Cyfroteka.pl

klikaj i czytaj online

Cyfro
Czytomierz
00158 005160 15183849 na godz. na dobę w sumie
Zapis windykacyjny - ebook/pdf
Zapis windykacyjny - ebook/pdf
Autor: Liczba stron: 247
Wydawca: Lexis Nexis Język publikacji: polski
ISBN: 978-83-7806-297-4 Data wydania:
Lektor:
Kategoria: ebooki >> prawo i podatki >> cywilne
Porównaj ceny (książka, ebook (-8%), audiobook).
Zapis windykacyjny to pierwsze całościowe i pogłębione opracowanie monograficzne zapisu windykacyjnego w prawie polskim. Ta nowa instytucja prawa spadkowego, wprowadzona ustawą z 18 marca 2011 r., zrewolucjonizowała sposób rozdysponowania majątkiem na wypadek śmierci. W książce omówione zostały wszystkie aspekty cywilnoprawne związane z zapisem windykacyjnym (m.in. sposób ustanawiania zapisu, odpowiedzialność zapisobierców windykacyjnych za długi spadkowe, zagadnienia proceduralne). Wiele miejsca poświęcono kwestiom mającym kluczowe znaczenie dla praktyki (m.in. zapis windykacyjny przedsiębiorstwa i udziału w przedmiocie należącym do majątku wspólnego małżonków, sposób i skutki dokumentowania praw do zapisu windykacyjnego).
Monografia będzie stanowiła cenne źródło informacji dla wszystkich osób stykających się z problematyką prawa spadkowego, w szczególności notariuszy, adwokatów i radców prawnych oraz sędziów sądów cywilnych.
Dr hab. Paweł Księżak jest profesorem nadzwyczajnym w Katedrze Prawa Cywilnego Uniwersytetu Łódzkiego i radcą prawnym. Specjalizuje się w prawie spadkowym i rzeczowym, zagadnieniach ochrony dóbr osobistych i bezpodstawnego wzbogacenia. Opublikował kilkadziesiąt prac naukowych, m.in. obszerną monografię Zachowek w polskim prawie spadkowym, wyróżnioną w konkursie „Przeglądu Sądowego” na książkę najbardziej przydatną w praktyce wymiaru sprawiedliwości.
Znajdź podobne książki Ostatnio czytane w tej kategorii

Darmowy fragment publikacji:

Zapis windykacyjny Paweł Księżak Wydanie 1 Warszawa 2012 Opracowanie redakcyjne: Anna Popławska Redakcja techniczna: Małgorzata Duda Projekt okładki i stron tytułowych: Agnieszka Tchórznicka © Copyright by LexisNexis Polska Sp. z o.o. 2012 Wszelkie prawa zastrzeżone. Żadna część tej książki nie może być powielana ani rozpowszechniana za pomocą urządzeń elektronicznych, mechanicznych, kopiujących, nagrywających i innych – bez pisemnej zgody Autora i wydawcy. ISBN 978-83-7806-297-4 LexisNexis Polska Sp. z o.o. Ochota Office Park 1, Al. Jerozolimskie 181, 02-222 Warszawa tel. 22 572 95 00, faks 22 572 95 68 Infolinia: 22 572 99 99 Redakcja: tel. 22 572 83 26, 22 572 83 28, 22 572 83 11, faks 22 572 83 92 www.lexisnexis.pl, e-mail: biuro@lexisnexis.pl Księgarnia Internetowa: dostępna ze strony www.lexisnexis.pl Spis treści Wykaz skrótów . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 9 Wprowadzenie . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 11 RoZDZIAŁ 1. Miejsce zapisu windykacyjnego w prawie spadkowym . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 13 1.1. Rys historyczny i prawnoporównawczy . . . . . . . . . . . . . . . . . 13 21 1.2. Rozwój prawa polskiego . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 1.3. Funkcje zapisu windykacyjnego . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 26 . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 36 1.4. Terminologia 1.5. Charakter prawny zapisu windykacyjnego . . . . . . . . . . . . . . . 38 1.6. Zagadnienia intertemporalne . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 46 RoZDZIAŁ 2. Ustanowienie zapisu windykacyjnego . . . . . . . . . . 49 2.1. Forma rozrządzenia . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 49 2.2. Powołanie zapisobiercy windykacyjnego . . . . . . . . . . . . . . . . 57 2.2.1. Zagadnienia ogólne . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 57 2.2.2. Zapis windykacyjny pod warunkiem i z zastrzeżeniem 62 terminu . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 69 2.2.3. Przyrost . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 2.2.4. Podstawienie zwykłe . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 72 2.2.5. Podstawienie powiernicze . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 75 2.2.6. Zapis windykacyjny na rzecz cudzoziemca . . . . . . . . . . . 77 2.3. Obciążenie zapisobiercy windykacyjnego zapisem zwykłym i poleceniem . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 81 2.4. Wykonawca testamentu a zapis windykacyjny . . . . . . . . . . . . . 84 2.5. Zapis windykacyjny upadłego . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 92 2.6. Przedmiot zapisu windykacyjnego . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 93 2.6.1. Zagadnienia ogólne . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 93 2.6.2. Rzecz oznaczona co do tożsamości . . . . . . . . . . . . . . . . 98 2.6.3. Zbywalne prawo majątkowe . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 102 5 2.6.4. Przedsiębiorstwo i gospodarstwo rolne 2.6.5. Ustanowienie użytkowania i służebności 2.6.6. Zapis windykacyjny przedmiotu należącego do majątku . . . . . . . . . . . . . 115 . . . . . . . . . . . . 122 wspólnego małżonków . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 128 2.6.7. Zapis windykacyjny przedmiotu niewymienionego w art. 9811 § 2 k.c. . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 133 2.7. Wielość zapisów windykacyjnych . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 134 2.8. Zapis windykacyjny wyczerpujący prawie cały spadek . . . . . . . . 137 2.9. Zapis windykacyjny przedmiotu nienależącego do spadkodawcy albo takiego, który spadkodawca był zobowiązany zbyć . . . . . . . 142 RoZDZIAŁ 3. Nabycie przedmiotu zapisu windykacyjnego . . . . . . 150 150 3.1. Chwila nabycia przedmiotu zapisu windykacyjnego . . . . . . . . . . 3.2. Zakres sukcesji zapisobiercy windykacyjnego . . . . . . . . . . . . . . 153 3.3. Nabycie zapisu windykacyjnego a ustrój majątkowy małżeński . . . 155 3.4. Przyjęcie i odrzucenie zapisu windykacyjnego . . . . . . . . . . . . . 157 . . . . . . . . . . . . . . . . . 163 3.5. Ochrona zapisobiercy windykacyjnego RoZDZIAŁ 4. Zapis windykacyjny przy ustalaniu zachowku i sched spadkowych . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 167 4.1. Zapis windykacyjny przy ustalaniu zachowku . . . . . . . . . . . . . 167 4.2. Zapis windykacyjny przy ustalaniu sched spadkowych . . . . . . . . 171 RoZDZIAŁ 5. odpowiedzialność zapisobiercy windykacyjnego za długi spadkowe . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 175 5.1. Zasady ogólne . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 175 5.1.1. Konstrukcja odpowiedzialności zapisobiercy windykacyjnego za długi spadkowe . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 175 5.1.2. Odpowiedzialność do działu spadku . . . . . . . . . . . . . . . 178 5.1.3. Odpowiedzialność po dziale spadku . . . . . . . . . . . . . . . 182 5.1.4. Zakres odpowiedzialności zapisobiercy windykacyjnego . . . 183 5.1.5. Zapisobierca windykacyjny jako wierzyciel spadku . . . . . . 186 5.2. Odpowiedzialność za długi związane z prowadzeniem 5.3. Odpowiedzialność za zachowek przedsiębiorstwa i gospodarstwa rolnego . . . . . . . . . . . . . . . . 187 . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 190 5.3.1. Zagadnienia ogólne . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 190 5.3.2. Przesłanki powstania odpowiedzialności zapisobiercy windykacyjnego . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 192 5.3.3. Podmiot odpowiedzialny . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 195 5.3.4. Zakres odpowiedzialności zapisobiercy windykacyjnego . . . 196 5.3.5. Uprawnienie do zwolnienia się z obowiązku pokrycia zachowku przez zapisobiercę windykacyjnego . . . . . . . . . 203 6 Spis treściwww.lexisnexis.pl 5.3.6. Regres zapisobiercy windykacyjnego . . . . . . . . . . . . . . . 5.3.7. Odpowiedzialność za zachowek zapisobiercy gospodarstwa 205 rolnego . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 208 5.4. Odpowiedzialność za zapisy zwykłe i polecenia . . . . . . . . . . . . 210 5.5. Odpowiedzialność alimentacyjna wobec dziadków spadkodawcy . . 215 5.6. Odpowiedzialność za wyrównanie dorobków . . . . . . . . . . . . . . 216 5.7. Odpowiedzialność za zobowiązania publicznoprawne . . . . . . . . 217 5.8. Kolejność zaspokajania długów spadkowych przez zapisobiercę windykacyjnego . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 219 . . . . . . . . . . . . . . . . . 222 RoZDZIAŁ 6. Zagadnienia proceduralne 6.1. Dokumentowanie praw do zapisu windykacyjnego . . . . . . . . . . 222 6.2. Zapisobierca windykacyjny jako następca prawny strony postępowania . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 6.3. Zabezpieczenie przedmiotu zapisu windykacyjnego i spis inwentarza . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 236 238 Podsumowanie . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 241 Bibliografia . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 245 Spis treści Wykaz skrótów AUWr. AUNC k.c. – „Acta Universitatis Wratislaviensis” – „Acta Universitatis Nicolai Copernici” – ustawa z 23 kwietnia 1964 r. – Kodeks cywilny (Dz.U. Nr 16, poz. 93 ze zm.) – Kodeks cywilny francuski – Kodeks cywilny grecki – Kodeks cywilny hiszpański – Kodeks cywilny holenderski k.c. fr. k.c. grec. k.c. hiszp. k.c. hol. k.c. Quebecu – Kodeks cywilny Quebecu – Kodeks cywilny węgierski k.c. węg. – Kodeks cywilny włoski k.c. włosk. k.p. – ustawa z  26 czerwca 1974 r. – Kodeks pracy (tekst jedn. Dz.U. k.p.c. k.r.o. k.s.h. z 1998 r. Nr 21, poz. 94 ze zm.) – ustawa z  17 listopada 1964 r. – Kodeks postępowania cywilnego (Dz.U. Nr 43, poz. 296 ze zm.) – ustawa z  25 lutego 1964 r. – Kodeks rodzinny i  opiekuńczy (Dz.U. Nr 9, poz. 59 ze zm.) – ustawa z  15 września 2000 r. – Kodeks spółek handlowych (Dz.U. Nr 94, poz. 1037 ze zm.) – „Kwartalnik Prawa Prywatnego” – System Informacji Prawnej Wydawnictwa C.H. Beck KPP Legalis LexPolonica – Serwis Prawniczy LexisNexis Polska Sp. z o.o. MoP NP ord. pod. – „Monitor Prawniczy” – „Nowe Prawo” – ustawa z  29 sierpnia 1997 r. – Ordynacja podatkowa (tekst jedn. OSN OSNC OSNCP OSP PiP PN Dz.U. z 2005 r. Nr 8, poz. 60 ze zm.) – Orzecznictwo Sądu Najwyższego – Orzecznictwo Sądu Najwyższego Izba Cywilna – Orzecznictwo Sądu Najwyższego Izba Cywilna i  Ubezpieczeń Spo- łecznych – „Orzecznictwo Sądów Polskich” – „Państwo i Prawo” – „Przegląd Notarialny” 9 Wykaz skrótów PPUW pr. not. PS RPEiS SP SPP u.n.n.c. WiRO ZErb ZNUJ – „Przegląd Prawniczy Uniwersytetu Warszawskiego” – ustawa z  14 lutego 1991 r. – Prawo o  notariacie (tekst jedn. Dz.U. z 2008 r. Nr 189, poz. 1158 ze zm.) – „Przegląd Sądowy” – „Ruch Prawniczy, Ekonomiczny i Socjologiczny” – „Studia Prawnicze” – „Studia Prawa Prywatnego” – ustawa z 24 marca 1920 r. o nabywaniu nieruchomości przez cudzo- ziemców (tekst jedn. Dz.U. z 2004 r. Nr 167, poz. 1758 ze zm.) – „Wirtschaft und Recht in Osteuropa” – „Zeitschrift für die Steuer- und Erbrechtpraxis” – Zeszyty Naukowe Uniwersytetu Jagiellońskiego www.lexisnexis.pl The man who dies thus rich dies disgraced Andrew Carnegie, Wealth, North American Review, June 1889 Wprowadzenie Przedmiotem opracowania jest analiza dogmatyczna przepisów o za- pisie windykacyjnym. Wprowadzenie tej nowej instytucji do Kodeksu cywilnego stanowi prawdziwą rewolucję w  polskim prawie spadko- wym. Znaczenie zmiany nie jest jeszcze w pełni dostrzegane. Nie spo- sób dziś przewidzieć, jak praktyka zinterpretuje lakoniczne przepisy ustawy. Jest zupełnie naturalne, że dopiero po latach będzie można ocenić, jakie miejsce zajmuje zapis windykacyjny w  prawie spadko- wym i jakie jest rzeczywiste znaczenie tej instytucji. Już teraz można jednak powiedzieć, że od strony teoretycznej nowelizacja dokonuje swoistego „przeorania” fundamentów prawa spadkowego. Można za- ryzykować twierdzenie, że system polskiego prawa spadkowego wy- maga opisania na nowo. Zapis windykacyjny z oczywistych powodów nie doczekał się jeszcze opracowania monograficznego. Szereg obszerniejszych wypowiedzi zawiera już jednak pogłębione rozważania na ten temat. Poszukując odpowiedzi na najprostsze nawet pytania, stąpamy jednak po omac- ku: rzeczywistość prawną stworzy przecież dopiero praktyka notarial- na i orzecznicza. Prezentowana analiza przepisów o zapisie windyka- cyjnym jest w  istocie zaledwie propozycją interpretacyjną, punktem wyjścia do dalszych rozważań. Trzeba liczyć się z  tym, że mozolnie budowany dziś gmach argumentacji w wielu kwestiach może w przy- szłości runąć, przygnieciony przez orzecznictwo i usus. W pracy zajmuję się ujęciem zapisu windykacyjnego jedynie od strony prawa cywilnego materialnego. Wzmianki odnoszące się do zapisu windykacyjnego w  prawie publicznym mają charakter marginalny. 11 Wprowadzenie Również zagadnienia procedury cywilnej zostały nakreślone jedynie skrótowo i z pewnością nie wyczerpują tematu. Tematem książki jest zapis windykacyjny we współczesnym prawie polskim. Prezentacja rozwiązań znanych w  przekroju historycznym oraz w  innych systemach prawnych została znacząco ograniczona. Złożyło się na to kilka przyczyn. Mimo przejęcia pewnych elementów konstrukcyjnych z prawa rzymskiego, polski zapis windykacyjny nie- wiele ma wspólnego z rzymskim legatum per vindicationem. Tradycja terminologiczna nie przekłada się na kontynuację normatywną. Roz- wiązania obce są w tym zakresie bardzo zróżnicowane i zakorzenione w  całym systemie prawa spadkowego każdego z  porządków praw- nych. Polski ustawodawca nie wzorował się na żadnym ze znanych rozwiązań i  analiza obcych regulacji jest dla zrozumienia przepisów szczegółowych polskiego prawa właściwie bezużyteczna. Zapis win- dykacyjny w  ujęciu Kodeksu cywilnego jest ukształtowany w  sposób nowatorski i  jego interpretacja musi być dokonywana bez oglądania się na poglądy prezentowane na tle innych ustawodawstw. Rewolucyj- ność polskiego rozwiązania i  jego niecodzienność na tle prawnopo- równawczym polega na tym, że przedmiot zapisu windykacyjnego nie wchodzi w skład spadku, a zarazem zapisobierca windykacyjny odpo- wiada za długi spadkowe. W takim ujęciu polski zapis windykacyjny nie ma wiele wspólnego z  konstrukcjami istniejącymi w  innych kra- jach pod tą samą nazwą. Z  tego powodu w  pracy ograniczam się do krótkiej prezentacji podstawowych elementów wspólnych dla zapisów windykacyjnych w rozwoju historycznym i w prawie porównawczym. www.lexisnexis.pl Rozdział 1 Miejsce zapisu windykacyjnego w prawie spadkowym 1.1. Rys historyczny i prawnoporównawczy Prawo rzymskie wykształciło koncepcję dziedziczenia, tj. przejścia w drodze sukcesji uniwersalnej na skutek jednego zdarzenia (śmierci spadkodawcy) wszystkich praw i  obowiązków zmarłego na spadko- bierców1. Spadkobierca (heres), zwany również dziedzicem, stawał się następcą prawnym zmarłego, a  spadek łączył się z  jego majątkiem. Spadkobiercą mogła stać się jedynie osoba powołana do spadku. Po- wołanie następowało albo na podstawie testamentu (ex testamento, secundum tabulas), albo – jeśli nie doszło do skutecznego powołania spadkobiercy w testamencie – na podstawie prawa (ab intestato). Każdy testament zawierał ustanowienie dziedzica. Dziedzic ustana- wiany był do całości spadku, nie było znane powołanie do poszczegól- nych przedmiotów. Jeśli w  testamencie znalazło się powołanie dzie- dzica, ale do określonej części, skutkowało to początkowo nieważnością powołania, a  później uznaniem takiego zastrzeżenia za niedodane. W  prawie poklasycznym w  przypadku ustanowienia większej liczby spadkobierców przeznaczenie poszczególnych przedmiotów zaczęto traktować jako wskazówki co do działu spadku2. 1 D. 50, 17, 62: Hereditas nihil aliud est, quam successio in universum ius quod defunctus habuerit. 2 W. Wołodkiewicz, M. Zabłocka, Prawo rzymskie. Instytucje, Warszawa 2005, s. 173–174. 13 Rozdział 1. Miejsce zapisu windykacyjnego w prawie spadkowym W  testamencie poza ustanowieniem dziedzica można było dokonać również przysporzeń kosztem spadku, tj. zapisów – legatów i fideiko- misów. Ogólnie ujmując, rzymski zapis to jednostronne rozrządzenie na wypadek śmierci, aby wskazana osoba otrzymała przysporzenie majątkowe; osoba ta nie stawała się spadkobiercą, lecz legatariuszem (zapisobiercą). Rzymianie znali kilka rodzajów legatów (zapisów szczegółowych)3: legatum per vindicationem (zapis windykacyjny), le­ gatum per damnationem (zapis damnacyjny, dziś: zapis zwykły), lega­ tum sinendi modo i legatum per praeceptionem. O wyborze zapisu decy- dował testator, który musiał użyć odpowiednich słów, by osiągnąć zamierzony skutek. Treść tych słów oddawała koncepcję, która leżała u  podstaw wyróżnienia danego rodzaju, a  mianowicie to, czy legat taki tworzył stosunek rzeczowy czy zobowiązaniowy 4. Zapis windyka- cyjny polegał na tym, że testator słowami do, lego bezpośrednio odda- wał określoną rzecz lub służebność zapisobiercy, tak że w chwili jego śmierci nabywał on własność kwirytarną i  na skutek tego przysługi- wała zapisobiercy rei vindicatio o  wydanie zapisanego przedmiotu (stąd nazwa). Warunkiem skuteczności zapisu windykacyjnego było to, że zarówno w chwili sporządzenia testamentu, jak i w chwili śmier- ci testatora miał on własność kwirytarną zapisanej rzeczy. Nie było zgody co do tego, czy stosunek rzeczowy powstaje z mocy prawa (tak Sabinianie), czy wymaga przyjęcia zapisu windykacyjnego (tak Proku- lianie)5. Inaczej było, gdy chodzi o zapis damnacyjny. Ustanawiany był on sło- wami damnas esto dare i stwarzał zobowiązanie jak gdyby z kontraktu (obligatio quasi ex contractu) pomiędzy zapisobiercą jako wierzycie- 3 Na ten temat np. M. Kaser, Das römische Privatrecht, München 1971, s.  742 i  n.; F.  Longchamps de Bérier, w: W. Dajczak, T. Giaro, F. Longchamps de Bérier, Prawo rzymskie. U  podstaw prawa prywatnego, Warszawa 2009, s.  302 i  n. Pomijam w  tym miejscu podział na legaty i fideikomisy oraz problematykę zapisu uniwersalnego (fidei­ commissum hereditatis) i mortis causa capio, czyli przede wszystkim darowizny na wy- padek śmierci (donatio mortis causa). Na temat legatu uniwersalnego por. przede wszystkim F. Longchamps de Bérier, O  elastyczności prawa spadkowego, Warszawa 2006. 4 F. Longchamps de Bérier, w: Prawo…, s. 303. 5 Tamże, s. 304. 14 www.lexisnexis.pl
Pobierz darmowy fragment (pdf)

Gdzie kupić całą publikację:

Zapis windykacyjny
Autor:

Opinie na temat publikacji:


Inne popularne pozycje z tej kategorii:


Czytaj również:


Prowadzisz stronę lub blog? Wstaw link do fragmentu tej książki i współpracuj z Cyfroteką: