Cyfroteka.pl

klikaj i czytaj online

Cyfro
Czytomierz
00322 007720 14244489 na godz. na dobę w sumie
Zakres zastosowania statutu personalnego spółki - ebook/pdf
Zakres zastosowania statutu personalnego spółki - ebook/pdf
Autor: Liczba stron: 391
Wydawca: C. H. Beck Język publikacji: polski
ISBN: 978-83-8158-124-0 Data wydania:
Lektor:
Kategoria: ebooki >> prawo i podatki
Porównaj ceny (książka, ebook, audiobook).

Monografia poświęcona jest jednemu z najbardziej złożonych zagadnień międzynarodowego prawa spółek. Celem pracy jest kompleksowe i możliwie precyzyjne wytyczenie obszaru zastosowania prawa właściwego dla spółki.

Książka dr. Wowerki wypełnia istniejącą lukę w polskiej doktrynie prawa. Stanowić ona będzie istotny punkt odniesienia w rozwoju polskiej doktryny międzynarodowego prawa spółek. Książka jest napisana na bardzo wysokim poziomie merytorycznym, a co najważniejsze uwzględnia ona najnowsze tendencje obecne w orzecznictwie międzynarodowym, które nie ograniczają się wyłącznie do wyzwań wynikających z członkowstwa w Unii Europejskiej. Nie mam również wątpliwości, że publikacja książki dr. Arkadiusza Wowerki będzie znakomitą odpowiedzią na potrzeby praktyki, która coraz częściej poszukuje odpowiedzi na skomplikowane problemy prawne związane z międzynarodową mobilnością spółek.

dr hab. Maciej Szpunar, prof. UŚ

Znajdź podobne książki Ostatnio czytane w tej kategorii

Darmowy fragment publikacji:

Rozdział 1. Założenia terminologiczne i teoretyczne 1.1. Uwagi wstępne Problematyka prezentowana w niniejszej publikacji dotyczy zakresu zasto- sowania prawa właściwego spółki, a więc w pierwszej kolejności należy zde- finiować pojęcie spółki na płaszczyźnie kolizyjnoprawnej. Określenia pojęcia spółki, tak jak innych pojęć, należy dokonywać w oderwaniu od definicji i ter- minologii przyjmowanej na płaszczyźnie prawa materialnego. Kryterium de- finiującym spółkę na płaszczyźnie kolizyjnoprawnej uznanym za decydujące w niniejszej publikacji jest samodzielna struktura organizacyjna, co pozwala objąć „spółkową” normą kolizyjną wszelkie podmioty inne niż osoby fizyczne niezależnie od ich klasyfikacji na płaszczyźnie prawa materialnego, a jedno- cześnie umożliwia ścisłe odrgraniczenie statutu personalnego spółki od statutu kontraktowego. Ustalenie zakresu zastosowania tak zdefiniowanej spółki powinno być do- konywane na podstawie kwalifikacji rozgraniczającej opartej w niniejszej pracy na metodzie funkcjonalnej. Rozgraniczenie zakresów różnych norm kolizyj- nych powinno być przy tym możliwie jednoznaczne, jako że chodzi o ułatwie- nie stosowania tych norm i zapobieżenie komplikacjom wynikającym z krzy- żowania się ich zakresów. Konsekwencją tego założenia jest niedopuszczalność zbiegu norm kolizyjnych i kwalifikacji wielokrotnej. Kwalifikacja rozgranicza- jąca nie jest jednak równoznaczna z ustaleniem, jakie normy prawa właści- wego powinny znaleźć zastosowanie. Wyznaczenie prawa właściwego należy dokonywać w sposób całościowy z uwzględnieniem wszelkich regulacji mery- torycznych, jakie w danym państwie odnoszą się do ocenianej kwestii prawnej, która ma zostać rozstrzygnięta. Dotyczy to zarówno stosowania norm o cha- rakterze publicznoprawnym, jak i norm prywatnoprawnych z innych dziedzin niż prawo spółek. Określając zakres zastosowania statutu personalnego spółki należy kiero- wać się zasadą jedności statutu personalnego. Zasada ta leży u podstaw krajo- 1 Rozdział 1. Założenia terminologiczne i teoretyczne wego międzynarodowego prawa spółek, w tym polskiego, jak również znajduje oparcie w prawie Unii Europejskiej. Zasada jedności statutu personalnego wy- maga, po pierwsze, obejmowania zakresem statutu personalnego wszystkich wewnętrznych i zewnętrznych stosunków prawnospółkowych od chwili po- wstania do chwili ustania spółki, i po drugie, poddawania tych stosunków jed- nemu prawu właściwemu, co oznacza, że sprzeciwia się rozszczepianiu statutu personalnego. Ponadto sprzeciwia się ona również zbiegowi norm kolizyjnych i związanej z tym zbiegiem kwalifikacji wielokrotnej. Przed analizą poszczególnych przypadków, której wynikiem może być kwalifikacja spółkowa, należy podjąć próbę określenia ogółem granic legis societatis oraz innych konkurujących statutów. Konkretne przypadki, w któ- rych statut personalny spółki konkuruje z innymi statutami są przedstawione w dalszych częściach pracy przy okazji omawiania poszczególnych grup za- gadnień, jakie zostały poddane prawu właściwemu dla spółki. Dla celów kwa- lifikacyjnych zasadne i celowe jest jednak wstępne zidentyfikowanie materii podlegających zakresowi zastosowania statutu personalnego spółki i ogólne określenie płaszczyzn, na styku których będzie dochodzić do konkurencji po- szczególnych statutów. Omówienie konkurencji statutów obejmuje przy tym najważniejsze punkty styczne z różnymi statutami. Taki zabieg dostarcza wska- zówek, które mogą być przydatne przy rozstrzyganiu ewentualnej konkurencji w konkretnym przypadku. 1.1.1. Pojęcie spółki w Prawie prywatnym międzynarodowym 1.1.1.1. Kolizyjne reguły wykładni pojęcia spółki 1.1.1.1.1. Wykładnia funkcjonalna Prawo prywatne międzynarodowe1, tak jak inne dziedziny prawa, podlega wykładni. Wykładnia ta jest dokonywana przy pomocy tych samych metod, które stosuje się w innych dziedzinach prawa. Podstawowym celem prawa prywatnego międzynarodowego jest rozstrzygnięcie kolizji między konkuru- 1 Prawo prywatne międzynarodowe jest tutaj ujmowane oczywiście w znaczeniu wąskim jako obejmujące normy kolizyjne wskazujące prawo właściwe. Możliwe jest też ujmowanie prawa pry- watnego międzynarodowego w znaczeniu szerokim, szerzej zob. M. Pazdan, Pojęcie prawa pry- watnego międzynarodowego, w: M. Pazdan (red.), System Prawa Prywatnego, t. 20A, Prawo pry- watne międzynarodowe, Warszawa 2014, s. 11–12. 2 1.1. Uwagi wstępne jącymi systemami prawnymi w sytuacjach wykazujących związek z więcej niż jednym systemem prawnym i wskazanie jednego z tych systemów jako wła- ściwy2. Ten podstawowy cel sprawia, że wykładnia prawa prywatnego mię- dzynarodowego rządzi się jednak szczególnymi regułami. Wykładnia pojęć zawartych w przepisach kolizyjnych prawa prywatnego międzynarodowego powinna być dokonywana z uwzględnieniem fundamentalnych zasad prawa prywatnego międzynarodowego. Zasady te oparte są na wypracowanej przez Savigny’ego uznawanej za dogmat nowoczesnego prawa prywatnego między- narodowego koncepcji równorzędności porządków prawnych3. Równorzęd- ność porządków prawnych oznacza, że normy kolizyjne powinny mieć cha- rakter zupełny4 oraz być ujmowane w sposób neutralny5. To z oznacza kolei, że prawo właściwe powinno być wyznaczane na podstawie norm kolizyjnych, które są neutralne tudzież obojętne w stosunku do zasad, instytucji, definicji, wartości, ocen i celów prawa materialnego państwa sądu (forum)6. W zastoso- waniu tych zasad nie ma zasadniczo znaczenia z kolizyjnoprawnego punktu widzenia, czy i jakie konkretne cele realizuje prawo materialne państwa fo- rum, np. zapewnienie ochrony interesów określonych podmiotów takich jak wspólnicy mniejszościowi, czy wierzyciele spółki. Jak wspomniano w prawie prywatnym międzynarodowym chodzi przede wszystkim o rozstrzygnięcie ko- lizji między wchodzącymi w grę systemami prawnymi i wyznaczenie w spo- sób przewidywalny i pewny tego prawa, które jest najbardziej odpowiednie czy też „najlepsze” pod względem przestrzennym (terytorialnym) dla danego stosunku. Do tego dochodzi zasada międzynarodowej zgodności/jednolitości rozstrzygnięć, w myśl której do danego stosunku prawnego zastosowanie po- winien mieć zawsze ten sam porządek prawny niezależnie od tego, który sąd państwowy rozstrzyga spór7. W świetle realizującej powyższe zasady méthode savignienne prawo właściwe należy wyznaczać wyłącznie według ustalanej indywidualnie w odniesieniu do konkretnego przypadku z uwzględnieniem wszystkich towarzyszących mu okoliczności „siedziby stosunku prawnego”, 2 Por. M. Pazdan, Pojęcie, s. 12. 3 Por. M.-P. Weller, Anknüpfungsprinzipien im Europäischen Kollisionsrecht: Abschied von der „klassischen” IPR-Dogmatik?, IPRax 2011, Heft 5, s. 430. 4 Zupełność oznacza tutaj, że prawem właściwym nie powinno być wyłącznie prawo własne, ale że należy również uwzględniać jako właściwe prawo obce. 5 Por. M.-P. Weller, Anknüpfungsprinzipien, s. 430. 6 Por. tamże. 7 Por. tamże, s. 431; H.P. Westermann, Das Gesellschaftsrecht in der Methodendiskussion um das Internationale Privatrecht, ZGR 1975, Heft 1, s. 95. 3 Rozdział 1. Założenia terminologiczne i teoretyczne a ewentualnych korekt dokonywać w oparciu o ordre public8. Méthode savi- gnienne znajduje obecnie wyraz w leżącej także u podstaw unijnego prawa pry- watnego międzynarodowego, w szczególności w zakresie zobowiązań umow- nych, zasadzie najściślejszego związku9. Na zasadzie najściślejszego związku opiera się również polski ustawodawca, który w wielu przepisach PrPrywM wprost odwołuje się do kryterium najściślejszego związku10. Podobnie czyni ustawodawca unijny w rozporządzeniu Rzym I11. Podkreślić należy, iż od- zwierciedleniem méthode savignienne są nie tylko stosowne kryteria łączników obiektywnych oparte lub odwołujące się wprost do najściślejszego związku12, ale za takie uznać można również uwzględnienie autonomii woli stron po- przez możliwość dokonania wyboru prawa właściwego13. Zasadę najściślej- szego związku można bezspornie uznać za jedną z fundamentalnych zasad no- woczesnego prawa prywatnego międzynarodowego14. Powyższe zasady wyłączają zasadniczo uwzględnianie przy określaniu po- jęć stosowanych na płaszczyźnie kolizyjnej treści pojęć zdefiniowanych w pra- wie materialnym forum, w szczególności takich jak pojęcie spółki. Wykład- nia pojęć kolizyjnoprawnych powinna być dokonywana z szerszej perspek- tywy uwzględniającej różnorodność porządków krajowych i z funkcjonalnego punktu widzenia. Przyjmowanie za miarodajne dla definiowania zawartych 8 Por. M.-P. Weller, Anknüpfungsprinzipien, s. 431. 9 Por. V. van den Eeckhout, The instrumentalization of private international law, w: J.-S. Bérge, S. Francq, M.G. Santiago (red.), Boundaries of European Private International Law, Bruxelles 2015, s. 404 i n.; D. Trütten, Die Entwicklung des internationalen Privatrechts in der Europäischen Union, Baden-Baden 2015, s. 13 i n.; T. Nehne, Methodik und allgemeine Lehren des europäi- schen Internationalen Privatrechts, Tübingen 2012, s. 23 i n.; M.-P. Weller, Anknüpfungsprinzi- pien, s. 429 i n. 10 Zob. np. art. 10 ust. 1, art. 67 PrPrywM. 11 Rozp. Parlamentu Europejskiego i Rady (WE) Nr 593/2008 z 17.6.2008 r. w sprawie prawa właściwego dla zobowiązań umownych, Dz.Urz. UE L 177, s. 6–16 ze zm. 12 Za pośrednictwem łączników ustanowionych dla umów wymienionych w art. 4 ust. 1 roz- porządzenia Rzym I następuje, w ocenie autora, nie tyle odwołanie się do koncepcji świadczenia charakterystycznego, co przede wszystkim ma miejsce typizacja kryterium ścisłego związku. Ści- sły związek jest tam, gdzie istnieje zobowiązanie do spełnienia świadczenia charakterystycznego. Wyłączyć zastosowanie poszczególnych łączników może klauzula korekcyjna ściślejszego związku w art. 4 ust. 3 i najściślejszego związku w art. 4 ust. 4 tego rozporządzenia. 13 Więcej na temat autonomii woli stron w prawie prywatnym międzynarodowym, w szcze- gólności unijnym, K. Kroll-Ludwigs, Die Rolle der Parteiautonomie im europöischen Privatrecht, Tübingen 2013, s. 7 i n.; M. Czepelak, Autonomia woli w prawie prywatnym międzynarodowym Unii Europejskiej, Warszawa 2015, s. 27 i n. 14 Por. M. Czepelak, Zasada najściślejszego związku jako reguła kierunkowa prawa prywat- nego międzynarodowego, PPPM 2016, t. 18, s. 81 i n. 4 1.1. Uwagi wstępne w normie kolizyjnej pojęć stosowanych w materialnym prawie krajowym, po- wodowałoby dokonywanie oceny sytuacji powiązanych ściślej z obcym syste- mem prawnym przez pryzmat regulacji krajowych, co oznaczałoby w istocie narzucanie obcym systemom prawnym instytucji prawa krajowego, co w oczy- wisty sposób jest sprzeczne z dogmatem równorzędności porządków praw- nych i będącymi jego wyrazem zasadami zupełności i neutralności norm koli- zyjnych. Wyraźnie trzeba podkreślić, iż wynika to także z całkowicie odmien- nych celów norm materialnych i kolizyjnych. Podstawowym celem normy kolizyjnej jest jedynie wyznaczenie prawa właściwego, a nie nadawanie da- nemu pojęciu takiej, czy innej treści materialnej, albowiem ta wynika wyłącz- nie z prawa materialnego wskazanego jako właściwe. Dla pojęcia spółki bez znaczenia jest więc zgodnie z powyższym pojęcie spółki w znaczeniu jakie na- daje mu dane prawo krajowe. Mając ponadto na uwadze, iż pojmowanie spółek w poszczególnych porządkach prawnych może być różne, należy przyjąć ta- kie kryterium wykładni, aby móc ująć zakresem normy kolizyjnej również te obce spółki, nawet jeżeli w swoim charakterze i strukturze są one odmienne od spółek krajowych. Powyższe pozwala na stwierdzenie, iż przy definiowa- niu kolizyjnoprawnego pojęcia spółki należy kierować się regułą szerokiego ujmowania pojęć kolizyjnoprawnych oraz dokonywać wykładni tego pojęcia z funkcjonalnego punktu widzenia. 1.1.1.2. Unijna wykładnia autonomiczna Dla wykładni w omawianym zakresie istotny jest również kontekst unijny. W przypadku pojęć prawa unijnego należy stosować wykładnię autonomiczną. Dotyczy to zarówno prawa wtórnego, jak i pierwotnego. W każdym jednak wy- padku wykładni prawa wtórnego należy dokonywać z uwzględnieniem i zgod- nie z prawem pierwotnym15, aczkolwiek w obecnym stanie prawo pierwotne nie stanowi punktu odniesienia dla interpretacji kolizyjnoprawnego pojęcia spółki i trudno jest odnaleźć jakiekolwiek wskazówki interpretacyjne w tym względzie. Wykładnia autonomiczna oznacza, że interpretacja danych pojęć prawa powinna być dokonywana wyłącznie z punktu widzenia prawa unijnego tu- dzież według lex europea w oparciu o definicje, systematykę danego aktu i wzajemne powiązania między poszczególnymi aktami oraz z poszanowaniem ogólnych zasad prawnych wspólnych porządkom prawnym państw członkow- 15 Por. T. Bayh, Die Bereichsausnahme auf dem Gebiet des Gesellschaftsrechts in Artikel 1 Absatz 2 Buchstabe d) Verordnung Rom II, Hamburg 2014, s. 105. 5 Rozdział 1. Założenia terminologiczne i teoretyczne skich16. Należy mieć przy tym na względzie cele danych aktów prawa unij- nego polegających na zapewnieniu sprawnego i efektywnego funkcjonowa- nia unijnego rynku wewnętrznego17. W ten sposób zapewnia się jednolitość stosowania prawa unijnego i unika rozdrobnienia i podziału jednolitej unij- nej regulacji związanej z ewentualną odmienną interpretacją unijnych po- jęć dokonywaną z punktu widzenia prawa krajowego18. Dotyczy to również bez wyjątku unijnego kolizyjnoprawnego pojęcia spółki. Jako że obecnie brak jest unijnego rozporządzenia ujednolicającego międzynarodowe prawo spółek, i tym samym unijnych przepisów z tego zakresu, które posługiwałyby się ter- minem „spółka”, zasadnicze znaczenie ma wykładnia przepisów krajowego międzynarodowego prawa spółek. Niemniej jednak nie oznacza to, że koli- zyjne prawo unijne ogółem dotknięte jest luką i nie pozwala na ustalenie zna- czenia tego pojęcia. Przeciwnie, wspomniane bowiem wyżej rozporządzenia unijne dotyczące prawa właściwego dla zobowiązań umownych, pozaumow- nych, spraw upadłościowych i spadkowych zawierają w swoich przepisach po- średnio odniesienia do spółek. Chodzi tu zarówno o przepisy posługujące się wprost terminem spółka, jak i przepisy, w których mowa jest o osobach praw- nych. Również na gruncie tych rozporządzeń za decydujące uznać należy zgod- nie z dominującą doktryną kryterium organizacyjne19. Z uwagi na koheren- 16 Por. tamże, s. 93, 105. 17 Por. E. Brödermann, Paradigmenwechsel im Internationalen Privatrecht, NJW 2010, Nr 12, s. 812. 18 Por. T. Bayh, Die Bereichsausnahme, s. 93. 19 Aczkolwiek różnie jest ono ujmowane; mowa jest o „organizacji”, „zorganizowaniu się”, występowaniu na zewnątrz w sposób rozpoznawalny dla osób „trzecich”, „jednostkach nie- mających osobowości prawnej” czy zestawieniu „związków, stowarzyszeń i osób prawnych”. Por. D. Martiny, Rom I-VO, Art. 1, w: J. v. Hein (red.), Münchener Kommentar zum Bürgerlichen Gesetzbuch, Band 20, Internationales Privatrecht I, Europäisches Kollisionsrecht, Einführungs- gesetz zum Bürgerlichen Gesetzbuche (Art. 1–24), München 2015, s. 201, 202; U. Magnus, Inter- nationales Vertragsrecht. Rom I-VO, Art. 1, w: U. Magnus (red.), J. von Staudingers Kommen- tar zum Bürgerlichen Gesetzbuch mit Einführungsgesetz und Nebengesetzen. Einführungsgesetz zum Bürgerlichen Gesetzbuche/IPR, Einleitung zur Rom I-VO; Art. 1–10 Rom I-VO (Interna- tionales Vertragsrecht 1), Berlin 2011, s. 79–81; tenże, Internationales Vertragsrecht. Rom I-VO, Art. 19, w: U. Magnus (red.), J. von Staudingers Kommentar zum Bürgerlichen Gesetzbuch mit Einführungsgesetz und Nebengesetzen. Einführungsgesetz zum Bürgerlichen Gesetzbuche/IPR, Einleitung zur Rom I-VO; Art. 11–29 Rom I-VO; Art. 46bc EGBGB (Internationales Vertrag- srecht 2), Berlin 2011, s. 340–341; S. Leible, Rom I. Art. 1, Art. 12, w: R. Hüßtege, H.-P. Mansel (red.), Rom-Verordnungen, Baden-Baden 2015, s. 57; R. Doehner, Rom I. Art. 19, w: R. Hüßtege, H.- P. Mansel (red.), Rom-Verordnungen, Baden-Baden 2015, s. 264–265; O.L. Knöfel, Rom II. Art. 1, w: R. Hüßtege, H.-P. Mansel (red.), Rom-Verordnungen, Baden-Baden 2015, s. 312; G. Schulze, Rom II. Art. 23, w: R. Hüßtege, H.-P. Mansel (red.), Rom-Verordnungen, Baden-Baden 2015, 6 1.1. Uwagi wstępne cję przepisów unijnego prawa prywatnego międzynarodowego, w szczegól- ności mających charakter ogólny, przyjąć można, iż pojęcie spółki powinno być zbieżne w ramach tych wszystkich rozporządzeń. Mając na uwadze za- sadę racjonalnego ustawodawcy, trudno bowiem sobie wyobrazić, aby usta- wodawca unijny wprowadzając jednolite normy kolizyjne, nawet jeżeli chodzi o różne dziedziny prawa prywatnego, miał zamiar definiować odmiennie po- jęcia ogólne, wspólne dla tych wszystkich dziedzin. Jest to o tyle istotne, że wspomniane regulacje dostarczają w związku z tym istotnych wskazówek in- terpretacyjnych dla wykładni pojęcia spółki zawartego w krajowych przepisach międzynarodowego prawa spółek. 1.1.1.3. Prounijna wykładnia prawa krajowego Dokonując wykładni kolizyjnoprawnego pojęcia spółki należy mieć na względzie zasadę prounijnej wykładni prawa krajowego. Jako że głównym elementem definiującym spółkę w rozumieniu ogółem unijnego kolizyjnego prawa prywatnego międzynarodowego jest samodzielna struktura organiza- cyjna, element ten powinien stanowić również główny punktu odniesienia dla pojęcia spółki na płaszczyźnie krajowego prawa prywatnego międzynarodo- wego. s. 553; A. Juncker, Rom II-VO. Art. 23, w: J. v. Hein (red.), Münchener Kommentar zum Bürger- lichen Gesetzbuch, Band 20, Internationales Privatrecht I, Europäisches Kollisionsrecht, Einfüh- rungsgesetz zum Bürgerlichen Gesetzbuche (Art. 1–24), München 2015, s. 1666–1667; R. Schaub, IPR-Anh 2/Rom II, Art. 23, w: H. Prütting, G. Wegen, G. Weinreich (red.), Bürgerliches Geset- zbuch. Kommentar, Köln 2017, s. 3420; A. Dutta, EuErbVO. Art. 1, w: J. v. Hein (red.), Münchener Kommentar zum Bürgerlichen Gesetzbuch, Band 20, Internationales Privatrecht I, Europäisches Kollisionsrecht, Einführungsgesetz zum Bürgerlichen Gesetzbuche (Art. 1–24), München 2015, s. 1452–1453; D. Looschelders, EuErbVO. Art. 1, Art. 23, w: R. Hüßtege, H.-P. Mansel (red.), Rom- Verordnungen, Baden-Baden 2015, s. 831–832; P. Mankowski, Art. 3, w: P. Mankowski, M.F. Mül- ler, J. Schmidt, EuInsVO 2015. Europäische Insolvenzverordnung 2015, München 2016, s. 89 i n.; Ch.Thole, EuInsVO 2015. Art. 3, w: H.-P. Kirchhof, H. Eidenmüller, R. Stürner (red.), Münchener Kommentar zur Insolvenzordnung, Band 4, EuInsVO 2000, Art. 102 und 102a EGInsO, EuInsVO 2015, Länderberichte, München 2016, s. 409 i n.; por. na gruncie rozporządzenia Rady (WE) Nr 1346/2000 z 29.5.2000 r. w sprawie postępowania upadłościowego 1346/2000, Dz.Urz. L 160, s. 1–18 z 30.6.2000 r.; Ch.Thole, EuInsVO 2000. Art. 3, w: H.-P. Kirchhof, H. Eidenmüller, R. Stür- ner (red.), Münchener Kommentar zur Insolvenzordnung, Band 4, EuInsVO 2000, Art. 102 und 102a EGInsO, EuInsVO 2015, Länderberichte, München 2016, s. 66 i n. 7 Rozdział 1. Założenia terminologiczne i teoretyczne 1.1.2. Brak decydującego znaczenia kryterium osobowości (podmiotowości) prawnej W świetle powyższych rozważań można stwierdzić, że dla stwierdzenia spółki na płaszczyźnie kolizyjnej kryterium osobowości prawnej nie powinno stanowić punktu odniesienia. Kryterium to samo w sobie nie może mieć de- cydującego znaczenia na płaszczyźnie kolizyjnoprawnej już z tego względu, że o posiadaniu osobowości prawnej i jej zakresie rozstrzyga wyłącznie norma materialna prawa właściwego wskazanego przez stosowną normę kolizyjną. Celem normy kolizyjnej jest jedynie wskazanie owego prawa. Posiadanie oso- bowości prawnej podlega ustaleniu dopiero w oparciu o prawo właściwe, do którego stosowna norma kolizyjna prowadzi. Ponadto osobowość prawna jako kryterium kolizyjnoprawne nie sprawdza się w odniesieniu do tych pod- miotów, które nie posiadają osobowości prawnej, aczkolwiek mają zdolność prawną takich, jak podmioty ujmowane w polskiej doktrynie pod katego- rią ułomnych czy też niepełnych osób prawnych, czyli jednostek organiza- cyjnych, o których mowa w art. 331 ustawy z 23.4.1964 r. – Kodeks cywilny (t.j. Dz.U. z 2018 r. poz. 1025 ze zm.). Z kolizyjnoprawnego punktu widze- nia podmioty te tworzą kategorię ujmowaną jako „inne jednostki organiza- cyjne”, o których mowa w rozdziale 3 PrPrywM. Kryterium osobowości praw- nej nie jest użyteczne na płaszczyźnie kolizyjnej także z tego względu, że – jak wspomniano – na płaszczyźnie materialnej samo pojęcie osobowości praw- nej może być różnie ujmowane w poszczególnych systemach prawnych i to w sposób całkowicie odmienny od polskiej dogmatyki. Tytułem przykładu wskazać można francuską spółkę cywilną wyposażoną przez tamtejszego usta- wodawcę w osobowość prawną (przynajmniej w sferze stosunków zewnętrz- nych)20. Niemniej jednak mimo przyznania tej spółce osobowości prawnej wspólnicy spółki nadal ponoszą osobistą i solidarną odpowiedzialność za zo- bowiązania spółki, jak również z mocy ustawy sami prowadzą jej sprawy i re- prezentują spółkę, a zatem ustawodawca francuski nie pozbawia tej spółki cech, które z punktu widzenia polskiej dogmatyki są obce osobom prawnym i charakteryzują wspomniane niepełne czy też ułomne osoby prawne. W kon- sekwencji można stwierdzić, iż ustawodawca francuski jedynie upodmiata- wia spółkę cywilną jako taką w obrocie prywatnoprawnym na nadając jej 20 Zob. szerzej w tym względzie J. Lic, Spółka cywilna. Problematyka podmiotowości prawnej, Warszawa 2013, s. 252 i n.; zob. także tamże, co do podmiotowości spółki cywilnej w innych państwach, s. 129 i n., s. 273 i n. 8 1.1. Uwagi wstępne osobowości prawnej w rozumieniu polskiej dogmatyki. Mając to na wzglę- dzie można przyjąć, iż pojęcie osobowości prawnej może być pojęciem sto- sowanym na oznaczenie wszelkich podmiotów prawa innych niż osoby fi- zyczne bez rozróżniania na osoby prawne w ścisłym tego słowa znaczeniu i inne (ułomne) osoby prawne (jednostki organizacyjne, podmioty prawa), przy czym kryterium odróżniającym od osób fizycznych jest ich struktura or- ganizacyjna. Wskazać należy, iż w innych przypadkach zamiast pojęcia oso- bowości prawnej stosowane jest szersze pojęcie zdolności prawnej, zwłaszcza w doktrynie niemieckiej (niem. Rechtsfähigkeit), gdzie ma to miejsce w odnie- sieniu do wszelkich jednostek organizacyjnych bez rozróżniania samej zdol- ności prawnej w ścisłym tego słowa znaczeniu i zdolności prawnej w ramach osobowości prawnej. Zasadny jest w tym kontekście wniosek, iż we wszyst- kich tych przypadkach chodzi zasadniczo o upodmiotowienie danej jednostki posiadającej samodzielną strukturę organizacyjną bez rozróżniania szczegól- nych cech każdego z tych podmiotów w zakresie osobistej odpowiedzialno- ści wspólników za zobowiązania danej jednostki, czy jej reprezentację przez wspólników bądź organy i prowadzenie jej spraw. Stwierdzenie podmiotowo- ści prawnej jednostek organizacyjnych jest również zasadniczym celem w sy- tuacji, w której jednostka ta wykazuje związek z więcej niż jednym systemem prawnym. Kolizyjnoprawne wyznaczenie prawa właściwego dotyczy przede wszystkim właśnie kwestii podmiotowości prawnej danej jednostki organiza- cyjnej. Na płaszczyźnie kolizyjnoprawnej chodzi bowiem nie tyle o osobowość prawną, co w pierwszej kolejności o podmiotowość prawną danej jednostki21. W pojęciu podmiotowości prawnej mieści się zaś zarówno osobowość prawna, jak i zdolność prawna jednostek organizacyjnych niebędących osobami praw- nymi, wynikające z prawa właściwego. Istotne jest również, iż kryterium osobowości tudzież podmiotowości prawnej nie jest kryterium decydującym dla definicji spółki w rozumieniu pierwotnego prawa unijnego. W doktrynie trafnie zauważa się, iż pojęcie spółki w rozumieniu traktowej swobody przedsiębiorczości obejmuje również niemające zdolności prawnej struktury organizacyjne, z tym jednak zastrze- 21 W piśmiennictwie wskazuje się niekiedy, że kwestia wyznaczenia prawa właściwego dla podmiotowości prawnej spółki stanowi zagadnienie odrębne od innych atrybutów spółki i pod- lega oddzielnej normie kolizyjnej wyznaczającej samodzielny statut podmiotowości prawnej (oso- bowości prawnej, zdolności prawnej); zob. A. Wowerka, „Uznanie” w międzynarodowym prawie spółek w świetle unijnej swobody przedsiębiorczości w: J. Kruczalak-Jankowska (red.), Wpływ eu- ropeizacji prawa na instytucje prawa handlowego, Warszawa 2013, s. 263 i przywołana tam lite- ratura w przyp. 22. 9 Rozdział 1. Założenia terminologiczne i teoretyczne żeniem że w każdym ich celem musi być prowadzenie działalności zarobko- wej22. Mając na uwadze wymóg prounijnej wykładni prawa krajowego, w tym przepisów prawa prywatnego międzynarodowego, przyjąć należy także z tego względu, że podmiotowość prawna nie może być wyłącznym punktem odnie- sienia na płaszczyźnie krajowego międzynarodowego prawa prywatnego. 1.1.3. Samodzielna i rozpoznawalna na zewnątrz struktura organizacyjnej jako kryterium decydujące dla stwierdzenia spółki 1.1.3.1. Kryterium funkcjonalne Przy wyznaczaniu prawa właściwego dla stwierdzenia podmiotowości jed- nostek organizacyjnych przyjąć należy kryterium spełniające wymogi wyni- kające z zasad klasycznego prawa prywatnego międzynarodowego, w tym za- równo krajowego, jak i unijnego, które zapewniać będzie pewność i prze- widywalność prawa, w szczególności poprzez możliwość obiektywnego stwierdzenia przez uczestników obrotu i objęcie wszystkich podmiotów prawa innych niż osoby fizyczne. Za takie kryterium można uznać rozpoznawalną na zewnątrz, samodzielną strukturę organizacyjną danej jednostki23. W kontekście samodzielnej i rozpoznawalnej na zewnątrz struktury or- ganizacyjnej jako proponowanego kryterium określającego spółkę podkreślić należy, że reguły kolizyjne dotyczące wyznaczania prawa właściwego w sto- sunkach wykazujących związek z więcej niż jednym systemem prawnym, od- noszące się do spółek wiążą się przede wszystkim ze spółkami kapitałowymi. Archetypem odniesienia norm kolizyjnych jest w szczególności spółka akcyjna. W obszarze unijnym podmiotem rozważań kolizyjnoprawnych jest obecnie przede wszystkim spółka z ograniczoną odpowiedzialnością (i jej odpowied- niki), co wiąże się z orzecznictwem TSUE dotyczącym unijnej swobody przed- siębiorczości, o którym mowa niżej. Z właściwego dla prawa prywatnego mię- dzynarodowego funkcjonalnego punktu widzenia spółkę kapitałową można scharakteryzować jako prawnie niezależny i samodzielny twór, posiadający 22 Por. F. Wedemann, Der Begriff der Gesellschaft im Internationalen Privatrecht. Neue He- rausforderungen durch den enterpreneur individuel a responsibilite limitee, RabelsZ 2011, Nr 75, s. 571 i n. 23 Odmiennie jednak zob. w doktrynie niemieckiej F. Wedemann, Der Begriff, s. 549 i n., s. 580, która to Autorka wbrew dominującemu stanowisku w doktrynie nie uznaje kryterium or- ganizacji za decydujące. 10 1.1. Uwagi wstępne własną odrębną strukturę organizacyjną i własną wolę, który jako taki wystę- puje na zewnątrz. Takie cechy posiadają również inne osoby prawne. Wykazują je również jednostki niewyposażone w osobowość prawną, aczkolwiek mające zdolność prawną, co pozwala stwierdzić, iż z punktu widzenia kolizyjnopraw- nego można je pod względem funkcjonalnym traktować tak jak spółki kapita- łowe. Wspólnym kryterium przesądzającym o takim założeniu jest posiadanie przez daną jednostkę rozpoznawalnej na zewnątrz organizacji. Z tego punktu widzenia nie ma żadnej różnicy na płaszczyźnie kolizyjnej między spółkami kapitałowymi i spółkami osobowymi, w tym spółką cywilną, o ile mają one własną rozpoznawalną na zewnątrz strukturę organizacyjną, co obiektywnie przemawia za jednakowym traktowaniem tych jednostek na gruncie prawa prywatnego międzynarodowego24. 1.1.3.2. Uwagi prawnoporównawcze Oparcie się na kryterium samodzielnej organizacji jest charakterystyczne dla wielu obcych systemów prawnych o utrwalonej tradycji kolizyjnopraw- nej, jak i nowoczesnych kodyfikacji prawa prywatnego międzynarodowego25. 24 Por. C.T. Ebenroth, Neuere Entwicklung im deutschen internationalen Gesellschaftsrecht, Teil 1, JZ 1988, Heft 1, s. 23–24; P. Kindler, Internationales Handels- und Gesellschaftsrecht, w: J. v. Hein (red.), Münchener Kommentar zum Bürgerlichen Gesetzbuch, Band 11, Interna- tionales Privatrecht II, Internationales Wirtschaftsrecht. Einführungsgesetz zum Bürgerlichen Gesetzbuche (Art. 25–248), München 2015, s. 478–479; S. Eberhard, A. v. Planta, Gesellschaft- srecht, w: H. Honsell, N.P. Vogt, A.K. Schnyder, S.V. Berti (red.), Basler Kommentar, Internationa- les Privatrecht, Basel 2013, s. 1397. Odmiennie jednak w odniesieniu do łącznika wyznaczającego prawo właściwe dla spółek kapitałowych i osobowych D. Walden, Das Kollisionsrecht der Perso- negesellschaften im deutschen, europäischen und US-amerikanischen Recht, Baden-Baden 2001, s. 111 i n. Zob. także więcej Ch. Trautrims, Das Kollisionsrecht der Personengesellschaften, Mün- chen 2009, s. 107 i n. 25 Zob. m.in. w odniesieniu do prawa szwajcarskiego S. Eberhard, A. v. Planta, Gesellscha- ftsrecht, s. 1396 i n.; J. Ghandchi, Der Geltungsbereich des Art. 159 IPRG, Zürich 1991, s. 47– 50; S. Rindisbacher, Anerkennung gesellschaftsrechtlicher Gebilde im Internationalen Privatrecht, Bern 1996, s. 66 i n.; K. Siehr, Das Internationale Privatrecht der Schweiz, Zürich 2002, s. 394; w odniesieniu do prawa niemieckiego B. Großfeld, Internationales Gesellschaftsrecht, w: U. Ma- gnus (red.), J. von Staudingers Kommentar zum Bürgerlichen Gesetzbuch mit Einführungsgesetz und Nebengesetzen EGBGB/IPR, Berlin 1998, s. 1 i n.; P. Kindler, Internationales Handels- und Gesellschaftsrecht, w: H.J. Sonnenberger (red.), Münchener Kommentar zum Bürgerlichen Geset- zbuch, Nr 11, Internationales Wirtschaftsrecht. Einführungsgesetz zum Bürgerlichen Gesetzbuche (Art. 50–245), München 2006, s. 104–105; tenże, Internationales Handels- und Gesellschaftsrecht, w: H.J. Sonnenberger (red.), Münchener Kommentar zum Bürgerlichen Gesetzbuch, Band 11, In- ternationales Privatrecht. Internationales Wirtschaftsrecht. Einführungsgesetz zum Bürgerlichen Gesetzbuche (Art. 25–248), München 2010, s. 550–551; tenże, Internationales Handels- und Gesel- lschaftsrecht 2015, s. 374, 478–479; w odniesieniu do prawa liechtensteińskiego G. Meier, Grund- 11 Rozdział 1. Założenia terminologiczne i teoretyczne W niektórych systemach występują uwzględniające kryterium organizacji ustawowe definicje spółki, wyłączające poniekąd wątpliwości interpretacyjne. W innych zaś kryterium organizacji jest dogmatem doktrynalnym. Ustawową definicję spółki przewiduje prawo szwajcarskie. Zgodnie z art. 150 szwajcarskiej ustawy o prawie prywatnym międzynarodowym z 18.12.1987 r.26, który definiuje spółkę dla celów kolizyjnoprawnych, „za spółki uważa się zorganizowane związki osób oraz zorganizowane jed- nostki majątkowe. Do zwykłych spółek, które nie posiadają organizacji, zasto- sowanie ma prawo właściwe dla umów”. Przepis ten definiuje pojęcie spółki znacznie szerzej niż materialne prawo szwajcarskie, albowiem celem usta- wodawcy było, z jednej strony, zwiększenie pewności prawa oraz, z drugiej strony, uwzględniając różnorodność jednostek organizacyjnych, w tym tych zwykle wykorzystywanych w działalności transgranicznej, objęcie wszelkich możliwych typów i form tych jednostek, w tym nieznanych prawu szwajcar- skiemu form spółek, kolizyjną normą prawnospółkową27. Zorganizowanie jest tutaj kryterium faktycznym28 i oznacza posiadanie rozpoznawalnej na zew- nątrz struktury organizacyjnej29. Osobowość prawna nie jest istotnym kryte- rium pojęcia spółki, podobnie jak bez znaczenia jest gospodarczy cel działal- ności spółki30. W braku organizacji przeważa element kontraktowy i nie wy- stępuje potrzeba traktowania spółki inaczej niż jako twór czysto kontraktowy, jeżeli zaś występuje organizacja, należy w interesie ochrony osób trzecich wy- łamać się z kontekstu autonomii woli stron i zastosować łącznik prawnospół- kowy31. Kolizyjnoprawne pojęcie spółki definiuje również ustawodawca nider- landzki. Zgodnie z art. 117 lit. a zawartym w tytule 8 księgi 10 niderlandzkiego statut und Sonderanknüpfung im IPR des liechtensteinischen Gesellschaftsrechts, Basel, Stuttgart 1979, s. 10–11; w odniesieniu do prawa francuskiego J. Pohlmann, Das französische Internationale Gesellschaftsrecht, Berlin 1988, s. 19. 26 AS 1988, 1776: SR 291; tekst dostępny również pod adresem https://www.admin.ch/opc/ de/classified-compilation/19870312/201704010000/291.pdf. 27 Por. S. Eberhard, A. von Planta, Gesellschaftsrecht, s. 1396; S. Rindisbacher, Anerkennung, 28 Por. J. Ghandchi, Der Geltungsbereich, s. 56. 29 Por. S. Eberhard, A. von Planta, Gesellschaftsrecht, s. 1398; J. Ghandchi, Der Geltungsbe- 30 Por. tamże, Gesellschaftsrecht, s. 1396, 1397; I. Schwander, Das Statut der internationalen Gesellschaft, RSDIE/SZIER 1/2002, s. 74, 75; S. Rindisbacher, Anerkennung, s. 66, 87–88. 31 Por. S. Eberhard, A. von Planta, Gesellschaftsrecht, s. 1397; S. Rindisbacher, Anerkennung, s. 66. reich, s. 57. s. 71. 12 1.1. Uwagi wstępne kodeksu cywilnego zawierającej przepisy z zakresu prawa prywatnego mię- dzynarodowego32, które weszły w życie w dniu 1.1.2012 r.33, „spółka oznacza: spółkę handlową, stowarzyszenie, spółdzielnię, towarzystwo wzajemnej gwa- rancji kredytowej, fundację oraz każdą inną występującą na zewnątrz jako sa- modzielna jednostka lub organizacja korporację lub związek”. Z jednoznacz- nego brzmienia tego przepisu wynika, iż także ustawodawca niderlandzki sze- roko ujmuje pojęcie spółki i uznaje za decydujące kryterium rozpoznawalną samodzielną na zewnątrz strukturę organizacyjną. Podobnie kryterium organizacji legło u podstaw niedawnych niemieckich propozycji legislacyjnych. Zgodnie z art. 10 niemieckiego projektu ustawy o prawie prywatnym międzynarodowym dla spółek, stowarzyszeń i osób praw- nych z 2008 r.34 „spółki, stowarzyszenia i osoby prawne podlegają prawu pań- stwa, w którym są wpisane do publicznego rejestru. Jeżeli spółki, związki lub osoby prawne nie są lub jeszcze nie są wpisane do publicznego rejestru, pod- legają prawu państwa, zgodnie z którym są zorganizowane”. Kryterium zor- ganizowania się pozwala na objęcie sytuacji, w których rejestracja nie jest wy- magana, jak też takich, w których jest ona wprawdzie zamierzona (złożony wniosek), ale jeszcze nie nastąpiła, co dotyczy w szczególności spółek w orga- nizacji35. Z faktu występowania przez spółkę, stowarzyszenie lub osobę prawną na zewnątrz jako taka np. poprzez stosowanie określonego dodatku wskazują- cego na formę prawną można z reguły wnosić o posiadaniu organizacji zgodnie z określonym systemem prawnym, jednak spółka może wykazać, np. poprzez przedłożenie umowy lub statutu, że jest faktycznie zorganizowana na podsta- 32 Zob. tłumaczenie na język niemiecki M.H. ten Wolde, M.C.A. Kant, Buch 10 (Internatio- nales Privatrecht) des niederländischen Bürgerlichen Gesetzbuches (Auszug), IPRax 2013, Nr 6, s. 584 i n. 33 Staatsblad 2011, Nr 272. 34 Na temat tego projektu więcej zob. A. Franz, Die Mobilitat deutscher Kapitalgesellschaften nach Umsetzung des MoMiG unter Einbeziehung des Referentenentwurfs zum internationalen Gesellschaftsrecht, BB 2008, Nr 14, s. 678 i n.; P. Kindler, GmbH-Reform und internationales Ge- sellschaftsrecht, AG 2007, Nr 20, s. 722, 724; tenże, Internationales Handels- und Gesellschaftsrecht 2015, s. 398–399; B. Knof, S. Mock, Der Referentenentwurf zur Neuregelung des Internationalen Gesellschaftsrechts – die „halbe Wahrheit”, GmbHR 2008, Nr 5, s. 65 i n.; S. Leible, Internationales Gesellschaftsrecht, w: L. Michalski (red.), Kommentar zum Gesetz betreffend die Gesellschaften mit beschränkter Haftung (GmbH-Gesetz), München 2010, s. 112–113; C. Schneider, Internatio- nales Gesellschaftsrecht vor der Kodifizierung, BB 2008, Nr 12, s. 566 i n.; R. Wagner, B. Timm, Der Referentenentwurf eines Gesetzes zum Internationalen Privatrecht der Gesellschaften, Vere- ine und juristischen Personen, IPrax 2008, Nr 2, s. 81 i n.; A. Wowerka, Niemieckie międzynaro- dowe prawo spółek w toku przemian, PPPM 2011, t. 8, s. 47 i n. 35 Por. R. Wagner, B. Timm, Der Referentenentwurf, s. 84. 13 Rozdział 1. Założenia terminologiczne i teoretyczne wie innego prawa36. Jeżeli nie jest możliwe stwierdzenie organizacji, zastoso- wanie powinny znaleźć normy kolizyjne dotyczące zobowiązań umownych37. Zaproponowana regulacja ma ujmować, zgodnie z definicją spółki w rozumie- niu unijnej swobody przedsiębiorczości, wszystkie instytucje prawa prywat- nego, w tym spółki handlowe, spółdzielnie, spółki cywilne38, fundacje, stowa- rzyszenia, przy czym bez znaczenia jest tutaj cel gospodarczy lub zarobkowy działalności39. Warto także zwrócić uwagę na definicję spółki zawartą w § 289 Restate- ment Second. Zgodnie z tym przepisem „[z]wiązek utworzony w danym sta- nie uważa się dla celów powiązania z ustawą lub przepisem prawnym innego stanu za spółkę, jeżeli cechy, które posiada on zgodnie z prawem swojego po- chodzenia, wystarczą, aby dla celów tej ustawy lub tego przepisu prawnego uczynić z niego spółkę”. Przepis ten wyjaśnia, w jaki sposób jednostkę organi- zacyjną należy kwalifikować jako spółkę (corporation) i wymaga zastosowania statutu personalnego i legis fori w ten sposób, że najpierw na podstawie legis fori stwierdza się, czy dana jednostka posiada cechy przewidziane w danej ustawie forum, aby uznać ją za podmiot prawa, a następnie bada się, czy ta jednostka posiada te cechy również według prawa państwa utworzenia i jeżeli je posiada zostanie uznana za corporation państwa forum niezależnie od ewentualnych braków lub wad zaistniałych podczas jej tworzenia, a z drugiej strony, jeżeli cechy te nie są wystarczające nie zostanie uznana za taką, nawet jeżeli państwo pochodzenia określa i uznaje ją jako corporation40. Dla omawianej kwalifikacji znaczenie ma struktura organizacyjna, gdyż tylko do takiej struktury rzeczony przepis może mieć zastosowanie. Podkreślić należy, iż również polski ustawodawca wyraźnie odnosi się do kryterium organizacji wskazując w tytule rozdziału 3 PrPrywM, że chodzi nie tylko o „osoby prawne”, ale również i „inne jednostki organizacyjne”, w art. 21 PrPrywM zaś jest mowa o „jednostkach organizacyjnych” niemających osobo- wości prawnej. 36 Por. tamże. 37 Por. tamże. 38 Co do spółki cywilnej w niemieckim prawie prywatnym międzynarodowym zob. szerzej M. Terlau, Das Internationale Privatrecht der Gesellschaft bürgerlichen Rechts, Berlin 1999, s. 107 i n. 39 Por. R. Wagner, B. Timm, Der Referentenentwurf, s. 85. 40 Por. M. Korner, Das Kollisionsrecht der Kapitalgesellschaften in den Vereinigten Staaten von Amerika unter besonderer Berücksichtigung der Pseudo-Foreign Corporations, München 1989, s. 94–95. 14
Pobierz darmowy fragment (pdf)

Gdzie kupić całą publikację:

Zakres zastosowania statutu personalnego spółki
Autor:

Opinie na temat publikacji:


Inne popularne pozycje z tej kategorii:


Czytaj również:


Prowadzisz stronę lub blog? Wstaw link do fragmentu tej książki i współpracuj z Cyfroteką: