczyciel świadcząc do rąk osoby legitymowanej polisą zwolni się ze zobowiązania, chyba że będzie w złej wierze. Kwalifikacja polis ubezpieczeniowych jako znaków legitymacyjnych daje się utrzymać również na gruncie teorii klauzul dokumentowych. Polisa niezależnie od tego czy zostanie wystawiona na imien- nie oznaczoną osobę zdaje się wyrażać tzw. prostą klauzulę prezentacyjną oraz prostą klauzulę legity- macyjną inaczej zwaną klauzulą liberacyjną. Klauzulą prezentacyjną jest oświadczenie ubezpieczycie- la, że będzie świadczył jedynie za zwrotem dokumentu, bądź przedstawieniem go w celu pozbawienia 9 Por. M. Koziński, [w:] System Prawa Prywatnego, t. 18, Prawo papierów wartościowych, Warszawa 2005, s. 336. 10 A. Szpunar, Charakter prawny polisy ubezpieczeniowej, Pr. Asek 1999, Nr 2, s. 3 i nast. Por. również M. Orlicki, [w:] System Prawa Pry- watnego, t. 18, Prawo papierów wartościowych, Warszawa 2005, s. 376–378. 11 S. Grzybowski, [w:] System, t. 3, cz. 2, s. 988; W. Czachórski, Zobowiązania, s. 419. 12 A. Jamróg, [w:] Prawo papierów wartościowych, Kraków 1992, s. 223. Pogląd ten aprobuje M. Drzewicki, Prawo ubezpieczeń gospo- darczych, s. 34. Zdaniem autorki polisy są znakami legitymacyjnymi, ponieważ brak im charakterystycznej dla papierów wartościowych ce- chy obiegowości. 13 Zob. P. Machnikowki, [w:] Kodeks cywilny, t. II, Komentarz do art. 535–1088 KC, Warszawa 2004, s. 754. 4 Byczko, Kucharski, Rola polisy ubezpieczeniowej... mocy. Klauzula liberacyjna to oświadczenie ubezpieczyciela, że świadczenie do rąk osoby legitymowa- nej polisą będzie miało co do zasady skutek zwalniający, choćby osoba ta okazała się nieuprawniona. Skutek zwalniający nie obejmuje oczywiście sytuacji, gdy ubezpieczyciel znajdował się w złej wierze14. Pomimo braku wyraźnej regulacji w tej mierze, że nie ma przeszkód, by polisa w ubezpieczeniach lądowych wystawiona została na zlecenie, podobnie jak w ubezpieczeniach morskich15. Wystawienie polisy na okaziciela lub na zlecenie nie będzie jednak miało wpływu na sposób przeniesienia praw, ale jedynie na kwestię legitymacji uprawnionego. Prawa z polisy mogą zostać przeniesione jedynie ze skut- kami zwykłego przelewu, na osobę posiadającą interes ubezpieczeniowy. Wydaje się jednak, że wy- stawienie polisy na zlecenie lub na okaziciela będzie równoznaczne ze zgodą ubezpieczyciela na do- konanie przelewu16. Wydanie bądź indosowanie polisy dowodzić będzie natomiast zawarcia umowy przelewu. 3. Treść polisy Przepisy Kodeksu cywilnego, co wydaje się być ich istotnym mankamentem, także po noweliza- cji nie wskazują jaka powinna być minimalna treść polisy17. Odpowiednią regulację zawiera Kodeks morski (art. 295 KM), ale pomijając kwestię transportu multimodalnego nie znajduje ona zastosowa- nia w ubezpieczeniach lądowych (art. 292 § 2 KM). Ustawa o działalności ubezpieczeniowej precyzuje jedynie treść polisy wystawianej przed oddziały zagranicznych ubezpieczycieli prowadzących działal- ność na terenie Polski (art. 141 ustawy). Wziąwszy pod uwagę brak bezwzględnie obowiązujących regulacji wydaje się, że przy określaniu minimalnej treści polisy decydująca powinna być okoliczność, że chociaż polisa nie jest umową ubez- pieczenia, to w praktyce pisemną umowę zastępuje. Obserwacja ta będzie przydatna również przy roz- strzyganiu kilku innych wątpliwości związanych z dokumentem ubezpieczenia. Mając na uwadze powyższe zaaprobować należy powszechne w doktrynie stanowisko, że polisa po- winna określać essentiallia negotii umowy ubezpieczenia. Ubezpieczyciel powinien zatem w polisie wskazać: 1) strony umowy ubezpieczenia, 2) przedmiot ubezpieczenia, 3) wypadki ubezpieczeniowe, 4) sumę ubezpieczenia, 5) wysokość i termin płatności składki, 6) czas obowiązywania umowy, 7) miejsce i datę wystawienia polisy, 8) podpis ubezpieczyciela18. Wydaje się, że wystawiając polisę o treści uboższej ubezpieczyciel nie wypełnia zobowiązania nało- żonego przez art. 809 § 1 KC19. Wątpliwy natomiast wydaje się wypowiadany niekiedy pogląd, że polisa powinna określać najistotniejsze postanowienia OWU. Postulat tego rodzaju jest niewątpliwie słuszny, szczególnie w zakresie klauzul wyłączających odpowiedzialność ubezpieczyciela, tym niemniej trudno twierdzić, że obowiązek zamieszczenia na samej polisie, czy choćby na jej odwrocie, najistotniejszych postanowień OWU wynika z obowiązujących przepisów prawa. Wadliwość stanu prawnego w tym za- 14 Por. F. Zoll, Klauzule dokumentowe. Prawo dokumentów dłużnych ze szczególnym uwzględnieniem papierów wartościowych, War- szawa 2004, s. 40 i 44. 15 F. Zoll, op. cit., s. 229–231. 16 Artykuł 823 § 1 KC w znowelizowanej wersji wymaga zgody ubezpieczyciela na przeniesienia praw z polisy ubezpieczeniowej. 17 Na potrzebę uregulowania treści polisy wskazywano w doktrynie od dawna. Por. m.in. E. Kowalewski, Prawo ubezpieczeń gospodar- czych. Ewolucja i kierunki przemian, Bydgoszcz 1992, s. 150–151. 18 Podobnie E. Montalbetti, [w:] Komentarz, s. 1639; W. Warkałło, [w:] Prawo ubezpieczeniowe, s. 264. 19 Odmiennie M. Orlicki, op. cit., s. 375, którego zdaniem zakłady ubezpieczeń mają całkowitą swobodę w zakresie kształtowania treści polisy. 5
Pobierz darmowy fragment (pdf)

Gdzie kupić całą publikację:

Zaciąganie i wykonywanie zobowiązań
Autor:
, ,

Opinie na temat publikacji:


Inne popularne pozycje z tej kategorii:


Czytaj również:


Prowadzisz stronę lub blog? Wstaw link do fragmentu tej książki i współpracuj z Cyfroteką: