Cyfroteka.pl

klikaj i czytaj online

Cyfro
Czytomierz
00560 009525 7510734 na godz. na dobę w sumie
Zagadnienia prawa konstytucyjnego. Polskie i zagraniczne rozwiązania ustrojowe. Księga jubileuszowa dedykowana Profesorowi Dariuszowi Góreckiemu w siedemdziesiątą rocznicę urodzin - ebook/pdf
Zagadnienia prawa konstytucyjnego. Polskie i zagraniczne rozwiązania ustrojowe. Księga jubileuszowa dedykowana Profesorowi Dariuszowi Góreckiemu w siedemdziesiątą rocznicę urodzin - ebook/pdf
Autor: , , Liczba stron: 530
Wydawca: Wydawnictwo Uniwersytetu Łódzkiego Język publikacji: polski
ISBN: 978-83-7969-962-9 Data wydania:
Lektor:
Kategoria: ebooki >> prawo i podatki
Porównaj ceny (książka, ebook, audiobook).

Publikacja powstała z okazji siedemdziesiątej rocznicy urodzin prof. zw. dra hab. Dariusza Góreckiego, wieloletniego kierownika Katedry Prawa Konstytucyjnego na Wydziale Prawa i Administracji Uniwersytetu Łódzkiego. Przedmiotem badań podjętych przez autorów są zagadnienia związane z historią prawa konstytucyjnego, analizą aktualnych polskich kwestii ustrojowych oraz problematyką konstytucyjnoprawną innych państw.

Znajdź podobne książki

Darmowy fragment publikacji:

Krzysztof Skotnicki, Konrad Składowski, Anna Michalak – Uniwersytet Łódzki Wydział Prawa i Administracji, Katedra Prawa Konstytucyjnego 90-232 Łódź, ul. Kopcińskiego 8/12 RECENZENT Agnieszka Bień-Kacała REDAKTOR INICJUJĄCY Monika Borowczyk OPRACOWANIE REDAKCYJNE Ewa Siwińska REDAKCJA TECHNICZNA Leonora Wojciechowska SKŁAD I ŁAMANIE AGENT PR PROJEKT OKŁADKI Katarzyna Turkowska © Copyright by Authors, Łódź 2016 © Copyright for this edition by Uniwersytet Łódzki, Łódź 2016 Wydane przez Wydawnictwo Uniwersytetu Łódzkiego Wydanie I. W.07157.15.0.K Ark. wyd. 32,5; ark. druk. 33,0 ISBN 978-83-7969-841-7 e-ISBN 978-83-7969-962-9 Wydawnictwo Uniwersytetu Łódzkiego 90-131 Łódź, ul. Lindleya 8 www.wydawnictwo.uni.lodz.pl e-mail: ksiegarnia@uni.lodz.pl tel. (42) 665 58 63 Spis treści De Iubilato ................................................................................................................................... 7 Andrzej Bałaban, Ustawa o Radzie Dialogu Społecznego a Konstytucja RP .......................... 11 BogusławBanaszak, Grzegorz Kulka, Obrona oficerskiego honoru czy zwykłe zabójstwo? Kontrowersje i dyskusja wokół wybranych orzeczeń wojskowego sądownictwa w II Rzeczypospolitej (do 1926 r.) ....................................................................................... 19 Witold Brodziński, O transformacji ustrojowej na Węgrzech po roku 1989 (wprowadzenie do podsumowania) .............................................................................................................. 33 Anna Chmielarz-Grochal, Udział Prezydenta Republiki Francuskiej w procedurze powoły - wania członków Rady Konstytucyjnej ................................................................................ 41 Ryszard Chruściak, Wniosek Prezydenta RP do Trybunału Konstytucyjnego w trybie kon- troli prewencyjnej – z prac nad art. 122 Konstytucji RP ................................................... 51 Jerzy Ciapała, Udział Prezydenta Rzeczypospolitej Polskiej w postępowaniu sądowym w kontekście problemu jego odpowiedzialności ................................................................... 67 Michał Domagała, Kilka uwag na temat odpowiedzialności członków parlamentu przed Trybunałem Stanu .............................................................................................................. 85 Aldona Domańska, Zakres działania Rzecznika Praw Obywatelskich .................................... 93 Krzysztof Eckhardt, Skuteczność i ostrożność. Jeszcze o trybie wprowadzania stanu nadzwyczajnego .................................................................................................................. 107 Olgierd Górecki, Wolność człowieka – doktrynalna analiza pojęcia normatywnego zawar - tego w Konstytucji Rzeczypospolitej Polskiej z 2 kwietnia 1997 r. .................................... 117 Sabina Grabowska, Litewskie regulacje odpowiedzialności konstytucyjnego głowy państwa ......................................................................................................................... 141 Radosław Grabowski, Zasady zmiany Konstytucji Republiki Litewskiej w świetle dostęp- nych klasyfikacji .................................................................................................................. 153 Krzysztof Grajewski, Prezydencka kompetencja do powoływania członka Krajowej Rady Sądownictwa – prerogatywa czy uprawnienie zwykłe? ..................................................... 167 Mirosław Granat, Lustracja a wiarygodność sędziego. O wykładni pojęcia „odpowiedzial - ność karna” z art. 181 Konstytucji RP ............................................................................... 181 Marian Grzybowski, Pozycja ustrojowa Prezydenta Republiki Litewskiej ............................. 189 Jerzy Jaskiernia, Prawo do wystąpienia do Rzecznika Praw Obywatelskich jako formalna gwarancja bezpośrednia ochrony praw i wolności jednostki ............................................... 213 Ryszard Paweł Krawczyk, Absolutorium komunalne – czym być powinno i czym nie jest ...................................................................................................................................... 225 Grzegorz Kryszeń, Państwo rzetelne i sprawne jako idea konstytucyjnego ustroju Rzecz y- pospolitej Polskiej ............................................................................................................... 255 Andrzej Kulig, Uwagi o kształtowaniu ustawodawstwa w Konstytucji kwietniowej .............. 271 Anna Michalak, Konstytucyjność ryczałtowego opodatkowania osób duchownych – przy - czynek do dyskusji .............................................................................................................. 281 Piotr Mikuli, Skargi dotyczące działalności sądów: kilka uwag o polskich rozwiązaniach na tle porównawczym ......................................................................................................... 299 Anna Młynarska-Sobaczewska, Stan prawny i praktyka „polityki powrotów” Polaków pozostałych na Wschodzie ................................................................................................... 311 Anna Rakowska-Trela, Aspekty prawne kampanii wyborczej do Sejmu i Senatu w 2015 r. ...... 331 Paweł Sarnecki, Dekrety Konstytucji kwietniowej .................................................................... 349 Viktoriya Serzhanova, Naczelne zasady ustroju politycznego w Konstytucji Republiki Finlandii .............................................................................................................................. 363 Konrad Składowski, Prawo Prezydenta do wydawania rozporządzeń z mocą ustawy w Konstytucji Republiki Chorwacji .................................................................................... 379 Krzysztof Skotnicki, Kontrasygnata w państwach Grupy Wyszehradzkiej ............................ 389 Jarosław Sułkowski, Konstytucyjna opieka nad weteranami walk o niepodległość ................. 401 Bogumił Szmulik, Andrzej Pogłódek, Sąd Konstytucyjny Republiki Uzbekistanu .............. 411 Andrzej Szmyt, Jeszcze o niepołączalności mandatu ................................................................ 427 Piotr Uziębło, Zarządzenie referendum ogólnokrajowego przez Prezydenta RP (wybrane zagadnienia) ........................................................................................................................ 439 Jan Wawrzyniak, Prezydentura w Polsce (uwagi ogólne) ........................................................ 451 Katarzyna Witkowska-Chrzczonowicz, Kilka uwag o statusie prawnym i praktyce funkcjo- nowania Przewodniczącego Rady Europejskiej .................................................................. 461 Zbigniew Witkowski, Michał Szewczyk, Stosunki cywilno-wojskowe pod rządem ustawy konstytucyjnej z 23 kwietnia 1935 r. ................................................................................. 475 Krzysztof Wojtyczek, Kompetencje państwa w stosunkach międzynarodowych ..................... 495 Halina Zięba-Załucka, Prawo do swobody wypowiedzi w prawie międzynarodowym i prawie polskim (na tle sporów o interes publiczny/demokratyzację polityki) ................................ 507 6 Spis treści De Iubilato 7 Dariusz Górecki urodził się 21 stycznia 1946 r. w Poznaniu w rodzinie Zygmunta Góreckiego i Wandy z domu Gintowt. W roku 1969 ukończył studia prawnicze na Wydziale Prawa Uniwersytetu Łódzkiego. Jeszcze w czasie studiów związał się z Katedrą Prawa Państwowego (Konstytu- cyjnego), pisząc pracę magisterską pod kierunkiem profesora Zygmunta Izdebskiego zatytułowaną Pierwsza władza suwerenna w odrodzonej Polsce. Na Uniwersytecie Łódzkim pracę rozpoczął w 1971 r. W 1979 r. obronił rozprawę doktorską napisaną pod kierunkiem profesora Tadeusza Szym- czaka pt. Kształtowanie się państwowości polskiej w latach pierwszej wojny światowej. Równocześnie z pracą naukową na uczelni Dariusz Górecki od- był aplikację sędziowską zakończoną egzaminem w 1974 r., a w 1976 r. zdał także egzamin radcowski. W 1992 r. uzyskał stopień doktora habili- towanego na podstawie pracy zatytułowanej Pozycja ustrojowo-prawna Pre- zydenta Rzeczypospolitej Polskiej i rządu w ustawie konstytucyjnej z 23 kwiet- nia 1935 roku. W 2006 r. Dariusz Górecki został profesorem zwyczajnym. Od 2002 r. kieruje Katedrą Prawa Konstytucyjnego, podobnie jak w latach 1996–1999, oraz Zakładem Polskiego Prawa Konstytucyjnego na Wydziale Prawa i Administracji Uniwersytetu Łódzkiego. Dorobek naukowy Profesora Dariusza Góreckiego to około 200 po- zycji. Jego zainteresowania naukowe skupiają się na kilku obszarach ba- dawczych. Pierwszy obejmuje zagadnienia ustrojowe z zakresu historii polskiego prawa konstytucyjnego, a w szczególności okresu II Rzeczypo- spolitej. Temu kierunkowi badawczemu pozostaje wierny od początków swej pracy naukowej, stając się uznanym znawcą tej problematyki. Do najważniejszych jego prac dotyczących tych zagadnień należą: Powstanie władz naczelnych w odradzającej się Polsce (1914–1918), Łódź 1983; Pozycja ustrojowo-prawna Prezydenta Rzeczypospolitej i rządu w ustawie konstytucyjnej z 23 kwietnia 1935 roku, Łódź 1992, drugie wydanie Łódź 1995; Kształtowa- nie się państwowości polskiej na Wileńszczyźnie po pierwszej wojnie światowej, De Iubilato „Teki Historyczne Cahiers d’historire – Historical Papers”, t. XXIII, Lon- dyn 1999; Polskie naczelne władze na uchodźctwie w latach 1939–1990, War- szawa 2002. W tym nurcie badań mieszczą się ponadto liczne artykuły oraz cztery wydane w latach 80. i 90. XX w. wybory źródeł. Warto pod- kreślić, że Dariusz Górecki swoje badania nad ustrojem II Rzeczypospoli- tej rozpoczął jeszcze w latach 70., kiedy podejmowanie analizy naukowej tego okresu nie było łatwe ze względu na ograniczenia polityczne. Mimo tych warunków, niesprzyjających obiektywnej refleksji naukowej, pisał swe prace niezależnie od oficjalnych zapatrywań na ten okres historycz- ny, co zostało dostrzeżone i docenione przez środowisko naukowe. Oto fragment z recenzji habilitacyjnej Dariusza Góreckiego napisanej przez profesora Michała Pietrzaka: „pozwoliła mu uniknąć presji politycznej i pisania prac pod dyktando władzy komunistycznej”. Profesor Tadeusz Szymczak w swej opinii o dorobku naukowym i osiągnięciach dydaktycz- nych Dariusza Góreckiego napisał, że „mimo rozpoczęcia badań w latach siedemdziesiątych prezentował w nich obiektywizm historyczny, wolny od presji politycznej”. Drugi obszar zainteresowań badawczych profesora Dariusza Górec- kiego obejmuje zagadnienia współczesnego polskiego prawa konstytu- cyjnego. Wśród najważniejszych prac dotyczących tej materii można wy- mienić: Ewolucja przepisów dotyczących trybu wyboru prezydenta w polskim prawie konstytucyjnym („Przegląd Sejmowy” 1996); Wpływ polskich trady- cji ustrojowych na współczesne rozwiązania konstytucyjne, [w:] M. Domagała (red.), Konstytucyjne systemy rządów, Warszawa 1997; O przydatności insty- tucji dekretu z mocą ustawy w polskim prawie konstytucyjnym, [w:] A. Pułło (red.), Zagadnienia współczesnego prawa konstytucyjnego, Gdańsk 1993. Pro- fesor jest ponadto współautorem kilku podręczników akademickich oraz redaktorem i współautorem kolejnych dziewięciu podręczników prawa konstytucyjnego. Trzeci obszar badawczy dotyczy prawa konstytucyjnego porównaw- czego, w szczególności ustroju Litwy. Do najważniejszych prac w tym za- kresie należą: analiza relacji między władzą ustawodawczą a wykonawczą w Republice Litewskiej dokonana w monografii: Wzajemne stosunki między władzą ustawodawczą a wykonawczą (Białoruś, Czechy, Litwa, Rumunia, Słowa- cja, Węgry), Łódź 1996; Sąd konstytucyjny na Litwie, [w:] J. Trzciński (red.), Sądy konstytucyjne w Europie, Warszawa 2000; Aktualne problemy polskiego i litewskiego prawa konstytucyjnego, Łódź 2015. W ostatniej dekadzie Dariusz Górecki podjął badania dotyczące praw mniejszości narodowych, w szczególności praw mniejszości polskich w państwach leżących na wschód od Polski. Efektem tego było powsta- nie dwóch monografii naukowych pod Jego redakcją, podejmujących te kwestie: Sytuacja ludności polskiej na wschodzie w świetle obowiązującego pra- 8 De Iubilato wa i praktyki, Toruń 2009; Dziedzictwo pogranicza. Realizacja praw mniejszości polskiej na Litwie, Białorusi, Ukrainie i w Czechach oraz mniejszości białoruskiej, litewskiej, ukraińskiej i czeskiej w Polsce, Łódź 2013. Publikacje Profesora ukazywały się także poza granicami kraju – w: Czechach, Litwie, Słowacji, Ukrainie, Wielkiej Brytanii i Włoszech. Dariusz Górecki łączył swą pracę naukową z praktyką ustrojową. Brał udział w pracach nad nową konstytucją. Na zamówienie Komisji Konsty- tucyjnej Senatu oraz Komisji Konstytucyjnej Zgromadzenia Narodowego opracowywał opinie i projekty rozwiązań legislacyjnych. Przygotowywał także ekspertyzy na zamówienie Biura Studiów i Analiz Kancelarii Senatu oraz Prezesa Rządowego Centrum Studiów Strategicznych. Profesor był odpowiedzialny także za opiniowanie programów badawczych z ramie- nia Grant Agency of the Czech Republic w stosunku do zespołów badaw- czych Uniwersytetu Karola w Pradze. Profesor Dariusz Górecki działa aktywnie w polskich środowiskach naukowych. Jest członkiem Polskiego Towarzystwa Prawa Konstytucyj- nego, Łódzkiego Towarzystwa Naukowego oraz Towarzystwa Nauko- wego Katolickiego Uniwersytetu Lubelskiego. Zasiadał w Senacie UŁ (1993–1996) oraz był członkiem kilku komisji uczelnianych. Znany jest również ze swojej aktywności społecznej. Przez trzy kadencje był radnym w Radzie Miejskiej w Łodzi, jedną kadencję zasiadał w Senacie RP. Był członkiem senackiej Komisji Emigracji i Łączności z Polakami za Granicą oraz Komisji Regulaminowej i Spraw Senatorskich. Był przewodniczącym polsko-litewskiej grupy parlamentarnej, członkiem zespołu senackiego do spraw Białorusi, a także członkiem Zgromadzenia poleskiego Sejmu Rze- czypospolitej Polskiej i Sejmu Republiki Litewskiej. Jako senator współ- pracował również z fundacją Semper Polonia, będąc członkiem jej komisji stypendialnej. Od 1980 r. jest członkiem NSZZ „Solidarność”. Był także wieloletnim wiceprezesem i aktywnym członkiem komitetu budowy po- mnika marszałka Józefa Piłsudskiego w Łodzi, członkiem Rady Krajowej Stowarzyszenia „Wspólnota Polska” oraz członkiem Stowarzyszenia Mi- łośników Wilna i Ziemi Wileńskiej. Rodzina profesora Dariusza Góreckiego wywodzi się Wileńszczyzny. Troska o los rodaków na Wschodzie sprawiła, że wciąż intensywnie działa On na rzecz pomocy tamtejszym Polakom. Prowadził rozmaite akcje do- broczynne na rzecz mniejszości polskiej na Białorusi, w szczególności ak- cję organizacji pomocy świątecznej dla tamtejszych dzieci. Był także fun- datorem tablic upamiętniających polskie historyczne ślady na Białorusi. Pamięć o rodzinnych korzeniach sprawia, że Profesor z oddaniem konty- nuuje swoją działalność społeczną na rzecz rodaków z Kresów, angażując się w liczne projekty edukacyjne, naukowe i dobroczynne, które mają na celu utrzymywanie kontaktów Polaków na wschodzie z Ojczyzną. 9 De Iubilato Równolegle ze swą działalnością naukową i społeczną Dariusz Górecki zajmował się dydaktyką. Prowadził wykłady z różnych przedmiotów na kilku kierunkach studiów na Uniwersytecie Łódzkim. Profesor Dariusz Górecki sprawował opiekę nad gronem ponad 100 magistrantów, wypro- mował 8 doktorów, był recenzentem prac doktorskich, rozpraw habilita- cyjnych i recenzji o tytuł profesora i stanowisko profesora zwyczajnego. Dwoje Jego wychowanków otrzymało stopień doktora habilitowanego. Profesor Dariusz Górecki został odznaczony Złotym Krzyżem Zasługi (1993), Złotą Odznaką Uniwersytetu Łódzkiego (1993), medalem W Służ- bie Społeczeństwu i Nauce (2004), medalem Komisji Edukacji Narodowej (2005), Złotym Medalem za Długoletnią Służbę (2014). Redaktorzy 10 Andrzej Bałaban* Ustawa o Radzie Dialogu Społecznego a Konstytucja RP 11 Działania prawodawcze organów państwa polskiego w sferze gospo- darczej obarczone są od lat swoistymi domniemaniami nieporadności, nadprodukcji, nadregulacji biurokratycznej, a niekiedy wręcz złej woli. W tej dziedzinie następuje najczęstsze łamanie zasad poprawnej legislacji stosowanych w orzecznictwie Trybunału Konstytucyjnego, na czele z za- sadą zaufania do państwa i stanowionego przez nie prawa oraz zasadą ochrony praw słusznie nabytych. W swym potężnym analitycznym opra- cowaniu książkowym z 2006 r. pt. Administracyjna regulacja działalności go- spodarczej (wyd. Kolonia Limited, 533 s.) Roman Sowiński mówi o zastra- szającym poziomie ingerencji i bezmiarze działalności reglamentacyjnej w sferze gospodarczej. Po dziesięciu latach kolejnych doświadczeń głębo- kie analizy tego autora nic nie straciły na aktualności. Jedną z plag zsyłanych przez legislatora gospodarczego jest ciągłe się- ganie po „nowe” ustawy zamiast doskonalenia tych, które były ostatnio podstawą relacji gospodarczych i ewentualnie dojrzały do nowelizacji. Obca jest mu rzymska zasada i ponadczasowa mądrość quieta non movere (spokojne – nie ruszać), nawołująca do stabilnej polityki państwa, z do- puszczalnością drobnych korekt, co jest szczególnie doniosłe w sferze po- lityki legislacyjnej. Zarzucono także całkowicie ideę kodyfikacji ustawo- dawstwa, preferując mnożenie ustaw dotyczących dziesiątków aspektów działalności gospodarczej, które nakładając się na siebie, uniemożliwiają jego prostą i jednoznaczną wykładnię, naruszając przy tej okazji konsty- tucyjną (w wersji ustalonej w orzecznictwie TK) zasadę określoności prze- pisów prawa. Powołane tu kryteria i oceny mają konkretne zastosowanie, a mianowicie służą zaskarżaniu niechcianej ustawy do Trybunału Kon- stytucyjnego w drodze kontroli abstrakcyjnej, a po zastosowaniu ustawy także w formie skargi konstytucyjnej i wreszcie, w najszybszym trybie, * Prof. zw. dr hab., Wydział Prawa i Administracji, Uniwersytet Szczeciński. Andrzej Bałaban pytania prawnego sądu do Trybunału, jeśli strony procesowe podnoszą kwestie sprzeczności z konstytucją i dwuznaczności przepisów, a sąd te wątpliwości podziela. Oceniana ustawa jest ewidentnym przykładem fatalnych nawyków legislacyjnych jako próba sukcesu poprzez „ucieczkę do przodu” i „nowe otwarcie” problemów nierozwiązanych, których i tak nie rozwiąże, bo się od nich oddala w kierunku wysoce niejasnej idei „dialogu społecznego”. Tymczasem, to czego brakowało ustawie z dnia 6 lipca 2001 r. o Trójstron- nej Komisji do Spraw Społeczno-Gospodarczych, którą nowa ustawa za- stępuje, to zwiększenie reprezentatywności stron (zwłaszcza po stronie pracodawców) i przyznanie rzeczywistych możliwości wpływu na part- nera rządowego (np. poprzez preferowanie bezpośrednich form umów związków zawodowych z biznesem w imię rozwoju nowych branż i ofe- rowania kolejnych miejsc pracy). Projekt omawianej ustawy, której pełna nazwa to „Ustawa z dnia 24 lipca 2011 r. o Radzie Dialogu Społecznego i innych instytucjach dia- logu społecznego”, przygotowany został w Ministerstwie Pracy i Polityki Społecznej i uzgodniony z członkami Rady Ministrów, Szefem Kancelarii Prezesa Rady Ministrów, Rządowym Centrum Legislacji, Komisją Wspól- ną Rządu i Samorządu Terytorialnego oraz Ministrem Spraw Zagranicz- nych (który uznał, że normowana materia nie jest objęta prawem UE) oraz rozpatrzony i rekomendowany przez Stały Komitet Rady Ministrów. Po przyjęciu przez Rząd skierowany został do Sejmu, gdzie objęty był tzw. pilnym trybem postępowania, który pozwala przyspieszyć prace w Sejmie oraz skraca terminy przyznane Senatowi (14 dni) i Prezydentowi (7 dni) na dokonanie im przypisanych czynności kontrolnych i nadzorczych (Pre- zydent). W przypadku analizowanej ustawy narzucenie przez Rząd trybu pil- nego nasuwa co najmniej dwie poważne wątpliwości. Po pierwsze, pro- jekt poddany temu trybowi nie może wzbudzać wątpliwości prawnych ani merytorycznych. Tymczasem występują tu oba ich rodzaje. W sensie prawnym (pomijając wątek uproszczeń i pośpiechu prac rządowych – zwłaszcza w zakresie konsultacji z podstawowymi grupami adresatów ustawy) rodzi się tu pytanie, czy Autorzy projektu właściwie odczytali wymogi konstytucyjne z jego zakresu. Wątpliwość druga wiąże się z koń- cem kadencji i przydatnością projektowanej ustawy w zakresie polityki społecznej i gospodarczej, która będzie realizowana przez nową koali- cję. Załóżmy dla przykładu, że będzie ona preferowała współpracę we- dług modelu komisji trójstronnej o poszerzonym składzie (zwłaszcza po stronie pracodawców), a związki zawodowe zechcą powrócić do zarzu- conej współpracy w nowym układzie politycznym. Tymczasem komisja trójstronna z niezrozumiałych dla mnie powodów została zlikwidowana 12 Ustawa o Radzie Dialogu Społecznego a Konstytucja RP i zastąpiona przez niejasną formułę „rady dialogu”. Im bardziej „siłowo” przepycha się przez Sejm projekt ustawy, tym większa jest możliwość wy- wołania niezadowolenia społecznego i prawdopodobieństwo jego uchyle- nia przez nowy Sejm. Jest to tym bardziej prawdopodobne, że projektowi nadano sztucznie rolę „sukcesu” legislacyjnego odchodzącego Rządu, co wobec jego braków jest szczególnie irytujące. W drugim akapicie pisma przewodniego do Sekretarza Rady Mini- strów, kierującego projekt ustawy na posiedzenie Rady Ministrów, znala- zło się charakterystyczne stwierdzenie informujące, że „projekt ten został opracowany bez uprzedniego przyjęcia założeń”. Czytelnik projektu ta- kie właśnie odnosi wrażenie. Przede wszystkim nie wyjaśniono, dlaczego upadła idea przyjęta w uchylanej ustawie z dnia 6 lipca 2001 r. o Trójstron- nej Komisji do Spraw Społeczno-Gospodarczych… i dlaczego współpracę na gruncie tej ustawy odrzucili partnerzy związkowi. Powody, dla któ- rych to się stało, zagrażają skuteczności nowej ustawy, która, powiedzmy szczerze, jest „przypudrowaną” wersją poprzedniej, wzbogaconą głównie o swoiste pustosłowie „dialogu społecznego”, z przywołaniem źle inter- pretowanych przepisów Konstytucji RP. Niewątpliwą słabością poprzedniej ustawy o komisji trójstronnej była stosunkowo niska skuteczność środków prawnych pozostających w jej dyspozycji. Jako płaszczyzna do mało konstruktywnych rozmów okazała się niewystarczająca dla obu, jak sądzę, grup przedstawicieli społecznych, czyli pracodawców i związkowców. Dlatego też nowa ustawa próbuje roz- wijać ten właśnie wątek regulacji w postaci: wyrażania przez Radę opinii o projektach ustaw i prawa do przygotowania założeń projektów ustaw i projektów aktów prawnych (nie określono wszakże jakich – typu unijne- go, ustawowego, rozporządzeniowego, zarządzeniowego, budżetowego, strategicznego, a może bieżącego planowania etc.?) – por. art. 2 pkt 2 oraz 7 ust. 1. Przewidziano też prawo występowania ze „wspólnymi” wnio- skami o wydanie i zmianę ustawy do właściwego ministra, co wydaje się uprawnieniem mało znaczącym (art. 13 ust. 1). Nowe jest prawo wystą- pienia do Sądu Najwyższego z wnioskiem o rozstrzygnięcie zagadnienia prawnego, jeżeli w orzecznictwie ujawniły się rozbieżności w wykładni prawa (art. 14). Szereg innych środków, z reguły powtórzonych za ustawą o Trójstronnej Komisji, ma charakter opiniodawczy i jeszcze niższą poten- cjalną skuteczność. Powodem nieskuteczności poprzedniej ustawy stała się też, jak sądzę, ograniczona reprezentatywność, zwłaszcza po stronie organizacji praco- dawców. Trudno zrozumieć, jak mogło w niej zabraknąć krajowych re- prezentantów izb gospodarczych, będących przecież instytucją ustawową (por. ustawa z dnia 30 maja 1989 r. o izbach gospodarczych). Nowa ustawa wprowadza po stronie pracodawców dość konkretne kryteria członkostwa 13 Andrzej Bałaban w Radzie typu „ilościowego”, ale zarazem uzależnia ich zastosowanie od postanowień ustawy z dnia 23 maja 1991 r o organizacjach pracodawców, co jest dziwaczną konstrukcją prawną, jako że uzależnia znaczenie nowej ustawy od celów i losów innej ustawy. Zgodnie z art. 22 projektu w po- siedzeniach Rady, na zaproszenie Przewodniczącego, brać mogą udział przedstawiciele innych wybranych (przez kogo?) i zainteresowanych or- ganizacji i instytucji, zgodnie z ich zakresem działania (chyba zgodnie z zakresem działania Rady Dialogu?). Łatwo sobie wyobrazić nadużywa- nie tego przepisu do rozwadniania i spowalniania prac Rady. Pojawianie się pretendentów do uczestnictwa w pracach Rady i uwzględnianie ich „roszczeń” wiąże się z wadliwą nazwą Rady. Zamiast wyraźnej formuły typu „Rada do Spraw Gospodarczych i Pracowniczych”, rozstrzygającej wątpliwości co do celu jej działania, odwołano się do wieloznacznej for- muły konstytucyjnej „dialogu społecznego”, niewłaściwie w dodatku in- terpretowanej. Sformułowanie o dialogu społecznym użyte we wstępie do konstytucji oraz w art. 20, mimo słownego podobieństwa, ma zupełnie różne znacze- nie normatywne. „Dialog społeczny” ze wstępu do konstytucji to metoda działania „wszystkich, którzy dla dobra Rzeczypospolitej tę konstytucję będą stosowali”. Nie jest to konkretna norma uprawniająco-zobowiązu- jąca, na której można zbudować prawo podmiotowe czy nawet wykazać w sposób wiążący interes prawny, skoro dotyczy wszystkich i w każ- dej sprawie objętej zakresem regulacji konstytucyjnej. Z ośmiu wartości prawno-naturalnych wymienionych w tym fragmencie wstępu (wolność, sprawiedliwość, współdziałanie władz, dialog społeczny, pomocniczość, przyrodzona godność człowieka, jego prawo do wolności, obowiązek so- lidarności z innymi ludźmi) sformułowanie o dialogu społecznym wydaje się mieć stosunkowo najbardziej „wiotką” treść prawną, nie wspartą też odpowiednią doktryną prawną. Zupełnie inaczej odczytać trzeba znaczenie dialogu społecznego, o którym mowa w art. 20. Ten dialog dotyczy nader konkretnego pro- blemu ze sfery działalności gospodarczej, której uczestnicy zdefiniowani zostali w ujęciu wzajemnych relacji w ramach art. 59 Konstytucji. Są to związkowcy z jednej strony, organizacje pracodawców zaś z drugiej. To zestawienie obu podmiotów powtórzone jest w art. 59 trzykrotnie w ust. 1, 2 i 4! Na gruncie sformułowań tego artykułu nie można przyjąć, by istnia- ła jakaś dysproporcja stron formuły dialogu przewidzianej w tym artyku- le i szczególna pozycja prawna jednej ze stron. Trzeba tu przeciwstawić się posttransformacyjnemu entuzjazmowi interpretacyjnemu w zakresie prawnej pozycji związków zawodowych w sferze gospodarczej i na ryn- ku pracy, w imię preferowania udziału i głosu związkowego. Przeciwnie, przypomniałbym tu pogląd Trybunału Konstytucyjnego sformułowany 14 Ustawa o Radzie Dialogu Społecznego a Konstytucja RP w wyroku SK 37/02 (w odniesieniu do znaczenia art. 59 Konstytucji). Try- bunał przyjął w nim bowiem, że „do istoty prawa pracy należy świadcze- nie pracy pod kierownictwem pracodawcy. Prawo do zawierania układów zbiorowych nie wyklucza również jednostronnego normowania pewnych zagadnień przez pracodawcę”. To, co jest dyrektywą interpretacyjną dla Trybunału przy interpretacji prawa, pełni taką rolę tym bardziej we wcze- śniejszej fazie negocjowania projektów rozwiązań prawnych! Z art. 20 wynika specjalna pozycja państwa w sferze gospodarki ryn- kowej. Gospodarka rynkowa, jeśli ma być „społeczna”, zakłada prawo i obowiązek państwa do ingerencji w gospodarkę, jednakże, moim zda- niem, jedynie w warstwie dystrybucji efektów fiskalnych tej działalności, pozyskiwanych przez państwo w ramach narzędzi podatkowych. Przyję- cie, że dopuszczalna jest tu także państwowa ingerencja państwa w sferę rynku, wydaje się przeczyć istocie gospodarki rynkowej i godzi w możli- wy do uzyskania, poprzez uwolnienie mechanizmów rynku, efekt fiskal- ny. Trybunał Konstytucyjny w wyroku K 17/00 przyjął, że sformułowanie art. 20 Konstytucji „od strony normatywnej oznacza zobowiązanie pań- stwa do podejmowania działań łagodzących społeczne skutki działania rynku, ale jednocześnie dokonywanych przy poszanowaniu tych praw” (gospodarki rynkowej). Interpretacja taka wydaje się być jedyną dopusz- czalną w państwie postkomunistycznym, odrzucającym eksperymenty w sferze państwowego sterowania produkcją i rynkiem. Wskazane tu sposoby interpretacji konstytucji mają dla przykładu do- niosłe znaczenie dla faktycznej i prawnej pozycji Krajowej Izby Gospodar- czej i terenowych izb gospodarczych, którym ustawa nie zagwarantowała członkostwa w Radzie. Zawężona formuła Rady Dialogu jest możliwa do zakwestionowania w każdej fazie procesu wchodzenia ustawy w życie w oparciu o przedstawioną interpretację konstytucji. Ocenie zgodności z konstytucją w aspekcie zgodności logicznej i szans procesowych pod- legają oczywiście także szczegółowe rozwiązania proponowanej ustawy np. przy zastosowaniu konstytucyjnej zasady równości i jej naruszania poprzez prawną dyskryminację potencjalnych uczestników dialogu. Te argumenty podnosić można wszakże raczej w fazie interpretowania i za- skarżania ustawy już obowiązującej. W fazie legislacyjnej eksperci i lobby- ści Krajowej Izby wykazywali, że krach idei Komisji Trójstronnej wymaga poszukiwania nowej formuły współpracy trójstronnej w sferze gospodar- ki i zatrudnienia, z neutralną i służebną rolą strony rządowej oraz rozbu- dowaniem reprezentacji biznesu (pracodawców), bo to do nich w istocie odnosi swe postulaty strona związkowa. Nowi partnerzy dialogu społecznego w postaci np. izb gospodar- czych i Krajowej Izby Gospodarczej muszą mieć zapewnione miejsce wśród najważniejszych członków organu typu Rada Dialogu. Fakt, że nie 15 Andrzej Bałaban wynika ono wprost z projektu ustawy i nie znalazło się w przyjętych roz- wiązaniach, jest testem marnej jakości projektu. W takim organie potrzeba „świeżej krwi” w postaci nowych uczestników jest ewidentna i stanowi warunek sukcesu. Poszerzanie formuły uczestnictwa pracodawców po- winno być podstawowym celem zarówno strony rządowej (autora pro- jektu), jak i strony związkowej, jeśli ta chce mieć partnerów do dyskusji i współpracy. Powiedzmy to wprost. Dominującym elementem organu współpracy gospodarczej (a jeśli z jakichś trudnych do zrozumienia po- wodów by jej nie było, organu ds. dialogu społecznego) muszą być pra- codawcy. Strona rządowa ma tu rolę służebną i koordynacyjną. Związki zawodowe zajmują się w tym układzie jedynie dodatkowym, z punktu widzenia gospodarczego, aspektem ochrony praw pracowniczych. Bez zaangażowania podmiotów gospodarczych dwóch pozostałych uczest- ników (związki zawodowe i rząd) nie ma w Radzie czy Komisji nic do roboty. Kwestie, o których mówię, powinny być jasne na etapie wstępnych założeń przygotowywanych ustaw. Jeśli tak się nie działo, trzeba je było wprowadzić na etapie sejmowych prac ustawodawczych w podkomisjach, w formie wniosków mniejszości poselskiej w ramach komisji sejmowych, czy ewentualnie, poprzez żądania wysłuchania publicznego „interesa- riuszy” projektu ustawy. Kampania prasowa w tej sprawie (także na tle ustaleń konferencji nauka-biznes) powinna była skutecznie wspomagać ideę nadania organizacjom polskiej gospodarki właściwej pozycji praw- nej. Warto zauważyć że Prezydent RP (organ, który z natury powinien być wyczulony na kwestie wartości konstytucyjnych, na których czele plasuje się zasada społecznej gospodarki rynkowej i swoboda działalności gospo- darczej) ma, co do ustaw nie rozwiązujących problemów państwa, nader skuteczne narzędzie, jakim jest odmowa podpisania ustawy i przekazanie jej Sejmowi do ponownego rozpatrzenia, z umotywowanym wnioskiem (art. 122 ust. 5 Konstytucji). Szkoda, że z niego nie skorzystał co do tej ustawy (ostatniej, jaką podpisał w swej kadencji), uznając ustawę z jakie- goś powodu za „mądry i dobry kompromis”. Co do fazy projektowania omawianej ustawy trudno się zgodzić z mi- nistrem spraw zagranicznych, który nie dostrzegł związku projektu z pra- wem unijnym. Uznał, że projekt nie narusza norm unijnych, ale to nie zna- czy, że nie pozostaje w relacji do tego prawa. Jest to relacja nader ścisła, bo polegająca na bardzo silnej unijnej presji na skuteczność rozwiązań praw- nych państw członkowskich w sferze efektywności gospodarki. Współ- praca partnerów gospodarczych tego rynku jest warunkiem sine qua non zarówno prawidłowego rozwoju rynku krajowego, jak i unijnego. Unia Europejska jest przede wszystkim organizacją efektywności gospodarczej (i była nią zawsze), a zatem o projektach ustaw porządkujących scenę 16 Ustawa o Radzie Dialogu Społecznego a Konstytucja RP gospodarczą (w sposób gwarantujący skuteczność) nie możemy powie- dzieć w żadnym wypadku, że nie są objęte prawem unijnym. Analiza ar- gumentów unijnych na rzecz konkretnego, krajowego modelu gospodarki czy też konkretnych rozwiązań to oddzielny problem prawny potrzebny w tym momencie do oceny procesu stosowania ustawy, wykazującej ewi- dentne wady koncepcyjne. Przechodząc do oceny prawnej obecnej wersji ustawy o Radzie Dia- logu Społecznego i innych instytucjach dialogu społecznego, nie da się stwierdzić prostej sprzeczności projektu z konstytucją, jako że nie zawiera ona w tej mierze rozwiązań instytucjonalnych naruszanych przez usta- wodawcę. Zachodzi tu wszakże sprzeczność o innej naturze. Projekt usta- wy miesza bowiem (sądzę, że nieświadomie) nader ogólną ideę dialogu społecznego, przywołaną we wstępie do konstytucji z konkretną konsty- tucyjną ideą i zarazem platformą dialogu pracodawców i związkowców w sferze gospodarczej, przewidzianą w art. 20 i 59 Konstytucji. Rezultatem tego nieporozumienia jest likwidacja Trójstronnej Komi- sji do Spraw Społeczno-Gospodarczych, co wydaje się właśnie narusze- niem konkretnej idei konstytucyjnej. Choć była ona realizowana w spo- sób niezadowalający, powinna podlegać korektom ustawowym, ale nie likwidacji! Proponowana koncepcja Rady Dialogu Społecznego jest ciałem o zbyt szerokiej reprezentatywności, by mogła realizować konstytucyjną ideę platformy gospodarczej współpracy związków i pracodawców. Po- woływanie się na różnego rodzaju rady społeczno-gospodarcze istniejące w krajach Unii Europejskiej (zawarte w ocenie skutków regulacji przygo- towanej przez Ministerstwo Pracy i Polityki Społecznej) nie może zastąpić dopracowania projektu krajowych aktów normatywnych i uzyskania ich społecznej akceptacji w fazie przed legislacyjnej. Niejasna formuła repre- zentacji przewidziana w ustawie sprawia też, że, jak sadzę, nie będzie ona satysfakcjonująca dla ruchów społecznych. Dodajmy, że rada typu gospo- darczego musi dysponować zupełnie innymi prawnymi środkami działa- nia niż społeczne forum dialogu. Ponieważ ustawa ma „roztopić” i ograniczyć rolę organizacji gospo- darczych (pracodawców) i jednocześnie związków zawodowych, w za- kresie ich wpływu na politykę społeczno-gospodarczą, obie te grupy mają wspólny interes w proteście przeciw jej obowiązywaniu w obecnym kształcie prawnym. Okres vacatio legis spowoduje prawdopodobnie, że realizacja ustawy zostanie przekazana (jako swoiste „kukułcze jajo”) no- wej koalicji, do której należeć będzie jej weryfikacja, a być może całkowite uchylenie. Ponieważ nowelizacja to tryb najszybszy i najbardziej skuteczny w odróżnieniu od topienia problemu w procedurach Trybunału Konsty- tucyjnego i zdawaniu się na jego chimeryczne rozstrzygnięcia, warto już 17 Andrzej Bałaban teraz gromadzić argumenty prawne i, być może nawet ważniejsze, argu- menty społeczne pod adresem nowego ustawodawcy. Powtórzmy je raz jeszcze. Polsce potrzebne jest forum rozmów i rozstrzygnięć w sprawach gospodarczych, realizujące konstytucyjną ideę z art. 20 i 59. W Polsce dla innych, ogólniejszych celów przydatna być może „rada dialogu społecz- nego” realizująca ogólną ideę dialogu ze wstępu do konstytucji. Jednakże w obu tych ciałach pozycja podmiotów gospodarczych (pracodawców) powinna być nie tylko w pełni zapewniona, ale i dominująca. 18
Pobierz darmowy fragment (pdf)

Gdzie kupić całą publikację:

Zagadnienia prawa konstytucyjnego. Polskie i zagraniczne rozwiązania ustrojowe. Księga jubileuszowa dedykowana Profesorowi Dariuszowi Góreckiemu w siedemdziesiątą rocznicę urodzin
Autor:
, ,

Opinie na temat publikacji:


Inne popularne pozycje z tej kategorii:


Czytaj również:


Prowadzisz stronę lub blog? Wstaw link do fragmentu tej książki i współpracuj z Cyfroteką: