Cyfroteka.pl

klikaj i czytaj online

Cyfro
Czytomierz
00819 006362 13852160 na godz. na dobę w sumie
Zagadnienia europeizacji postępowania oddłużeniowego osób fizycznych - ebook/pdf
Zagadnienia europeizacji postępowania oddłużeniowego osób fizycznych - ebook/pdf
Autor: Liczba stron: 321
Wydawca: C. H. Beck Język publikacji: polski
ISBN: 978-83-8158-082-3 Data wydania:
Lektor:
Kategoria: ebooki >> prawo i podatki
Porównaj ceny (książka, ebook, audiobook).

Prezentowana monografia, to pierwsze w Polsce, pogłębione studium nad zagadnieniem stworzenia nowoczesnego, unijnego postępowania oddłużeniowego osób fizycznych. Charakterystycznym jest szeroka perspektywa badawcza, nie tylko prawna, ale socjologiczna i komparatystyczna, uzasadniająca potrzebę legislacyjnej interwencji prawodawcy unijnego. Praca uwzględnia dotychczasowe prace Parlamentu Europejskiego i Rady nad projektem dyrektywy o harmonizacji minimalnej upadłości osób fizycznych będących przedsiębiorcami oraz opisuje aktualne tendencje i kierunek zmian legislacyjnych wybranych ustawodawstw europejskich (Szwecja, Niemcy, Francja, Polska, Anglia) w zakresie konsumenckich postępowań oddłużeniowych.

Znajdź podobne książki Ostatnio czytane w tej kategorii

Darmowy fragment publikacji:

Rozdział I. Zagadnienia ogólne o postępowaniu oddłużeniowym osób fizycznych w systemach prawnych państw członkowskich UE § 1. Uwagi wprowadzające i terminologiczne dotyczące postępowania oddłużeniowego osób fizycznych Wykształcenie się postępowania oddłużeniowego osób fizycznych zwią- zane jest z ewolucją postępowania upadłościowego przeznaczonego pierwot- nie wyłącznie dla kupców, którzy za niespłacone długi odpowiadali nie tylko całym swoim majątkiem, ale także osobiście1. Względy społeczne i gospodar- cze2 przyczyniły się do „upublicznienia” prawa upadłościowego3 i stopniowego łagodzenia sankcji wobec niewypłacalnych osób fizycznych będących przed- siębiorcami4. Aktualnie postępowanie oddłużeniowe obowiązuje w wielu kra- 1 Np.: więzienie, chłosty, publiczne piętnowanie. 2 M.in. zwolnienia grupowe, upadłość podwykonawców, upadłość uczciwych przedsiębior- ców, którym się nie powiodło na skutek dekoniunktury lub nieuczciwych działań innych podmio- tów (F. Zedler, Prawo upadłościowe i układowe, Toruń 1997, s. 37–38; D. Czajka, Przedsiębiorstwo w kryzysie. Upadłość lub układ, Warszawa 1999, s. 20). 3 Prawo upadłościowe jest bowiem odpowiedzią ustawodawcy na uboczne zjawiska zacho- dzące w warunkach gry i ryzyka wolnorynkowego opartego na wolności gospodarczej i zasadzie swobodnej konkurencji (ibidem, s. 17). 4 W Europie z prawa handlowego (lex mercatoria), na bazie praw miejskich, między XIII a XVII w., wykształciły się dwa kierunki. Jeden funkcjonował głównie w miastach niemiec- kich, opierał się na władzy sądowej, której musieli poddać się wierzyciele (skodyfikowany w Labi- rynthus creditorum concurrencium), drugi w miastach włoskich i francuskich, uprawniał wierzy- cieli do znacznej swobody, ostatecznie został skodyfikowany w Ordonnance de commerce w 1673 r. (A. Hrycaj, Jurysdykcja krajowa w sprawach o ogłoszenie upadłości objętych zakresem zastoso- wania Rozporządzenia Rady (WE) Nr 1346/2000 w sprawie postępowania upadłościowego, War- 5 Rozdział I. Zagadnienia ogólne o postępowaniu... jach na całym świecie, a w doktrynie wyróżniono generalnie trzy podejścia prawodawcze do oddłużania osób fizycznych5: konserwatywne (Chiny, Turcja, Egipt, Węgry, Brazylia, Meksyk, Argentyna)6, umiarkowane (Indie, Japonia, państwa skandynawskie, Niemcy, Francja, Hiszpania, Izrael, RPA, Kenia)7 oraz liberalne (Stany Zjednoczone, Wielka Brytania, Kanada, Australia, Hongkong, Tajwan)8. Poszukując, w dalszej części paragrafu, odpowiedniej definicji dla postę- powania oddłużeniowego, w sposób ogólny można je scharakteryzować jako: postępowanie, które zarówno poprzez normy materialnoprawne, jak i formal- noprawne9, zmierza do rozwiązywania problemów prawnych nadmiernie za- dłużonych osób fizycznych poprzez ich oddłużenie. Przy czym konsekwencje prawne oddłużenia są dwojakie: może bowiem dojść do: 1) umorzenia niespłaconych długów dłużnika10 lub też do szawa 2011, s. 29–30; zob. szerzej na temat historii prawa upadłościowego: M. Geronim, w: A. Hry- caj, A. Jakubecki, A. Witosz (red.), System Prawa Handlowego, t. 6, Prawo restrukturyzacyjne i upa- dłościowe, Warszawa 2016, s. 11–13). 5 B. Świecka, Niewypłacalność gospodarstw domowych. Przyczyny, skutki, przeciwdziałania, Warszawa 2009, s. 198; J. Odorzyńska-Kondek, Upadłość konsumencka w świetle wybranych prze- pisów prawnych, HW 2011, Nr 330, s. 3; S. Gurgul, Widmo konsumenckiej upadłości, Rzeczp. 2008, Nr 191; R. Efrat, Global trends in personal bankruptcy, http://www.csun.edu/~re38791/ word/Global_Trends.doc (dostęp: 19.3.2014 r.), s. 5–11. 6 Brak oddłużenia dla konsumentów, a głównym założeniem ustawodawczym jest zoriento- wanie na maksymalne zaspokojenie wierzycieli (R. Efrat, Global trends, s. 5–8; J. Odorzyńska-Kon- dek, Upadłość konsumencka, s. 3; B. Świecka, Niewypłacalność gospodarstw domowych, s. 198). 7 Oddłużenie konsumentów jest obwarowane ustawowymi obostrzeniami (B. Świecka, Niewypłacalność gospodarstw domowych, s. 198–199; J. Odorzyńska-Kondek, Upadłość konsu- mencka, s. 3; R. Efrat, Global trends, s. 9–11). 8 Oddłużenie konsumentów jest stosunkowo automatyczne i szybkie (R. Efrat, Global trends, s. 14; B. Świecka, Niewypłacalność gospodarstw domowych, s. 198–199; J. Odorzyńska-Kondek, Upadłość konsumencka, s. 3). Podejście liberalne charakteryzuję się przy tym znaczną ochroną dochodów uzyskiwanych przez dłużnika (ibidem). 9 Na obecność norm prawa materialnego w postępowaniu upadłościowym zwrócił uwagę E. Till, Materialne austryackie prawo konkursowe, Lwów 1907, s. 8. Ponadto, F. Zedler, Prawo upadłościowe i układowe, s. 59–63, wyodrębnił prawo procesowe upadłościowe (postępowanie upadłościowe), prawomaterialne upadłościowe (zdefiniowane jako „część prawa upadłościowego, która reguluje materialnoprawne skutki ogłoszenia upadłości oraz skutki innych działań podjętych w toku postępowania upadłościowego”) oraz prawo karne upadłościowe. 10 Tak jest np. w Polsce, zgodnie z art. 49116 i 49121 PrUpad. Na skutek umorzenia docho- dzi do wygaśnięcia zobowiązania, w którym upadły jest dłużnikiem (J. Lachner, Umarzanie zo- bowiązań w postępowaniu upadłościowym wobec osób fizycznych nieprowadzących działalności gospodarczej, w: B. Gnela, K. Michałowska (red.), Współczesne wyzwania prawa konsumenckiego, Warszawa 2015, s. 285. 6 § 1. Uwagi wprowadzające i terminologiczne... 2) zamienienia ich na tzw. zobowiązania naturalne11. Wyszczególnienie postępowania oddłużeniowego osób fizycznych, dlatego jest istotne, albowiem w przeciwieństwie do tradycyjnych postępowań upadło- ściowych, prowadzi do zwolnienia dłużnika z tych długów, których nie udało mu się spłacić w trakcie postępowania12. Oddłużenie to instytucja prawna sui generis, generalnie oznaczająca „zwol- nienie z długów”13, a zatem odejście od pełnej odpowiedzialności dłużnika za nieuregulowane zobowiązania14. Jest to swoistego rodzaju uprawnienie osoby fizycznej, która ma roszczenie procesowe o przeprowadzenie postępo- wania oddłużeniowego. Uprawnienie to ma swoje źródło w szeroko pojętym interesie publicznym15, w związku z zasadą godności ludzkiej i zasadą solidar- ności społecznej. Ta szczególna sytuacja osoby fizycznej znalazła swoją pod- stawę normatywną z chwilą wprowadzenia, do europejskich systemów praw- nych, krajowych postępowań oddłużeniowych. Oddłużenie należy zatem trak- tować jako roszczenie procesowe do wydania przez sąd lub inny odpowiedni organ władzy publicznej orzeczenia o zwolnieniu dłużnika z długów. Na pod- stawie bowiem orzeczenia o oddłużeniu wierzyciel pozbawiony zostaje moż- liwości poszukiwania swojego zaspokojenia na drodze egzekucyjnej po za- 11 Czyli bez możliwości skorzystania z przymusu państwowego w celu wyegzekwowoania długu, jednakże jego dobrowolne spełnienie przez dłużnika nie jest traktowane jako nienależne, a więc spełniający je dłużnik nie może domagać się zwrotu np. w Niemczech (P. Tereszkiewicz, Zwolnienie z długów w prawie upadłościowym i tzw. upadłość konsumencka – rozważania teo- retyczne i prawnoporównawcze z perspektywy polskiego porządku prawnego, HUK 2008, Nr 2, s. 266; idem, Postępowania upadłościowe i oddłużeniowe dla konsumentów w Stanach Zjedno- czonych i niektórych krajach europejskich (cz. 2), TPP 2000, Nr 3, s. 40) oraz długi gospodarcze we Francji (M. Porzycki, Umorzenie długów w postępowaniu upadłościowym, TPP 2006, Nr 1, s. 72). 12 P. Tereszkiewicz, Zwolnienie z długów, s. 227, który wprost stwierdza, iż postępowanie od- dłużeniowe dopuszczone w ramach postępowań upadłościowych stanowi „zmianę paradygmatu w dziedzinie prawa upadłościowego”, albowiem tradycyjne postępowanie upadłościowe nie do- puszczało do zwolnienia z niespłaconych długów, a nawet do restrukturyzacji zobowiązań upa- dłego (ibidem, s. 227–228). W polskim prawie upadłościowym wyciąg z listy wierzytelności sta- wał się po zakończeniu postępowania tytułem egzekucyjnym. Tym samym wierzyciel mógł nadal egzekwować niespłacone w trakcie postępowania upadłościowego zobowiązania dłużnika. 13 Ibidem. 14 Oddłużenie jest bliskie innym konstrukcjom prawnym, jednak żadna z nich nie jest na tyle dominująca, aby pozwalała na objaśnienie jej istoty jako wywodzonej z innej instytucji prawnej (ibidem, s. 248). 15 Wyr. ETPCz z 20.7.2004 r. w sprawie Bäck v. Finland, http://hudoc.echr.coe.int/sites/eng/ pages/search.aspx?i=001-61929#{ 22itemid 22:[ 22001-61929 22]} (dostęp 20.10.2014 r.). 7 Rozdział I. Zagadnienia ogólne o postępowaniu... kończeniu postępowania oddłużeniowego16. Na gruncie prawa prywatnego oddłużenie osób fizycznych nie jest jedynym odstępstwem od generalnej za- sady ochrony trwałości stosunku prawnego, jakim jest zobowiązanie. Również prawo upadłościowe dla przedsiębiorców dopuszcza ingerencję w treść stosun- ków cywilnoprawnych, z uwagi na zmianę okoliczności i stosunków ekono- miczno-prawnych po ogłoszeniu upadłości17. Ochrona słabszej strony umowy, w szczególności konsumenta, względem wykwalifikowanych podmiotów go- spodarczych przyniosła również istotne zmiany w sferze prawa zobowiązań. Na podstawie legislacyjnych działań prawodawcy europejskiego, w prawie cy- wilnym przewidziano wiele odstępstw od zasady pacta sunt servanda18, poprzez wprowadzenie tzw. konsumenckiego prawa odstąpienia19 oraz uznając szeroki zakres klauzul umownych za niezgodne z prawem czy dobrymi obyczajami, przez co odmawia się im skuteczności i wpływa na kształt stosunków obliga- cyjnych20. Na gruncie prawa polskiego instytucja oddłużenia upadłego będącego osobą fizyczną została wprowadzona przez art. 369 i 370 PrUpadNapr0321 i motywowana była względami natury prakseologicznej. Początkowo oddłu- żenie dotyczyło tylko przedsiębiorców, co było źródłem zarzutów o niekon- stytucyjności tych rozwiązań22. Aktualnie możliwość oddłużenia przysługuje wszystkim osobom fizycznym, z tym, że w zależności od pełnionej roli społecz- nej: przedsiębiorca czy też osoba fizyczna niebędąca przedsiębiorcą, stosuje są 16 M. Porzycki, Umorzenie długów, s. 69; F. Zedler, w: A. Jakubecki, F. Zedler, Prawo upadło- ściowe i naprawcze. Komentarz, Kraków 2006, s. 1043. 17 D. Czajka, Przedsiębiorstwo w kryzysie, s. 22–23. 18 Umów należy dotrzymywać (łac.), podobne znaczenie ma niemiecka zasada Geld muss Man haben – pieniądze dłużnik musi posiadać. 19 Zob. szerzej M. Pecyna, Kontrola wzorców umownych poza obrotem konsumenckim, Kra- ków 2003, s. 21; E. Łętowska, Europejskie prawo umów konsumenckich, Warszawa 2004, s. 35−44; A. Jaroszek, Prawo właściwe dla umów konsumenckich zawieranych przez Internet, Warszawa 2009, s. 39−40. Na ograniczenie zasady swobody umów poprzez ustawowe ograniczenie swo- body kształtowania treści umów zawieranych z konsumentem (np. minimalne wymagania umowy rachunku bankowego, kredytu konsumenckiego) wskazała również E. Rutkowska-Tomaszewska, Naruszenie obowiązków informacyjnych banków w prawie umów konsumenckich, Warszawa 2009, s. 35–37. 20 P. Tereszkiewicz, Zwolnienie z długów, s. 230 i nast. 21 Ustawa z 28.2.2003 r. – Prawo upadłościowe i naprawcze (Dz.U. Nr 60, poz. 535). 22 M. Porzycki, Umorzenie długów, s. 69. 8 § 1. Uwagi wprowadzające i terminologiczne... różne przepisy23. Oddłużenie polega na umorzeniu niezaspokojonych, w po- stępowaniu upadłościowym i w trakcie planu spłat, zobowiązań upadłego24. Postępowanie oddłużeniowe w Polsce jest uregulowane jako odrębne postępo- wanie upadłościowe25, będące szczególnym rodzajem sądowego postępowania cywilnego26. Odwołanie się do prawa upadłościowego na gruncie badań komparaty- stycznych europejskich porządków prawnych nie jest jednoznaczne. W dok- trynie prawa upadłościowego, wskazuje się bowiem na różnice występujące w poszczególnych prawodawstwach27, które dotyczą w szczególności: samej nazwy prawo upadłościowe28, systematyki29, sposobu prawnej regulacji30 i jej charakteru prawnego31 oraz zakresu podmiotowego32 i przedmiotowego33. Jako 23 W stosunku do przedsiębiorców stosuje się znowelizowane przepisy art. 369–370f PrUpad, natomiast w stosunku do osób fizycznych nieprowadzących działalności gospodarczej są to art. 4911–49123 PrUpad. 24 F. Zedler, Prawo upadłościowe i naprawcze, s. 1043. 25 Art. 4911 PrUpad. 26 R. Adamus, w: R. Adamus, B. Groele (red.), Upadłość konsumencka. Komentarz do nowe- lizacji prawa upadłościowego i naprawczego, 2015, s. 121. 27 F. Zedler, Prawo upadłościowe i układowe, s. 35; T. Chilarski, Upadłość transgraniczna w prawie Unii Europejskiej, Warszawa 2008, s. 1; A. Hrycaj, Jurysdykcja krajowa, s. 29–30. 28 Obok nazwy „prawo upadłościowe” występują określenia takie jak: „konkurs”, „bankruc- two”, insolvency, co w języku polskim oznacza „niewypłacalność” (A. Hrycaj, Jurysdykcja krajowa, s. 34–36; F. Zedler, Prawo upadłościowe, s. 39). 29 Np.: w nieobowiązujących rozporządzeniach Prezydenta Rzeczpospolitej z 24.10.1934 r. – Prawo upadłościowe (Dz.U. z 1934 r. Nr 93, poz. 834) oraz Prawo o postępowaniu układowem (Dz.U. z 1934 r. Nr 93, poz. 836) funkcjonowały dwie metody: prawo upadłościowe (służące ge- neralnie do zaspokajania roszczeń wierzycieli poprzez likwidację majątku upadłego) oraz prawo układowe (mające zasadniczo na celu restrukturyzacje zobowiązań dłużnika i sanację przedsię- biorstwa). W pierwotnym brzmieniu ustawy z 28.2.2003 r. – Prawo upadłościowe i naprawcze (Dz.U. Nr 60, poz. 535) w ramach postępowania upadłościowego wprowadzono: postępowanie upadłościowe z możliwością zawarcia układu oraz postępowanie upadłościowe obejmujące likwi- dację majątku dłużnika (ibidem, s. 35; M. Pannert, Wpływ upadłości likwidacyjnej na wykonywa- nie zobowiązań z umów wzajemnych, Warszawa 2010, s. 22 i 27). 30 Np. w Austrii, Belgii, Czechach, na Litwie, Łotwie, w Niemczech, Polsce, Hiszpanii prawo upadłościowe uregulowane jest odrębnymi aktami prawnymi. W Bułgarii, Francji, Malcie i Irlan- dii zagadnienia dotyczące upadłości przedsiębiorców lub osób prawnych zawarte są w Kodeksie handlowym lub prawie spółek (A. Hrycaj, Jurysdykcja krajowa, s. 31–34). 31 W większości państw członkowskich UE, w tym w Polsce, jest cywilnym postępowaniem sądowym, którego przebieg jest uregulowany w aktach prawnych odrębnych od Kodeksu postę- powania cywilnego. Natomiast m.in. w Anglii, Irlandii i na Cyprze pewne rodzaje postępowań o charakterze cywilnym toczą się całkowicie lub częściowo poza sądem, a we Włoszech i Francji niektóre postępowania upadłościowe mają charakter administracyjny (ibidem, s. 37–40). 9 Rozdział I. Zagadnienia ogólne o postępowaniu... źródło tych różnic w nauce prawa upadłościowego wskazano przede wszyst- kim na uwarunkowania historyczne34, ścisłe powiązanie prawa upadłościo- wego z innymi dziedzinami prawa35 oraz politykę danego państwa, w szcze- gólności w zakresie stosunków społecznych36. Problem w unifikacji terminologicznej postępowań upadłościowych zauważył również ustawodawca unijny. W uchylonym rozporządzeniu 1346/200037 z uwagi na uniwersalny charakter regulacji, skorzystał z techniki odesłań do załączników A i B, nie definiując wprost tego terminu38. Przy czym jak słusznie wówczas zauważono w doktrynie, postępowania upadłościowe obejmowały zarówno postępowania o charakterze likwidacyjnym i nielikwi- dacyjnym, tzn. z możliwością zawarcia układu lub mających na celu reorga- nizację39. Zakresem przedmiotowym uchylonego rozporządzenia 1346/2000, 32 Tylko dla przedsiębiorców (kupców) lub również dla osób fizycznych nieprowadzących działalności gospodarczej (ibidem, s. 41–46). 33 F. Zedler wskazuje na: zaspokojenie wierzycieli, restrukturyzację zobowiązań dłużnika i jego przedsiębiorstwa, samoistne oddłużenie dłużnika (F. Zedler, Prawo upadłościowe, s. 36). 34 Różny rozwój prawa handlowego – lex mercatoria (A. Hrycaj, Jurysdykcja krajowa, s. 29−30). wodawstwa (ibidem, s. 30). 35 Prawem prywatnym i publicznym, będącym także wyrazem kultury prawnej danego usta- 36 Polityka społeczna wiąże się przede wszystkim z funkcją i celem prawa jakie miałoby ono do spełnienia w kontekście społeczeństwa. Z tego też względu przy upadłości przedsiębiorców wskazuje się na racjonalny podział masy majątkowej oraz potrzebę równomiernego zaspokoje- nia wierzycieli (tak. M. Allerhand, Prawo upadłościowe. Komentarz, t. 1, 1937, reprint z 1991, s. 4). M. Pannert wskazuje na względy słusznościowe i konieczność utrzymania stabilności obrotu gospodarczego, w ramach którego wierzyciel powinien podlegać szczególnej ochronie (M. Pan- nert, Wpływ upadłości, s. 22). Według bowiem tego autora: „bezwzględna realizacja zasady prior tempore patior iure w zakresie dochodzenia roszczeń mogłaby bowiem spowodować chaos i walkę wszystkich przeciw wszystkim” (ibidem). W zakresie ochrony wierzycieli polityka społeczna ujaw- nia się poprzez uprzywilejowanie określonych grup wierzycieli w ramach postępowania upadło- ściowego (A. Hrycaj, Jurysdykcja krajowa, s. 30). 37 Rozporządzenie Rady (WE) Nr 1346/2000 z 29.5.2000 r. w sprawie postępowania upadło- ściowego (Dz.Urz. WE z 2000 r., L Nr 160, s. 1). 38 M. Armatowska, Uznanie zagranicznych postępowań upadłościowych na podstawie rozpo- rządzenia Rady (WE) Nr 1346/2000 w sprawie postępowania upadłościowego, Warszawa 2011, s. 32. 39 A. Hrycaj, Jurysdykcja krajowa, s. 96; M. Armatowska, Uznanie zagranicznych postępowań, s. 35. Na przykład: francuskie postępowanie naprawcze (redressement judicaire), jako przykład szerokiego interpretowania rozporządzenia 1346/2000 (ibidem). 10 § 1. Uwagi wprowadzające i terminologiczne... objęte było wówczas postępowanie upadłościowe, które spełniało cztery wa- runki40: a) było to postępowanie zbiorowe; b) przewidywało niewypłacalność dłużnika41; c) dochodziło do zajęcia całkowitego lub częściowego majątku dłużnika42 oraz d) powołany był zarządca43. Z dniem 26.6.2017 r., aktualnie obowiązujące rozporządzenie 2015/84844, zastąpiło uchylone rozporządzenie 1346/2000. Zgodnie z motywem 10 pream- buły rozporządzenia 2015/848 poszerzono dotychczasową definicję postępo- wania upadłościowego na postępowania hybrydowe45 i przedupadłościowe46, a także inne postępowania upadłościowe dotyczące osób fizycznych, w tym po- stępowania dotyczące umorzenia zadłużenia, nawet gdy w trakcie takich postę- powań oddłużeniowych nie powołuje się zarządcy, o ile podlegają one kontroli sądowej lub nadzorowi sądowemu. Szeroki zakres przedmiotowy rozporządze- nia 2015/848 potwierdza motyw 7 preambuły, z którego wynika, iż: „upadłości, układy i inne podobne postępowania” – nawet jeżeli nie występują w załącz- niku A – należy interpretować na korzyść zakresu niniejszego rozporządzenia, tak aby maksymalne uniknąć luk regulacyjnych47. Niemniej legalną definicję postępowań upadłościowych zawiera art. 1 rozporządzenia 2015/848, zgodnie 40 A. Hrycaj, Jurysdykcja krajowa, s. 91. 41 Rozporządzenie 1346/2000 nie zawierało definicji legalnej stanu „niewypłacalności” pozo- stawiając tę kwestię regulacji prawa wewnętrznego państw członkowskich UE (ibidem, s. 92). Po- nadto analiza wymienionych w załączniku A postępowań upadłościowych wskazywała, iż „prze- widywać niewypłacalność” oznacza zarówno stan niewypłacalności, jak i zagrożenie niewypłacal- nością (ibidem, s. 96). 42 Co w konsekwencji oznacza pozbawienie go możliwości zarządu majątkiem w całości lub w części (ibidem, s. 92). 43 Definicja legalna „zarządcy” zawarta była w art. 2 pkt b uchylonego rozporządzenia 1346/2000, a wykaz tych osób znajdował się w załączniku C (ibidem). 44 Rozporządzenie Parlamentu Europejskiego i Rady (UE) Nr 2015/848 z 20.5.2015 r. w spra- wie postępowania upadłościowego (Dz.Urz. UE z 2015 r., L Nr 141, s. 19). 45 Tzn. postępowania, w których nie dokonuje się zmiany istniejącego zarządu. 46 Tzn. postępowania, w których przewiduje się restrukturyzację przedsiębiorstwa na etapie przed upadłością. 47 W kontekście rozłączności zakresu zastosowania z rozporządzeniem Parlamentu Europej- skiego i Rady (UE) Nr 1215/2012 z 12.12.2012 r. w sprawie jurysdykcji i uznawania orzeczeń sądo- wych oraz ich wykonywania w sprawach cywilnych i handlowych (Dz.Urz. UE z 2012 r., L Nr 351, s. 1). 11 Rozdział I. Zagadnienia ogólne o postępowaniu... z którym są to publiczne postępowania zbiorowe wpisane do załącznika A, dla których: a) powołano zarządcę na skutek odebrania lub ograniczenia dłużnikowi prawa zarządu majątkiem; b) występuje kontrola sądowa nad majątkiem i sprawami dłużnika; c) zawieszone są indywidualne postępowania egzekucyjne wobec dłużnika. W polskim systemie prawnym zakwalifikowanie postępowania oddłuże- niowego w ramy prawa upadłościowego, uzasadnia się poszanowaniem głów- nych zasad prawa cywilnego – zasady autonomii woli i swobody kontrakto- wania48. Wskazuje się przy tym w doktrynie, że w przeciwieństwie do polskiej instytucji cywilnoprawnej „zwolnienia z długu” (art. 508 KC49), oddłużenie, co do zasady, nie jest umową, ale ma generalnie publicznoprawny charak- ter, stanowiąc swoistą ochronę ex post przed negatywnymi konsekwencjami własnych autonomicznych decyzji dłużnika50. Wykluczono również instytucję orzeczenia sędziowskiego o rozwiązaniu umowy lub odmiennym oznaczeniu świadczenia stron, z uwagi na jej różny od oddłużenia charakter, związany za- równo z indywidualnym stosunkiem umownym, w jaki ingeruje sąd, jak i im- peratywem słuszności i wyważenia interesów stron51. Jednocześnie w literatu- rze przedmiotu podkreśla się, iż przyznanie dziedzinie prawa upadłościowego funkcji oddłużania osób fizycznych nie stanowi o braku związku tej instytucji z ogólnymi przepisami prawa cywilnego52. Należy bowiem wskazać, iż ochrona nadmiernie zadłużonych dłużników – zanim wprowadzono do ustawodawstw europejskich postępowanie oddłużeniowe – mogła być poszukiwana również na gruncie istniejących konstrukcji prawnych prawa zobowiązań53. W dok- trynie polskiej wskazano, przyjmując model subiektywnego rozumienia nie- 48 A. Hrycaj, Jurysdykcja krajowa, s. 230; E. Kabza, Wybrane problemy upadłości konsumenc- kiej w świetle nowej regulacji, SIT 2009, Nr 5, s. 125. 49 Ustawa z 23.4.1964 r. – Kodeks cywilny (t.j. Dz.U. z 2018 r. poz. 1025 ze zm.). 50 P. Tereszkiewicz, Zwolnienie z długów, s. 246–247; E. Kabza, Wybrane problemy upadłości konsumenckiej, s. 125. E. Kabza jednocześnie wskazuje, że oddłużenie stawowi wyraz przyjętej przez ustawodawcę określonej aksjologii ingerującej w konsekwencje prawne niewykonania sto- sunków obligacyjnych (E. Kabza, Wybrane problemy upadłości konsumenckiej, s. 125). Ponadto autorka za I. Ramsay wyróżnia, z uwagi na kryterium funkcjonalne, trzy podstawowe przyczyny legislacyjnych działań w zakresie postępowań oddłużeniowych: a) jako odpowiedź na przestępcze działania dłużnika; b) jako sposób jego ochrony; c) jako nieodłączny składnik państwa dobrobytu (ibidem). 51 E. Kabza, Wybrane problemy upadłości konsumenckiej, s. 125, albowiem postępowanie oddłużeniowe ma służyć przede wszystkim interesowi nadmiernie zadłużonego dłużnika. 52 P. Tereszkiewicz, Zwolnienie z długów, s. 230. 53 Ibidem, s. 248. 12 § 1. Uwagi wprowadzające i terminologiczne... możliwości świadczenia, iż przypadek „nędzy wyjątkowej” może być trakto- wany jako sytuacja, kiedy dłużnik nie może spełnić świadczenia54. W doktrynie niemieckiej zaproponowano wykładnię przepisów o zobowiązaniach umow- nych, w taki sposób, aby przyjmować, iż dłużnik (konsument) zobowiązał się do świadczenia pieniężnego tylko w granicach znanej wierzycielowi części do- chodu podlegającej zajęciu55. Można było również rozważać, czy oddłużenie nie jest formą odszkodowania za nienależyte wykonanie zobowiązania w przy- padku, gdy wierzyciel, wbrew swojemu obowiązkowi kontraktowemu, nie zba- dał dokładnie zdolności kredytowej dłużnika, albo poszukiwać ochrony praw- nej w ramach klauzuli rebus sic stantibus56. Aktualnie rozwój prawa restrukturyzacyjnego57, alternatywnych metod rozwiązywania sporów58 jak i ustawowa możliwość złożenia wniosku przez konsumenta o restrukturyzację zadłużenia wynikającego z kredytu hipotecz- nego59, stanowi asumpt do określenia wzajemnych relacji pomiędzy różnymi postępowaniami niewypłacalnościowymi. Wszystkie bowiem postępowania: oddłużeniowe, upadłościowe, układowe oraz restrukturyzacyjne, z punktu wi- dzenia kryterium przedmiotowego, zajmują się niewypłacalnością60. Dlatego też w nowszej literaturze przedmiotu, część doktryny, proponuje traktować wszystkie powyższe postępowania jako jedną dziedzinę prawa – prawo o nie- 54 F. Zoll, w: A. Olejniczak. (red.), System Prawa Prywatnego, t. 6, Prawo zobowiązań – część ogólna, Warszawa 2014, s. 1147. Autor jednocześnie wskazuje, że od czasów rzymskich, wyklu- czano traktowanie zwolnienia dłużnika z zobowiązania do świadczenia pieniężnego jako niemożli- wość świadczenia, z uwagi na zagrożenie porządku gospodarczego oraz zaufania do systemu praw- nego i udzielanej ochrony zobowiązaniu (ibidem, s. 1146). Zob. również: wyr. SN z 10.4.2003 r., III CKN 1320/00, OSN 2004, Nr 7–8, poz. 112, w którym wskazano, że okoliczność braku pienię- dzy przez dłużnika nie jest niemożliwością świadczenia. 55 P. Tereszkiewicz, Zwolnienie z długów, s. 229, który jednocześnie wskazuje, iż konstrukcja ta nie znalazła żadnego poparcia ani w judykaturze, ani w piśmiennictwie (ibidem). 56 Ponieważ sprawy przybrały taki obrót (łac.). W prawie polskim instytucja ta uregulowana została w art. 3571 KC. 57 Ustawa z 15.5.2015 r. – Prawo restrukturyzacyjne (t.j. Dz.U. z 2017 r. poz. 1508). 58 Ustawa z 23.9.2016 r. o pozasądowym rozwiązywaniu sporów konsumenckich (Dz.U. z 2016 r. poz. 1823), stanowiąca implementację dyrektywy Parlamentu Europejskiego i Rady 2013/11/UE z 21.5.2013 r. w sprawie alternatywnych metod rozstrzygania sporów konsu- menckich oraz zmiany rozporządzenia (WE) Nr 2006/2004 i dyrektywy 2009/22/WE. 59 Art. 33 ustawy z 23.3.2017 r. o kredycie hipotecznym oraz o nadzorze nad pośrednikami kredytu hipotecznego i agentami (Dz.U. z 2017 r. poz. 819), stanowiąca implementację dyrektywy 2014/17/UE. 60 A.J. Witosz, w: Prawo restrukturyzacyjne i upadłościowe, s. 619–621; R. Adamus, Miejsce prawa upadłościowego i naprawczego w systemie prawa, PUG 2011, Nr 1, s. 17–18. 13 Rozdział I. Zagadnienia ogólne o postępowaniu... wypłacalności61. Każde jednak z powyższych postępowań charakteryzuje od- mienna aksjologia przyjęta przez ustawodawcę w celu rozwiązania konfliktu interesów62 powstałego na skutek niewypłacalności lub jej zagrożenia63. Upa- dłość rozumiana jest jako niewypłacalność w stopniu poważnym, zwykle nie- odwracalnym, a postępowanie wskazuje sposoby spieniężania majątku dłuż- nika oraz zaspokojenia z uzyskanych środków wierzycieli64. Restrukturyzacja i układ mają na celu przeciwdziałać niewypłacalności i przywrócić zdolność do funkcjonowania w początkowym stadium niewypłacalności, a postępowa- nie ma regulować zasady i skutki zawierania układu dłużnika z wierzycie- lami oraz przeprowadzania działań sanacyjnych65. Oddłużenie ma natomiast na celu umorzenie zobowiązań upadłego, a postępowanie wskazuje warunki na jakich może dojść do zwolnienia dłużnika ze spłaty swoich zobowiązań66. Innymi słowy, postępowanie oddłużeniowe przeznaczone dla osób fizycz- nych, aksjologicznie jest niezależne od pozostałych, powyżej wymienionych, postępowań niewypłacalnościowych67. Norma bowiem nakazująca oddłuże- nie odchodzi od tradycyjnej zasady optymalizacji postępowania upadłościo- wego. W szczególności jest to charakterystyczne w przypadku tzw. planów zerowych, gdzie dłużnik nie posiada żadnego majątku ani dostatecznych do- chodów na spłatę wierzycieli, a postępowanie prowadzi się wyłącznie w celu 61 R. Adamus, Miejsce prawa upadłościowego; idem, Prawo upadłościowe. Komentarz, War- szawa 2016, s. 5–7; A.J. Witosz, w: Prawo restrukturyzacyjne i upadłościowe, s. 619–621, którzy wskazują na centralną instytucję prawną – jaką jest niewypłacalność – stanowiącą główny przed- miot tej regulacji, a która jest zdefiniowana inaczej niż na gruncie prawa cywilnego. Odmienne stanowisko prezentuje A. Hrycaj, która neguje wyodrębnianie odrębnej gałęzi prawa o niewy- płacalności, wskazując, iż prawo upadłościowe i restrukturyzacyjne są „kompleksową regulacją prawną, której przedmiotem są relacje pomiędzy niewypłacalnym lub zagrożonym niewypłacal- nością dłużnikiem, a jego wierzycielami” (A. Hrycaj, w: Prawo restrukturyzacyjne i upadłościowe, s. 7). 62 Konflikt interesów obejmuje różne płaszczyzny: relacja dłużnik – wierzyciele oraz wza- jemne relacje wierzycieli pomiędzy sobą, gdyż każdy z nich dąży do uzyskania maksymalnego za- spokojenia swojej wierzytelności (ibidem, s. 10). 63 Ibidem, s. 9–10. 64 Ibidem. 65 Tzn. czynności prawne i faktyczne, zmierzające do poprawy sytuacji ekonomicznej dłuż- nika, mające przywrócić dłużnikowi zdolność do spłaty swoich zobowiązań, przy jednoczesnej prawnej ochronie przed egzekucją (ibidem). 66 Ibidem; A. Witosz, A.J. Witosz, w: Prawo restrukturyzacyjne i upadłościowe, s. 627. 67 Należy jednak podkreślić, iż ustawodawca polski przyjął normatywnie odmienną koncep- cję regulując postępowanie oddłużeniowe jako odrębne postępowanie upadłościowe (art. 4911 PrUpad). 14 § 1. Uwagi wprowadzające i terminologiczne... oddłużenia dłużnika68. Oddłużenie tym bardziej nie może być utożsamiane z układem w ramach postępowania układowego, albowiem nie zawsze będzie możliwa wymagana zgoda większości wierzycieli69. Postępowanie oddłużeniowe nie zrywa całkowicie z ogólnym nakazem wzajemnego wyważania interesów obu stron postępowania, tj. wierzycieli i dłużnika. Podstawowym celem postępowania jest oddłużenie. Niemniej w celu – chociaż częściowego zaspokojenia wierzycieli – stosowane są ta- kie same środki prawne, jak w pozostałych postępowaniach niewypłacalno- ściowych, a świadczące o respektowaniu ogólnego imperatywu pacta sunt servanda. W zależności od majątku i dochodów dłużnika można wyróżnić na- stępujące środki prawne: 1) likwidacja majątku dłużnika (środek wykorzystywany w postępowaniu upadłościowym jako sposób spieniężenia majątku dłużnika i przezna- czenia go na częściową spłatę wierzycieli); 2) plan spłaty części zobowiązań dłużnika z jego aktualnych dochodów (środek mogący być dobrowolnym układem pomiędzy dłużnikiem, a wierzycielami albo stanowić środek przymusu w celu restrukturyzacji zobowiązań dłużnika70 i częściowego zaspokojenia wierzycieli). Jednocześnie w aspekcie możliwych sądowych i pozasądowych rozwiązań prawnych należy zwrócić uwagę, iż postępowanie oddłużeniowe musi gwa- rantować sądową ochronę praw wierzycieli. Z uwagi na konsekwencje prawne oddłużenia, obejmujące pozbawienie praw własnościowych wierzycieli, wy- magana jest gwarancja dostępu wierzycieli do sądu. Dlatego też postępowa- nie oddłużeniowe musi przewidywać sądową kontrolę, gdyż jego istota polega na tym, że nawet wbrew woli wierzycieli, dłużnik zostanie zwolniony z długów. Tymczasem zarówno sądowe, jak i pozasądowe postępowania, mające na celu restrukturyzację zadłużenia dłużnika, nie zawsze doprowadzą do jego całkowi- tego oddłużenia. Istotą bowiem postępowania restrukturyzacyjnego jest unik- nięcie upadłości i umożliwienie terminowej spłaty zobowiązań. Restrukturyza- cja może polegać zatem na częściowym zwolnieniu z długów. Częściowe lub też całkowite zwolnienie może przewidywać również postępowanie układowe lub ugoda pomiędzy wierzycielami i dłużnikiem. Postępowania ugodowe, ukła- dowe i restrukturyzacyjne charakteryzują się jednakże tym, że wierzyciele wy- 68 Tym samym wierzyciele nie zostają zaspokojeni nawet w najmniejszym rozmiarze, a gene- rowane są koszty postępowania. 69 P. Tereszkiewicz, Zwolnienie z długów, s. 247. 70 Np. rozłożenie na raty, wstrzymanie spłaty rat, zmniejszenie wysokości rat. 15 Rozdział I. Zagadnienia ogólne o postępowaniu... rażają na nie zgodę przynajmniej kwalifikowaną częścią głosów. W postępo- waniu oddłużeniowym dochodzi natomiast do zwolnienia z długu, pomimo wyraźnego sprzeciwu wierzycieli. Reasumując powyższe rozważania, stwierdzić należy, iż postępowanie od- dłużeniowe to aksjologicznie niezależne postępowanie, które musi przewidy- wać gwarancję dostępu wierzycieli do sądu, gdyż dłużnik będący osobą fi- zyczną, korzystając ze swojego roszczenia procesowego, pozbawia wierzycieli ich praw własnościowych, w całości i wbrew ich wyraźnej woli. § 2. Założenia i cele postępowania oddłużeniowego osób fizycznych Problematyka oddłużenia budzi kontrowersje nie tylko terminologiczne i systemowe, ale zmusza również do refleksji, jakie konkretne cele uzasad- niają zwolnienie dłużnika z obowiązku spłaty swoich zobowiązań. W doktry- nie A. Hrycaj trafnie wskazała, iż cel określonej regulacji prawnej, to efekt jaki chciał osiągnąć ustawodawca w systemie stosunków społecznych poprzez zre- alizowanie konkretnych założeń politycznych, społecznych i gospodarczych71. Postępowania oddłużeniowe, pomimo braku jednolitych światowych standar- dów, przeznaczone są generalnie dla uczciwych dłużników, którym z różnych względów w życiu się nie udało i popadli w nadmierne zadłużenie. Powyższe zastrzeżenie etyczne, wydaje się, że jest powszechnie akceptowane przez pra- wodawców. Pomimo różnic w dostępie do instytucji oddłużenia, nawet najbar- dziej liberalny w swych założeniach, system amerykański, wykluczył oddłuże- nie osób nieuczciwych72. Uzasadnieniem tej sytuacji są względy moralne, gdyż przeciwne rozwiązanie, prowadziłoby do nadużycia prawa i zaprzeczałoby ce- lom jakie legły u podstaw tej instytucji. Pojęcie „nieuczciwego” dłużnika jest każdorazowo definiowane w wewnętrznym porządku prawnym, np. poprzez wymienienie katalogu czynności wykluczających wszczęcie postępowania lub poprzez pojęcie dobrej wiary73. 71 A. Hrycaj, w: Prawo restrukturyzacyjne i upadłościowe, s. 21–22. 72 A. Roter, Analiza doświadczeń międzynarodowych, w: Niewypłacalność, nadmierne zadłu- żenie i etyka zobowiązań finansowych osób fizycznych. Przegląd doświadczeń międzynarodowych i analiza polskich badań – rekomendacje dla Polski w zakresie uregulowań prawnych, Gdańsk– Warszawa 2007, s. 22. 73 Zob. szerzej Rozdział V § 1 pkt II.2 niniejszej publikacji. 16 § 2. Założenia i cele postępowania oddłużeniowego... W anglojęzycznej literaturze przedmiotu, M.D. Sousa wyróżnił 5 głównych założeń ustawodawczych leżących u podstaw wprowadzenia przez prawodaw- ców instytucji oddłużenia74: 1) 2) 3) 4) 5) teoria współpracy z dłużnikiem: opiera się na założeniu, że oddłużenie jest nagrodą dla dłużnika za współpracę z wierzycielami i rzetelne wyja- wienie swojego majątku w celu jego likwidacji i spłaty długów75; teoria kontroli impulsów i heurystyk: wychodzi z założenia, że ludzie nie są w stanie kontrolować swojej konsumpcji, a podejmując decyzje finansowe przeszacowują swoje dochody, nie doceniając ryzyka i zagro- żeń, z tego też względu oddłużenie jest konieczne76; teoria humanitaryzmu: zakłada, że umorzenie długów i demonstracja miłosierdzia wobec nadmiernie zadłużonych dłużników są wystarczają- cym uzasadnieniem dla oddłużenia. Teoria ta odwołuje się do moralno- ści w prawie naturalnym77; teoria rynkowa: wskazuje, że oddłużenie pozwala dłużnikowi na nowo uczestniczyć w otwartym rynku kredytowym i tym samym pozytywnie oddziałuje na gospodarkę krajową78; teoria utylitaryzmu: zakłada, że niewypłacalny dłużnik bez dalszych per- spektyw staje się bezproduktywny, leniwy i musi korzystać z pomocy socjalnej, a zatem oddłużenie pozwala mu być w dalszym ciągu efek- tywnym członkiem społeczeństwa (poprzez zachętę do działania, przed- siębiorczości) a ponadto służy dobru rodzinnemu oraz zdrowiu fizycz- nemu i psychicznemu dłużnika79. 74 M. D. Sousa, The Principle of Consumer Utility: A Contemporary Theory of the Bankruptcy Discharge, 58 University of Kansas Law Review 2010, Nr 101, s. 584. 75 M.D. Sousa podkreśla, że teoria ta była przede wszystkim stosowana w pierwszych ustawach upadłościowych. Historycznie bowiem celem oddłużenia również osób fizycznych było maksy- malne zaspokojenie wierzycieli, a nie rehabilitacja uciskanych dłużników (ibidem). 76 Ibidem, s. 585–587. 77 Ibidem, s. 587–589. Autor przytacza pogląd prof. Flinta, który twierdzi, że prawo upadło- ściowe w USA ewoluowało od odwetu i kary za szkody popełnione wierzycielom, do współczucia i troski o mniej zaradnych członków społeczeństwa (ibidem, s. 588). 78 Ibidem, s. 589–591. 79 Ibidem, s. 591–602. 17 Rozdział I. Zagadnienia ogólne o postępowaniu... W doktrynie, z uwagi na politykę społecznego wpływu instytucji oddłuże- nia na gospodarkę wskazuje się na 5 podstawowych celów postępowania od- dłużeniowego80: 1) 2) idea nowego startu (fresh start): związana jest z anglosaską liberalną po- lityką upadłościową (wywodzi się z amerykańskiego podejścia do upa- dłości gospodarczej – business bankruptcy law), bazuje na teorii ekono- micznej i utylitarnej, jak najszybszego powrotu niewypłacalnego dłuż- nika do życia ekonomicznego. Postępowanie oddłużeniowe w ramach fresh start jest szybkie i automatyczne81; idea zasłużonego startu (earned start): związana jest z europejskim po- dejściem do oddłużenia, które przysługuje po sporządzeniu i wypeł- nieniu planu spłat. Postępowanie oddłużeniowe w ramach earned start oznacza ograniczony formalnie dostęp dla uczciwych, ale niefortunnych dłużników. Postępowanie jest długotrwałe z uwagi na generalnie obo- wiązkowy plan spłat mający spełniać funkcję raczej edukacyjną i spra- wiedliwościową niż prowadzić do ekonomicznego zaspokojenia wierzy- cieli82; 3) edukacja: wychodzi z założenia, że kłopoty finansowe dłużnika wynikają z jego złych nawyków. Postępowanie oddłużeniowe ma służyć ich zmia- nie i edukacji dłużnika, w szczególności poprzez plan spłat, ale dłużnik może również skorzystać ze specjalistycznego systemu doradztwa83; rehabilitacja: zakłada, że oddłużenie (częściowe lub całkowite) pozwoli dłużnikowi odzyskać kontrolę nad jego finansami i umożliwi mu po- nowne korzystanie z rynku finansowego bez dyskryminacji z uwagi na jego wcześniejszą upadłość84; 4) 80 U. Reifner, J. Kiesiläinen, N. Huls, H. Springeneer, Consumer Overindebtedness and Con- sumer Law in the European Union – Contract Reference No. B5-1000/02/000353 – Final Re- port to the Commission of the European Communities, Health and Consumer Protection Direc- torate-General, 2003, s. 165–169, http://www.knl.lv/raksti_data/1147/parskats_ES_2003.pdf (do- stęp: 2.10.2018 r.); N. Huls, U. Reifner, J. Niemi-Kiesiläinen, H. Springeneer, Overindebtedness in European Consumer Law. Principles from 15 European States, Norderstedt 2010, s. 256–262. 81 U. Reifner, J. Kiesiläinen, N. Huls, H. Springeneer, Consumer Overindebtedness and Consu- mer Law, s. 165–166; A. Roter, Analiza doświadczeń, s. 22. 82 Ibidem, s. 25–26; U. Reifner, J. Kiesiläinen, N. Huls, H. Springeneer, Consumer Overindeb- tedness and Consumer Law, s. 166–167. 83 Ibidem, s. 167–168. 84 Ibidem, s. 169. 18 § 2. Założenia i cele postępowania oddłużeniowego... 5) karanie: co do zasady, jest przeciwieństwem systemu oddłużania; w praktyce oznacza, że dłużnik może mieć problemy np. z uzyskaniem kredytu lub otrzymać zakaz prowadzenia działalności gospodarczej85. Praktyczne funkcjonowanie postępowań oddłużeniowych w wielu ustawo- dawstwach, pozwoliło w literaturze na wyróżnienie pewnych kryteriów ry- zyka wprowadzonych rozwiązań ustawodawczych, które zostały sklasyfiko- wane w doktrynie przez M.D. Sousa86 jako: 1) hazard moralny: im większa liberalizacja przepisów oddłużeniowych, tym większa pokusa dla dłużników do podejmowania ryzykownych de- cyzji finansowych, mają bowiem świadomość, że i tak ich długi zostaną umorzone87; 2) moralny obowiązek spełnienia świadczenia: funkcjonowanie postępo- wań oddłużeniowych osłabia historycznie ukształtowany etyczny nakaz honorowego wykonania zobowiązania88; 3) przeniesienie kosztów i alokacja ryzyka: oddłużenie osób fizycznych bę- dących dłużnikami instytucji finansowych (np. banku) powoduje, że straty jakie ponosi wierzyciel przerzuca na pozostałych klientów tego banku, podnosząc oprocentowanie lub inne koszty administracyjne pro- wadzenia rachunków, a jeżeli straty będą bardzo duże, dostępność do kredytów może zostać ograniczona. Tym samym koszty i ryzyko straty w przypadku upadłości zostają przeniesione na pozostałych „wypłacal- nych” dłużników89. 85 Ibidem. 86 M.D. Sousa, The Principle of Consumer Utility, s. 608–613. 87 Ibidem, s. 609. Ponadto M.D. Sousa wskazuje na cztery obserwacje, które zmniejszają moż- liwość wystąpienia hazardu moralnego: 1) brak powszechnej wiedzy prawniczej o przebiegu po- stępowania oddłużeniowego; 2) statystycznie mały jest procent „nieuczciwych” dłużników; a ci „uczciwi” dzięki oddłużeniu mogą duzo więcej skorzystać; 3) koszty społeczne zatem globalnie są i tak dużo niższe niż gdyby nie było instytucji oddłużania; 4) oddłużenie związane jest ze stygma- tyzacją społeczeństwa i nawet jeżeli ona maleje, to i tak nadal istnieje, zniechęcając do oddłużenia (ibidem). 88 Ibidem, s. 610. Zwraca również uwagę na aktualnie malejące znaczenie zasady pacta sunt servanda i liczne od niej wyjątki w prawie prywatnym. Ponadto moralna odpowiedzialność za za- warte zobowiązanie dotyczy obu stron umowy. Z uwagi zatem na znaczną dysproporcję sił na rynku, również wierzyciel powinien być odpowiedzialny za nieroztropne pożyczanie pieniędzy, a nawet wykorzystanie trudnej sytuacji dłużnika (ibidem, s. 609–610). 89 Ibidem, s. 610–612. Zagrożenia wynikające z „podziału kosztów i przeniesienia ryzyka” i tak są niższe dla społeczeństwa w porównaniu z wydatkami konsumentów, którzy w wyniku oddłuże- nia mogą nadal konsumować i stymulować gospodarkę narodową do wzrostu. Biorąc dodatkowo 19
Pobierz darmowy fragment (pdf)

Gdzie kupić całą publikację:

Zagadnienia europeizacji postępowania oddłużeniowego osób fizycznych
Autor:

Opinie na temat publikacji:


Inne popularne pozycje z tej kategorii:


Czytaj również:


Prowadzisz stronę lub blog? Wstaw link do fragmentu tej książki i współpracuj z Cyfroteką: