Cyfroteka.pl

klikaj i czytaj online

Cyfro
Czytomierz
00278 004595 15180783 na godz. na dobę w sumie
Zarys metodyki pracy adwokata w sprawach przestępstw i wykroczeń drogowych - ebook/pdf
Zarys metodyki pracy adwokata w sprawach przestępstw i wykroczeń drogowych - ebook/pdf
Autor: Liczba stron: 518
Wydawca: Lexis Nexis Język publikacji: polski
ISBN: 978-83-7806-363-6 Data wydania:
Lektor:
Kategoria: ebooki >> prawo i podatki >> karne
Porównaj ceny (książka, ebook (-8%), audiobook).
Zarys metodyki pracy adwokata w sprawach przestępstw i wykroczeń drogowych to opracowanie, w którym zostały omówione najważniejsze zagadnienia związane z ustawowymi znamionami przestępstw w komunikacji drogowej oraz wykroczeń godzących w bezpieczeństwo ruchu drogowego. Autor przedstawia zasady bezpieczeństwa obowiązujące w ruchu drogowym, kwestie związane z istotą dowodzenia i ciężaru dowodu, inicjatywą dowodową stron i sądu, oceną dowodów, domniemaniem niewinności, a także procesowymi konsekwencjami braków w postępowaniu dowodowym.  Nie zapomina również o kontrowersyjnych kwestiach związanych z karaniem sprawców wykroczeń.
Książka przeznaczona jest nie tylko dla adwokatów, radców prawnych, lecz także dla sędziów, prokuratorów, aplikantów, policjantów i studentów. Może też być przydatna biegłym i rzeczoznawcom opiniującym w takich sprawach.
Kazimierz J. Pawelec jest doktorem nauk prawnych, adwokatem, wykładowcą akademickim, autorem kilkunastu książek naukowych i popularnonaukowych dotyczących wypadków drogowych oraz procesu karnego.
Znajdź podobne książki Ostatnio czytane w tej kategorii

Darmowy fragment publikacji:

Zarys metodyki pracy adwokata w sprawach przestępstw i wykroczeń drogowych Kazimierz J. Pawelec Wydanie 3 Warszawa 2012 Opracowanie redakcyjne: Robert Stępień Redakcja techniczna: Krzysztof Koziarek Projekt okładki i stron tytułowych: Michał Piotrowski © Copyright by LexisNexis Polska Sp. z o.o. 2012 Wszelkie prawa zastrzeżone. Żadna część tej książki nie może być powielana ani rozpowszechniana za pomocą urządzeń elektronicznych, mechanicznych, kopiujących, nagrywających i innych – bez pisemnej zgody Autora i wydawcy. ISBN 978-83-7806-363-6 LexisNexis Polska Sp. z o.o. Ochota Office Park 1, Al. Jerozolimskie 181, 02–222 Warszawa tel. 22 572 95 00, faks 22 572 95 68 Infolinia: 22 572 99 99 Redakcja: tel. 22 572 83 26, 22 572 83 28, 22 572 83 11, faks 22 572 83 92 www.lexisnexis.pl, e-mail: biuro@lexisnexis.pl Księgarnia Internetowa: dostępna ze strony www.lexisnexis.pl Spis treści Wykaz skrótów . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 13 Od Autora . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 15 ROZDZIAŁ I.  Zagadnienia podstawowe w procesie rozpoznania znamion przestępstw i wykroczeń drogowych . . . . . . . 19 1. Uwagi wprowadzające . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 19 2. Katastrofa w ruchu drogowym . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 21 2.1. Uwagi ogólne . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 21 2.2. Ustawowe znamiona . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 23 2.3. Strona podmiotowa . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 24 3. Sprowadzenie niebezpieczeństwa katastrofy . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 26 3.1. Uwagi ogólne . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 26 3.2. Strona podmiotowa . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 27 3.3. Skutkowy charakter czynu z art. 174 k.k. . . . . . . . . . . . . . . . . . 30 4. Wypadek drogowy . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 32 4.1. Uwagi ogólne . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 32 4.2. Podmiot przestępstwa . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 33 4.3. Podmiotowa strona czynu . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 35 4.4. Przedmiotowa strona czynu . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 39 4.5. Miejsce wypadku drogowego . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 40 4.6. Skutek wypadku drogowego . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 43 4.7. Związek przyczynowy . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 46 4.8. Tryb ścigania . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 51 5. Pozostałe przestępstwa drogowe . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 54 5.1. Uwagi ogólne . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 54 5.2. Prowadzenie pojazdu w stanie nietrzeźwości lub pod wpływem środka odurzającego . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 55 5.3. Odpowiedzialność z art. 179 k.k.  . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 61 5.4. Odpowiedzialność za występek z art. 180 k.k. . . . . . . . . . . . . . . 64 6. Wykroczenia drogowe . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 66 6.1. Uwagi ogólne . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 66 6.2. Wykroczenia o ogólnych dyspozycjach . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 66 6.3. Pozostałe wykroczenia . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 74 5 Zarys_met_pr_adw_Metodyka_A5 kor.1.indd 5 Zarys_met_pr_adw_Metodyka_A5 kor.1.indd 5 2012-04-12 11:22:37 2012-04-12 11:22:37 Spis treści ROZDZIAŁ II.  Podstawowe zasady bezpieczeństwa – zasady sprawności psychomotorycznej . . . . . . . . . . . . . . . . . . 77 1. Uwagi wprowadzające . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 77 2. Zasady sprawności psychomotorycznej . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 78 2.1. Uwagi ogólne . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 78 2.2. Stan nietrzeźwości . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 80 2.3. Stan po użyciu środka odurzającego . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 81 2.4. Zmęczenie i stan zdrowia . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 84 3. Zasada sprawności technicznej . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 88 4. Nakaz pozostania na miejscu wypadku . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 89 ROZDZIAŁ III. Zasady bezpieczeństwa – bezwzględne nakazy . . . . . 99 1. Zasada ruchu prawostronnego . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 99 2. Zasada pierwszeństwa . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 100 3. Zasada pierwszeństwa na skrzyżowaniu . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 102 4. Zasada pierwszeństwa przy jeździe na wprost . . . . . . . . . . . . . . . . . . 104 5. Zasada pierwszeństwa między kierującymi i pieszymi . . . . . . . . . . . . 105 6. Pierwszeństwo pojazdu uprzywilejowanego . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 107 7. System znaków . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 109 8. Nakaz należytego zabezpieczenia . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 111 ROZDZIAŁ IV. Zasady bezpieczeństwa – reguły interpretacyjne . . . . 114 1. Uwagi wprowadzające . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 114 2. Zasada ostrożności szczególnej i ograniczonego zaufania . . . . . . . . 114 3. Zasada prędkości bezpiecznej . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 120 4. Zachowanie wobec pieszych na przejściu . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 131 5. Zatrzymanie i postój . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 134 6. Wymijanie, omijanie i wyprzedzanie . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 136 7. Hamowanie i bezpieczny odstęp . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 140 8. Używanie świateł . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 142 9. Przejeżdżanie przez przejazd kolejowy . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 143 10. Reguły taktyczne . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 145 11. Zwyczaj . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 147 ROZDZIAŁ V. Przeprowadzanie dowodów . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 151 1. Uwagi wprowadzające . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 151 2. Poszlaka jako dowód . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 153 3. Dowody elektroniczne . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 160 4. Dowody naukowe . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 168 5. Ciężar dowodu . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 178 6 Zarys_met_pr_adw_Metodyka_A5 kor.1.indd 6 Zarys_met_pr_adw_Metodyka_A5 kor.1.indd 6 2012-04-12 11:22:37 2012-04-12 11:22:37 Spis treści ROZDZIAŁ VI. Pozyskiwanie dowodów . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 183 1. Uwagi wprowadzające . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 183 2. Dowody przeprowadzane z urzędu . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 185 3. Dowody wnioskowane przez strony . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 192 ROZDZIAŁ VII.  Proces dowodzenia w sprawach o przestępstwa i wykroczenia drogowe . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 199 1. Czynności poprzedzające wszczęcie postępowania karnego. Uczestnictwo oskarżonego (podejrzanego) w czynnościach postępowania dowodowego . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 199 2. Zabezpieczenie śladów i dowodów przestępstwa drogowego . . . . . . 201 3. Oględziny miejsca . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 204 4. Oględziny rzeczy – pojazdu . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 206 5. Okazanie . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 208 6. Badanie stanu trzeźwości . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 212 7. Oględziny i otwarcie zwłok . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 213 8. Dokumentowanie czynności procesowych na miejscu przestępstwa drogowego . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 216 8.1. Szkic miejsca . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 218 8.2. Notatka urzędowa . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 219 8.3. Dokumentacja wizualna . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 222 9. Rozpytanie uczestników i świadków . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 223 10. Postępowanie sprawdzające . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 226 10.1. Przebieg . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 226 10.2. Ograniczenie kręgu podejrzanych . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 228 10.3. Działania operacyjno-rozpoznawcze i ich znaczenie procesowe . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 230 ROZDZIAŁ VIII.  Czynności dowodowe po wszczęciu postępowania karnego . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 234 1. Wyjaśnienia oskarżonego . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 234 1.1. Uwagi ogólne . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 234 1.2. Wyjaśnienia jako środek dowodowy . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 235 1.3. Odmowa wyjaśnień . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 237 1.4. Przyznanie się do winy . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 238 1.5. Fałszywe samooskarżenie . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 242 1.6. Wyjaśnienia obciążające . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 244 1.7. Nieprzyznanie się do winy . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 247 1.8. Zmiana wyjaśnień . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 248 1.9. Wyjaśnienia pisemne . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 251 1.10. Ostatnie słowo . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 253 1.11. Ocena wyjaśnień . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 255 7 Zarys_met_pr_adw_Metodyka_A5 kor.1.indd 7 Zarys_met_pr_adw_Metodyka_A5 kor.1.indd 7 2012-04-12 11:22:37 2012-04-12 11:22:37 Spis treści 2. Badania i oględziny . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 258 2.1. Uwagi ogólne . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 258 2.2. Obowiązek znoszenia . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 261 2.3. Dopuszczalność zastosowania przymusu . . . . . . . . . . . . . . . . . . 263 3. Zeznania świadków . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 264 3.1. Uwagi ogólne . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 264 3.2. Czynniki zapewniające udział świadka . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 266 3.3. Procesowe czynniki wpływające na prawdomówność świadka . . . 270 3.3.1. Prawo do odmowy zeznań . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 270 3.3.2. Częściowa odmowa zeznań . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 275 3.3.3. Zwolnienie z zeznań . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 277 3.3.4. Przyrzeczenie . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 280 3.3.5. Uprzedzenie o odpowiedzialności karnej . . . . . . . . . . . . . 281 3.3.6. Pozostałe gwarancje . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 282 4. Pozycja i rola pokrzywdzonego . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 283 4.1. Uwagi ogólne . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 283 4.2. Świadek-pokrzywdzony . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 288 4.3. Kumulacja ról procesowych . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 289 4.4. Ocena zeznań świadka-pokrzywdzonego . . . . . . . . . . . . . . . . . . 291 4.5. Oględziny i badania pokrzywdzonego . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 294 ROZDZIAŁ IX. Dyskwalifikacja dowodu z zeznań lub wyjaśnień . . . 300 1. Uwagi wprowadzające . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 300 2. Swoboda wypowiedzi . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 302 3. Zakaz zastępowania zeznań lub wyjaśnień pismami, zapiskami bądź notatkami . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 311 4. Procesowe możliwości wykorzystywania dowodów nielegalnie uzyskanych . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 313 4.1. Uwagi ogólne . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 313 4.2. Dowody pośrednio nielegalne . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 315 4.3. Wyłączenie dowodu nielegalnie uzyskanego . . . . . . . . . . . . . . . 317 ROZDZIAŁ X.  Czynniki procesowe mogące wpływać na zeznania i wyjaśnienia . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 319 1. Uwagi wprowadzające . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 319 2. Przesłuchanie . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 321 3. Odczytywanie protokołów wyjaśnień i zeznań . . . . . . . . . . . . . . . . . . 323 4. Konfrontacja . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 327 5. Eksperyment i wizja . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 328 6. Inne czynniki wpływające na treść zeznań lub wyjaśnień . . . . . . . . . 331 7. Wniosek o dobrowolne poddanie się karze . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 333 8. Mediacja . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 336 8 Zarys_met_pr_adw_Metodyka_A5 kor.1.indd 8 Zarys_met_pr_adw_Metodyka_A5 kor.1.indd 8 2012-04-12 11:22:37 2012-04-12 11:22:37 Spis treści ROZDZIAŁ XI.  Opiniowanie w sprawach przestępstw i wykroczeń drogowych . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 338 1. Uwagi wprowadzające . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 338 2. Dopuszczenie dowodu . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 342 3. Przedmiot opinii . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 343 4. Zasada bezstronności i obiektywizmu . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 346 5. Przesłuchanie biegłego . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 352 6. Opinia pozaprocesowa i jej znaczenie dowodowe . . . . . . . . . . . . . . . . 356 7. Ocena opinii . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 359 ROZDZIAŁ XII.  Rekonstrukcja przestępstwa lub wykroczenia drogowego przez biegłego . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 369 1. Uwagi wprowadzające . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 369 2. Opinie identyfikujące . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 370 2.1. Ekspertyza antropologiczna . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 370 2.2. Opinia biologiczna . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 372 2.3. Ekspertyza daktyloskopijna . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 374 2.4. Identyfikacja kierującego pojazdem . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 375 3. Opinie ujawniające . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 380 4. Opinia medyczna . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 381 4.1. Uwagi ogólne . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 381 4.2. Określenie rodzaju i stopnia obrażeń ciała . . . . . . . . . . . . . . . . . 381 4.3. Rekonstrukcja wypadku na podstawie śladów biologicznych . . . 383 5. Opinia toksykologiczna – zagadnienia węzłowe . . . . . . . . . . . . . . . . . 386 6. Inne rodzaje opinii . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 388 6.1. Uwagi ogólne . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 388 6.2. Badanie psychotechniczne . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 389 6.3. Kryminalistyczne badanie żarówek . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 391 6.4. Badanie ogumienia . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 392 6.5. Ekspertyza metalograficzna . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 393 6.6. Opinie oparte na danych zarejestrowanych przez tachograf . . . 394 7. Opinia sądowo-psychiatryczna . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 396 7.1. Uwagi ogólne . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 396 7.2. Przesłanki powołania . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 398 7.3. Postanowienie o powołaniu . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 400 7.4. Opiniowanie . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 401 8. Opinia psychologiczna . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 404 8.1. Uwagi ogólne . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 404 8.2. Przedmiot opinii . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 405 8.3. Ocena opinii . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 407 9 Zarys_met_pr_adw_Metodyka_A5 kor.1.indd 9 Zarys_met_pr_adw_Metodyka_A5 kor.1.indd 9 2012-04-12 11:22:37 2012-04-12 11:22:37 Spis treści ROZDZIAŁ XIII.  Opinia biegłego do spraw ruchu drogowego i techniki samochodowej . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 411 1. Uwagi wprowadzające . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 411 2. Problematyka opiniowania . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 415 3. Pozycja i rola biegłego do spraw ruchu drogowego i techniki samochodowej w orzecznictwie sądów cywilnych . . . . . . . . . . . . . . . 417 4. Opinia techniczna . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 421 4.1. Uwagi ogólne . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 421 4.2. Ogólne założenia opinii . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 424 4.3. Ocena materiału badawczego przez biegłego . . . . . . . . . . . . . . 426 4.4. Notatka informacyjna . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 426 4.5. Protokół oględzin miejsca wypadku . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 427 4.6. Szkic miejsca wypadku . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 428 4.7. Dokumentacja fotograficzna . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 429 4.8. Protokół oględzin powypadkowych pojazdu . . . . . . . . . . . . . . . 431 4.9. Zakres opinii . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 433 4.10. Przyjęcie założeń do opiniowania . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 435 4.11. Dowody osobowe . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 436 5. Opiniowanie zdarzeń z udziałem pojazdów jednośladowych . . . . . . . 440 6. Zdarzenia z udziałem pojazdów szynowych . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 443 7. Komputerowe wspomaganie opinii . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 445 8. Podsumowanie . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 447 ROZDZIAŁ XIV.  Procesowe konsekwencje braków w postępowaniu dowodowym . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 449 1. Uwagi wprowadzające . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 449 2. Istotne braki postępowania przygotowawczego . . . . . . . . . . . . . . . . . 456 3. Braki dowodowe a zarzuty odwoławcze . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 460 4. Dopuszczenie dowodów w postępowaniu odwoławczym . . . . . . . . . . 462 5. Uchylenie wyroku sądu pierwszej instancji do ponownego rozpoznania . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 465 6. Swobodna ocena dowodów a zasada in dubio pro reo . . . . . . . . . . . . 466 7. Rzetelność w postępowaniu dowodowym . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 468 ROZDZIAŁ XV.  Problematyka karania sprawców przestępstw i wykroczeń drogowych. Zagadnienia węzłowe . . . . 473 1. Uwagi wprowadzające . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 473 2. Nietrzeźwość . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 481 3. Ucieczka z miejsca zdarzenia . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 484 4. Zakaz prowadzenia pojazdów . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 486 5. Odszkodowanie i zadośćuczynienie . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 489 6. Orzeczenie świadczenia pieniężnego . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 492 10 Zarys_met_pr_adw_Metodyka_A5 kor.1.indd 10 Zarys_met_pr_adw_Metodyka_A5 kor.1.indd 10 2012-04-12 11:22:37 2012-04-12 11:22:37 Spis treści 7. Zakaz prowadzenia pojazdów mechanicznych lub innych pojazdów (art. 178a § 1 i 2 k.k.) . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 493 8. Przyczynienie pokrzywdzonego . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 494 9. Warunkowe umorzenie postępowania karnego . . . . . . . . . . . . . . . . 498 9.1. Uwagi ogólne . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 498 9.2. Dodatnie przesłanki procesowe . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 500 9.3. Przesłanki materialne . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 501 10. Nadzwyczajne złagodzenie kary . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 502 Wykaz ważniejszej literatury . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 507 Zarys_met_pr_adw_Metodyka_A5 kor.1.indd 11 Zarys_met_pr_adw_Metodyka_A5 kor.1.indd 11 2012-04-12 11:22:37 2012-04-12 11:22:37 Wykaz skrótów Biul. SN Dz.U. GP GS Inf. Praw. k.c. KGMO k.k. – Biuletyn Sądu Najwyższego – Dziennik Ustaw – „Gazeta Prawna” – „Gazeta Sądowa” – „Informacja Prawnicza” – ustawa z  23  kwietnia 1964  r. – Kodeks cywilny (Dz.U.  Nr  16, poz. 93 ze zm.) – Komenda Główna Milicji Obywatelskiej – ustawa z  6  czerwca 1997  r. – Kodeks karny (Dz.U.  Nr  88, poz. 553 ze zm.) k.k. z 1932 r. – rozporządzenie Prezydenta Rzeczypospolitej z  11  lipca 1932  r. – k.k. z 1969 r. – ustawa z  19  kwietnia 1969  r. – Kodeks karny (Dz.U.  Nr  13, Kodeks karny (Dz.U. Nr 60, poz. 571 ze zm.) – uchylone poz. 94 ze zm.) – uchylona k.p.c. k.p.k. – ustawa z 17 listopada 1964 r. – Kodeks postępowania cywilnego (Dz.U. Nr 43, poz. 296 ze zm.) – ustawa z  6  czerwca 1997  r. – Kodeks postępowania karnego k.p.k. z 1969 r. – ustawa z  19  kwietnia 1969  r. – Kodeks postępowania karnego (Dz.U. Nr 89, poz. 555 ze zm.) k.w. KZS Legalis Lex LexPolonica MoP M.P. NP OSA OSNAPiUS (Dz.U. Nr 13, poz. 96 ze zm.) – uchylona – ustawa z 20 maja 1971 r. – Kodeks wykroczeń (tekst jedn. Dz.U. z 2010 r. Nr 46, poz. 275 ze zm.) – Krakowskie Zeszyty Sądowe. Orzeczenia Sądu Apelacyjnego w Krakowie w sprawach karnych – system informacji prawnej wydawnictwa C.H. Beck – system informacji prawnej wydawnictwa Wolters Kluwer – system informacji prawnej LexisNexis Polska – „Monitor Prawniczy” – Monitor Polski – „Nowe Prawo” – Orzecznictwo Sądów Apelacyjnych – Orzecznictwo Sądu Najwyższego  Izba Administracyjna, Pracy i Ubezpieczeń Społecznych OSNC OSNCP – Orzecznictwo Sądu Najwyższego Izba Cywilna – Orzecznictwo Sądu Najwyższego Izba Cywilna oraz Pracy i Ubez- pieczeń Społecznych 13 Zarys_met_pr_adw_Metodyka_A5 kor.1.indd 13 Zarys_met_pr_adw_Metodyka_A5 kor.1.indd 13 2012-04-12 11:22:37 2012-04-12 11:22:37 Wykaz skrótów – Orzecznictwo Sądu Najwyższego Izba Karna – Orzecznictwo Sądu Najwyższego Departamentu Prokuratury – Orzecznictwo Sądu Najwyższego Izba Karna i Wojskowa – Orzecznictwo Sądu Najwyższego  Izba Pracy, Ubezpieczeń Spo- łecznych i Spraw Publicznych – Orzecznictwo Sądu Najwyższego Prokuratury Generalnej – Orzecznictwo Sądu Najwyższego Prokuratury Krajowej – Orzecznictwo Sądu Najwyższego w Sprawach Karnych – Orzecznictwo Sądów Polskich – Orzecznictwo Sądów Polskich i Komisji Arbitrażowych – „Palestra” – „Państwo i Prawo” – „Problemy Kryminalistyki” – „Przegląd Prawa Karnego” – ustawa z 20 czerwca 1997 r. – Prawo o ruchu drogowym (tekst jedn. Dz.U. z 2005 r. Nr 108, poz. 908 ze zm.) – „Problemy Praworządności” – „Prokuratura i Prawo” – „Przegląd Sądowy” – „Przegląd Policyjny” – Polskie Towarzystwo Medycyny Sądowej i Kryminologii – „Problemy Wymiaru Sprawiedliwości” – „Ruch Prawniczy, Ekonomiczny i Socjologiczny” – „Służba MO” – „Studia Kryminologiczne, Kryminalistyczne i Penitencjarne” – ustawa z 24 maja 2002 r. o Agencji Bezpieczeństwa Wewnętrznego i Agencji Wywiadu (tekst jedn. Dz.U. z 2010 r. Nr 29, poz. 154 ze zm.) – ustawa z 9 czerwca 2006 r. o Centralnym Biurze Antykorupcyj- nym (Dz.U. Nr 104, poz. 708 ze zm.) – ustawa z  28  września 1991  r. o  kontroli skarbowej (tekst jedn. Dz.U. z 2011 r. Nr 41, poz. 214 ze zm.) – ustawa z 6 kwietnia 1990 r. o Policji (tekst jedn. Dz.U. z 2011 r. Nr 287, poz. 1687 ze zm.) – ustawa z 12 października 1990 r. o Straży Granicznej (tekst jedn. Dz.U. z 2011 r. Nr 116, poz. 675 ze zm.) – ustawa z 9 czerwca 2006 r. o Służbie Kontrwywiadu Wojskowego i Służbie Wywiadu Wojskowego (Dz.U. Nr 104, poz. 709 ze zm.) – ustawa z  6  kwietnia 1990  r. o  Urzędzie Ochrony Państwa (tekst jedn. Dz.U. z 1999 r. Nr 51, poz. 526 ze zm.) – uchylona – ustawa z 24 sierpnia 2001 r. o Żandarmerii Wojskowej i wojsko- wych organach porządkowych (Dz.U. Nr 123, poz. 1353 ze zm.) – „Wojskowy Przegląd Prawniczy” – Zeszyty Naukowe Akademii Spraw Wewnętrznych – Zeszyty Naukowe Uniwersytetu Jagiellońskiego OSN(K) OSNDP OSNKW OSNP OSNPG OSNPK OSNwSK OSP OSPiKA Pal. PiP PK PPK p.r.d. Prob. Praw. Prok. i Pr. PS Prz. Pol. PTMSiK PWS RPEiS SMO SKKiP u.a.b.w. u.c.b.a. u.k.s. u.pol. u.s.g. u.s.k.w. u.u.o.p. u.ż.w. WPP ZN ASW ZN UJ Tekstem pochyłym zaznaczono przepisy uchylone i nieobowiązujące. 14 Zarys_met_pr_adw_Metodyka_A5 kor.1.indd 14 Zarys_met_pr_adw_Metodyka_A5 kor.1.indd 14 2012-04-12 11:22:38 2012-04-12 11:22:38 Od Autora Wydanie pierwsze Metodyki pracy adwokata w  sprawach wypadków drogowych ukazało się pięć lat wstecz. Miałem zatem dużo czasu, aby raz jeszcze przeanalizować zagadnienie. Do wielu przemyśleń zmusiły mnie uwagi Czytelników – za wszystkie, zwłaszcza te krytyczne, gorą- co dziękuję. Dziękuję zwłaszcza Panu prof. dr. hab. Edwardowi Skręto- wiczowi oraz Panu prof. dr. hab. Ryszardowi A. Stefańskiemu za wiele życzliwości oraz bardzo cenne refleksje. Przystępując do opracowania kolejnego wydania, tym razem: Za- rysu metodyki pracy adwokata w sprawach przestępstw i wykroczeń drogowych, miałem za sobą pewien bagaż doświadczeń, jak też usta- wiczne zmiany stanu prawnego. „Radosna twórczość” parlamenta- rzystów nie ułatwiała zadania, zwłaszcza że ich nieprawdopodobne pomysły, skierowane zresztą wyłącznie ku wzmożeniu represyjności prawa, nijak się miały do wyników badań naukowych, z reguły in- terdyscyplinarnych, lub doświadczeń innych krajów. O tym, że owe „nieprawdopodobne pomysły” kompletnie się nie sprawdziły, świad- czy choćby regulacja penalizująca kierowanie pojazdem w  stanie nietrzeźwości. Wystarczy, że skończy się jakiś dłuższy weekend, aby rzecznik prasowy Komendy Głównej Policji radośnie się chwa- lił, że policjanci zatrzymali tylu a tylu nietrzeźwych kierowców. To nie sukces, to totalna klęska. Państwo doznało porażki – obywatele kompletnie nie zaakceptowali przyjętej przez Sejm regulacji. Może zatem warto sięgnąć po inne rozwiązania, wcale niezwiązane z re- presją karną. Oddawana do rąk Czytelników książka różni się od jej pierwowzoru. Została bowiem znacznie wzbogacona, w tym o omówienie podsta- 15 Zarys_met_pr_adw_Metodyka_A5 kor.1.indd 15 Zarys_met_pr_adw_Metodyka_A5 kor.1.indd 15 2012-04-12 11:22:38 2012-04-12 11:22:38 Od Autora wowych zagadnień w  procesie rozpoznania znamion przestępstw: katastrofy w ruchu drogowym, sprowadzenia jej niebezpieczeństwa, występków z art. 179 i 180 k.k. Omawiam w niej również ustawo- we znamiona wykroczeń skierowanych przeciwko bezpieczeństwu w komunikacji. W części procesowej, analizującej proces dowodzenia w tego rodza- ju sprawach, szerzej traktuję o  opiniowaniu biegłych różnych spe- cjalności. Analizuję opinie dające możliwość identyfikacji sprawcy, tj.  antropologiczną, biologiczną i  daktyloskopijną. Szerzej opisuję inne rodzaje opinii, w tym kryminalistyczne związane z badaniem żarówek i ogumienia, oraz syntetycznie omawiam opinię metalogra- ficzną. Zajmuję się również opiniowaniem związanym z danymi za- rejestrowanymi przez tachograf i rekonstrukcją zdarzeń z udziałem pojazdów jednośladowych i szynowych. Rozdział traktujący o  opiniowaniu nie byłby pełny, gdyby pomijał opinię sądowo-psychiatryczną oraz psychologiczną. W  poprzednim wydaniu nie zostało omówione ważne – z  proceso- wego punktu widzenia – zagadnienie związane z procesowymi kon- sekwencjami braków w postępowaniu dowodowym. Brak ten został uzupełniony. Porusza bowiem bardzo istotne zagadnienia, ważne dla każdego obrońcy, pełnomocnika, a nawet sędziego czy prokuratora. Zarys metodyki pracy adwokata w sprawach przestępstw i wykroczeń drogowych wskazuje obrońcom, pełnomocnikom, sędziom, prokura- torom oraz policjantom określone możliwości dowodowe. Zmierza także do zmiany filozofii traktowania tego rodzaju spraw. Wszak w  Polsce w  dziedzinie rozwoju motoryzacji skończył się etap fur- manek i  kocich łbów. Mentalnie musimy do tego dojrzeć. Proces rozwoju nie stoi bowiem w miejscu, lecz podąża w szybkim tempie naprzód. Książka pokazuje również, choć tylko pośrednio – niejako w sposób „przemycony” – podstawy, które mogą być argumentami dla środ- ków odwoławczych, opartych przede wszystkim na obrazie przepi- sów prawa materialnego, jak też procesowego. Pomija zagadnienia 16 Zarys_met_pr_adw_Metodyka_A5 kor.1.indd 16 Zarys_met_pr_adw_Metodyka_A5 kor.1.indd 16 2012-04-12 11:22:38 2012-04-12 11:22:38 Od Autora związane ze  stosowaniem środków zapobiegawczych, sposobami ich zaskarżeń oraz konsekwencjami niezasadnego ich zastosowania. Jest to zagadnienie zupełnie odrębne. Pisząc o adresatach, do których kieruję to opracowanie, poza wyżej wymienionymi, chciałbym wskazać aplikantów, biegłych opiniują- cych w tego rodzaju sprawach, jak też studentów prawa zaintereso- wanych tą problematyką. Kazimierz J. Pawelec Warszawa, marzec 2012 Zarys_met_pr_adw_Metodyka_A5 kor.1.indd 17 Zarys_met_pr_adw_Metodyka_A5 kor.1.indd 17 2012-04-12 11:22:38 2012-04-12 11:22:38 Rozdział I  Zagadnienia podstawowe w procesie rozpoznania znamion przestępstw i wykroczeń drogowych 1. Uwagi wprowadzające Przestępstwa drogowe w  obowiązującym Kodeksie karnym zostały stypizowane podobnie jak w  poprzednio obowiązującej ustawie z 1969 r., przenosząc tym samym balast, który nowa ustawa karna odziedziczyła po Kodeksie karnym z  1932  r. Przepisem odbiegają- cym od pozostałych jest przede wszystkim art. 177 k.k. obejmujący głównie z  uwagi na częstotliwość przestępstwa kierowców. Swo- istością tego przepisu jest odwrócona typowość. Z  reguły bowiem typy nieumyślne przestępstw występują jako uprzywilejowane prze- stępstw umyślnych. W tym konkretnym przypadku jest odwrotnie. Artykuł 177 k.k. typizuje przestępstwo nieumyślne jako podstawowe i wyłączne. Sprawca umyślnego skutku osiągniętego przez narusze- nie zasad bezpieczeństwa odpowiadałby na podstawie stosownego przepisu rozdz. XIX k.k. lub z art. 288 k.k.1. Artykuł 177 k.k. typi- zuje zatem przestępstwo kierowcy (choć nie tylko) jako nieumyśl- ne i  skutkowe. Tradycjonalizm, stanowiący pokłosie k.k.  z  1932  r., znalazł jednak wyraz w przeniesieniu do obowiązującej kodyfikacji karnej funkcji dawnego art.  215  w  odniesieniu do kierowców. Ten spełniający funkcję substytucyjną przepis został wcielony do  norm 1 Por. A. Bachrach, Przestępstwa i wykroczenia drogowe w prawie polskim, Warszawa 1980, s. 13 i n.; T. Cyprian, Czy wprowadzić zmiany do rozdziału o przestępstwach ko- munikacyjnych, PiP 1963, nr 8–9, s. 347. 19 Zarys_met_pr_adw_Metodyka_A5 kor.1.indd 19 Zarys_met_pr_adw_Metodyka_A5 kor.1.indd 19 2012-04-12 11:22:38 2012-04-12 11:22:38 I. Zagadnienia podstawowe w procesie rozpoznania znamion przestępstw i… art. 173 i 174 k.k. Przywróciło to aktualność rozważań na temat całej problematyki charakteryzującej art. 215 k.k. z 1932 r. Przestępstwo sprowadzenia katastrofy (art.  173  k.k.) i  sprowadzenia jej bezpośredniego niebezpieczeństwa (art. 174 k.k.) będzie wymagało szczegółowego omówienia, a nastąpi to w dalszej części opracowania. W tym miejscu można jedynie podkreślić, że obowiązujący Kodeks kar- ny ustanowił niejako przestępstwo pełne2, do którego znamion należą: 1) sprowadzenie stanu bezpośredniego zagrożenia katastrofą; 2) wystąpienie realnych elementów katastrofy (art. 173). Oprócz tego ustawodawca wprowadził art.  174  k.k. jako normę do- pełniającą (czy subsydiarną), typizującą niepełny wizerunek przestęp- stwa z art. 173 k.k., gdy zawiera wyłącznie pewne ze wskazanych zna- mion. Co jednak charakterystyczne, we wskazanych przepisach nie wymieniono naruszenia zasad bezpieczeństwa ruchu, chociaż stano- wią one dopełnienie ustawowej istoty czynów3. Tego rodzaju sytuacja stwarza konieczność omówienia dwóch waż- nych problemów, tj. wskazania różnic między katastrofą (art. 173 k.k.) a  wypadkiem (art.  177  k.k.) oraz podmiotowości przestępstw z art. 173 i 174 k.k. To, że podmiotem tych przestępstw może być każ- da osoba, nie wyłączając kierującego jakimkolwiek pojazdem, nie bu- dzi wątpliwości. Dopóki nie było art. 177 k.k., dopóty wykładnię taką dyktowała potrzeba. Skoro jednak przepis ten funkcjonuje od niemal 40 lat, to można, a wręcz należy, pozostawić pełną swobodę działania zdrowego rozsądku, co postaram się wykazać. Kodeks karny w rozdziale XXI wymienia jeszcze dwa przepisy adre- sowane do kierujących pojazdami. Są to § 1 i 2 art. 178a k.k. ustana- wiające odpowiedzialność karną dla kierujących pojazdami w stanie nietrzeźwym oraz pod wpływem środka odurzającego. Nie wdając się w merytoryczną ocenę kryminalizacji tego rodzaju zachowań, należy podnieść, że przepisy te wprost odwołują się do bezwzględnie obowią- 2 Por. A. Bachrach, tamże, s. 16. 3 Por. W. Mącior, Problem przestępstw nieumyślnych na tle aktualnych wymagań teorii i praktyki, ZN UJ 1968, nr 35, s. 32. 20 Zarys_met_pr_adw_Metodyka_A5 kor.1.indd 20 Zarys_met_pr_adw_Metodyka_A5 kor.1.indd 20 2012-04-12 11:22:38 2012-04-12 11:22:38 2. Katastrofa w ruchu drogowym zujących zasad bezpieczeństwa statuujących konieczność zachowania sprawności psychomotorycznej, choć zakłóconej wyłącznie alkoholem lub środkami odurzającymi. To zacieśnienie z punktu widzenia reguł bezpieczeństwa nie jest niczym uzasadnione. Wszak pozostawione zostały bez penalizacji tak niebezpieczne zjawiska, jak prowadzenie pojazdu niesprawnego technicznie, przez kierującego skrajnie zmę- czonego czy też chorego zażywającego leki osłabiające jego zdolności psychomotoryczne. Czy jednak zagadnienie to, ważne dla bezpieczeń- stwa drogowego, powinno być zwalczane normą karną? Odpowiedź wydaje się oczywista, że nie. Wystarczą normy administracyjne elimi- nujące osoby „niebezpieczne” z ruchu drogowego. Wreszcie przepisy art. 179 i 180 k.k., które mają stanowić gwarancję tego, że do ruchu zostaną dopuszczone sprawne pojazdy oraz sprawni kierujący. Przepisy te także wiążą się bezpośrednio z przestępczością drogową, chociaż ich hipotezy dopuszczają to, że pojazd wcale nie musi znajdować się w ruchu, co jest warunkiem odpowiedzialności na podstawie wskazanych wcześniej przepisów. Poza rozdziałem XXI k.k. znalazł się przepis art. 355 k.k., tzw. wojsko- wy wypadek komunikacyjny. Przepis ten w dużej mierze jest odbiciem art. 177 k.k., a odrębność dotyczy: podmiotu przestępstwa (tj. żołnie- rza prowadzącego wojskowy, uzbrojony pojazd mechaniczny), skutku obejmującego również szkodę w mieniu, a także braku wniosku o ści- ganie w razie zaistnienia lekkiego wypadku4. 2. Katastrofa w ruchu drogowym 2.1. Uwagi ogólne Kodeks karny utrzymał pojęcie katastrofy w  ruchu lądowym w art. 173 k.k. Katastrofa nie występuje jednak jako zdarzenie grożące potencjalnie, lecz jako fakt obdarzony określonymi przez ustawodawcę skutkami. Ów przepis nie ma jednak monopolistycznego charakteru, 4 Szerzej R.A. Stefański, Przestępstwa przeciwko bezpieczeństwu powszechnemu i w ko- munikacji. Rozdział XX i XXI kodeksu karnego. Komentarz, Warszawa 2000, s. 120–121. 21 Zarys_met_pr_adw_Metodyka_A5 kor.1.indd 21 Zarys_met_pr_adw_Metodyka_A5 kor.1.indd 21 2012-04-12 11:22:38 2012-04-12 11:22:38 I. Zagadnienia podstawowe w procesie rozpoznania znamion przestępstw i… jaki miał art. 215 k.k. z 1932 r. Jego rola jest wyjątkowa5, albowiem zakłada, że kierujący pojazdem na skutek nieprzestrzegania obowiązu- jących zasad bezpieczeństwa doprowadził do katastrofy. Ustawodawcy zapewne nie chodziło o to, że katastrofa to suma licznych wypadków drogowych, nawet o  tragicznych następstwach. Znane są przypadki zderzeń wielu pojazdów, w których wielu kierowcom można zarzucić nieprzestrzeganie zasad bezpieczeństwa. Nie chodzi zapewne o ściga- nie każdego kierowcy pod zarzutem współsprawstwa katastrofy. By- łaby to solidarna odpowiedzialność wszystkich uczestników za skutki karambolu na drodze. Z kolei indywidualizacja odpowiedzialności jest uwarunkowana wieloma czynnikami, toteż przeprowadzenie tego ro- dzaju procesu dowodzenia staje się praktycznie niemożliwe. Artykuł 177 k.k. jest bardziej elastycznym instrumentem określającym odpowiedzialność niż art. 173 k.k. Dlatego zastosowanie art. 173 k.k. do przestępstw w ruchu drogowym mogłoby być pominięte, bez szko- dy dla całego systemu ochrony karnej bezpieczeństwa komunikacji. Przemawia za tym również aspekt semantyczny6, jak też sama kon- strukcja odpowiedzialności za wypadki drogowe, w których wina zo- stała określona jako nieumyślna, nawet mimo umyślnego naruszenia zasad bezpieczeństwa. Ruch drogowy ze swej natury nie jest bezpiecz- ny, toteż „kierujący pojazdem mechanicznym, który, naruszając zasady bezpieczeństwa w ruchu drogowym, naraża człowieka na bezpośred- nie niebezpieczeństwo utraty życia, ciężkiego uszkodzenia ciała lub rozstroju zdrowia, nie odpowiada z art. 160 k.k.” – stwierdził Sąd Naj- wyższy we wpisanej do księgi zasad prawnych uchwale składu 7 sę- dziów z 15 lipca 1977 r., VII KZP 22/76 (OSNKW 1977, nr 3, poz. 17)7. Nie istnieją zatem racjonalne przesłanki, aby art. 173 k.k. znalazł za- stosowanie do kierujących pojazdami. Jest to przepis właściwy dla ka- tastrof kolejowych8, lotniczych czy morskich. 5 Por. A. Bachrach, Przestępstwa i wykroczenia..., s. 27. 6 Szerzej A. Bachrach, tamże, s. 28–31. 7 E. Szwedek, Glosa, OSP 1978, nr 1, poz. 7. 8 Szerzej P. Hachulski, Kryminalistyczna problematyka katastrof kolejowych, Warszawa 1975, s. 8–22. 22 Zarys_met_pr_adw_Metodyka_A5 kor.1.indd 22 Zarys_met_pr_adw_Metodyka_A5 kor.1.indd 22 2012-04-12 11:22:38 2012-04-12 11:22:38 2. Katastrofa w ruchu drogowym 2.2. Ustawowe znamiona Analizując konstytutywne cechy katastrofy, należy uwzględnić, że skoro ustawodawca w art. 173 § 1 k.k. nie użył słowa „zdarzenie” (co uczynił w art. 163 § 1 k.k.), mimo że dobra zagrożone określił w taki sam sposób, to znaczy, że dla bytu występku z art. 173 § 1 k.k. nie wy- starczy wywołanie w ruchu zagrożenia dla życia, zdrowia wielu osób bądź mienia w  wielkich rozmiarach, ale musi występować czynnik dodatkowy9. Jest nim skutek o poważnych rozmiarach zarówno pod względem jakościowym, jak i ilościowym10. Przestępczą katastrofą w komunikacji jest więc takie zdarzenie, które zagraża życiu lub zdrowiu wielu osób albo mieniu w  wielkich roz- miarach. Ma to być zatem zdarzenie groźne, niosące ze sobą tak duże zagrożenie bezpieczeństwa ruchu, że stanowi zagrożenie powszech- ne. Rzeczywisty skutek tego zdarzenia nie ma istotnego znaczenia11. Musi to być wielkie zagrożenie, łączące w  sobie zarówno ogromną siłę niszczącą, jak i  rozległość. Rozległość zagrożenia należy wska- zać jako pierwszy konstytutywny element pojęcia niebezpieczeństwa powszechnego. Drugim jest jednoznaczność owego zagrożenia dla nieokreślonej zbiorowości ludzkiej albo mienia. Tej powszechności nie stwarza wcale duża częstotliwość zagrożeń indywidualnych. Jest sumą tych niebezpieczeństw, nawet pozbawionych jednoczesności. Trzecim elementem niebezpieczeństwa powszechnego jest bezpośred- niość zagrożenia, a  czwartym względna jego trwałość12. Zagrożenie nie musi być abstrakcyjne. Musi być konkretne i realne13. 9 Por. A. Wąsek, Kodeks Karny. Komentarz, Legalis, s. 2, teza 6. 10 Zob. R.A. Stefański, Przestępstwa drogowe w nowym Kodeksie karnym, w: Problema- tyka prawna i  techniczna wypadków drogowych. Materiały szkoleniowe, Kraków 1998, s. 27; A. Marek, Komentarz do kodeksu karnego. Część szczególna, Warszawa 2000, s. 106. 11 Zob. R.A. Stefański, Przestępstwa przeciwko..., s. 139; inaczej J. Wojciechowski, Ko- deks karny. Komentarz. Orzecznictwo, Warszawa 1997, s. 301; R. Góral, Kodeks karny. Praktyczny komentarz, Warszawa 1998, s. 240. 12 Por. A. Bachrach, Przestępstwa i wykroczenia..., s. 35–37. 13 Por. J. Kochanowski, Przestępstwa i wykroczenia drogowe. Komentarz, Warszawa 1991, s. 123; K. Wagner, Kodeks karny. Przestępstwa przeciwko bezpieczeństwu powszechnemu oraz przeciwko bezpieczeństwu w  ruchu lądowym, wodnym i  powietrznym, Warszawa 1970, s. 8; W. Wolter, Glosa do wyroku SN z 20 maja 1971 r., I KR 63/71, OSPiKA 1972, 23 Zarys_met_pr_adw_Metodyka_A5 kor.1.indd 23 Zarys_met_pr_adw_Metodyka_A5 kor.1.indd 23 2012-04-12 11:22:38 2012-04-12 11:22:38 I. Zagadnienia podstawowe w procesie rozpoznania znamion przestępstw i… We wskazanych wyżej czterech elementach zawarty jest wymierny skutek katastrofy drogowej14. 2.3. Strona podmiotowa Podmiotem przestępstwa spowodowania katastrofy w  ruchu dro- gowym może być każdy, albowiem przestępstwo to należy do prze- stępstw o generalnie określonym podmiocie czynu15. Ustawodawca wprowadził dwa rodzaje przestępstw spowodowania katastrofy, tj.  postać umyślną (art.  173 §  1  k.k.) oraz nieumyślną (art.  173 §  2  k.k.). Skoro jest to przestępstwo skutkowe, to sprawca przestępstwa umyślnego musi obejmować zamiarem nie tylko skutek w postaci wywołania określonych zagrożeń, lecz także bezpośrednie następstwa zdarzenia. Oba te skutki muszą być objęte zamiarem bez- pośrednim lub ewentualnym16. Zarówno w doktrynie, jak i w judykaturze już dość dawno stwierdzo- no, że przestępstwo z  art.  173 §  1  k.k.  popełnione z  winy umyślnej z zamiarem bezpośrednim może mieć miejsce wyjątkowo, wyłącznie nr 5, poz. 222; K. Zawadzki, Glosa do wyroku SN z 20 czerwca 1972 r., V KRN 205/72, NP 1973, nr 3, poz. 467, a także wyroki SN: z 2 października 1972 r., III KR 114/72, OSNKW 1973, nr 2–3, poz. 36; z 26 kwietnia 1971 r., II KR 31/71, NP 1979, poz. 11, s. 49; z 20 czerwca 1971 r., I KK 63/71, OSPiKA 1972, nr 5, poz. 83. 14 W. Ochman, Katastrofa drogowa w orzecznictwie Sądu Najwyższego, Prob. Praw. 1981, nr 11, s. 39; K.J. Pawelec, Katastrofa w ruchu lądowym i sprowadzenie jej bezpośredniego niebezpieczeństwa w orzecznictwie Sądu Najwyższego, Pal. 1989, nr 4, s. 74–75; A. Marek, Prawo karne. Zagadnienie teorii i praktyki, Warszawa 1997, s. 408; wyrok SN z 20 mar- ca 1973 r., III KR 172/73, NP 1974, nr 3, s. 394, z glosą A. Bachracha, NP 1974, nr 31, poz. 399–405; uchwała SN z 22 czerwca 1963 r., VI KO 54/61, OSNKW 1963, nr 10, poz. 179; R.A. Stefański, Przestępstwa przeciwko..., s. 136–137 i podane orzecznictwo oraz literatura, a także A. Bachrach, Przestępstwa i wykroczenia..., s. 53–57; A. Spotow- ski, Funkcja niebezpieczeństwa w prawie karnym, Warszawa 1990, s. 238. 15 Por. wyrok SN z  26  czerwca 1980  r.,  II  KR 185/80,  w:  A.  Wąsek, Kodeks..., Lega- lis; wyrok SA w  Katowicach z  28  czerwca 1991  r.,  II  AKr 45/91, OSA 1991, nr  4, poz. 21, a także K.J. Pawelec, Orzecznictwo Sądu Najwyższego dotyczące przestępstw z art. 136 i 137 k.k. (1978–1986). Wybrane zagadnienia, ZN ASW 1986, nr 57, s. 81; J.  Majewski, Prawnokarne przypisywanie skutku przy zaniechaniu, Kraków 1997, s. 116–121. 16 Por.  E.  Szwedek, Sprowadzenie zdarzenia określonego w  art.  136  k.k., Prob. Praw. 1974, nr 6, s. 25. 24 Zarys_met_pr_adw_Metodyka_A5 kor.1.indd 24 Zarys_met_pr_adw_Metodyka_A5 kor.1.indd 24 2012-04-12 11:22:38 2012-04-12 11:22:38 2. Katastrofa w ruchu drogowym wtedy, gdy wiąże się z  inną zbrodnią, np.  zabójstwem, rabunkiem, sabotażem, zamachem terrorystycznym17. Z kolei przyjęcie działania umyślnego w formie zamiaru ewentualnego wciąż wywołuje spory. Przypadki umyślnego spowodowania katastrof przez kierowców, mimo tragicznych wydarzeń – śmierci wielu osób (np. w zderzeniach autobusów, spadnięcia ich w przepaść czy wresz- cie ucieczek przed policyjnymi kontrolami, połączonych nawet z pró- bą najechania na policjanta), zasadniczo nie były notowane w prak- tyce sądowej. Nie ma też powodów, by  oczekiwać takich wydarzeń w  przyszłości. Dlatego też działanie umyślne z  zamiarem ewentual- nym przy przestępstwie określonym w art. 173 § 1 k.k. jest zasadniczo nie do przyjęcia w stosunku do sprawcy będącego uczestnikiem ruchu (uchwała SN z 28 lutego 1975 r., V KZP 2/74, OSNKW 1975, nr 3–4, poz. 33). Użycie słowa „zasadniczo” może jednak oznaczać istnienie pewnych wyjątków, zapewne zastrzeżonych dla tych, którzy pojaz- dem mechanicznym lub innym posłużyli się jako narzędziem zamachu na życie ludzkie lub mienie. Nie była to wszakże katastrofa. W istocie chodziło im np. o dokonanie czy usiłowanie zabójstwa lub innej zbrod- ni bądź występku. Gdy jednak uznamy za zasadne wykluczenie winy umyślnej uczestników ruchu przy przestępstwie z art. 173 § 1 k.k., to nie możemy nie dostrzegać innych zapatrywań18. Łączą się one przede wszystkim z  faktem umyślnego i  rażącego naruszenia przez uczest- nika ruchu zasad bezpieczeństwa19. Zaprezentowane orzecznictwo wykazuje, że stan znacznej nietrzeźwości, jak też szczególnie ryzy- 17 Wyrok SN z  2  marca 1974  r.,  V  KR 81/74, OSPiKA 1974, nr  12, poz.  264; wyrok SN z  21  maja 1974  r.,  III  KR 407/74, OSNPG 1974, nr  10, poz.  104; uchwała SN z 28 lutego 1975 r., V KZP 2/74, OSNKW 1975, nr 3–4, poz. 33; wyrok SN z 23 lipca 1970 r., IV KR 120/70, OSNPG 1970, nr 11–12, poz. 151; glosa J. Bilickiego i W. Kubali, WPP 1974, nr 1, s. 82, a także R.A. Stefański, Przestępstwa przeciwko..., s. 129–130 oraz podane tam orzecznictwo i literatura. 18 Por. R.A. Stefański, Przestępstwa przeciwko..., s. 131–134 oraz podane tam orzecz- nictwo i literatura. 19 Por.  wyrok SN z  17  czerwca 1983  r.,  IV  113/83, OSNPG 1984, nr  4, poz.  24; wy- rok SN z  20  maja 1982  r.,  II  KR 114/82, OSNPG 1983, nr  2, poz.  15; wyrok SN z 25 kwietnia 1980 r., IV KR 87/80, OSP 1980, nr 12, poz. 234; wyrok SN z 29 kwiet- nia 1976  r., IV  KRN  42/76, OSNPG 1976, nr  10, poz.  85; wyrok SN z  24  kwietnia 1974  r.,  I  KR  438/73, OSP  1976, nr  4, poz.  72, glosa K.  Buchała, OSP 1976, nr  4, 25 Zarys_met_pr_adw_Metodyka_A5 kor.1.indd 25 Zarys_met_pr_adw_Metodyka_A5 kor.1.indd 25 2012-04-12 11:22:38 2012-04-12 11:22:38 I. Zagadnienia podstawowe w procesie rozpoznania znamion przestępstw i… kancka jazda z dużą prędkością stanowią element godzenia się nawet na najgorsze następstwa, a jeśli one faktycznie nastąpiły, to odpowie- dzialność za umyślne spowodowanie katastrofy znajduje swoje uza- sadnienie. Rozumowanie to jednak oparte jest na domniemaniu, gdyż zamiaru, w tym także ewentualnego, należy dowieść, o czym mówią (choć nieliczne) judykaty20. W kronikach sądowych zanotowano kilka przypadków, gdy kierowcy, nie chcąc dopuścić do kontroli, najechali na policjanta, powodując jego śmierć21. Zanotowane też zostały dwa przypadki, gdy kierowcy, chcąc popełnić samobójstwo, spowodowali śmierć innych osób w katastro- fach, a sami uszli z życiem. Liczne przypisywanie sprawcom wypad- ków (chociażby były katastrofami) dotyczyło nie katastrof, lecz bez- pośredniego niebezpieczeństwa ich spowodowania. Dlatego też warto wyłączyć prawdopodobieństwo umyślnego spowodowania katastrof przez kierujących, a  skupić się na możliwości zastosowania do nich treści art. 174 i 177 k.k., i to niezależnie nawet od kwalifikowanego skutku stypizowanego w art. 173 § 3 lub art. 173 § 4 k.k. 3. Sprowadzenie niebezpieczeństwa katastrofy 3.1. Uwagi ogólne Kodeks karny – z uwagi na niebezpieczeństwo, jakie niesie ze sobą katastrofa w  komunikacji – dokonał kryminalizacji zachowań bez- pośrednio poprzedzających ową katastrofę. Karalne jest zachowanie polegające na sprowadzeniu bezpośredniego niebezpieczeństwa ka- tastrofy. Chodzi o  stadium najbliższe katastrofie, niebędące jednak usiłowaniem22. Karalność usiłowania nie byłaby wystarczająca, po- poz. 72; wyrok SN z 2 marca 1974 r., V KR 81/74, OSP 1974, nr 12, poz. 264; wyrok SN z 22 sierpnia 1973 r., II KR 58/73, OSNKW 1974, nr 1, poz. 11. 20 Por. wyrok SN z 9 sierpnia 1984 r., II KR 150/84, OSNPG 1985, nr 4, poz. 53; wy- rok SN z 19 maja 1976 r., I KR 64/76, OSNKW 1976, nr 7–8, poz. 91, glosa J. Kocha- nowski, OSP 1977, nr 3, poz. 59; glosa E. Zielińska, OSP 1977, nr 5, poz. 89; wyrok SN z 20 marca 1973 r., III KR 172/73, OSNKW 1974, nr 1, poz. 10. 21 A. Bachrach, Przestępstwa i wykroczenia..., s. 59–60. 22 Por. I. Andrejew, Polskie prawo karne w zarysie, Warszawa 1989, s. 370. 26 Zarys_met_pr_adw_Metodyka_A5 kor.1.indd 26 Zarys_met_pr_adw_Metodyka_A5 kor.1.indd 26 2012-04-12 11:22:38 2012-04-12 11:22:38 3. Sprowadzenie niebezpieczeństwa katastrofy nieważ nie obejmowałaby nieumyślnego sprowadzenia jej niebezpie- czeństwa. Artykuł 174  k.k.  typizuje zatem przestępstwo obejmujące stadium poprzedzające katastrofę, do której jednak nie dochodzi z przyczyn zależnych lub niezależnych od sprawcy, podjęcia akcji przeciwdzia- łającej przez służby ratownicze, reakcji innych osób lub nawet szczę- śliwego zbiegu okoliczności. Jest to jednak sytuacja istniejąca przed zdarzeniem określonym w  art.  173  k.k.  Katastrofa nie została więc jeszcze spowodowana, ale istnieje jej realne niebezpieczeństwo, czy- li może z  prawdopodobieństwem graniczącym z  pewnością nastą- pić. Stąd przestępstwo z  art.  174  k.k.  pozostaje w  ścisłym związku z  art.  173  k.k., albowiem jego znamiona są podobne, z  wyjątkiem innego wymiernego skutku. Przepis art.  174  k.k.  jest przedmiotem ochrony bezpieczeństwa powszechnego, w  którego skład wchodzi również bezpieczeństwo drogowe. 3.2. Strona podmiotowa Podmiotem występku z art. 174 k.k. może być każdy, zarówno uczest- nik ruchu drogowego, jak i osoba absolutnie z nim niezwiązana23. Przestępstwo sprowadzenia niebezpieczeństwa katastrofy może być popełnione z winy umyślnej (art. 174 § 1 k.k.), jak też nieumyślnie (art. 174 § 2 k.k.). Podobnie jak w sytuacji spowodowania katastrofy, istotne znaczenie ma zakreślenie ram dla przyjęcia odpowiedzialno- ści uczestnika ruchu. W nauce podkreślono, że sytuacja jest dokład- nie taka sama, ponieważ na skutek dynamiki akcji oraz anormalnej sytuacji istnieje bardzo duże prawdopodobieństwo przekształcenia się w katastrofę, bez jakiejkolwiek ingerencji sprawcy mającej na celu spowodowanie katastrofy24. Biorąc pod uwagę pewną odległość skut- 23 Wyrok SN z 21 lutego 1959 r., IV K 197/58, w: A. Wąsek, Kodeks..., Legalis; wyrok SN z  24  listopada 1972  r.,  IV  KR 245/72, Lex nr  21532; por.  A.  Bachrach, Prze- stępstwa drogowe w świetle orzecznictwa Sądu Najwyższego (1945–1962), Warszawa 1963, s. 8. 24 K. Buchała, Przestępstwa i wykroczenia przeciwko bezpieczeństwu w komunikacji dro- gowej. Komentarz, Bydgoszcz 1997, s. 97. 27 Zarys_met_pr_adw_Metodyka_A5 kor.1.indd 27 Zarys_met_pr_adw_Metodyka_A5 kor.1.indd 27 2012-04-12 11:22:38 2012-04-12 11:22:38 I. Zagadnienia podstawowe w procesie rozpoznania znamion przestępstw i… ku spowodowania katastrofy od wywołania jej niebezpieczeństwa, istnieje większa możliwość dopuszczenia się tego przestępstwa w for- mie zamiaru ewentualnego; to zagadnienie rozpatruje przynajmniej teoretycznie. Wielokrotnie powtarzana jest natomiast oczywista prawda, że ze  względu na to, iż sprowadzenie bezpośredniego nie- bezpieczeństwa katastrofy, której skutki dotknęłyby przede wszyst- kim uczestnika ruchu, działanie z zamiarem bezpośrednim jest bez istnienia szczególnych okoliczności z reguły wykluczone25. Wypadki działania z  zamiarem bezpośrednim uczestnika ruchu sprowadzenia niebezpieczeństwa nie były spotykane, a  jeśli tak, to zupełnie wyjątkowo26. Wszak zamiar sprawcy należy odnosić do niebezpieczeństwa, nie zaś do skutku tego niebezpieczeństwa27. Ju- dykatura Sądu Najwyższego wprost wskazuje, że dla przyjęcia za- miaru ewentualnego niezbędne jest ustalenie, że kierujący w sposób umyślny naruszył obowiązujące przepisy lub zasady bezpieczeństwa w ruchu drogowym28. Zamiar wywołania niebezpieczeństwa wcale nie musi być jednak tożsamy z  wywołaniem zmian w  świecie ze- wnętrznym, tym bardziej w sposób gwałtowny29. Sprawca musi za- tem odnieść go do nastąpienia potencjalnego skutku, a  raczej jego wysokiego prawdopodobieństwa30. Krótko mówiąc, dla przyjęcia zachowania umyślnego konieczne jest stwierdzenie nie tylko świa- domości sprawcy, ale też jego woli. Dla uczestnika ruchu drogowego 25 J. Kochanowski, Przestępstwa i wykroczenia…, s. 163. 26 Uchwała SN z 2 czerwca 1963 r., VI KO 54/61, OSNKW 1963, nr 10, poz. 179. 27 R.A. Stefański, Przestępstwa przeciwko..., s. 156–157 oraz podane orzecznictwo. 28 Wyrok SN z 24 października 1967 r., I KR 79/67, niepubl.; wyrok SN z 21 maja 1974 r., III KR 407/73, OSNPG 1974, nr 10, poz. 109; wyrok SN z 11 lipca 1973 r., II KR 91/73, Lex nr 21570; wyrok SN z 10 października 1972 r., V KRN 331/72, OSNKW 1973, nr 2–3, poz. 34; wyrok SN z 18 sierpnia 1972 r., IV KR 155/72, OSNPG 1973, nr 3, poz. 24; wyrok SN z 4 stycznia 1972 r., V KRN 544/71, Lex nr 21454. 29 J. Makarewicz, Prawo karne. Wykład porównawczy, Lwów–Warszawa 1924, s. 90. 30 M. Cieślak, Indywidualne zagrożenie życia, NP 1952, nr 4, s. 18; por. K. Buchała, Usiłowanie dolo eventuali, w: Zagadnienia prawa karnego i teorii prawa. Księga Pa- miątkowa ku czci profesora Władysława Woltera, red.  M.  Cieślak, Warszawa 1959, s. 30–32; K. Buchała, A. Zoll, Kodeks karny. Część ogólna. Komentarz, t. I, Kraków 1998, s. 141. 28 Zarys_met_pr_adw_Metodyka_A5 kor.1.indd 28 Zarys_met_pr_adw_Metodyka_A5 kor.1.indd 28 2012-04-12 11:22:38 2012-04-12 11:22:38 3. Sprowadzenie niebezpieczeństwa katastrofy stanowi to poważny problem dowodowy31. Teoretycznie chodzi o go- dzenie się na niebezpieczeństwo, a nie na skutek będący katastrofą. Jest to wielce karkołomna konstrukcja32. Sprawca nieumyślnego sprowadzenia niebezpieczeństwa katastrofy wcale nie musi działać w celu jej spowodowania. Jego działanie musi być celowe (dolus directus coloratus)33. Celowość działania musi zaś zostać udowodniona34. Sprawcy należy zatem dowieść, że ze świado- mością i wolą zmierza w normalnym biegu wydarzeń do doprowadze- nia do grożącej zaistnieniem katastrofy35. Tak jak przy umyślnym spowodowaniu katastrofy, również w  przy- padku sprowadzenia jej niebezpieczeństwa punktem do podjęcia roz- ważań na temat winy umyślnej sprawcy jest umyślne naruszenie przez niego zasad bezpieczeństwa obowiązujących w  ruchu drogowym36. Daje tu znać o  sobie art.  215 §  1  k.k.  z  1932  r., którego wykładnia poszła w następującym kierunku: sprawca znajdujący się w stanie nie- trzeźwości zdawał sobie sprawę, iż jego zdolności psychomotoryczne zostały osłabione, toteż godził się na stworzenie niebezpieczeństwa spowodowania katastrofy, a  zatem działał umyślnie37. Tego rodzaju zapatrywanie spotkało się ze zdecydowaną krytyką38, albowiem o za- miarze sprawcy czynu z art. 174 § 1 k.k. może świadczyć wyłącznie jego zamiar39. Zamiaru ewentualnego nie można wyprowadzać auto- matycznie tylko dlatego, że sprawca umyślnie naruszył zasady bez- 31 Szerzej K. Buchała, Wina przy przestępstwach sprowadzenia powszechnego niebezpie- czeństwa, Warszawa 1960, s. 43; W. Radecki, Przestępstwa narażania życia i zdrowia człowieka na niebezpieczeństwo w kodeksie karnym PRL z 1969, Wrocław 1977, s. 47. 32 K. Buchała, tamże, s. 51. 33 Wyrok SN z 17 października 1951 r., I K 208/51, PiP 1952, nr 1, s. 155. 34 Wyrok SN z 20 sierpnia 1973 r., III KR 172/73, OSNKW 1974, nr 1, poz. 10; G. Rej- man, Glosa, NP 1975, nr 7–8, s. 1063; wyrok SN z 6 grudnia 1971 r., I KR 252/71, Lex nr 21439. 35 Wyrok SN z 10 października 1972 r., V KRN 331/72, OSNKW 1973, nr 2–3, poz. 34; wyrok SN z 17 października 1951 r., I K 208/51, PiP 1952, nr 1, s. 155. 36 R.A. Stefański, Przestępstwa przeciwko..., s. 158–159. 37 Tamże s. 159–161. 38 J. Kochanowski, Przestępstwa i wykroczenia..., s. 164. 39 Wyrok SN z  20  sierpnia 1973  r.,  III  KR 172/73, NP 1974, nr  3, s.  394, z  glosą A. Bachracha, NP 1974, nr 4, s. 399–405. 29 Zarys_met_pr_adw_Metodyka_A5 kor.1.indd 29 Zarys_met_pr_adw_Metodyka_A5 kor.1.indd 29 2012-04-12 11:22:38 2012-04-12 11:22:38
Pobierz darmowy fragment (pdf)

Gdzie kupić całą publikację:

Zarys metodyki pracy adwokata w sprawach przestępstw i wykroczeń drogowych
Autor:

Opinie na temat publikacji:


Inne popularne pozycje z tej kategorii:


Czytaj również:


Prowadzisz stronę lub blog? Wstaw link do fragmentu tej książki i współpracuj z Cyfroteką: