Cyfroteka.pl

klikaj i czytaj online

Cyfro
Czytomierz
00491 010931 7498426 na godz. na dobę w sumie
Zamęt w wymiarze sprawiedliwości karnej - ebook/pdf
Zamęt w wymiarze sprawiedliwości karnej - ebook/pdf
Autor: , , Liczba stron: 266
Wydawca: C. H. Beck Język publikacji: polski
ISBN: 978-83-255-8860-1 Data wydania:
Lektor:
Kategoria: ebooki >> prawo i podatki
Porównaj ceny (książka, ebook, audiobook).

Niezwykle rzadko zdarza się w państwie sytuacja, kiedy reforma ważnej dziedziny prawa zostaje odwrócona zanim jeszcze na dobre weszła w życie. Taka sytuacja zdarzyła się w Polsce w 2016 r. w zakresie przede wszystkim postępowania karnego, ale również w mniejszym stopniu – prawa karnego. Taka szczególna sytuacja pobudza do refleksji, zarówno prawnej jak i społecznej. Niniejsza praca jest właśnie zbiorem takiej refleksji, przede wszystkim prawnej.

Pod adresem reformy procesu karnego, podjętej już w 2013 r., od początku było wiele głosów krytycznych, zarówno odnoszących się do koncepcji, jak i szczegółowych rozwiązań. Do faktu i sposobu odwrócenia tej reformy (w zamierzeniu twórców fundamentalnej) także było wiele głosów krytycznych. Brzmiały one słabiej, bo wróciliśmy do stanu dobrze znanego, skorygowanego w niewielkim tylko stopniu, a do korekt podczas obowiązywania Kodeksu postępowania karnego z 1997 r. niestety się przyzwyczailiśmy.

To co wydarzyło się z wprowadzeniem i usunięciem reformy z polskiego prawa jest rzeczą niebywałą, nowy model nie uzyskał bowiem szansy na sprawdzenie się w praktyce. Fakt ten stanowi jednak ostrzeżenie, że próba swoistego przewrotu prawnego bez przygotowania, bez przekonania społeczeństwa, bez starannej oceny przyjmowanych rozwiązań, a co gorsza bez pewnej legislacyjnej uczciwości, nie powinna się udać.

Wielu prawników zapewne żałuje tej straconej szansy odnowy karnych przepisów procesowych, tego swoistego eksperymentu. Według autorów niniejszej monografii odwrócenie otwiera przed nami szansę i możliwości podjęcia na nowo trudu badawczego i legislacyjnego, który zaowocuje takim Kodeksem postępowania karnego, na jaki zasłużyli zarówno polscy prawnicy jak i, przede wszystkim, społeczeństwo.

Ideą, która przyświecała autorom było pokazanie, co zrobiono źle i dlaczego było to nieprawidłowe. Żeby pokazać, jak byłoby dobrze, potrzebne są głębokie studia. Mamy nadzieje, że ten tomik przyczyni się do ich rozpoczęcia.

Znajdź podobne książki

Darmowy fragment publikacji:

MONOGRAFIE PRAWNICZE ZAMĘT W WYMIARZE SPRAWIEDLIWOŚCI KARNEJ redakcja naukowa TeresA GArdoCkA dAriusz JAGiełło PioTr HerBoWski Wydawnictwo C.H.Beck MONOGRAFIE PRAWNICZE TERESA GARDOCKA, DARIUSZ JAGIEŁŁO, PIOTR HERBOWSKI • ZAMĘT W WYMIARZE SPRAWIEDLIWOŚCI KARNEJ Polecamy nasze publikacje: Hanna Paluszkiewicz ZAGADNIENIA INTERTEMPORALNE PRAWA KARNEGO PROCESOWEGO (zapowiedź) Roman Zdybel FUNKCJA WYKRYWCZA I DOWODOWA POSTĘPOWANIA KARNEGO Stefan Jaworski METODYKA PRACY ADWOKATA I RADCY PRAWNEGO W SPRAWACH KARNYCH (zawiera zmiany obowiązujące od 15 kwietnia 2016 r.) Joanna Długosz USTAWOWA WYŁĄCZNOŚĆ I OKREŚLONOŚĆ W PRAWIE KARNYM Beata T. Bieńkowska, Zbigniew Jędrzejewski PROBLEMY WSPÓŁCZESNEGO PRAWA KARNEGO. CZĘŚĆ PIERWSZA www.ksiegarnia.beck.pl ZAMĘT W WYMIARZE SPRAWIEDLIWOŚCI KARNEJ Redakcja naukowa TERESA GARDOCKA DARIUSZ JAGIEŁŁO PIOTR HERBOWSKI WYDAWNICTWO C.H.BECK WARSZAWA 2016 Redakcja: Emilia Rucińska-Sech Recenzja: prof. UZ, dr hab. Hanna Paluszkiewicz Publikacja dofinansowana przez Uniwersytet SWPS © Wydawnictwo C.H.Beck 2016 Wydawnictwo C.H.Beck Sp. z o.o. ul. Bonifraterska 17, 00-203 Warszawa Skład i łamanie: Wydawnictwo C.H.Beck Druk i oprawa: Elpil, Siedlce ISBN 978-83-255-8859-5 ISBN e-book 978-83-255-8860-1 Spis treści Wstęp ........................................................................................................................... Wykaz skrótów .......................................................................................................... Rozdział I. Wokół zasad procesu karnego ......................................................... § 1. Zamęt w wymiarze sprawiedliwości karnej (dr hab. Teresa Gardocka, prof. Uniwersytetu SWPS, SWPS Uniwersytet Humanistycznospołeczny) ....................................... § 2. Nowy kształt postępowania odwoławczego (apelacja i kasacja) (prof. zw. dr hab. Jacek Sobczak, SWPS Uniwersytet Humanistycznospołeczny) ......................................................................... § 3. Zasada domniemania niewinności w znowelizowanym Kodeksie postępowania karnego (Dominika Stasiak, SWPS Uniwersytet Humanistycznospołeczny) ......................................................................... I. Wstęp ................................................................................................. II. Zasada konstytucyjna ...................................................................... III. Zasada prawna ................................................................................. 1. In dubio pro reo ......................................................................... 2. Onus probandi ............................................................................ IV. Funkcje zasady domniemania niewinności ................................. 1. Gwarancyjna ............................................................................... 2. Ochronna .................................................................................... 3. Kompensacyjna .......................................................................... 4. Aktywizująca .............................................................................. V. Zasada domniemania niewinności w aktach prawnych międzynarodowych .......................................................................... 1. Konwencja o Ochronie Praw Podstawowych i Podstawowych Wolności ....................................................... 2. Międzynarodowy Pakt Praw Obywatelskich i Politycznych ............................................................................. 3. Międzynarodowy Kongres Prawa Karnego z 1979 r. .......... 4. Karta Praw Podstawowych Unii Europejskiej ...................... 5. Powszechna Deklaracja Praw Człowieka .............................. 6. Zielona Księga. Domniemanie niewinności ......................... VI. Historia zasady domniemania niewinności w prawie polskim XI XIII 1 1 11 31 31 32 33 33 34 35 35 35 36 36 36 36 37 37 37 37 38 38 V Spis treści VII. Przemiany zasady domniemania niewinności w obecnie obowiązującym Kodeksie postępowania karnego ...................... 1. Do nowelizacji KPK z 10.1.2003 r. ......................................... 2. Nowelizacja KPK z 10.1.2003 r. .............................................. 3. Nowelizacja KPK z 27.9.2013 r. .............................................. 4. Nowelizacja KPK z 11.3.2015 r. .............................................. VIII. Statystyki ............................................................................................ IX. Podsumowanie i postulaty ............................................................. § 4. Problematyka prawa do obrony w świetle zmieniających się przepisów Kodeksu postępowania karnego (Katarzyna Wierzbicka, SWPS Uniwersytet Humanistycznospołeczny) ....................................... I. Wprowadzenie .................................................................................. II. Stan prawny 30.6.2015 r. ................................................................ III. Ustawa z 27.9.2013 r. o zmianie ustawy – Kodeks postępowania karnego oraz niektórych innych ustaw ............... IV. Ustawa z 11.3.2016 r. o zmianie ustawy – Kodeks postępowania karnego oraz niektórych innych ustaw ............... V. Podsumowanie ................................................................................. § 5. Prawo do obrony a opinie sądowe i prywatne na tle prawa do dostępu do akt postępowania (dr Dariusz Mucha, Uniwersytet Opolski) ........................................................................................................ § 6. Prawo do obrony a stosowanie środków zapobiegawczych w świetle najnowszych zmian przepisów Kodeksu postępowania karnego (Marta Stanisławska, SWPS Uniwersytet Humanistycznospołeczny) ......................................................................... I. Wprowadzenie .................................................................................. II. Zasada jawności postępowania sądowego a dostęp do akt oraz dostęp do akt w postępowaniu przygotowawczym .................... III. Zasada jawności a dostęp do akt postępowania przygotowawczego w trakcie postępowania w przedmiocie zastosowania lub przedłużenia tymczasowego aresztowania .... IV. Ograniczenie zakresu spraw, w których możliwe jest stosowanie tymczasowego aresztowania ...................................... V. Podsumowanie ................................................................................. Rozdział II. Zagadnienia dowodowe w postępowaniu karnym ..................... § 1. Kilka uwag o uprawnieniach biegłych w sprawach o klauzuli „tajne” i „ściśle tajne” (prof. zw. dr hab. Stanisław Hoc, Uniwersytet Opolski) ........................................................................................................ § 2. Współpraca biegłych z organami wymiaru sprawiedliwości karnej a wątpliwości interpretacyjne i ich wpływ na pomyłki sądowe (dr Dariusz Jagiełło, SWPS Uniwersytet Humanistycznospołeczny) .... VI 39 39 40 40 43 43 45 45 45 47 50 53 54 55 62 62 63 65 70 72 73 73 83 Spis treści § 3. Znaczenie dowodów w postępowaniu przygotowawczym i ich wpływ na wyrokowanie (dr Marta Kowalczyk-Ludzia, Uniwersytet Warmińsko-Mazurski w Olsztynie) ......................................................... § 4. Dopuszczalność prywatnych dowodów w świetle znowelizowanego Kodeksu postępowania karnego (Michał Nowak, SWPS Uniwersytet Humanistycznospołeczny) ......................................................................... I. Wprowadzenie .................................................................................. II. Ciężar dowodu w postępowaniu sądowym i jego dopuszczenie ..................................................................................... III. Rozszerzenie możliwości dowodowych oskarżonego jako jeden z celów nowelizacji Kodeksu postępowania karnego ...... IV. Znaczenie art. 393 § 3 KPK w kontekście postępowania dowodowego ..................................................................................... V. Postępowanie w przypadku sporządzenia prywatnej opinii przez biegłego ................................................................................... VI. Nieformalny prywatny „rzeczoznawca” – ułatwienie czy trudność praktyczna – reasumpcja ............................................... Rozdział III. Nowy kształt postępowania przygotowawczego w procesie karnym ................................................................................................................. § 1. Kilka uwag o zmianach w postępowaniu przygotowawczym (Aneta Kamińska-Nawrot, Uniwersytet Gdański) ................................. I. Wprowadzenie .................................................................................. II. Cele postępowania przygotowawczego a selekcja materiału dowodowego ..................................................................................... III. Czas trwania pierwszego stadium procesu .................................. IV. Podsumowanie ................................................................................. § 2. Kilka słów o anonimizacji danych w postępowaniu przygotowawczym (Anna Machałek, SWPS Uniwersytet Humanistycznospołeczny) ......................................................................... § 3. Tymczasowe aresztowanie – główne kierunki zmian w nowelizacjach z lat 2013–2016 (Marcin Królewiecki, SWPS Uniwersytet Humanistycznospołeczny) ................................................... Rozdział IV. Wybrane zmiany w prawie karnym ............................................ § 1. Znaczenie związku partnerskiego osób tej samej płci w prawie i procesie karnym (prof. zw. dr hab. Ryszard A. Stefański, Uczelnia Łazarskiego) ................................................................................................ I. Wprowadzenie .................................................................................. II. Związek partnerski .......................................................................... III. Wspólne pożycie .............................................................................. IV. Wspólne pożycie a szczególnie bliski stosunek osobisty ........... V. Wnioski .............................................................................................. 95 106 106 107 109 111 112 114 117 117 117 119 123 125 126 137 145 145 145 146 150 156 157 VII Spis treści § 2. Negatywne przesłanki łączenia kar w wyroku łącznym (art. 85 § 3 i 3a KK) – wątpliwości interpretacyjne (dr Sebastian Kowalski, Sędzia Sądu Rejonowego w Wałbrzychu) ................................................ I. Wprowadzenie .................................................................................. II. Przesłanki orzeczenia kary łącznej ................................................ III. Przyczyny sformułowania negatywnej przesłanki kary łącznej IV. Przepis art. 85 § 3 KK przed 15.4.2016 r. – założenia prawodawcy a treść przepisu ......................................................... V. Przepis art. 85 § 3 KK w brzmieniu obowiązującym od 15.4.2016 r. – realizacja wcześniejszych założeń prawodawcy .. VI. Rozpoczęcie, zakończenie i odbywanie kary w rozumieniu art. 85 § 3 KK ................................................................................... VII. Podsumowanie ................................................................................. § 3. Wątpliwości dotyczące normatywnego kształtu wybranych definicji legalnych lub też ich braku w odniesieniu do przestępstw przeciwko wiarygodności dokumentów (dr Izabela Jankowska-Prochot, Uniwersytet Kardynała Stefana Wyszyńskiego w Warszawie) .................................................................... I. Wprowadzenie .................................................................................. II. Definicja legalna i jej rola w tekście prawnym ............................ III. Rodzaje przestępstw przeciwko wiarygodności dokumentów .. IV. Analiza zakresu znaczeniowego podmiotów wymienionych w art. 271 i 272 KK .......................................................................... V. Podsumowanie ................................................................................. § 4. Przestępstwo zgwałcenia w świetle przepisów ustawy z 13.6.2013 r. o zmianie ustawy – Kodeks karny oraz ustawy – Kodeks postępowania karnego (Sandra Jankowski, SWPS Uniwersytet Humanistycznospołeczny) ......................................................................... Rozdział V. Varia ..................................................................................................... § 1. Wpływ zmian w Kodeksie postępowania karnego na postępowanie w przedmiocie odpowiedzialności zawodowej lekarzy (dr nauk prawnych, lek. med. Iwona Wrześniewska-Wal, adiunkt, Zakład Prawa, Ekonomiki i Zarządzania, Szkoła Zdrowia Publicznego Centrum Medycznego Kształcenia Podyplomowego w Warszawie) .............................................................................................. I. Wprowadzenie .................................................................................. II. Zasady procesowe w odpowiedzialności zawodowej lekarzy ... 1. Zasada prawdy materialnej ..................................................... 2. Zasada in dubio pro reo ............................................................ III. Dopuszczalność opinii prywatnych w procesach przed sądem lekarskim ............................................................................................ VIII 158 158 159 162 165 167 168 172 173 173 174 175 176 180 181 193 193 193 194 196 198 201 Spis treści IV. Ocena opinii prywatnych przez sąd lekarski ............................... V. Podsumowanie ................................................................................. § 2. Nowe technologie informatyczne w postępowaniu karnym na przykładzie procesu karnego w Hiszpanii (dr Blanka Julita Stefańska, Uczelnia Łazarskiego) ............................... I. Wprowadzenie .................................................................................. II. Rozwój stosowania technologii informatycznych w postępowaniu karnym ................................................................. III. Prawa obywateli, adwokatów i pełnomocników procesowych do kontaktowania się z organami wymiaru sprawiedliwości za pośrednictwem środków elektronicznych .............................. IV. Charakterystyka elektronicznych siedzib sądowych i ich rodzaje ................................................................................................ V. Identyfikacja i uwierzytelnienie ..................................................... VI. Elektroniczna identyfikacja organów sądowych ......................... VII. Systemy podpisu elektronicznego za pośrednictwem pieczęci elektronicznej .................................................................................... VIII. Podpis elektroniczny funkcjonariuszy organów wymiaru sprawiedliwości ................................................................................. IX. Interoperacyjność i uwierzytelnienie ............................................ X. Elektroniczna wymiana danych w zamkniętych kanałach komunikacji ...................................................................................... XI. Praktyczne możliwości korzystania z nowych technologii w procesie karnym ........................................................................... XII. Wnioski .............................................................................................. § 3. Wizerunek polskich sądów jako pochodna jakości stanowionego prawa (Małgorzata Krupska-Świstak, Uniwersytet Jagielloński) .......... I. Stereotyp jako źródło oceny wymiaru sprawiedliwości ............. II. Nadaktywność ustawodawcza jako źródło zamętu w wymiarze sprawiedliwości karnej ............................................. III. Podsumowanie ................................................................................. § 4. Zmiany procedury karnej a praktyka orzecznicza sądów powszechnych (Iga Jaroszewska, Uniwersytet Warmińsko-Mazurski w Olsztynie, Agata Opalska, Uniwersytet Warmińsko-Mazurski w Olsztynie) ................................................................................................. I. Nowelizacja Kodeksu postępowania karnego z 1.7.2015 r. ....... II. Wyniki badań ankietowych przeprowadzonych wśród studentów .......................................................................................... III. Nowelizacja Kodeksu postępowania karnego z 11.3.2016 r. ..... IV. Wyniki badań ankietowych przeprowadzonych wśród praktyków .......................................................................................... 203 206 207 207 208 210 212 214 215 216 216 217 218 218 220 221 221 226 232 232 233 235 236 239 IX Spis treści V. Zakończenie ...................................................................................... § 5. Aspekt społeczny nowej procedury karnej (Michał Boczek, SWPS Uniwersytet Humanistycznospołeczny) ................................................... 240 241 X Wstęp Niezwykle rzadko zdarza się w państwie sytuacja, kiedy reforma ważnej dziedziny prawa zostaje odwrócona zanim jeszcze na dobre weszła w życie. Taka sytuacja zdarzyła się w Polsce w 2016 r. w zakresie przede wszystkim postępowania karnego, ale również – w mniejszym stopniu – prawa karnego. Taka szczególna sytuacja pobudza do refleksji, zarówno prawnej jak i społecznej. Niniejsza praca jest właśnie zbiorem takiej refleksji, przede wszystkim prawnej. Pod adresem reformy procesu karnego, podjętej już w 2013 r., od początku było wiele głosów krytycznych, zarówno odnoszących się do koncepcji, jak i szczegółowych rozwiązań. Do faktu i sposobu odwrócenia tej reformy (w zamierzeniu twórców funda- mentalnej) także było wiele głosów krytycznych. Brzmiały one słabiej, bo wróciliśmy do stanu dobrze znanego, skorygowanego w niewielkim tylko stopniu, a do korekt podczas obowiązywania Kodeksu postępowania karnego z 1997 r. niestety się przyzwyczailiśmy. To co wydarzyło się z wprowadzeniem i usunięciem reformy z polskiego prawa jest rzeczą niebywałą, nowy model nie uzyskał bowiem szansy na sprawdzenie się w prak- tyce. Fakt ten stanowi jednak ostrzeżenie, że próba swoistego przewrotu prawnego bez przygotowania, bez przekonania społeczeństwa, bez starannej oceny przyjmowanych rozwiązań, a co gorsza bez pewnej legislacyjnej uczciwości, nie powinna się udać. Wielu prawników zapewne żałuje tej straconej szansy odnowy karnych przepisów procesowych, tego swoistego eksperymentu. Według autorów niniejszej monografii od- wrócenie otwiera przed nami szansę i możliwości podjęcia na nowo trudu badawczego i legislacyjnego, który zaowocuje takim Kodeksem postępowania karnego, na jaki za- służyli zarówno polscy prawnicy jak i, przede wszystkim, społeczeństwo. Ideą, która przyświecała autorom było pokazanie, co zrobiono źle i dlaczego było to nieprawidłowe. Żeby pokazać, jak byłoby dobrze, potrzebne są głębokie studia. Mamy nadzieję, że ten tomik przyczyni się do ich rozpoczęcia. prof. Teresa Gardocka, dr Dariusz Jagiełło, dr Piotr Herbowski XI Wykaz skrótów Biul. PK ........................................... Biuletyn Prawa Karnego ETPCz ............................................. Europejski Trybunał Praw Człowieka KK .................................................... ustawa z 6.6.1997 r. – Kodeks karny (tekst jedn. KP .................................................... ustawa z 26.6.1974 r. – Kodeks pracy (tekst jedn. KPK ................................................. ustawa z 6.6.1997 r. – Kodeks postępowania kar- Dz.U. z 2016 r. poz. 1137) Dz.U. z 2014 r. poz. 1502 ze zm.) nego (Dz.U. Nr 89, poz. 555 ze zm.) KZS .................................................. Krakowskie Zeszyty Sądowe MoP ................................................. Monitor Prawniczy OchrInfNU ..................................... ustawa z 5.8.2010 r. o ochronie informacji niejaw- nych (tekst jedn. Dz.U. z 2016 r. poz. 1167) OchrPomU ..................................... ustawa z 28.11.2014 r. o ochronie i pomocy dla po- krzywdzonego i świadka (Dz.U. z 2015 r. poz. 21) Prob. Praw. ..................................... Problemy Praworządności Prok. i Pr. ....................................... Prokuratura i Prawo PrProk ............................................. ustawa z 28.1.2016 r. – Prawo o prokuraturze (Dz.U. z 2016 r. poz. 177) XIII Rozdział I. Wokół zasad procesu karnego § 1. Zamęt w wymiarze sprawiedliwości karnej dr hab. Teresa Gardocka, prof. Uniwersytetu SWPS, SWPS Uniwersytet Humanistycznospołeczny To, co obecnie dzieje się w prawie regulującym postępowanie karne przed polskimi sądami obserwujemy ze zdziwieniem, przerażeniem, zgorszeniem, potępieniem – każdy może wybrać sobie właściwe słowo na określenie tego, co wydarzyło się w ciągu ostatnich dwóch lat w ustawodawstwie karnym proce- sowym. Wystarczy sobie uświadomić, że dziś sądy pierwszej instancji orzekają na podstawie trzech różnych wersji Kodeksu postępowania karnego. Wersja sprzed 1.7.2015 r., czyli kodeks sprzed reformy, obowiązuje w zasadzie przy rozpoznawaniu spraw rozpoczętych przed tą datą. Do spraw wszczętych mię- dzy 1.7.2015 r. a 15.4.2016 r. sądy stosują wersję Kodeksu postępowania kar- nego po reformie. Ze względu na charakter dokonanych reformą zmian, spraw tych nie jest wiele. Po 15.4.2015 r. stosuje się wersję Kodeksu postępowania karnego po „odwróceniu reformy”. Gdyby dodać do tego jednoczesne i równie istotne zmiany Kodeksu karnego w tymże czasie, nie budzi wątpliwości, że dziś praca sędziego karnego jest prawdziwym wyzwaniem. Wprowadzona w 1998 r., po transformacji ustrojowej, procedura karna1, przyjmująca wiele nowych w stosunku do Kodeksu z 1969 r.2 rozwiązań, cho- ciaż oparta na takich samych założeniach modelowych, sankcjonująca też to, co zostało w toku transformacji zmienione3, nie była dobrą ustawą. Następu- jące po sobie w krótkim czasie nowelizacje wskazują, że popełniono liczne 1 KPK z 6.6.1997 r. (Dz.U. Nr 89, poz. 555 ze zm.), który wszedł w życie 1.9.1998 r. 2 KPK z 19.4.1969 r. (Dz.U. Nr 13, poz. 69 ze zm.), który wszedł w życie 1.1.1970 r. 3 Przed uchwaleniem KPK z 1997 r. wprowadzono do obowiązującego prawa procesowego dwie najistotniejsze zmiany: w zakresie tymczasowego aresztowania i wprowadzającą kasację, jako nadzwyczajny środek zaskarżenia (Dz.U. z 1995 r. Nr 89, poz. 443). Na temat wprowadzenia kasacji patrz: S. Waltoś, Nowa kasacja w procesie karnym, Palestra 1996, Nr 1–2, s. 18 i n. 1 Rozdział I. Wokół zasad procesu karnego błędy, których źródeł nie czas już dziś szukać, ale z małym ryzykiem błędu można powiedzieć, że zawinił brak głębszej analizy. Przyjęto także rozwiąza- nia istniejące już w okresie międzywojennym i wówczas krytykowane, od któ- rych wkrótce odstąpiono4. Zmieniano koncepcje zanim poprzednie zdążyły się utrwalić w społecznej świadomości. Wreszcie w 2013 r. Komisja Kodyfika- cyjna, pracująca z udziałem takich prominentnych procesualistów jak profe- sorowie Stanisław Waltoś i Piotr Hofmański oraz uznanych praktyków, takich jak sędzia Sądu Najwyższego Stanisław Zabłocki, przedstawiła jako rezultat kil- kuletniej pracy obszerną nowelizację Kodeksu postępowania karnego. Wzbu- dziła ona jednak takie kontrowersje, że jeszcze w czasie vacatio legis, Komisja Legislacyjna Sejmu przygotowała do niej liczne poprawki oraz znowelizowała wiele tych przepisów kodeksu, których Komisja Kodyfikacyjna nie zmieniła. Dnia 1.7.2015 r. weszła w życie znowelizowana procedura karna łącząca stare, nowe i jeszcze nowsze przepisy, zmieniająca koncepcję wymiaru sprawiedliwo- ści karnej w kierunku bardzo dużej kontradyktoryjności, wzorowanej w nie- których kwestiach na procesie amerykańskim, czyniąca z sędziów właściwie sędziów sporu stron, nie sędziów wykonujących wymiar sprawiedliwości. Za- proponowano eksperyment społeczny, nieuzasadniony i nieuprawniony, nie próbując nawet przewidzieć konsekwencji przyjętych rozwiązań i nie szukając aprobaty społecznej dla gwałtownej zmiany. Przyczyn tego zamętu czy samowoli legislatorów należy upatrywać w kwe- stii fundamentalnej, która była poza zainteresowaniem zachwyconych swą no- watorską działalnością legislatorów-reformatorów. Tą fundamentalną kwestią jest brak przyjęcia założenia wstępnego, czyli udzielenia odpowiedzi na pyta- nie, czym jest wymiar sprawiedliwości karnej: jest sprawą między ludźmi uwi- kłanymi w kryminalne zdarzenie, czy sprawą między państwem, chroniącym słuszne interesy obywateli a sprawcą czynu zabronionego ustawą karną. Do- póki nie udzielimy sobie odpowiedzi na to pytanie, a następnie nie ustalimy cech (zasad) wybranego modelu stanowiących ramy regulacji procesowych, działalność legislatorów w sferze postępowania karnego jest miotaniem się między rozmaitymi pomysłami, poglądami, potrzebą załatwienia spraw doraź- nie bolesnych, tworzeniem norm, żeby przełamać dotychczasowe orzecznic- 4 Wprowadzony w 1998 r. KPK zawierał instytucję nieważności orzeczeń (art. 101–104), którą to najpierw w 2000 r. zmieniono ustawą z 20.7.2000 r. (Dz.U. Nr 62, poz. 717), a następnie przepisy te skreślono ustawą z 10.1.2003 r. o zmianie ustawy – Kodeks postępowania karnego, ustawy – przepisy wprowadzające Kodeks postępowania karnego, ustawy o świadku koronnym oraz ustawy o ochronie informacji niejawnych (Dz.U. Nr 17, poz. 155), włączając niektóre dotychczasowe po- wody nieważności do art. 439 KPK. 2 § 1. Zamęt w wymiarze sprawiedliwości karnej two5, wreszcie naprawianiem błędów i niespójności, jakie w tej radosnej twór- czości nieuchronnie muszą się zdarzyć. Jakże bowiem może być spójne prawo nowelizowane co kilka miesięcy, wprowadzające zmiany do zmian, które do- piero czekają na wejście w życie, odwracające po kilku miesiącach komplek- sowe zmiany z zachowaniem jednak niektórych, które się nowym legislatorom spodobały, a przy okazji odwracania reformy wprowadzające nowe zmiany. A wszystko to, kiedy nie do końca wiadomo „dlaczego?”. Możemy sobie zadawać takie pytanie, co do każdego nowego rozwiąza- nia. Czy słusznie wprowadzono do Kodeksu karnego od 1.7.2015 r. art. 59a6, w gruncie rzeczy przepis procesowy, czy może słusznie 15.4.2016 r. uchylono go? Czy słuszne jest dopuszczenie konsensualnego skazania za każde przestęp- stwo, czy słuszniejsze jest ograniczenie kręgu przestępstw, przy których jest to możliwe? A jeżeli słuszne jest ograniczenie, to jakie? Czy należy eliminować z procesu karnego dowody uzyskane przy pomocy przestępstwa (czynu zabro- nionego?), czy bezwzględnie, czy może ważyć przestępstwo popełnione przy ich uzyskaniu i to, za którego popełnienie umożliwią skazanie? Nikt przecież zachowujący zdrowy rozsądek nie powie, że dowód uzyskany np. z narusze- niem miru domowego należy wyeliminować z procesu, gdy jest kluczowym dowodem w sprawie o zabójstwo. I tak można stawiać pytania o każdą insty- tucję i na każde odpowiadać oddzielnie. Możemy przedstawiać argumenty za takim lub innym rozwiązaniem i uznawać przewagę jednych racji nad innymi. Tyle że nie jest możliwe stworze- nie taką metodą spójnego kodeksu. Rozwiązania zawarte w kodeksie, tak w po- stępowaniu karnym, jak i innym, aby były spójne, muszą być oparte na przyję- tych z góry zasadach modelowych, a nawet pewnej ideologii, stanowiącej fun- dament modelu. Ideologie są dwie. Albo prawo karne jest prawem publicznym, i tak konstruujemy zarówno instytucje materialne jak procesowe albo nie jest, i wtedy dominują w nim interesy stron – osób. Wówczas można uznać, że 5 Zob. zmiany w art. 233 KK określającym przestępstwo składania fałszywych zeznań, wpro- wadzone ustawą z 11.3.2016 r. (Dz.U. z 2016 r. poz. 437), która weszła w życie 15.4.2016 r. 6 Art. 59a KK brzmiał: § 1. Jeżeli przed rozpoczęciem przewodu sądowego w pierwszej in- stancji sprawca, który nie był uprzednio skazany za przestępstwo umyślne z użyciem przemocy, pojednał się z pokrzywdzonym, w szczególności w wyniku mediacji i naprawił szkodę lub zadość- uczynił wyrządzonej krzywdzie, umarza się, na wniosek pokrzywdzonego, postępowanie karne o występek zagrożony karą nieprzekraczającą 5 lat. § 2. Jeżeli czyn został popełniony na szkodę więcej niż jednego pokrzywdzonego, warunkiem zastosowania § 1 jest pojednanie się, naprawienie przez sprawcę szkody oraz zadośćuczynienie za wyrządzoną krzywdę w stosunku do wszystkich pokrzywdzonych. § 3. Przepisu § 1 nie stosuje się, jeżeli zachodzi szczególna okoliczność uzasad- niająca, że umorzenie postępowania byłoby sprzeczne z potrzebą realizacji celów kary. 3 Rozdział I. Wokół zasad procesu karnego strony będą między sobą układały, z pomocą organów stworzonych przez pań- stwo, sposób rozwiązania konfliktu. Będą to robiły według swej woli lub siły perswazji, wspieranej przez wynajętych prawników, zaś interwencja państwa nastąpi wówczas, gdy nie dojdą do porozumienia. Państwo w każdym przy- padku musi zapewnić wydanie i wykonanie wyroku, nawet gdy jest on skut- kiem umowy stron. Pokrzywdzonym może chodzić przede wszystkim o re- kompensatę finansową. Pytanie: czy państwo powinno to zawsze akceptować, czy tylko, gdy chodzi o przestępstwa przeciwko mieniu? Czy umowę między sprawcą a pokrzywdzonym powinien zaaprobować najpierw prokurator a po- tem sąd, czy nie lub nie zawsze? Jeżeli nie zawsze, potrzebny byłby do tego sąd, jak było to przy art. 59a KK, to państwo rezygnuje z prawa karania na rzecz pokrzywdzonego7. Jeżeli umowę zatwierdza prokurator, a sąd nie ma żadnego wpływu na zawarty układ, tylko ma wydać wyrok w imieniu Rzeczypospolitej, to oznacza, że obywatele mogą zrezygnować z prawa do sądu na rzecz proku- ratorskiego wymiaru sprawiedliwości i trzeba zmienić Konstytucję RP. Czy jedynie sądy mają konstytucyjny obowiązek i prawo wykonywania wy- miaru sprawiedliwości, czy to tylko jedna z możliwych dróg załatwienia sprawy karnej? Sprawy w ujęciu czynu zabronionego przez ustawę pod groźbą kary kryminalnej. Według Konstytucji Stanów Zjednoczonych obywatel ma prawo do sądu przysięgłych, co rozumiane jest w taki sposób, że państwo nie na- rzuca własnego wymiaru sprawiedliwości, a tylko daje prawo zwrócenia się do sądu o rozstrzygnięcie sprawy. Przez lata ukształtowała się tam alternatywna do sądu przysięgłych procedura prawna plea bargain, pozwalająca na wyda- nie uzgodnionego wyroku, opartego jednak na formalnym przyznaniu się do winy (niekoniecznie do tak sformułowanego zarzutu, jak uczynił to prokura- tor), która prowadzi do wydania wyroku przez sędziego i wykonania go przez państwo. Jest to procedura sądowa, oparta w pełni na uprzednim uzgodnieniu wyroku. Taka procedura w oczywisty sposób wymaga przyjęcia oportunizmu procesowego i kontradyktoryjności. W kontynentalnym modelu procesu karnego było inaczej. Tylko sąd miał sprawować wymiar sprawiedliwości w sprawach karnych. To, co o załatwieniu sprawy myślały strony miało niewielkie znaczenie. Początkowo przebaczenie przez pokrzywdzonego mogło mieć tylko wpływ na wymiar kary, na równi zresztą z innymi dyrektywami jej wymiaru. Dopiero od 1998 r. pojawiła się 7 Uzależnienie zastosowania tego przepisu od wniosku pokrzywdzonego (pokrzywdzonych) powodowało, że praktycznie nie można było takiego postanowienia zaskarżyć, bo nikt nie miałby gravamen. 4 § 1. Zamęt w wymiarze sprawiedliwości karnej w procesie karnym instytucja skazania konsensualnego, wcześniej istniejąca tylko w prawie karnym skarbowym, gdzie pokrzywdzonym jest zawsze Skarb Państwa, a pokrzywdzenie jest zawsze finansowe. Z początku możliwość kon- sensualnego skazania ograniczona była do mniej groźnych przestępstw i for- malnie poddana kontroli sądu, która to kontrola praktycznie działała w bardzo ograniczonym zakresie. Przyznanie sądowi prawa wymiaru sprawiedliwości w sprawach karnych wiązało się przede wszystkim z inicjatywą dowodową sądu obok inicjatywy stron, która to inicjatywa sądu stała się dominująca w procesie polskim, za- pewne skutkiem małego zaangażowania prokuratorów8. Wobec znacznego zaangażowania obrońców opłacanych przez strony i małego zaangażowania prokuratorów, to sąd, jako organ wymierzający sprawiedliwość, musiał dbać o zgromadzenie odpowiedniego, uzasadniającego skazanie materiału dowo- dowego. Dalej, uznanie wymiaru sprawiedliwości karnej za sprawę publiczną (przestępstwa publicznoskargowe, skarga publiczna jako przeciwieństwo pry- watnej) i przyznanie prawa wymierzania sprawiedliwości wyłącznie sądowi, wymagało bezwzględnego legalizmu ścigania, tj. wnoszenia przez prokuratora skargi publicznej do sądu w każdym przypadku uzasadnionego podejrzenia popełnienia przestępstwa przez znanego sprawcę, którego ustalenie należy do organów ścigania. Z tej samej przyczyny prokurator nie mógł skutecznie cof- nąć aktu oskarżenia (nie dysponował skargą po jej wniesieniu do sądu), po- nieważ to sąd miał osądzić sprawę. Również zasada domniemania niewinno- ści nakładała na sąd obowiązek gromadzenia całego materiału dowodowego, a nie poprzestawania na tym, który przedstawiły strony. Do 1.7.2015 r. w art. 5 KPK § 2 występowało sformułowanie: „Nie dające się usunąć wątpliwości roz- strzyga się na korzyść oskarżonego”. Gdy doda się do tego tzw. zasadę obiekty- wizmu (art. 4 KPK), nakazującą organom prowadzącym postępowanie karne badać oraz uwzględniać okoliczności przemawiające zarówno na korzyść, jak i na niekorzyść oskarżonego, mamy spójne modelowe zasady procesu publicz- nego, w którym wymierzenie sprawiedliwości (a nie tylko wydanie wyroku) spoczywa na państwie. Oskarżony może, choć nie musi, podjąć obronę, a brak aktywności po jego stronie utrudnia wprawdzie sądowi dotarcie do prawdy, ale w żadnym wypadku nie zwalnia sądu z tego obowiązku. Taka – w zamyśle czysta – konstrukcja w praktyce była mało efektywna. Prokuratorzy nie prze- jawiali aktywności przed sądem. Sąd dostawał z aktem oskarżenia nierzadko 8 Tak m.in. K. Dudka, Rola prokuratora w znowelizowanej procedurze karnej, Prok. i Pr. 2015, Nr 1–2, s. 60 i n. 5
Pobierz darmowy fragment (pdf)

Gdzie kupić całą publikację:

Zamęt w wymiarze sprawiedliwości karnej
Autor:
, ,

Opinie na temat publikacji:


Inne popularne pozycje z tej kategorii:


Czytaj również:


Prowadzisz stronę lub blog? Wstaw link do fragmentu tej książki i współpracuj z Cyfroteką: