Cyfroteka.pl

klikaj i czytaj online

Cyfro
Czytomierz
00472 007791 11500082 na godz. na dobę w sumie
Zarys metodyki pracy mediatora w sprawach cywilnych - ebook/pdf
Zarys metodyki pracy mediatora w sprawach cywilnych - ebook/pdf
Autor: , , Liczba stron:
Wydawca: Wolters Kluwer Język publikacji: polski
ISBN: 978-83-264-7366-1 Data wydania:
Lektor:
Kategoria: ebooki >> prawo i podatki >> cywilne
Porównaj ceny (książka, ebook, audiobook).
Publikacja przedstawia zbiór zasad dotyczących sposobu wykonywania pracy mediatora w sprawach cywilnych, łącząc przy tym elementy teoretyczne oraz praktyczne.

W książce omówiono genezę instytucji mediacji, ustawodawstwo prawne - z podaniem konkretnych przepisów prawa regulujących mediację, kodeksy etyki mediatora oraz standardy postępowania mediacyjnego i kształcenia przyszłych mediatorów. Zaprezentowano również naczelne zasady mediacji oraz jej rodzaje. Szczególnie dokładnie opisano cechy i zadania dobrego mediatora oraz fazy i etapy mediacji. Uzupełnieniem rozważań jest przedstawienie barier w mediacji i sposobów im przeciwdziałania. Całość pracy zamyka bogaty wykaz wzorów pism występujących w postępowaniu mediacyjnym tworzonych przez mediatorów w codziennej pracy.

Autorami opracowania są stali mediatorzy, praktycy oraz teoretycy prawa zajmujący się zagadnieniami mediacji rodzinnych, cywilnych, gospodarczych oraz pracowniczych.

Adresaci:
Publikacja może być zarówno praktycznym komentarzem dla osób przygotowujących się do zawodu mediatora, jak i przydatnym uzupełnieniem wiedzy dla mediatorów, sędziów, adwokatów i radców prawnych. Zainteresuje także strony, które pragną rozwiązania swojego sporu w sposób polubowny.

Znajdź podobne książki Ostatnio czytane w tej kategorii

Darmowy fragment publikacji:

W serii BIBLIOTEKA SĄDOWA ukazały się również: Metodyka pracy sędziego cywilisty Bogdan Bladowski Obrona obligatoryjna w polskim procesie karnym Ryszard A. Stefański Pisma sądowe w sprawach cywilnych Bogdan Bladowski Psychologia sądowa dla prawników Ewa Gruza Prawo spadkowe Liliana Kaltenbek-Skarbek, Waldemar Żurek Konsekwencje naruszenia prawa Unii Europejskiej przez sądy krajowe Maciej Taborowski Metodyka pracy sędziego w sprawach administracyjnych Barbara Adamiak, Janusz Borkowski Metodyka pracy sędziego w sprawach o wykroczenia Dariusz Święcki Ustawa o księgach wieczystych i hipotece. Komentarz po nowelizacji prawa hipotecznego. Wzory wniosków o wpis. Wzory wpisów do księgi wieczystej Helena Ciepła, Ewa Bałan-Gonciarz Czynności dowodowe sądu w procesie cywilnym Jan Turek Biblioteka Sdowa ZARYS METODYKI PRACY MEDIATORA W SPRAWACH CYWILNYCH REDAKCJA NAUKOWA ANETA M. ARKUSZEWSKA JERZY PLIS ANETA M. ARKUSZEWSKA, ANNA KOŚCIÓŁEK JAKUB M. ŁUKASIEWICZ, JERZY PLIS TOBIASZ SERAFIN Warszawa 2014 Stan prawny na 1 września 2013 r. Stan prawny na 1 czerwca 2014 r. Recenzent Prof. zw. dr hab. Elżbieta Ura Wydawca Magdalena Stojek-Siwińska Redaktor prowadzący Joanna Maź Opracowanie redakcyjne JustLuk Łamanie Wolters Kluwer Projekt grafi czny okładki Marcin Domitrz Ta książka jest wspólnym dziełem twórcy i wydawcy. Prosimy, byś przestrzegał przysługujących im praw. Książkę możesz udostępnić osobom bliskim lub osobiście znanym, ale nie publikuj jej w internecie. Jeśli cytujesz fragmenty, nie zmieniaj ich treści i koniecznie zaznacz, czyje to dzieło. A jeśli musisz skopiować część, rób to jedynie na użytek osobisty. SZANUJMY PRAWO I WŁASNOŚĆ Więcej na www.legalnakultura.pl POLSKA IZBA KSIĄŻKI © Copyright by Wolters Kluwer SA, 2014 ISBN: 978-83-264-3282-8 Wydane przez: Wolters Kluwer SA Dział Praw Autorskich 01-208 Warszawa, ul. Przyokopowa 33 tel. 22 535 82 00, fax 22 535 81 35 e-mail: ksiazki@wolterskluwer.pl www.wolterskluwer.pl księgarnia internetowa www.profi nfo.pl Spis treści SPIS TREŚCI Wykaz skrótów ..................................................................................... 11 Przedmowa ......................................................................................... 13 Rozdział I Geneza instytucji mediacji ...................................................................... 15 1. Mediacja w czasach starożytności ................................................... 15 2. Mediacja w średniowieczu ........................................................... 18 3. Historia mediacji w państwach anglosaskich ..................................... 19 4. Recepcja mediacji w Europie ......................................................... 22 4.1. Mediacja w konfliktach międzynarodowych .............................. 22 4.2. Recepcja mediacji w Europie Zachodniej i Środkowo ‑Wschodniej ... 22 5. Geneza mediacji w Polsce ............................................................. 25 Wykorzystana literatura .................................................................... 31 Rozdział II Mediacja w polskim prawie cywilnym ....................................................... 33 1. Regulacje prawne mediacji ........................................................... 33 1.1. Regulacja mediacji w kodeksie postępowania cywilnego ............... 33 1.2. Regulacja mediacji w innych aktach prawnych .......................... 37 1.2.1. Ustawa z dnia 23 kwietnia 1964 r. – Kodeks cywilny (tekst jedn.: Dz. U. z 2014 r. poz. 121) .............................. 37 1.2.2. Ustawa z dnia 28 lipca 2005 r. o kosztach sądowych w sprawach cywilnych (tekst jedn.: Dz. U. z 2010 r. Nr 90, poz. 594 z późn. zm.) ................................................. 38 1.2.3. Europejska Konwencja o wykonywaniu praw dzieci, sporządzona w Strasburgu dnia 25 stycznia 1996 r. (Dz. U. z 2000 r. Nr 107, poz. 1128) ................................. 38 1.2.4. Rozporządzenie Ministra Sprawiedliwości z dnia 30 listopada 2005 r. w sprawie wysokości wynagrodzenia i podlegających zwrotowi wydatków mediatora w postępowaniu cywilnym (tekst jedn.: Dz. U. z 2013 r. poz. 218) ................................................................. 39 1.2.5. Dyrektywa Parlamentu Europejskiego i Rady 2008/52/ 5 Spis treści WE z dnia 21 maja 2008 r. w sprawie niektórych aspektów mediacji w sprawach cywilnych i handlowych (Dz. Urz. UE L 136 z 24.05.2008, s. 3) .............................. 40 2. Kodeksy etyki mediatora i standardy prowadzenia mediacji oraz szkolenia mediatorów .......................................................... 47 2.1. Kodeks Etyki Mediatora – Krajowego Stowarzyszenia Mediatorów .. 48 2.2. Europejski kodeks postępowania dla mediatorów (dokument nieformalny, przyjęty na konferencji w Brukseli w dniu 2 lipca 2004 r. przez Komisję Europejską) ........................................... 48 2.3. Kodeks Etyczny Mediatorów Polskich (uchwalony przez Społeczną Radę do spraw Alternatywnych Metod Rozwiązywania Konfliktów i Sporów przy Ministrze Sprawiedliwości) ................................................................ 51 2.4. Standardy prowadzenia mediacji i postępowania mediatora (uchwalone przez Społeczną Radę do spraw Alternatywnych Metod Rozwiązywania Konfliktów i Sporów przy Ministrze Sprawiedliwości w dniu 26 czerwca 2006 r.) ............................... 52 2.5. Standardy szkolenia mediatorów (uchwalone przez Społeczną Radę do spraw Alternatywnych Metod Rozwiązywania Konfliktów i Sporów przy Ministrze Sprawiedliwości w dniu 29 października 2007 r.) .............................................. 56 3. Rodzaj spraw podlegających mediacji oraz wyłączonych spod niej ......... 59 4. Ugoda a porozumienie (pojednanie) ............................................... 60 Wykorzystana literatura i źródła internetowe .......................................... 61 Rozdział III Rodzaje mediacji .................................................................................. 62 1. Uwagi ogólne ........................................................................... 62 2. Mediacja facylitatywna i mediacja ewaluatywna ................................ 63 3. Mediacja oparta na interesach stron i mediacja transformatywna ............ 64 4. Mediacja narratywna .................................................................. 65 5. Mediacja humanistyczna .............................................................. 66 Wykorzystana literatura .................................................................... 67 Rozdział IV Naczelne zasady mediacji ....................................................................... 68 1. Uwagi ogólne ........................................................................... 68 2. Zasada dobrowolności ................................................................. 70 3. Zasada poufności ....................................................................... 73 4. Zasada elastyczności – zmniejszonego formalizmu ............................. 76 5. Zasada szybkości postępowania ..................................................... 77 6. Zasada bezstronności i neutralności mediatora (działanie fair play) ........ 81 7. Zasada niskich kosztów mediacji .................................................... 82 8. Zasada autonomii konfliktu .......................................................... 85 9. Zasada poszanowania godności wszystkich uczestników ..................... 86 6 Spis treści 10. Zasada satysfakcji dla obydwu stron ............................................... 87 Wykorzystana literatura i źródła internetowe .......................................... 87 Rozdział V Cechy i zadania dobrego mediatora ........................................................... 90 1. Przymioty dobrego mediatora ....................................................... 90 1.1. Neutralność i bezstronność .................................................... 90 1.2. Predyspozycje osobowościowe mediatora ................................. 93 1.3. Umiejętności mediatora ........................................................ 97 2. Role i zadania mediatora .............................................................. 98 2.1. Prowadzenie mediacji oraz czuwanie nad jej tokiem .................... 98 2.2. Wspieranie stron mediacji w dążeniu do porozumienia ................ 100 2.3. Tworzenie wariantów zakończenia sporu .................................. 102 Wykorzystana literatura .................................................................... 104 Rozdział VI Fazy i etapy mediacji ............................................................................. 105 1. Zainicjowanie postępowania mediacyjnego ...................................... 105 1.1. Mediacja instytucjonalna ...................................................... 105 1.2. Mediacja umowna (kontraktowa) lub wnioskowa ....................... 107 1.3. Umowa o przeprowadzenie mediacji ....................................... 111 2. Działania mediatora przed rozpoczęciem posiedzenia mediacyjnego ....... 112 2.1. Nawiązanie relacji ze stronami ............................................... 112 2.2. Wstępne gromadzenie materiału ............................................ 115 2.3. Opracowanie planu mediacji ................................................. 117 2.4. Wyznaczenie posiedzenia mediacyjnego ................................... 118 3. Działania mediatora po wdaniu się w rozwiązywanie konfliktu ............. 120 3.1. Wprowadzenie do mediacji przez mediatora – aranżacja miejsca mediacji, określenie roli stron i mediatora oraz porządku mediacji ... 120 3.2. Prezentacja stanowiska przez każdą ze stron .............................. 126 3.3. Cyrkulacja pomiędzy stronami – konwersacja ............................ 127 3.4. Zbliżanie się do kompromisu i sposoby porozumienia – uzgadnianie stanowisk stron ............................................... 129 4. Zakończenie mediacji .................................................................. 130 4.1. Sformalizowanie ugody lub porozumienia. Protokół z mediacji ...... 130 4.2. Złożenie do sądu wniosku o zatwierdzenie lub nadanie klauzuli wykonalności ugodzie mediacyjnej (ewentualnie pisma o cofnięcie pozwu lub wniosku) oraz odpowiednie czynności sądu .. 133 Wykorzystana literatura i źródła internetowe .......................................... 135 Rozdział VII Bariery w negocjacjach i mediacji. Sposoby przeciwdziałania .......................... 137 1. Bariery komunikacyjne ................................................................ 137 1.1. Bariery w komunikacji i ich źródła .......................................... 138 1.2. Przezwyciężanie barier komunikacyjnych ................................. 141 1.3. Rola mediatora w przezwyciężaniu barier komunikacyjnych ......... 143 7 Spis treści 2. Emocje .................................................................................... 147 2.1. Emocje ............................................................................. 147 2.2. Emocje negatywne .............................................................. 149 2.3. Przyczyny i skutki negatywnych emocji ................................... 149 2.4. Przeciwdziałanie negatywnym emocjom .................................. 151 2.5. Wzmacnianie i rozwijanie emocji pozytywnych .......................... 152 3. Brak zaufania ............................................................................ 153 3.1. Brak zaufania i jego skutki ..................................................... 153 3.2. Budowa zaufania ................................................................ 154 4. Bariery percepcyjne .................................................................... 156 4.1. Stereotypy ........................................................................ 156 4.2. Bariery percepcyjne i ich zwalczanie ........................................ 157 Wykorzystana literatura .................................................................... 159 Wzory pism w postępowaniu mediacyjnym 1. Wzór umowy o przeprowadzenie mediacji między stronami a mediatorem (nr 1) .................................................................... 163 2. Wzór umowy o przeprowadzenie mediacji między stronami a mediatorem (nr 2) .................................................................... 164 3. Wzór umowy o przeprowadzenie mediacji między stronami a mediatorem (nr 3) .................................................................... 166 4. Wzór umowy mediacyjnej zawieranej między stronami ....................... 169 5. Wzór klauzuli mediacyjnej zamieszczanej w treści umowy o przeprowadzenie mediacji ......................................................... 171 6. Wzór odmowy przeprowadzenia mediacji kierowany do sądu .............. 172 7. Wzór odmowy przeprowadzenia mediacji kierowany do strony ............ 173 8. Wzór odmowy przeprowadzenia mediacji kierowany do pełnomocnika strony .............................................................. 174 9. Wzór wniosku o przeprowadzenie mediacji (nr 1) .............................. 175 10. Wzór wniosku o przeprowadzenie mediacji (nr 2) .............................. 176 11. Wzór zgody strony na przeprowadzenie mediacji i osobę mediatora ....... 178 12. Wzór zgody strony na przeprowadzenie mediacji bez zgody na osobę mediatora ................................................................................ 179 13. Wzór zaproszenia na mediację (nr 1) ............................................... 180 14. Wzór zaproszenia na mediację kierowanego do pełnomocnika strony ..... 181 15. Wzór zaproszenia na mediację (nr 2) ............................................... 182 16. Wzór wniosku o przedłużenie terminu mediacji ................................ 184 17. Wzór wniosku o zapoznanie się z aktami sprawy ............................... 185 18. Wzór wniosku o zawieszenie postępowania sądowego ........................ 186 19. Wzór wniosku o podjęcie postępowania sądowego ............................. 187 20. Wzór ugody zawartej przed mediatorem ......................................... 188 21. Wzór ugody – Zniesienie współwłasności rzeczy ruchomych ................ 190 22. Wzór ugody – Podział majątku dorobkowego .................................... 192 23. Wzór ugody – Zapłata długu ......................................................... 194 24. Wzór ugody z tytułu roszczeń wynikających z umowy sprzedaży .......... 196 8 Spis treści 25. Wzór ugody obejmującej rozwód i załatwienie spornych kwestii dotyczących zaspokajania potrzeb rodziny, alimentów, sposobu sprawowania władzy rodzicielskiej i kontaktów z dziećmi z tzw. planem wychowawczym ..................................................... 197 26. Wzór porozumienia – Plan wychowawczy ........................................ 201 27. Wzór porozumienia z opieką naprzemienną nad małoletnim dzieckiem ... 203 28. Wzór ugody o naprawienie szkody przez pracownika ......................... 205 29. Wzór ugody z tytułu odszkodowania za dyskryminację ....................... 207 30. Wzór ugody w zakresie zmiany rozwiązania umowy o pracę ................ 208 31. Wzór protokołu z przeprowadzonej mediacji instytucjonalnej ............... 209 32. Wzór protokołu z mediacji kontraktowej (wnioskowej) – uproszczony ..... 211 33. Wzór protokołu z mediacji prowadzonej przez Internet ....................... 212 34. Wzór deskrypcji z przeprowadzonej mediacji kontraktowej (lub wnioskowej), gdy nie doszło do zawarcia ugody .......................... 213 35. Wzór wniosku o zatwierdzenie ugody zawartej w postępowaniu mediacyjnym (nr 1) .................................................................... 214 36. Wzór wniosku o zatwierdzenie ugody zawartej w postępowaniu mediacyjnym (nr 2) .................................................................... 215 37. Wzór wniosku o nadanie klauzuli wykonalności ugodzie zawartej w postępowaniu mediacyjnym (nr 1) .............................................. 216 38. Wzór wniosku o nadanie klauzuli wykonalności ugodzie zawartej w postępowaniu mediacyjnym (nr 2) .............................................. 217 39. Wzór cofnięcia pozwu w postępowaniu sądowym .............................. 218 40. Wzór rachunku za przeprowadzoną mediację ................................... 219 41. Wzór wezwania do uiszczenia należności za przeprowadzoną mediację .... 220 Literatura wykorzystana do opracowania wzorów pism ............................ 221 Autorzy .............................................................................................. 223 9 Wykaz skrótów WYKAZ SKRÓTÓW Akty prawne k.c. k.p. k.p.c. k.p.k. k.r.o. u.k.s.c. ADR EP FMCS KSM – ustawa z dnia 23 kwietnia 1964 r. – Kodeks cywilny (tekst jedn.: Dz. U. – ustawa z dnia 26 czerwca 1974 r. – Kodeks pracy (tekst jedn.: Dz. U. z 1998 r. – ustawa z dnia 17 listopada 1964 r. – Kodeks postępowania cywilnego (tekst z 2014 r. poz. 121) Nr 21, poz. 94 z późn. zm.) jedn.: Dz. U. z 2014 r. poz. 101) Nr 89, poz. 555 z późn. zm.) – ustawa z dnia 6 czerwca 1997 r. – Kodeks postępowania karnego (Dz. U. – ustawa z dnia 25 lutego 1964 r. – Kodeks rodzinny i opiekuńczy (tekst jedn.: Dz. U. z 2012 r. poz. 788 z późn. zm.) – ustawa z dnia 28 lipca 2005 r. o kosztach sądowych w sprawach cywilnych (tekst jedn.: Dz. U. z 2010 r. Nr 90, poz. 594 z późn. zm.) Inne – Alternative Dispute Resolution (alternatywne metody rozwiązywania sporów) – Edukacja Prawnicza – Federal Mediation and Conciliation Service (Federalna Służba Mediacyjno‑ ‑Pojednawcza) – Krajowe Stowarzyszenie Mediatorów 11 Przedmowa PRZEDMOWA Mediacja jako alternatywna metoda rozwiązywania sporów nie jest zjawiskiem no‑ wym, jednak dopiero współcześnie staje się istotnym składnikiem sytemu prawa i wymia‑ ru sprawiedliwości. Mediacja w sprawach cywilnych została wprowadzona do polskiego sytemu prawnego ustawą z dnia 28 lipca 2005 r. o zmianie ustawy – Kodeks postępo‑ wania cywilnego oraz niektórych innych ustaw (Dz. U. Nr 172, poz. 1438), dzięki czemu ustawodawca dał zwaśnionym stronom istotny instrument umożliwiający im rozwiąza‑ nie konfliktu (na skutek pojednania lub zawarcia ugody) przez własne zaangażowanie, ale przy udziale wspomagającego je podmiotu – mediatora. Mediator to bezstronna, neutralna, rzetelna i kompetentna osoba, która pomaga uczestnikom mediacji w przedstawieniu swoich racji przy dochodzeniu do porozumie‑ nia przez zapewnienie satysfakcji emocjonalnej i materialnej oraz w osiągnięciu kon‑ kretnych rozwiązań. Jako niezależna osoba trzecia mediator pomaga w nawiązaniu dialogu pomiędzy uczestnikami mediacji, wspiera ich w dążeniu do zidentyfikowania oraz wyjaśnienia spornych kwestii, w rozważeniu dostępnych rozwiązań oraz osiąg‑ nięciu jednomyślnego porozumienia. Zadanie mediatora nie jest łatwe i wymaga od niego nie tylko dobrej znajomości technik prowadzenia mediacji, ale też odpowiednich umiejętności, kwalifikacji oraz wiedzy. Aby je zdobyć, przyszli mediatorzy przechodzą liczne szkolenia, kursy, kończą studia podyplomowe z zakresu mediacji, czerpią wiedzę także z fachowej literatury o mediacji, w postaci poradników lub podręczników. Temu samemu celowi ma służyć niniejsza praca zbiorowa. Łączy ona w sobie elementy teo‑ retyczne oraz praktyczne. W poszczególnych rozdziałach autorzy przedstawili gene‑ zę instytucji mediacji, ustawodawstwo prawne – z podaniem konkretnych przepisów prawa regulujących mediację, kodeksy etyki mediatora oraz standardy postępowania mediacyjnego i kształcenia przyszłych mediatorów, naczelne zasady mediacji, rodzaje mediacji, cechy i zadania dobrego mediatora, fazy i etapy mediacji oraz bariery w me‑ diacji i sposoby przeciwdziałania im. Pracę zamykają wzory pism występujące w po‑ stępowaniu mediacyjnym i tworzone przez mediatorów w codziennej pracy. Autorzy starali się, aby niniejsza pozycja była zarówno praktycznym komentarzem dla osób przygotowujących się dopiero do zawodu mediatora, jak i przydatnym uzupełnieniem wiedzy dla już działających mediatorów, praktyków prawa (m.in. sędziów, adwoka‑ tów, radców prawnych) oraz stron, które pragną rozwiązania swojego sporu w sposób polubowny, a także dla każdego, kto chce uzyskać lub pogłębić wiedzę na temat me‑ diacji i osoby mediatora. 13 Przedmowa Autorami pracy są stali mediatorzy, praktycy oraz teoretycy prawa, na co dzień zajmujący się zagadnieniami mediacji rodzinnych, cywilnych, gospodarczych oraz pra‑ cowniczych. Oddając niniejszą pracę w ręce czytelników, mamy nadzieję, że będzie ona przy‑ datnym vademecum, uzupełnieniem innych pozycji książkowych zajmujących się prob‑ lematyką mediacji i mediatora. Redaktorzy Aneta M. Arkuszewska i Jerzy Plis 14 Tobiasz Serafin Tobiasz Serafin Rozdział I GENEZA INSTYTUCJI MEDIACJI 1. Mediacja w czasach starożytności Mediacja jako metoda rozwiązywania sporów miała swój początek w odległej sta‑ rożytności. Instytucja ta znana była już w czasach antycznych i dawała możliwość roz‑ wiązania sporu pomiędzy stronami na drodze pojednawczej. W wielu aspektach media‑ cja stosowana była dużo wcześniej niż formy współczesnych postępowań przed sądami. Pierwsze wzmianki o stosowaniu mediacji pochodzą z państwa Sumerów, które ist‑ niało w IV tysiącleciu przed naszą erą w Mezopotamii. Cywilizacja i kultura Sumerów opierała się na tradycyjnym modelu rozwiązywania sporów przy pomocy rad, które peł‑ niły funkcję sądów. Nim jednak sprawa trafiła przed oblicze rady, była przedstawiana „maszkimowi” pełniącemu funkcję komisarza, do którego zadań należało mediowanie pomiędzy zwaśnionymi stronami w celu polubownego załatwienia sprawy. Rozpowszechnienie mediacji na pozostałe kultury starożytne nastąpiło przez eks‑ pansję państwa Sumerów, w postaci militarnej i gospodarczej. Głównym czynnikiem determinującym ekspansję mediacji jako formy rozwiązywania sporu były kontakty handlowe z ówczesnymi cywilizacjami. Tym sposobem mediację zaczęto stosować w sta‑ rożytnym Egipcie, a w późniejszym okresie również w greckich miastach‑państwach oraz w ówczesnym Rzymie. W antycznej Grecji pewne zalążki filozoficzno‑prawnych koncepcji dotyczących mediacji widoczne są w pismach Platona i Arystotelesa. W praktyce istniała instytucja tzw. sędziego rozjemczego, pełniącego funkcję ówczesnego mediatora, którym mógł zostać dobrowolnie (tj. sam zgłaszał swoją gotowość do pełnienia wyżej wymienionej funkcji) obywatel grecki powyżej 60. roku życia. Wprowadzenie cenzusu wieku miało na celu zapewnienie gwarancji, jakości przeprowadzanych postępowań mediacyjnych. Powszechny szacunek oraz duży bagaż doświadczeń życiowych osób, które pełniły funk‑ cję sędziego rozjemcy, sprawiały, że postępowania mediacyjne prowadzone przez nie często kończyły się sukcesem. W każdym przypadku sędzia był wybierany przez strony sporu, a jego zadaniem było doprowadzenie do ugody; jeżeli porozumienia nie udało się osiągnąć, kierowano sprawę do sądu przysięgłych (gr. hela). Jak wynika z powyższe‑ go opisu, instytucja ta miała takie przymioty współczesnej mediacji, jak: dobrowolność wyboru mediatora, autonomia konfliktu oraz możliwość odwołania się do trybu adiu‑ dykacyjnego w razie nieosiągnięcia porozumienia. 15 Rozdział I. Geneza instytucji mediacji W systemie prawnym starożytnego Rzymu instytucje polubowne były na tyle roz‑ winięte, że to właśnie ich łacińskie nazwy są podstawą nazw współczesnych form alter‑ natywnego rozwiązania sporów i związanej z nimi terminologii. Najstarszy i najbardziej rozpowszechniony był zapewniający poufność arbitraż, a uzyskane tą drogą rozstrzyg‑ nięcie – receptum arbitrii, zwane też compromissum – podlegało egzekucji z udziałem pre‑ tora. Drugą instytucją była mediacja, która podobnie jak arbitraż była rozpowszechniona i stosowana na całym obszarze ówczesnego Rzymu. W praktyce proces mediacji przeprowadzany był przez tzw. dobrych przyjaciół, któ‑ rzy odgrywali rolę mediatorów. Tę funkcję mogły pełnić tylko osoby powszechnie szano‑ wane. Najczęstszym sposobem przeprowadzania mediacji było przekazywanie przez me‑ diatora stanowiska jednej, jak i drugiej strony konfliktu, aż do momentu wypracowania kompromisu zadowalającego obie strony. Najczęściej korzystano z mediacji w sprawach z zakresu spraw rodzinnych, w szczególności dotyczących podziału majątku spadkowego. Takie sprawy, ze względu na bliskie i długotrwałe relacje między stronami, sprzyjały po‑ szukiwaniu rozwiązań polubownych. W tym przypadku szybkie zakończenie sporu było niezwykle istotne. Było to związane z możliwością przygotowania ziemi uprawnej i nie po‑ wodowało utraty plonów z danego roku z powodu toczącego się konfliktu. Mediacja była również stosowana w sporach dotyczących prawa własności oraz drobnych przestępstw. Za czasów panowania cesarza Dioklecjana, na przełomie III i IV w. naszej ery, są‑ downictwo państwowe zostało całkowicie zastąpione sądownictwem polubownym. Nie‑ stety eksperyment nie trwał długo, jednak idea alternatywnego rozstrzygania sporów pozostała żywa do naszych czasów. Procedury związane z procesem mediacyjnym w ów‑ czesnym czasie były oparte w głównej mierze na podstawie zwyczaju. Dopiero Justyniań‑ skie Digesta z VI w. naszej ery zawierały przepisy regulujące kompleksowo instytucję mediacji, choć osoby pełniące funkcję mediatorów nazywano różnymi terminami, m.in.: internuncius, medium, intercessor, philantropus, interpolator, conciliator, interlocutor, interpres i fi‑ nalnie mediator. Powyższe przepisy wprowadzały możliwość zawierania ugód mediacyj‑ nych na gruncie prawa spisanego, co w dużej mierze zwiększyło wykonalność zawar‑ tych porozumień. Częstym elementem zapewniającym urzeczywistnienie uzgodnionego porozumienia pomiędzy stronami było zobowiązanie zapłaty kary pieniężnej każdej ze stron konfliktu w sytuacji naruszenia ustaleń porozumienia. Występowały przypadki, w których za próbę wszczęcia postępowania sądowego, wbrew zawartej ugodzie, strony przewidywały obowiązek zapłaty sumy pieniężnej kilkakrotnie większej niż wart był przedmiot sporu. Takie działania sprawiały, że mało kto decydował się na niedotrzyma‑ nie warunków ugody zawartej przy udziale mediatora. Mediacja, czyli metoda polubownego rozwiązywania sporów, występowała jako jedna z dominujących form rozwiązywania konfliktów w Azji, Europie oraz w Afryce. Co ważne, w niektórych częściach Azji uważano wniesienie sprawy do sądu za „wstyd‑ liwą ostatnią instancję” rozstrzygnięcia sporu, wykorzystywaną przez zwaśnione strony w sytuacji, gdy inne możliwości rozwiązania sporu nie przyniosły oczekiwanego rezul‑ tatu. W Chinach i innych kulturach azjatyckich porozumienia osiągane były w znacznej części przy pomocy kompromisów, a nie wymuszeń. W starożytnych Chinach za sprawą filozofii wyznawanej i głoszonej przez Konfu‑ cjusza uważano, że każde społeczeństwo powinno być w stanie samo rozwiązać swoje problemy w postaci konfliktów powstających pomiędzy jego członkami. Wyznawanie 16 Tobiasz Serafin i życie ludzi zgodnie z tą filozofią sprawiało, że mediacja miała dogodny grunt do rozwoju i zwiększania znaczenia jako sposobu rozwiązywania konfliktów w sposób polubowny. Ważnym elementem zwiększającym znaczenie mediacji była obawa przed utratą twarzy, co wiązało się z utratą szacunku i godności. Natomiast przyczynienie się czy też spowo‑ dowanie u innej osoby utraty twarzy było uznawane za naruszenie norm społecznych, co w konsekwencji wywoływało poczucie głębokiego poniżenia. Zastosowanie media‑ cji, w której w rolę mediatora wcielał się najczęściej zaufany człowiek z elit społecznych, chroniło uczestników właśnie przed utratą twarzy. Za czasów Konfucjusza rozstrzygnięcie sporu przez organ sądowy uważano za drugi najlepszy sposób rozwiązywania konfliktu. Jednak bardzo ceniono sobie w tym okresie powszechnie stosowaną drogę rozwiązywania sporów przez tzw. pośrednika. Osoba pośrednika miała za zadanie przekazywać informacje i oferty stron będących w konflikcie. Powyższe czynności były powtarzane do momentu, aż same strony doszły do najbardziej odpowiadającego im rozwiązania sporu. Działania ówczesnego mediatora w postaci ułatwiania stronom dojścia do osiągnięcia kompromisu były bardzo zbliżone do działań, jakie podejmuje się we współczesnej mediacji. Liczne dokumenty potwierdzają stosowanie mediacji w Chinach od najdaw‑ niejszych czasów, a w szczególności w okresie panowania dynastii Tang (618–907 r.), Sung (960–1127 r.), Ming (1368–1644 r.) i Qing (1644–1911 r.). Za panowania dynastii Ming istniał zwyczaj budowania budynków shenming (wyraz ten oznacza wyjaśnianie argu‑ mentów), które miały służyć jako miejsca spotkań zwaśnionych stron oraz osób trzecich odgrywających rolę mediatorów. Budynki znajdowały się w większości wiosek w ów‑ czesnych Chinach, a funkcję mediatorów pełniły starszyzny wiosek, które mediowały między mieszkańcami danej społeczności. W czasie sprawowania władzy przez dynastię Qing procedura rozwiązywania kon‑ fliktów uległa zmianom, które w konsekwencji doprowadziły do wyłonienia się trzech sytuacji, gdy można było zastosować mediacje. Pierwszym z nich była próba zawarcia po‑ rozumienia między stronami, bez udziału urzędnika. Najczęściej w takiej sytuacji zwra‑ cano się z prośbą o mediowanie do głowy rodu lub też do najważniejszej osoby w wiosce, która była powszechnie szanowana. Dzięki takiej mediacji wiele spraw kończyło się za‑ warciem ugody między stronami konfliktu. Drugim sposobem było wniesienie sprawy do urzędnika, który decydował o wyborze mediatora. Podobnie jak w pierwszym przypadku funkcję mediatora sprawował naczelnik wioski lub głowa danego rodu. Urzędnik przy wyborze mediatora kierował się skalą konfliktu. W drobnych sprawach odsyłał zaintere‑ sowane strony do osoby, która przeprowadzała mediację i jednocześnie pełniła funkcję przywódcy danego rodu. W owych sprawach było to najbardziej praktyczne rozwiązanie, ponieważ osoba przewodząca danemu rodowi była dobrze zorientowana w sprawie dane‑ go konfliktu, a to w naturalny sposób ułatwiało jej odegranie roli mediatora. W sprawach bardziej skomplikowanych i obejmujących strony konfliktu wywodzące się z co najmniej dwóch rodów sprawy były kierowane do naczelnika wioski. Trzecim sposobem przezna‑ czonym dla spraw o dużej wadze oraz dla spraw, które nie znalazły rozwiązania przy po‑ mocy mediatorów w obrębie danej społeczności, była mediacja prowadzona przez samego urzędnika. Na tym etapie ówczesna mediacja była bardziej zbliżona do współczesnego arbitrażu. Było to związane z faktem, że strony sporu nie miały możliwości wyboru me‑ diatora, którym z urzędu zostawał przedstawiciel władz na danym terenie. 17 Rozdział I. Geneza instytucji mediacji 2. Mediacja w średniowieczu Instytucja mediacji w Europie była stosowana już od czasów wczesnochrześcijań‑ skich. Niestety do naszych czasów przetrwało niewiele dokumentów pisanych z tamte‑ go okresu. Mediacja była stosowana na szeroką skalę w konfliktach politycznych, które w historii Europy przez długi czas były powiązane z dynastiami oraz rodzinami arysto‑ kratycznymi. Pierwsze wzmianki o praktyce mediacji można znaleźć w dokumentach pisanych od początku IX w. W ówczesnych czasach pojęcie pokoju o charakterze poli‑ tycznym równoważne było z pokojem w obrębie danej rodziny królewskiej. Zastosowanie mediacji w średniowieczu diametralnie się zmieniło w porównaniu z jej praktykowaniem w czasach starożytnych. Mediacja przestała mieć zastosowanie tyl‑ ko w konfliktach międzyludzkich, stała się narzędziem rozwiązywania sporów politycz‑ nych. Wynikało to z pojawienia się w tym okresie wielu państw, a co za tym idzie – kon‑ fliktów na poziomie międzypaństwowym. Wraz z rozwojem społeczeństwa feudalnego ilość i natężenie konfliktów w gronie władców wzrastała, powodując częstsze wykorzy‑ stywanie instytucji mediacji w celu polubownego zakończenia sporu pomiędzy władcami. Najwcześniejszym konfliktem, o jakim zachowano świadectwo rozwiązania przez mediację, jest konflikt w dynastii Karolingów pomiędzy następcami Karola Wielkiego, w którym król Ludwik Niemiecki (843–876 r.) pełnił funkcję mediatora i określał siebie jako privatus mediator. W rozwiązywaniu konfliktów o charakterze politycznym czy też międzyludzkim bardzo dużą rolę odgrywał Kościół, z którym powiązane jest także pierwsze udokumen‑ towane rozróżnienie pomiędzy postępowaniem sądowym, arbitrażowym i mediacją, po‑ chodzące z 1339 r. Wspomniane wydarzenie zostało udokumentowane w liście papieża Benedykta XII (1334–1342 r.), z którego wynika, że został on poproszony przez króla An‑ glii Edwarda III oraz króla Francji Filipa VI, by pomógł im rozwiązać spór „pozasądowo” (extrajudicialiter), i to „nie jako sędzia (judex) ani nie w roli arbitra (arbiter)”, lecz jako me‑ diator (mediator) i wspólny przyjaciel obu stron. Zdaniem S. Kordasiewicza1 papież w roli mediatora nie miał możliwości wydania wyroku sądowego, co jest podkreślone przez określenie tej metody rozwiązania sporu jako pozasądowej (extrajudicialiter). Strony wyraźnie prosiły, by papiescy legaci nie zajmo‑ wali określonego stanowiska w sprawie i nie wydawali wiążącego rozstrzygnięcia, lecz jako „przyjaciele” obu stron i mediatorzy pomogli znaleźć rozwiązanie zaakceptowane przez każdego z władców. Oprócz opisanego przykładu mediacji o charakterze politycznym, istotne były także liczne sytuacje osiągnięcia porozumienia pomiędzy społecznością a rządzącymi. S. Korda‑ siewicz podaje jako przykład konflikt, który występował w kwietniu 1347 r. pomiędzy pa‑ trycjatem a ludnością Genui. W celu rozwiązania powyższego sporu powołano na mediato‑ ra kupca Lucchino Viscontiego pochodzącego z Mediolanu. Powołanie na mediatora osoby z innego miasta miało zagwarantować obiektywizm w trakcie postępowania mediacyjnego. Podobnie jak obecnie, mediacja w średniowieczu cechowała się takimi atrybutami jak dobrowolność i bezstronność mediatora, co uzasadnia stwierdzenie, że mimo upływu 1 S. Kordasiewicz, Historyczna i międzynarodowa perspektywa mediacji (w:) Mediacje. Teoria i praktyka, red. E. Gmu‑ rzyńska, R. Morek, Warszawa 2009, s. 41. 18 Tobiasz Serafin czasu podstawowe zasady mediacji są niezmienne. Również źródła z innych państw po‑ dają liczne przykłady wypadków pokojowego rozwiązania konfliktów pomiędzy wład‑ cą i jego poddanymi. Takim przykładem może być mediacja przeprowadzona w historii Anglii przez królewskich lordów w 1413 r. (These Royal lordes Ben Menes and medyatours bytwene the king and his people) lub też mediacja, która została przeprowadzona w 1837 r. przez Bacona pomiędzy jego przyjacielem hrabią Essex a królową (Bacon attempted to me- diate between his friend (the Earl of Essex) and the Queen). Kolejnym rodzajem mediacji, jaki występował w Europie w średniowieczu, była mediacja w sporach o charakterze gospodarczym. Wraz ze wzrostem skali wymiany han‑ dlowej dochodziło do licznych konfliktów w gronie sprzedających i kupujących towary. W celu usprawnienia handlu niektóre miasta włoskie zatrudniały zawodowych media‑ torów (mediatore professionale), jak również mediatorów prywatnych (mediatore occasionale) i wyspecjalizowanych mediatorów gospodarczych (mediatore del mercato e del porto). Ich pośrednictwo zapewniało szybkie i polubowne rozwiązanie konfliktów pomiędzy stro‑ nami, co przekładało się bezpośrednio na rozwój handlu i wzrost uzyskiwanych zysków. Najczęściej z powyższego rozwiązania korzystały miasta basenu Morza Śródziemnego, gdzie mediatorzy pełnili swoją funkcję w portach oraz na lokalnych rynkach. Jedno ze źródeł podaje relację Fernanda Plutona, który opisywał normę prawa z 1577 r. przewi‑ dującą udział po dwóch mediatorów z Anglii, Lombardii i Niemiec w rozwiązywaniu sporów pomiędzy kupcami a ich klientami (Two English men, two of Lombardie and two of Almagine shall chosen to be Mediators of questions between sellers and buiers). Jeszcze inną formą mediacji w średniowieczu były mediacje w sprawach rodzinnych oraz pomiędzy władcą a jego poddanymi. W zakresie sporów rodzinnych w role mediato‑ rów najczęściej wcielali się zakonnicy. Wykorzystywali oni swoje opactwa oraz zakony jako miejsca neutralne dla stron konfliktu. Dzięki takim rozwiązaniom żadna ze stron sporu nie była uprzywilejowana, co w dużej mierze przekładało się na pozytywne rozwiązanie spo‑ ru w sposób polubowny. W ówczesnych czasach spotkanie zwaśnionych stron konfliktu na gruncie neutralnym było, i jest także obecnie, bardzo ważnym elementem procesu mediacji. Takie rozwiązanie dawało mediatorowi możliwość prowadzenia mediacji w sposób obiek‑ tywny. Dodatkowym atutem zakonników pełniących funkcję mediatorów było powszech‑ ne zaufanie oraz duży szacunek, jakimi darzono ich jako przedstawicieli Boga na ziemi. Niejednokrotnie występowały sytuacje, w których zakony i opactwa stawały się schronieniem dla podejrzanych ściganych przez władzę (w ówczesnych czasach władzą był władca, który również odgrywał rolę organów ścigania). W takich wypadkach za‑ konnicy przejmowali rolę rozjemcy pomiędzy stronami. Instytucja mediacji była więc wykorzystywana w tym procesie dla załagodzenia powstałego konfliktu. 3. Historia mediacji w państwach anglosaskich Współczesna geneza sposobu rozwiązywania konfliktów zwanego Alternative Dispute Resolution (dalej jako ADR) związana jest z anglosaską kulturą prawną. Nowo‑ żytne formy ADR powstały w Anglii, a następnie wraz z pozostałymi elementami kul‑ tury prawnej zostały przeniesione do Stanów Zjednoczonych Ameryki, gdzie rozwijały 19 Rozdział I. Geneza instytucji mediacji się już samodzielnie, a od przełomu XIX i XX w. również bardzo intensywnie. Zdaniem A. Kalisz i A. Zienkiewicza ewolucja ta była na tyle zauważalna, że to właśnie Amery‑ ce przypada obecnie – nie do końca zgodnie z faktami – miano „ojczyzny ruchu ADR”. Warto jednak pamiętać, że w Stanach Zjednoczonych Ameryki jedynie wykreowano i utrwalono pewien korespondujący z tamtejszą sytuacją społeczną trend i precyzyjne rozwiązania instytucjonalne, nie tworząc samej idei. Mediacja w nowożytnym wymiarze zaczęła się intensywnie rozwijać w Stanach Zjednoczonych na przełomie lat 60. i 70. XX w. Jednak mediacja w tym kraju miała już swoją tradycję, mediatorzy byli bowiem wcześniej wykorzystywani w sytuacjach kon‑ fliktowych, związanych z wystąpieniami robotniczymi. W celu ich łagodzenia powoła‑ no w 1947 r. organizację o nazwie Federal Mediation and Conciliation Service (FMCS). Fede‑ ralna Służba Mediacyjno ‑Pojednawcza była pierwszą instytucją mediacji nowożytnej na świecie. Oczekiwano, że osiąganie na drodze mediacji porozumienia między pracowni‑ kami a pracodawcami ograniczy szkodliwe skutki strajków, dzięki czemu wzrośnie bez‑ pieczeństwo i produktywność w zakładach pracy. FMCS powstała w wyniku uchwa‑ lenia ustawy dotyczącej stosunków pracodawca – pracownik. Powyższa instytucja nie była częścią ministerstwa pracy, ale częścią składową administracji. Zatrudniała media‑ torów na etaty niezależnie od poglądów politycznych ówcześnie rządzących polityków. Wystarczyło, że jedna ze stron powiadomiła służby o zaistnieniu sporu, a wyznaczany był mediator, który kontaktował się ze stronami lub ich pełnomocnikami i informował o gotowości podjęcia pracy. Przepisy prawa gwarantowały możliwość zwrócenia się do FMCS w celu uzyskania pomocy, ale nie był to wymóg formalny i żadna ze stron nie mia‑ ła obowiązku korzystania z jej usług. Agencja miała za zadanie wspierać rozwój mediacji finansowanej z publicznych środków w kilku dużych miastach wschodniej części USA. Kolejnym działaniem, które przyczyniło się do rozwoju mediacji, było utworzenie dwóch ważnych instytucji na podstawie Civil Rights Act z 1964 r. Pierwszą z nich była, powstała przy Departamencie Sprawiedliwości, CRS (Community Relations Service). Za‑ daniem tej agendy było prowadzenie mediacji w społecznościach lokalnych w zakre‑ sie konfliktów dotyczących dyskryminacji ze względu na kolor skóry, rasę czy narodo‑ wość. Na podstawie tego samego aktu prawnego utworzono EEOC (Equal Employment Opportunity Commission), która badała praktyki dyskryminacji w miejscu pracy. Sprawy tej agencji były kierowane do mediacji w celu polubownego rozwiązania sporu pomię‑ dzy stronami. Równolegle z działaniami administracji państwowej w zakresie przeciw‑ działania dyskryminacji rozwijały się programy promowania mediacji w społecznościach lokalnych. Od początku lat 60. XX w. rząd federalny finansował działalność tzw. NJC’s (Neighborhood Justice Centers), których zadaniem było prowadzenie darmowych bądź nie‑ drogich mediacji dla mieszkańców. Efektem poszukiwania nowych rozwiązań dla niesprawnego w rozwiązywaniu konfliktów wymiaru sądownictwa był gwałtowny rozwój alternatywnych metod roz‑ wiązywania konfliktów (ADR). Określenie ADR można przełożyć na język polski za po‑ mocą wyrażenia: „alternatywne metody rozwiązywania sporów”. Zdaniem P. Jermakowicza2 rozwój ADR w Stanach Zjednoczonych spowodowany był przede wszystkim praktyczną reakcją korporacji na niewydolność tradycyjnego roz‑ 2 P. Jermakowicz, Mediacja w sporach zbiorowych pracy, Warszawa 2011, s. 8. 20 Tobiasz Serafin strzygania sporów przez sądy państwowe. System sądownictwa amerykańskiego został wówczas poddany ostrej krytyce. Wskazywano na niedostępność wymiaru sprawiedli‑ wości, długotrwałość procesów oraz wysokie koszty postępowań sądowych. Kryzys są‑ downictwa stał się zatem bezpośrednią przyczyną poszukiwania alternatywnych form rozwiązywania sporów. Formy te, głównie mediację i arbitraż, Amerykańskie Stowa‑ rzyszenie Arbitrażu chciało dostosować do rozwiązywania różnych rodzajów sporów. W tym celu powstało w 1968 r. Narodowe Centrum Opanowywania Sporów. Instytucja miała za zadanie przeprowadzenie badań oraz stworzenie i przeprowadzenie wielu eks‑ perymentalnych projektów, które umożliwiłyby zastosowanie konstrukcji już sprawdzo‑ nych, tj. mediacji i arbitrażu w rozwiązywaniu sporów z zakresu pracy do rozwiązywa‑ nia sporów w administracji publicznej, z zakresu ochrony środowiska, sąsiedzkich itp. Z perspektywy czasu można stwierdzić, że eksperyment zakończył się pełnym sukcesem, a nawet można zaryzykować stwierdzenie, że przerósł oczekiwania jego twórców. Do‑ niosłe znaczenie miały także prowadzone przez instytucje naukowe badania nad funk‑ cjonującym wówczas mechanizmem oddziaływania na spór. Na podstawie wyników tych badań powstały programy rozwiązywania sporów poza sądami. A. Korybski3 trafnie określił, że w początkowym okresie ADR jego cele były opo‑ zycyjne w stosunku do tradycyjnego wymiaru sprawiedliwości. Spora część aktywnie działających prawników została zobligowana do uwzględnienia w szerokim stopniu form opanowywania sporów opartych na negocjacjach i mediacjach nie poza sądem, ale w ramach postępowania sądowego. Na początku lat 70. XX w. dla określenia istoty ruchu działającego na rzecz promowania alternatywnych metod rozwiązywania sporów posłu‑ giwano się sformułowaniem alternative of dispute resolution lub terminem negotiated dispute resolution, obejmując nim wszystkie formy rozstrzygania sporów poza sądami. Wówczas pojawiła się również nazwa Alternative Dispute Resolution Movement oraz zaakceptowany powszechnie został skrót ADR. ADR uzupełniające postępowanie sądowe lub funkcjonujące jako samodzielne in‑ stytucje społeczne pojawiły się na szerszą skalę w wielu stanach USA, przede wszystkim w odniesieniu do sporów w handlu i przemyśle, czerpiąc w początkowej fazie ze wzor‑ ców wprowadzanych w sporach zbiorowych i indywidualnych między pracownikami a pracodawcami. Istotną grupą były zwłaszcza spory konsumenckie. Podstawowymi for‑ mami rozwiązywania tych sporów okazały się mediacja i negocjacje. Kilkanaście lat do‑ świadczeń w rozwiązywaniu sporów poza sądem doprowadziło do opracowania wzor‑ cowych procedur mediacyjno‑arbitrażowych, zgodnie z którymi zaczęto rozwiązywać w praktyce większość sporów powstających między przedsiębiorstwami, korporacjami, producentami i konsumentami. Wraz z rozwojem ADR rozwijała się także mediacja (po łacinie mediare oznacza „być w środku”, sam wyraz „mediacja” to najogólniej „pośredniczenie w sporze dwóch stron”), która obecnie uważana jest za „królową wśród ADR”. To miano mediacja uzyskała z kil‑ ku powodów, m.in. dlatego że pozwala rozwiązać konflikt poza obrębem kosztownych i długotrwałych procedur sądowych. Równie ważne jest to, że można ją stosować prawie we wszystkich dziedzinach życia ludzkiego czy też relacjach społecznych. 3 A. Korybski, Alternatywne rozwiązywanie sporów w USA, Lublin 1993, s. 98. 21 Rozdział I. Geneza instytucji mediacji Dla rozwoju mediacji w Stanach Zjednoczonych bardzo istotne było zaangażowa‑ nie prawników i sędziów w promowanie tej instytucji w społeczeństwie. Zanim media‑ cje zostały wprowadzone do systemu sądów powszechnych w drodze ustaw stanowych, sędziowie uruchomili w niektórych sądach pilotażowe programy mediacyjne. Prawnicy byli pierwszymi mediatorami, często wykonując swoją pracę na zasadach wolontariatu. W 1976 r. na tzw. Pound Conference profesor Frank Sanders przedstawił koncepcję reformy systemu sądownictwa, zgodnie z którą sprawy wniesione do sądu mogłyby być rozwią‑ zywane nie tylko wyrokiem w postępowaniu sądowym, lecz także przez wykorzysta‑ nie alternatywnych metod rozwiązywania konfliktów (koncepcja multidoor courthouse), co jest obecnie powszechnie stosowane. 4. Recepcja mediacji w Europie 4.1. Mediacja w konfliktach międzynarodowych Mediacja w państwach nowożytnych w Europie zdobyła swoją sławę jako środek roz‑ wiązywania konfliktów międzynarodowych. W tym celu poszczególne państwa wcielały się w rolę mediatora, doprowadzając do zawieszenia działań zbrojnych pomiędzy zantago‑ nizowanymi stronami konfliktów. W historii występowały liczne przypadki takich działań. Do najbardziej znanych można zaliczyć: mediację Francji w konflikcie Wielkiej Brytanii i Grecji z 1849 r., Francji i Wielkiej Brytanii pomiędzy Hiszpanią i Marokiem w 1844 r. czy też w XX w. Wielkiej Brytanii w sporze Portugali i Brazylii w 1925 r. Również w XIX w. rolę mediatorów odgrywali papieże. Za przykład można podać działalność papieża Leona XIII, który w 1885 r. prowadził mediację pomiędzy Niemcami a Hiszpanią. Warto podkreślić także duże osiągnięcia w prowadzeniu mediacji przez prezydentów Stanów Zjednoczo‑ nych Ameryki. Najlepszym przykładem jest Teodor Roosvelt, który przeprowadził udany proces mediacyjny w konflikcie rosyjsko‑japońskim w 1905 r., za co w 1906 r. otrzymał Po‑ kojową Nagrodę Nobla. Przyznanie nagrody było wyróżnieniem zarówno dla Teodora Ro‑ osvelta jako człowieka, jak i dla samej instytucji mediacji, która pozwoliła zakończyć kon‑ flikt zbrojny pomiędzy dwoma państwami. Kolejnym prezydentem USA, który wcielił się w rolę mediatora, był Jimmy Carter, który prowadził mediacje w konflikcie Izraela i Egiptu. Porozumienie wypracowane w powyższym sporze znane jest na świecie pod nazwą po‑ rozumienia z Camp Davied, które zostało podpisane 18 września 1978 r. w Białym Domu. 4.2. Recepcja mediacji w Europie Zachodniej i Środkowo ‑Wschodniej Recepcja mediacji w formach podstawowych została przyjęta do kultury prawa sta‑ nowionego najpierw w Europie Zachodniej, a następnie także Środkowo ‑Wschodniej. Warto nadmienić, że europejskim prekursorem i obecnie liderem w stosowaniu mediacji w praktyce jest Wielka Brytania. W odniesieniu do kontynentalnej kultury prawnej me‑ diacja instytucjonalizowała się najpierw w krajach Europy Zachodniej. Obecnie więk‑ szość państw europejskich ma odrębne regulacje poświęcone instytucji mediacji. 22
Pobierz darmowy fragment (pdf)

Gdzie kupić całą publikację:

Zarys metodyki pracy mediatora w sprawach cywilnych
Autor:
, ,

Opinie na temat publikacji:


Inne popularne pozycje z tej kategorii:


Czytaj również:


Prowadzisz stronę lub blog? Wstaw link do fragmentu tej książki i współpracuj z Cyfroteką: