Cyfroteka.pl

klikaj i czytaj online

Cyfro
Czytomierz
00268 004805 14460925 na godz. na dobę w sumie
Zarys metodyki pracy sędziego w sprawach karnych - ebook/pdf
Zarys metodyki pracy sędziego w sprawach karnych - ebook/pdf
Autor: Liczba stron: 686
Wydawca: Lexis Nexis Język publikacji: polski
ISBN: 978-83-278-386-3 Data wydania:
Lektor:
Kategoria: ebooki >> prawo i podatki >> karne
Porównaj ceny (książka, ebook (-8%), audiobook).

Zarys metodyki pracy sędziego w sprawach karnych dotyczy pracy sędziego w aspekcie zarówno czynności sądu, jak i czynności sędziowskich, przedstawionych z jednoczesnym ob-jaśnieniem istoty omawianych instytucji procesowych według aktualnego stanu prawnego.

 

W szóstym wydaniu uwzględniono zmiany ustawodawcze dotyczące m.in. postępowania przyspieszonego czy przepisów o postępowaniu w sprawach nieletnich. Wpływ na treść publikacji miały także nowelizacje Kodeksu postępowania karnego dotyczące stworzenia efektywnych mechanizmów przeciwdziałania wybranym przestępstwom przeciwko wolności seksualnej oraz obyczajności, przesłanek zastrzeżenia kontroli korespondencji podejrzanego oraz obecności prokuratora podczas rozmowy podejrzanego z obrońcą. W niezbędnym zakre-sie zasygnalizowano także zmiany wynikające z obszernej nowelizacji wprowadzonej przez ustawę z 27 września 2013 r. o zmianie ustawy – Kodeks postępowania karnego oraz niektó-rych innych ustaw, dotyczącej przemodelowania procesu karnego tak, by przeciwdziałać nadmiernej przewlekłości postępowań.

 

Metodyka zawiera również omówienie rozwiązań przyjętych w rozporządzeniu Ministra Sprawiedliwości z 20 grudnia 2012 r. w sprawie nadzoru administracyjnego nad działal-nością administracyjną sądów powszechnych, w którym określono szczegółowy tryb spra-wowania nadzoru administracyjnego nad działalnością administracyjną sądów powszechnych, sposób dokumentowania czynności nadzorczych oraz sporządzania informacji rocznej o działalności sądów na obszarze apelacji.

 

Wiele uwagi poświęcono także orzecznictwu Trybunału Konstytucyjnego, Sądu Najwyższego i sądów apelacyjnych.

 

Niezwykle przystępne, syntetyczne ujęcie omawianych zagadnień sprawia, że książka będzie cenną pomocą w pracy zawodowej sędziów rozpoznających sprawy karne, ale okaże się także przydatna jako materiał szkoleniowy dla aplikantów oraz studentów prawa, przybliżając im wiele trudnych i ważnych zagadnień.

Znajdź podobne książki Ostatnio czytane w tej kategorii

Darmowy fragment publikacji:

METODYKI Zarys metodyki pracy SĘDZIEGO w sprawach karnych Edward Samborski aktualizacja Wojciech Kotowski Wydanie 6 Warszawa 2013 Redaktor prowadzący: Katarzyna Bojarska Redakcja techniczna: Krzysztof Koziarek Projekt okładki i stron tytułowych: Agnieszka Tchórznicka © Copyright by Lexis Nexis Polska Sp. z o.o. 2013 Wszelkie prawa zastrzeżone. Żadna część tej książki nie może być powielana ani rozpowszechniana za pomocą urządzeń elektronicznych, mechanicznych, kopiujących, nagrywających i innych – bez pisemnej zgody Autora i wydawcy. ISBN 978-83-278-0386-3 Lexis Nexis Polska Sp. z o.o. Ochota Offi ce Park 1, Al. Jerozolimskie 181, 02-222 Warszawa tel. 22 572 95 00, faks 22 572 95 68 Infolinia: 22 572 99 99 Redakcja: tel. 22 572 83 26, 22 572 83 28, 22 572 83 11, faks 22 572 83 92 www.lexisnexis.pl, e-mail: biuro@lexisnexis.pl Księgarnia Internetowa: dostępna ze strony www.lexisnexis.pl Spis treści Spis treści Wykaz skrótów . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . Przedmowa do szóstego wydania . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . Wprowadzenie . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 1. Uwagi ogólne . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 2. Konstytucyjne zasady funkcjonowania sądów powszechnych . . . . . . 3. Niezawisłość sędziów . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 4. Sprawność postępowania karnego . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 5. Pozajudykacyjny nadzór sądów wyższych . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 6. Nadzór zwierzchni nad administracyjną działalnością sądów powszechnych . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 7. Kultura sali rozpraw . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 8. Sygnalizacja sądowa . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . ROZDZIAŁ I. Czynności sądu w postępowaniu przygotowawczym . . 1. Uwagi ogólne . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 2. Zakres czynności sądowych w postępowaniu przygotowawczym . . . 3. Właściwość i skład sądu w czynnościach z postępowania przygotowawczego . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 4. Niektóre czynności sądu w postępowaniu przygotowawczym . . . . . . 4.1. Uwagi wstępne . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 4.2. Zażalenie na postanowienie prokuratora o zabezpieczeniu roszczenia wynikającego z powództwa cywilnego – art. 69 § 3 k.p.k. . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 4.3. Zezwolenie na przesłuchanie adwokata, radcy prawnego, doradcy podatkowego, lekarza, dziennikarza lub notariusza – art. 180 § 2 k.p.k. . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 4.4. Zażalenie na postanowienie prokuratora o zachowaniu w tajemnicy danych osobowych świadka (świadek incognito) – art. 184 § 5 k.p.k. . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 13 15 17 17 18 20 23 33 36 44 47 51 51 55 57 60 60 61 65 80 5 Spis treści 4.5. Orzekanie o badaniu psychiatrycznym oskarżonego połączonym z obserwacją w zakładzie leczniczym – art. 203 k.p.k. . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 4.6. Zarządzenie kontroli i utrwalania treści rozmów 84 telefonicznych – art. 237 § 1 k.p.k. . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 90 4.7. Zażalenie na zatrzymanie – art. 246 § 1 k.p.k. . . . . . . . . . . . . . . 100 4.8. Stosowanie tymczasowego aresztowania – art. 250 § 1 k.p.k. 109 4.9. Europejski nakaz aresztowania – art. 607a k.p.k. . . . . . . . . . . . . 126 4.10. List żelazny – art. 281 k.p.k. . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 130 4.11. Zażalenie na postanowienie o odmowie wszczęcia postępowania przygotowawczego i na postanowienie o jego umorzeniu – art. 306 § 1 k.p.k. . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 133 4.12. Sądowa kontrola zarządzeń prokuratora odmawiających przyjęcia zażaleń . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 138 4.13. Postępowanie klauzulowe – art. 293 k.p.k. . . . . . . . . . . . . . . . . . 139 4.14. Przesłuchanie małoletniego pokrzywdzonego w charakterze świadka – art. 185a i 185b . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 140 ROZDZIAŁ II. Czynności procesowe wszczynające postępowanie sądowe pierwszoinstancyjne . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 144 1. Uwagi ogólne . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 144 2. Akt oskarżenia w postępowaniu zwyczajnym . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 146 3. Akt oskarżenia w postępowaniach szczególnych . . . . . . . . . . . . . . . . . 153 3.1. Akt oskarżenia w postępowaniu uproszczonym . . . . . . . . . . . . . . 153 3.2. Akt oskarżenia w sprawach z oskarżenia prywatnego – art. 487 i 488 k.p.k. . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 156 4. Akt oskarżenia oskarżyciela posiłkowego subsydiarnego – art. 55 § 1 k.p.k. . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 157 5. Wniosek prokuratora o warunkowe umorzenie postępowania – art. 336 § 1 k.p.k. . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 159 6. Wniosek prokuratora o umorzenie postępowania i orzeczenie środków zabezpieczających – art. 324 k.p.k. . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 160 7. Wniosek prokuratora o ukaranie oskarżonego bez przeprowadzenia rozprawy – art. 335 § 1 k.p.k. . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 161 8. Wniosek o ukaranie w sprawie o wykroczenie – art. 57 k.p.w. . . . . . 162 ROZDZIAŁ III. Wstępne czynności przed sądem pierwszej instancji . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 168 1. Uwagi ogólne . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 168 2. Czynności prezesa sądu, przewodniczącego wydziału, sędziego przewodniczącego i sądu . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 169 3. Sprawdzanie formalnych warunków oskarżenia – art. 337 k.p.k. . . . 172 6 www.lexisnexis.pl Spis treści 4. Badanie warunków dopuszczalności procesu – art. 339 § 3 pkt 1 i 2 k.p.k. . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 178 4.1. Uwagi wstępne . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 178 4.2. Uwagi szczegółowe o ujemnych przesłankach procesowych z art. 17 § 1 k.p.k. . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 179 4.3. Umorzenie postępowania na podstawie art. 11 § 1 k.p.k. . . . . . 203 5. Sprawdzanie właś ciwości sądu – art. 339 § 3 pkt 3 k.p.k. . . . . . . . . . 205 6. Sprawdzanie trybu postępowania – art. 339 § 3 pkt 3 k.p.k. . . . . . . 212 7. Rozpoznanie wniosku prokuratora o orzeczenie środków zabezpieczających – art. 339 § 1 pkt 1 k.p.k. . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 214 8. Rozpoznanie wniosku prokuratora o umorzenie postępowania i orzeczenie środków zabezpieczających – art. 354 k.p.k. . . . . . . . . . 215 9. Orzekanie o warunkowym umorzeniu postępowania – art. 339 § 1 pkt 2 k.p.k. . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 218 10. Rozpoznanie wniosku prokuratora o ukaranie oskarżonego bez przeprowadzenia rozprawy – art. 339 § 1 pkt 3 k.p.k. . . . . . . . . 226 11. Badanie zasadności aktu oskarżenia wniesionego przez oskarżyciela posiłkowego subsydiarnego – art. 339 § 2 k.p.k. . . . . . 227 12. Rozstrzyganie o zwrocie sprawy prokuratorowi w celu usunięcia istotnych braków postępowania przygotowawczego – art. 339 § 3 pkt 4 k.p.k. . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 227 13. Rozstrzyganie o zawieszeniu postępowania – art. 339 § 3 pkt 5 k.p.k. . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 233 14. Badanie zasadności stosowania środków zapobiegawczych – art. 339 § 3 pkt 6 k.p.k. . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 236 15. Rozważenie możliwości przekazania sprawy do postępowania mediacyjnego – art. 339 § 4 k.p.k. . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 237 ROZDZIAŁ IV. Przygotowanie do rozprawy głównej . . . . . . . . . . . . . 243 1. Uwagi ogólne . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 243 2. Rozpoznawanie wniosków dowodowych – art. 352 k.p.k. . . . . . . . . . 245 2.1. Uwagi wstępne . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 245 2.2. Wnioski dowodowe . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 246 2.3. Rozstrzygnięcia co do wniosków dowodowych . . . . . . . . . . . . . . 248 3. Wyznaczanie oskarżonemu obrońcy z urzędu – art. 81 k.p.k. . . . . . . 251 4. Wyznaczanie stronie pełnomocnika z urzędu – art. 88 k.p.k. . . . . . . 259 5. Wyznaczanie rozprawy głównej – art. 350 § 1 k.p.k. . . . . . . . . . . . . . . 260 6. Doręczenia – art. 128 i nast. k.p.k. . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 264 7. Prawo oskarżonego do przygotowania się do obrony przed sądem pierwszej instancji – art. 353 k.p.k. . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 270 8. Przygotowanie się przewodniczącego do rozprawy głównej . . . . . . . 272 7 Spis treści ROZDZIAŁ V. Przebieg rozprawy głównej . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 275 1. Uwagi ogólne . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 275 2. Zakres rozprawy głównej . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 276 3. Rozpoczęcie rozprawy głównej – art. 381 k.p.k. . . . . . . . . . . . . . . . . . 279 3.1. Uwagi wstępne . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 279 3.2. Wywołanie sprawy . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 280 3.3. Sprawdzanie obecności osób wezwanych i zawiadomionych o terminie rozprawy . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 281 3.4. Sprawdzanie doręczeń wezwań, odpisu aktu oskarżenia oraz tożsamości oskarżonego . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 281 3.5. Wydawanie zarządzeń i postanowień związanych z nieobecnością osób wezwanych lub zawiadomionych . . . . . . 282 3.6. Zarządzenia porządkowe i ogólny porządek na sali rozpraw . . 288 4. Skład sądu na rozprawie . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 289 5. Udział stron w rozprawie, ich prawa i obowiązki . . . . . . . . . . . . . . . . 291 5.1. Oskarżyciel publiczny . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 291 5.2. Pokrzywdzony . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 293 5.3. Oskarżyciel posiłkowy . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 295 5.4. Powód cywilny . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 297 5.5. Oskarżyciel prywatny . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 299 5.6. Oskarżony . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 300 5.7. Przedstawiciel społeczny . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 305 5.8. Obrońcy i pełnomocnicy . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 307 6. Ogólne kierownictwo rozprawą główną . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 308 7. Jawność rozprawy głównej – art. 355 k.p.k. . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 312 8. Przewód sądowy . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 315 8.1. Uwagi wstępne . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 315 8.2. Odczytanie aktu oskarżenia . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 316 8.3. Postępowanie dowodowe . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 318 8.4. Zamknięcie i wznowienie przewodu sądowego – art. 405 k.p.k. 352 9. Głosy stron . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 353 10. Wyrokowanie . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 355 10.1. Narada i głosowanie . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 355 10.2. Sporządzenie wyroku na piśmie . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 361 10.3. Zdanie odrębne . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 362 10.4. Ogłoszenie wyroku . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 364 10.5. Odroczenie wydania wyroku . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 367 ROZDZIAŁ VI. Niektóre zagadnienia dotyczące rozprawy głównej 369 1. Wezwanie oskarżyciela publicznego do usunięcia istotnych braków postępowania przygotowawczego ujawnionych w toku rozprawy – art. 397 § 1 k.p.k. . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 369 8 www.lexisnexis.pl Spis treści 2. Ograniczenie postępowania dowodowego – art. 388 k.p.k. . . . . . . . 371 3. Dobrowolne poddanie się karze – art. 387 k.p.k. . . . . . . . . . . . . . . . . 375 4. Przerwa i odroczenie rozprawy – art. 401 § 1 i art. 404 § 1 k.p.k. . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 380 5. Zasądzenie odszkodowania – art. 415 k.p.k. . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 384 6. Zobowiązanie do naprawienia szkody – art. 46 k.k. i art. 415 § 5 k.p.k. . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 389 7. Postępowanie z udziałem sędziego lub ławnika dodatkowego (zapasowego) – art. 47 § 1 i art. 171 § 1 u.s.p. . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 395 8. Wyłączenie sędziego – art. 40–44 k.p.k. . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 397 9. Udział w rozprawie przedstawicieli radia, telewizji, fi lmu i prasy – art. 357 § 1 k.p.k. . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 405 10. Przyznawanie należności biegłym i świadkom . . . . . . . . . . . . . . . . . . 409 11. Ponowne rozpoznanie sprawy przez sąd pierwszej instancji . . . . . . 410 12. Zwracanie się sądu do Trybunału Konstytucyjnego z pytaniem prawnym . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 417 13. Protokół rozprawy głównej . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 420 ROZDZIAŁ VII. Odrębności postępowań szczególnych . . . . . . . . . . . 427 1. Uwagi ogólne . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 427 2. Postępowanie uproszczone . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 428 3. Postępowanie w sprawach z oskarżenia prywatnego . . . . . . . . . . . . . 432 4. Postępowanie nakazowe . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 435 5. Postępowanie przyspieszone – art. 517a–517j k.p.k. . . . . . . . . . . . . . . 440 6. Postępowanie w sprawach o wykroczenia . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 443 ROZDZIAŁ VIII. Wyrok sądu pierwszej instancji . . . . . . . . . . . . . . . . . 461 1. Uwagi ogólne . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 461 2. Forma i treść wyroku . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 463 3. Wyrok skazujący . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 467 4. Wyrok uniewinniający . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 472 5. Wyrok umarzający postępowanie . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 474 6. Wyrok zaoczny . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 476 7. Wyrok łączny . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 480 8. Uzupełnienie wyroku . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 490 9. Sprostowanie wyroku . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 493 ROZDZIAŁ IX. Uzasadnianie wyroku . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 495 1. Uwagi ogólne . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 495 2. Ustne powody (motywy) wyroku . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 499 3. Obowiązek sporządzenia uzasadnienia na piśmie . . . . . . . . . . . . . . . . 500 4. Wewnętrzny układ uzasadnienia na piśmie . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 504 9 Spis treści 5. Ustalenie podstawy faktycznej . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 505 6. Wskazanie dowodów i ich ocena . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 507 7. Wyjaśnienie podstawy prawnej . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 510 8. Okoliczności uzasadniające wymiar kary i środków karnych . . . . . . 511 9. Podstawy orzeczeń dodatkowych . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 526 10. Uzasadnienie wyroku uniewinniającego . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 528 11. Uzasadnienie wyroku warunkowo umarzającego postępowanie . . . 529 12. Uzasadnienie wyroku umarzającego postępowanie . . . . . . . . . . . . . . 530 13. Uzasadnienie wyroku łącznego . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 531 ROZDZIAŁ X. Postępowanie międzyinstancyjne . . . . . . . . . . . . . . . . . 532 1. Uwagi ogólne . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 532 2. Wniosek o uzasadnienie wyroku na piśmie . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 533 3. Apelacja . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 538 3.1. Wnoszenie apelacji . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 538 3.2. Odpowiedź na apelację . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 541 4. Przywrócenie terminu do złożenia wniosku o sporządzenie uzasadnienia lub do złożenia apelacji . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 542 5. Zażalenie na odmowę przyjęcia wniosku o sporządzenie uzasadnienia lub na odmowę przyjęcia apelacji . . . . . . . . . . . . . . . . . . 545 6. Cofnięcie wniosku o sporządzenie uzasadnienia lub cofnięcie apelacji . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 546 ROZDZIAŁ XI. Postępowanie odwoławcze przed sądem drugiej instancji (apelacyjne) . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 548 1. Uwagi ogólne . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 548 2. Granice apelacji . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 553 3. Uzupełnienie apelacji, zgłaszanie nowych zarzutów i wniosków . . . 554 4. Zakres rozpoznania apelacyjnego; bezwzględne przyczyny odwoławcze . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 556 5. Badanie względnych przyczyn odwoławczych . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 572 6. Rozprawa apelacyjna . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 576 7. Redagowanie wyroków apelacyjnych . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 583 8. Uzasadnienie wyroku apelacyjnego . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 589 9. Zwracanie się z pytaniem prawnym do Sądu Najwyższego . . . . . . . . 595 ROZDZIAŁ XII. Postanowienie . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 599 1. Uwagi ogólne . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 599 2. Forma postanowienia . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 603 3. Właściwość i skład organów orzekających postanowieniem . . . . . . . 609 4. Zażalenie . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 618 10 www.lexisnexis.pl Spis treści ROZDZIAŁ XIII. Inne wybrane zagadnienia z zakresu postępowania karnego . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 624 1. Wstępne czynności w postępowaniu kasacyjnym . . . . . . . . . . . . . . . . . 624 2. Wznowienie postępowania . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 630 3. Postępowanie ułaskawieniowe . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 640 4. Orzekanie w przedmiocie odszkodowania za niesłuszne skazanie, tymczasowe aresztowanie lub zatrzymanie . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 647 5. Orzekanie przez sądy polskie o odpowiedzialności za przestępstwa popełnione za granicą . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 653 6. Postępowanie przed sądami karnymi w sprawach nieletnich . . . . . . 657 7. Przeglądanie akt i sporządzanie odpisów . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 661 8. Postępowanie w przedmiocie odtworzenia zaginionych lub zniszczonych akt . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 665 9. Orzekanie o kosztach procesu . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 670 9.1. Uwagi ogólne . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 670 9.2. Zwolnienie od kosztów sądowych . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 678 9.3. Koszty procesu w sprawach z oskarżenia publicznego . . . . . . . . . 679 9.4. Koszty procesu w sprawach z oskarżenia prywatnego . . . . . . . . . 682 9.5. Koszty procesu w postępowaniu odwoławczym . . . . . . . . . . . . . . 684 9.6. Koszty procesu związane z powództwem cywilnym i zasądzeniem odszkodowania z urzędu . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 686 11 Wykaz skrótów Wykaz skrótów Biul. PK Biul. SN d.k.p.k. Dz.U. Dz.Urz. instrukcja k.c. k.k. k.k.s. k.k.w. k.p.c. k.p.k. – „Biuletyn Prawa Karnego” – „Biuletyn Sądu Najwyższego” – Kodeks postępowania karnego – ustawa z 19 kwietnia 1969 r. (Dz.U. Nr 13, poz. 96 ze zm.; nieobowiązujący) – Dziennik Ustaw – Dziennik Urzędowy – zarządzenie Ministra Sprawiedliwości z 12 grudnia 2003 r. w sprawie organizacji i zakresu działania sekretariatów sądowych oraz innych działów administracji sądowej (Dz.Urz. MS Nr 5, poz. 22 ze zm.) – ustawa z 23 kwietnia 1964 r. – Kodeks cywilny (Dz.U. Nr 16, poz. 93 ze zm.) – ustawa z 6 czerwca 1997 r. – Kodeks karny (Dz.U. Nr 88, poz. 553 ze zm.) – ustawa z 10 wrześ nia 1999 r. – Kodeks karny skarbowy (tekst jedn. Dz.U. z 2013 r., poz. 186 ze zm.) – ustawa z 6 czerwca 1997 r. – Kodeks karny wykonawczy (Dz.U. Nr 90, poz. 557 ze zm.) – ustawa z 17 listo pada 1964 r. – Kodeks postępowania cywilnego (Dz.U. Nr 43, poz. 296 ze zm.) – ustawa z 6 czerwca 1997 r. – Kodeks postępowania karnego (Dz.U. Nr 89, poz. 555 ze zm.) k.p.k. z 1969 r. – ustawa z 19 kwietnia 1969 r. – Kodeks postępowania karnego (Dz.U. k.p.w. k.w. KZS OSA OSN OSNC OSNKW OSNwSK OTK Nr 13, poz. 96 ze zm.; nieobowiązujący) – ustawa z 24 sierpnia 2001 r. – Kodeks postępowania w sprawach o wykroczenia (tekst jedn. Dz.U. z 2013 r., poz. 395 ze zm.) – ustawa z 20 maja 1971 r. – Kodeks wykroczeń (tekst jedn. Dz.U. z 2013 r., poz. 482) – „Krakowskie Zeszyty Sądowe” – Orzecznictwo Sądów Apelacyjnych – Orzecznictwo Sądu Najwyższego (od 1962 r.) – Orzecznictwo Sądu Najwyższego – Izba Cywilna (od 1995 r.) – Orzecznictwo Sądu Najwyższego Izba Karna i Izba Wojskowa – Orzecznictwo Sądu Najwyższego w Sprawach Karnych – Orzecznictwo Trybunału Konstytucyjnego 13 Wykaz skrótów Prok. i Pr. p.w.k.k. – „Prokuratura i Prawo” – ustawa z 6 czerwca 1997 r. – Przepisy wprowadzające Kodeks karny p.w.k.p.k. – ustawa z 6 czerwca 1997 r. – Przepisy wprowadzające Kodeks postę- (Dz.U. Nr 88, poz. 554 ze zm.) regulamin SA u.p.n. u.s.p. u.ś.k. powania karnego (Dz.U. Nr 89, poz. 556 ze zm.) – rozporządzenie Ministra Sprawiedliwości z 23 lutego 2007 r. – Re- gulamin urzędowania sądów powszechnych (Dz.U. Nr 38, poz. 249 ze zm.) – Sąd Apelacyjny – ustawa z 26 października 1982 r. o postępowaniu w sprawach nie- letnich (tekst jedn. Dz.U. z 2010 r. Nr 33, poz. 178 ze zm.) – ustawa z 27 lipca 2001 r. – Prawo o ustroju sądów powszechnych (tekst jedn. Dz.U. z 2013 r., poz. 427 ze zm.) – ustawa z 25 czerwca 1997 r. o świadku koronnym (tekst jedn. Dz.U. z 2007 r. Nr 36, poz. 232 ze zm.) 14 www.lexisnexis.pl Przedmowa do szóstego wydania Przedmowa do szóstego wydania Obecne, szóste wydanie Zarysu metodyki pracy sędziego w sprawach kar- nych w swoim zakresie przedmiotowym i systematycznym nie odbiega od poprzednich wydań. Zostało ono jednak z konieczności uzupełnione m.in. charakterystyką postępowania przyspieszonego, postępowania klauzulo- wego oraz przesłuchania małoletniego pokrzywdzonego w charakterze świadka. Uwzględnia również funkcjonowanie Regulaminu urzędowania sądów powszechnych, który obowiązuje od 2 kwietnia 2007 r., z wyjąt- kiem § 45 ust. 3 oraz § 330–338, które weszły w życie 12 marca 2007 r. Wyjątek dotyczy czynności w sprawach rozpoznawanych w postępowaniu przyspieszonym, w tym godzin urzędowania sądów dla rozpoznawania spraw w postępowaniu przyspieszonym oraz godzin urzędowania punktów informacyjnych Biura Informacyjnego Krajowego Rejestru Karnego działa- jących przy sądach, w celu zapewnienia dostępu do danych zgromadzo- nych w Krajowym Rejestrze Karnym w związku z rozpoznawaniem spraw w postępowaniu przyspieszonym (§ 330–332). Publikacja zawiera również rozwiązania przyjęte w rozporządzeniu Mini- stra Sprawiedliwości z 20 grudnia 2012 r. w sprawie nadzoru administra- cyjnego nad działalnością administracyjną sądów powszechnych (Dz.U. z 2013 r., poz. 69) okreś lającym: 1) szczegółowy tryb sprawowania nadzoru administracyjnego nad dzia- łalnością administracyjną sądów powszechnych, 2) sposób dokumentowania czynności nadzorczych, 3) sposób sporządzania informacji rocznej o działalności sądów na ob- szarze apelacji. Doświadczenia praktyczne związane z poprzednimi wydaniami Zarysu metodyki pracy sędziego w sprawach karnych oraz oceny wyrażone przez przedstawicieli doktryny i praktyki utwierdzają mnie w przekonaniu, że 15 Przedmowa do szóstego wydania tak zakreś lony przedmiot pracy jest kompletny i wystarczający dla od- biorców: sędziów orzekających w pierwszej i drugiej instancji, asesorów, aplikantów oraz przedstawicieli innych zawodów prawniczych, wykonują- cych swoje funkcje w sądowym postępowaniu karnym. Zawarte w pracy zmiany i uzupełnienia wynikają przede wszystkim ze zmian ustawodawczych i aktualnego orzecznictwa Sądu Najwyższego. Obecne wydanie zawiera odniesienia do aktualnych aktów wykonawczych, do Kodeksu postępowania karnego oraz Prawa o ustroju sądów powszech- nych, w tym także w zakresie nadzoru administracyjnego. Uwzględnione zostały postanowienia instrukcji sądowej, natomiast w kwe- stiach regulaminowych uwzględnione są postanowienia Regulaminu urzę- dowania sądów powszechnych z 2007 r.. Uaktualnienie orzecznictwa Sądu Najwyższego nastąpiło w dwóch kierun- kach: odmienne stanowiska Sądu Najwyższego od dotychczasowej linii orzeczniczej lub poglądów doktryny spowodowały zmiany treści meryto- rycznej pracy, natomiast nowe orzeczenia Sądu Najwyższego, rozstrzyga- jące kwestie niebędące dotychczas przedmiotem jego uwagi, a istotne me- rytorycznie, stanowią uzupełnienie książki. Opracowanie uwzględnia wszystkie zmiany przepisów dotyczące poru- szanej problematyki. Odnosi się m.in. do ostatnich zmian ustawy – Kodeks postępowania karnego (Dz.U. z 2013 r., poz. 480, 765, 849, 1247, 1262, 1282). Oddając Czytelnikom szóste wydanie niniejszej pracy, mam nadzieję, że książka ta będzie stanowić istotną pomoc w pracy zawodowej sędziów, w szczególności młodych adeptów trudnej sztuki wymierzania sprawiedli- wości. 16 www.lexisnexis.pl Wprowadzenie Wprowadzenie 1. Uwagi ogólne 1. Uwagi ogólne Metodyka w znaczeniu ogólnym oznacza zbiór zasad, sposób wykonywania okreś lonej pracy dla osiągnięcia okreś lonego celu. Jest pochodną słowa „metoda”, rozumianego jako sposób postępowania stosowany świadomie, konsekwentnie i systematycznie; zespół czynności i środków użytych dla osiągnięcia celu; sposób wykonania zadania lub rozwiązania problemu. Przez okreś lenie „metodyka pracy sędziego” należy rozumieć racjonalne i celowe działanie, zmierzające do osiągnięcia celu, którym jest ostateczne rozstrzygnięcie w sprawie (załatwienie sprawy). Zasady postępowania sędziego przy rozpoznawaniu spraw zawarte są przede wszystkim w ustawach procesowych (Kodeks postępowania kar- nego, Kodeks postępowania cywilnego i inne) oraz w ustawie ustrojowej, jaką jest ustawa z 27 lipca 2001 r. – Prawo o ustroju sądów powszechnych (tekst jedn. Dz.U. z 2013 r., poz. 427 ze zm.), i rozporządzeniu Ministra Sprawiedliwości z 23 lutego 2007 r. – Regulamin urzędowania sądów powszechnych (Dz.U. Nr 38, poz. 249 ze zm.) oraz zarządzeniu Ministra Sprawiedliwości z 12 grudnia 2003 r. w sprawie organizacji i zakresu dzia- łania sekretariatów sądowych oraz innych działów administracji sądowej (Dz.Urz. MS Nr 5, poz. 22 ze zm.). Jednakże fundamentalne znaczenie dla ustroju sądów, podstawowych zasad prawa materialnego i procesowego, a tym samym dla działania sądów i sędziów mają postanowienia Konsty- tucji Rzeczypospolitej Polskiej. Mówiąc o szybkim zakończeniu postępowania w sprawie jako celu dzia- łania sądów, nie można zapominać, że nie mniej ważnym, a nawet waż- niejszym celem jest dokonanie prawdziwych ustaleń w sprawie i zakoń- czenie postępowania sprawiedliwym orzeczeniem. 17 Wprowadzenie Metodyka pracy sędziego w sprawach karnych jest szczególnie istotna ze względu na charakter rozpoznawanych spraw oraz ich odbiór i ocenę spo- łeczną. Chociaż przestępczość stanowi margines życia społecznego, a sprawy karne margines rozpoznawanych spraw w sądach, to właśnie przez pryzmat tej kategorii spraw dokonywane są oceny funkcjonowania i kondycji sądów. Sądy nie funkcjonują, a sędziowie nie żyją w próżni i muszą w swoich roz- strzygnięciach uwzględniać społeczny odbiór swoich orzeczeń. Nie oznacza to jednak, że powinni wydawać je pod wpływem doraźnych, wyrażanych publicznie oczekiwań społecznych. 2. Konstytucyjne zasady funkcjonowania sądów powszechnych 2. Konstytucyjne zasady funkcjonowania sądów powszechnych Temat i zakres Zarysu metodyki... nie pozwala na szczegółową i pogłębioną analizę konstytucyjnych zasad funkcjonowania sądów powszechnych, lecz wydaje się, że jest rzeczą nieodzowną zwrócenie uwagi na niektóre posta- nowienia, które w codziennej pracy sądów niejako schodzą na plan dalszy, czy wręcz zostają zapomniane, a przecież to one stanowią nadrzędne źródło prawa, które znajdują rozwinięcie w tzw. zwykłych ustawach. Konstytucja Rzeczypospolitej Polskiej (Dz.U. z 1997 r. Nr 78, poz. 483 ze zm.) w art. 2 stanowi, że Rzeczpospolita Polska jest demokratycznym państwem prawnym, co oznacza, między innymi, że organy władzy pu- blicznej działają na podstawie i w granicach prawa (art. 7), a każdy ma obowiązek przestrzegania prawa Rzeczypospolitej Polskiej (art. 83). Doprecyzowaniem pojęcia „państwo prawne” w sposób szczególny zajmuje się Trybunał Konstytucyjny przy okazji rozpoznawania indywidualnych spraw. Fundamentalne znaczenie dla funkcjonowania sądów ma art. 10 Konsty- tucji RP, w którym zawarte jest stwierdzenie, że ustrój Rzeczypospolitej Polskiej opiera się na podziale i równowadze władzy ustawodawczej, władzy wykonawczej i władzy sądowniczej. Rozdział VIII Konstytucji RP zatytułowany „Sądy i Trybunały” konsty- tuuje niezależność sądów i niezawisłość sędziów. W tym też rozdziale, jako zasada konstytucyjna, potwierdzone jest co najmniej dwuinstancyjne 18 www.lexisnexis.pl 2. Konstytucyjne zasady funkcjonowania sądów powszechnych postępowanie sądowe (art. 176) oraz właś ciwość sądów powszechnych (art. 177). Poza tym do rangi zasad konstytucyjnych podniesione zostały: 1) źródła prawa (art. 8 i rozdział III – art. 87–94), 2) ochrona własności (art. 21, 46), 3) ochrona życia (art. 38), 4) ochrona nietykalności i wolności osobistej (art. 41), 5) defi nicja przestępstwa jako podstawa odpowiedzialności karnej (art. 42 ust. 1), 6) prawo do obrony i korzystania z obrońcy (art. 42 ust. 2), 7) zasada domniemania niewinności (art. 42 ust. 3), 8) zawieszenie biegu przedawnienia w stosunku do przestępstw nieści- ganych z przyczyn politycznych, popełnionych przez funkcjonariuszy publicznych lub na ich zlecenie (art. 44), 9) prawo do jawnego rozpatrzenia sprawy bez nieuzasadnionej zwłoki (art. 45), 10) ochrona tajemnicy korespondencji (art. 49), 11) ochrona miru domowego (art. 50), 12) ochrona danych osobowych (art. 51), 13) zakaz ekstradycji obywatela polskiego (art. 55 ust. 1), 14) prawo zaskarżania orzeczeń i decyzji wydanych w pierwszej instancji (art. 78, por. też art. 176), 15) powszechne prawo skargi do Trybunału Konstytucyjnego (art. 79), 16) obowiązek ponoszenia podatków okreś lonych w ustawie (art. 84, 217), 17) odpowiedzialność za spowodowanie pogorszenia stanu środowiska (art. 86), 18) prawo każdego sądu do przedstawienia Trybunałowi Konstytucyj- nemu pytania prawnego co do zgodności aktu normatywnego z Kon- stytucją RP (art. 193). Na szczególną uwagę zasługuje art. 8 Konstytucji RP, który stanowi, że najwyższym prawem Rzeczypospolitej Polskiej jest Konstytucja i że prze- pisy Konstytucji stosuje się bezpośrednio, chyba że Konstytucja stanowi inaczej. Z punktu widzenia praktyki orzeczniczej przepis ten należy rozu- mieć następująco: 1) każdy sąd jest uprawniony do stosowania przepisów Konstytucji bez- pośrednio (chyba że Konstytucja stanowi inaczej), 19 Wprowadzenie 2) nie można stosować bezpośrednio przepisów Konstytucji o charak- terze ogólnym, postulatywnym czy wręcz życzeniowym, 3) nie można wyłączać stosowania przepisów ustawy, która znajduje uzasadnienie w delegacji przepisu konstytucyjnego, chyba że jest nie- zgodny z przepisem Konstytucji albo wykracza poza ramy delegacji, 4) każdy sąd jest uprawniony do stwierdzenia niezgodności aktu norma- tywnego z Konstytucją i nie ma obowiązku wyczerpania drogi przewi- dzianej w art. 193 Konstytucji (pytanie prawne do Trybunału Konsty- tucyjnego). Por. też art. 173, 174 i 178 ust. 1 Konstytucji. 3. Niezawisłość sędziów 3. Niezawisłość sędziów Gwarancje konstytucyjne odnoszące się do sądów, w tym do sądów po- wszechnych, od strony formalnej zapewniają rzeczywistą niezależność sądów i niezawisłość sędziów. W obecnym stanie prawnym, uwzględniając także ustawę – Prawo o ustroju sądów powszechnych, pozycja sądów jest wyjątkowa. Podległość tylko Kon- stytucji i ustawom oraz nadzorowi judykacyjnemu sądów wyższego rzędu i Sądowi Najwyższemu pozwala na w pełni niezależne decyzje, wolne od jakichkolwiek wpływów zewnętrznych, w tym wpływów ze strony władzy ustawodawczej i wykonawczej. Zwierzchni nadzór Ministra Sprawiedliwości nad administracyjną działal- nością sądów nie może wkraczać w sferę niezawisłości sędziowskiej. Rozdział VIII Konstytucji RP, odnoszący się do sądów oraz Trybunałów, a w tym i do gwarancji ich niezawisłości, nie zawiera jednak zapisu do- tyczącego warunków pracy i wynagrodzenia sędziów, co jest poważnym mankamentem tego rozdziału. Godziwe wynagrodzenie sędziów, odpo- wiadające godności urzędu, jest warunkiem koniecznym do urzeczywist- nienia zasady pełnej niezawisłości. Problem zabezpieczenia socjalnego sę- dziów nie może być tematem wstydliwym, ale jednocześnie należy przyjąć też tezę, że jeżeli ktoś w okreś lonych warunkach podjął się pełnienia tak zaszczytnej funkcji publicznej, to powinien ją pełnić zgodnie ze swoją wiedzą, doświadczeniem i pełnym zaangażowaniem, a nawet oddaniem. Formalne gwarancje niezawisłości sędziego są warunkiem koniecznym, ale niewystarczającym. Niezawisłość to także cecha charakteru sędziego, 20 www.lexisnexis.pl 3. Niezawisłość sędziów który często spotyka się z próbami kształtowania jego poglądów i sądów. Sędzia w każdym przypadku musi stanowczo odpierać wszelkie działania zmierzające do wpływania na jego decyzje w sprawie. Nie może ulegać pośrednim lub bezpośrednim naciskom ze strony np. przełożonego, przed- stawiciela władzy wykonawczej lub ustawodawczej, a nawet znajomych, kolegów. Przede wszystkim sędzia nie powinien orzekać w tych sprawach, w których z różnych względów mogłyby powstać wątpliwości co do jego bezstronności. Jednakże wyłączanie się sędziego z powodu względnych przyczyn wyłą- czenia, jeżeli przyczyny te nie są rzeczywiście istotne, także nie powinno być nagminne. Wyłączenie sędziego od rozpoznania sprawy nie może nastę- pować z przyczyn błahych. Sędzia, rozpoznając sprawę, nie może obrażać się na strony, a wszelkie zachowania się stron lub innych uczestników po- stępowania przybierające postać przestępstwa, którego przedmiotem jest sędzia (sąd), powinny być załatwione w odrębnym postępowaniu, a sędzia powinien sprawę doprowadzić do merytorycznego zakończenia. Praktyka dowodzi, że oddziaływanie na sędziego przez indywidu- alne osoby w indywidualnych sprawach są rzadkie, a ponadto łatwe do odparcia. Poważniejszym zagrożeniem dla niezawisłości sędziowskiej są działania o charakterze ogólnym, przybierające niekiedy formę zorganizowanej akcji w indywidualnej sprawie albo w stosunku do sądów i sędziów w ogóle. Tego rodzaju działania mogą przybrać formę akcji propagandowej w środ- kach masowego przekazu, zorganizowanej akcji propagandowej strony lub jej rodziny, które ukierunkowane są na osiągnięcie zakładanego celu, kształtowania świadomości społecznej i jej oczekiwań wobec orzeczenia sądu (niezależnie od etapu postępowania). Całkowita krytyka sądów i sędziów prowadzona przez środki masowego przekazu, przez przedstawicieli władzy wykonawczej lub ustawodaw- czej, biorąca za podstawę jednostkowe przypadki (nie zawsze rzetelnie przedstawione), także stanowi zagrożenie dla niezawisłości sędziowskiej i kształtuje fałszywy obraz wymiaru sprawiedliwości w opinii społecznej. Oczywiste jest, że funkcjonowanie sądów, ich orzeczenia oraz postawy sę- dziów, jak każde zjawisko społeczne, podlega kontroli i krytyce, przy czym powinna to być ocena rzetelna. 21 Wprowadzenie Szczególnie niebezpieczne dla niezawisłości sędziowskiej są próby desta- bilizacji pozycji zawodowej sędziów. Wszelkiego rodzaju działania, a do- tyczy to przedstawicieli władzy wykonawczej i ustawodawczej, mające na celu różne rodzaje weryfi kacji sędziów jako grupy zawodowej, powodują stan niepewności, frustracji i mogą czynić mniej odporne jednostki podat- nymi na spełnienie doraźnych oczekiwań. Jak wskazuje doświadczenie, odporność na tego rodzaju czynniki wykazują sędziowie w różnym stopniu i nie jest to związane z ich wiekiem lub stażem zawodowym. Częstym skutkiem naruszenia bądź groźby naruszenia niezawisłości sędziowskiej są odejścia sędziów z zawodu. Istotnym gwarantem niezawisłości sędziów i sądów jest Krajowa Rada Są- downictwa, na którą Konstytucja RP w art. 186 nakłada takie właśnie zadania oraz daje prawo do występowania z wnioskiem do Trybunału Konstytucyj- nego w sprawie zgodności z Konstytucją aktów normatywnych w zakresie, w jakich dotyczą one niezależności sądów i niezawisłości sędziów. Mimo mieszanego, ze względu na skład, charakteru Krajowej Rady Sądow- nictwa, organ ten w dotychczasowej działalności, w różnych składach, właś ciwie wypełnia swój konstytucyjny obowiązek. Krytyka bowiem funkcjonowania sądów i postaw sędziów, jaka kierowana była ze strony Rady do tego środowiska, jest rzetelna i rzeczowa. Ponadto Krajowa Rada Sądownictwa: 1) konsekwentnie sprzeciwia się rozszerzeniu wpływu nadzoru admini- stracyjnego Ministra Sprawiedliwości na sądy w zakresie, w którym mogłoby dojść do konfl iktu między administrowaniem a niezawisło- ścią sędziowską, 2) konsekwentnie sprzeciwia się tworzeniu prawa destabilizującego po- zycję sędziego i ustrój sądów dla osiągnięcia doraźnych celów, często o podłożu politycznym, 3) stanowczo neguje próby prowadzenia postępowań sprawdzających wobec sędziów (także i prezesów sądów) przed dopuszczeniem do wiadomości stanowiących tajemnicę państwową, 4) zabiega o właś ciwe zabezpieczenie materialne sędziów wszystkich szczebli, 5) jest orędownikiem odrębności budżetowej sądów powszechnych. Gwarantem niezależności sądów i niezawisłości sędziów jest także Prezy- dent Rzeczypospolitej Polskiej, który, jako konstytucyjny arbiter zapew- 22 www.lexisnexis.pl 4. Sprawność postępowania karnego niający równowagę trzech władz, mając prawo inicjatywy ustawodawczej oraz prawo weta, może skutecznie nie dopuścić do stanowienia prawa go- dzącego w niezależność sądów i niezawisłość sędziów albo inicjować sta- nowienie prawa wzmacniającego te atrybuty władzy sądowniczej. 4. Sprawność postępowania karnego 4. Sprawność postępowania karnego Problem sprawności postępowania karnego zasygnalizowany jest już w Konstytucji RP, której art. 45 ust. 1 stanowi, że każdy ma prawo do spra- wiedliwego i jawnego rozpatrzenia sprawy bez nieuzasadnionej zwłoki przez właś ciwy, niezależny, bezstronny i niezawisły sąd. Poszczególne postanowienia Kodeksu postępowania karnego, Regulaminu i Instrukcji sądowej nakładają na sądy obowiązek sprawnego działania, tak aby sprawa, w miarę możliwości, „zakończyła się w pierwszym terminie” albo, jak stanowi art. 2 § 1 pkt 4 k.p.k., rozstrzygnięcie sprawy nastąpiło „w rozsądnym terminie”. Podobna dyrektywa zawarta jest w art. 6 ust. 1 ratyfi kowanej przez Polskę w 1993 r. Europejskiej Konwencji o Ochronie Praw Człowieka i Podstawowych Wolności (por. art. 91 ust. 2 Konsty- tucji RP dotyczący źródeł prawa). Podstawę tak okreś lonego kierunku działania powinno stanowić założenie, że należy doskonalić organizacyjną sprawność postępowania przed sądami – równolegle z troską o jakość orzecznictwa – w szczególności przez pełne wykorzystanie tych możliwości, jakie daje sądom nowe ustawodawstwo karne. Celem tego działania powinno być zminimalizowanie społecznych kosztów wymiaru sprawiedliwości do granic niezbędności. O wadze tego problemu – sprawności postępowania sądowego – świadczy fakt uchwalenia przez Sejm 17 czerwca 2004 r. ustawy o skardze na naru- szenie prawa strony do rozpoznania sprawy w postępowaniu przygotowaw- czym prowadzonym lub nadzorowanym przez prokuratora i postępowaniu sądowym bez nieuzasadnionej zwłoki (Dz.U. Nr 179, poz. 1843 ze zm.). Ustawa ta, z jednej strony, jest realizacją dyrektywy konstytucyjnej i dy- rektywy wynikającej z Europejskiej Konwencji, z drugiej strony zaś kon- kretyzuje prawa i środki zapewniające stronie postępowania sądowego i wykonawczego przeciwdziałanie przewlekłości postępowania w jej kon- kretnej sprawie. 23 Wprowadzenie Jak stanowi art. 1 tej ustawy, reguluje ona zasady i tryb wnoszenia oraz rozpoznawania skargi strony, której prawo do rozpoznania sprawy bez uzasadnionej zwłoki zostało naruszone wskutek działania lub bezczyn- ności sądu czy też prokuratora prowadzącego lub nadzorującego postępo- wanie przygotowawcze albo komornika. Sąd, rozpoznając skargę w postępowaniu zażaleniowym właś ciwym dla danego rodzaju spraw, może ją uwzględnić lub oddalić. Uwzględniając skargę, sąd stwierdza, że w postępowaniu nastąpiła przewlekłość postępo- wania, a na żądanie skarżącego lub z urzędu może też zlecić sądowi rozpo- znającemu sprawę lub prokuratorowi prowadzącemu lub nadzorującemu postępowanie przygotowawcze podjęcie odpowiednich czynności w wy- znaczonym terminie, chyba że wydanie zaleceń jest oczywiście zbędne. Na żądanie skarżącego sąd przyznaje od Skarbu Państwa (lub komor- nika) sumę pieniężną w wysokości od 2000 do 20 000 zł (art. 11 i 12 tej ustawy). Strona, która nie wniosła skargi na przewlekłość postępowania, może do- chodzić naprawienia szkody wynikłej z przewlekłości po prawomocnym zakończeniu postępowania co do istoty sprawy na podstawie art. 417 k.c. Instytucje zawarte w omawianej ustawie, szczególnie o charakterze od- szkodowawczym, powinny w sposób zasadniczy ograniczyć wpływ skarg ze strony Polaków do Europejskiego Trybunału Praw Człowieka, tym bar- dziej że, jak stanowi art. 15 tej ustawy, strona, której skargę uwzględniono zgodnie z art. 12, może w odrębnym postępowaniu dochodzić napra- wienia szkody od Skarbu Państwa albo od Skarbu Państwa i komornika solidarnie. Złożoność funkcji wymiaru sprawiedliwości powoduje, że o efektywności pracy sądów decyduje nie tylko ich sposób funkcjonowania, ale także sposób wypełniania swoich obowiązków przez inne organy bezpośrednio z nim współpracujące (prokuratorzy, adwokaci, radcowie prawni, funkcjo- nariusze Policji), a także rzetelność działania stron oraz postawy osób wy- stępujących w charakterze świadków, biegłych, specjalistów i innych. Dlatego sądy, doskonaląc własną działalność i wykorzystując posiadane uprawnienia ustawowe, powinny wzmóc kontrolę nad należytym wypeł- nianiem obowiązków procesowych przez wszystkie osoby biorące udział w postępowaniu sądowym. 24 www.lexisnexis.pl 4. Sprawność postępowania karnego Sądy powinny w szerokim zakresie wykorzystywać instytucje prawa pro- cesowego, umożliwiające dyscyplinowanie uczestników postępowania (art. 20 i 75 k.p.k. oraz rozdział 31 tego Kodeksu – art. 285–290). Należy przy tym zauważyć, że np. stosowanie art. 20 k.p.k. jest obowiązkiem sądu i nie ma przeszkód, aby art. 19 k.p.k. był faktycznie wykorzystywany do sygnalizacji odpowiedniemu organowi uchybień w czynnościach wymie- nionych w nim instytucji, także w toku postępowania przed sądem, na etapie rozpoznawczym, a nie dopiero po zakończeniu postępowania. Gdyby doszło do kolizji tych reguł z naczelnymi zasadami procesowymi, odnoszącymi się do ustaleń prawdy obiektywnej i gwarancji procesowych, to niewątpliwie tym ostatnim należy dać prymat. Mając to na uwadze, na- leży dbać, aby do trafnych rozstrzygnięć merytorycznych dochodziło tylko przy takim nakładzie czasu, wysiłku i środków, jakie są niezbędne i uspra- wiedliwione istotnymi potrzebami postępowania. Należy zawsze mieć na względzie, że znaczny upływ czasu od zdarzenia, które stanowiło podstawę wszczęcia postępowania, do chwili prawomocnego rozstrzygnięcia sprawy, zwłaszcza w połączeniu z przewlekłością postępowania, utrudnia prawi- dłowe rozstrzygnięcie oraz zmniejsza jego społeczne oddziaływanie. Ze swej istoty przewlekłość postępowania powoduje wzrost jego kosztów oraz wzrost nakładu czasu i energii uczestników postępowania. Dla unik- nięcia tego niepożądanego zjawiska konieczne jest, przede wszystkim, przestrzeganie terminów okreś lonych w Kodeksie postępowania karnego i regulaminie: wyznaczania posiedzeń, sporządzania uzasadnień orze- czeń, sporządzania protokołów rozpraw, przedstawiania akt spraw sądowi odwoławczemu. Terminy tzw. instrukcyjne należy traktować jako terminy maksymalne i nieprzekraczalne. Należy dążyć do ograniczania przerw, a szczególnie odroczeń rozpraw ze względu na możliwość daleko idących konsekwencji takiej decyzji w za- kresie dalszego postępowania (por. art. 404 § 2 k.p.k.). Decyzja o przerwie lub odroczeniu rozprawy powinna być procesowo za- sadna. W tym miejscu należy wskazać także na potrzebę wykorzystywania pełnych dni sesyjnych przez właś ciwy układ spraw na tzw. wokandzie. Dzień sesyjny nie może być, z jednej strony, poświęcony na wyczekiwanie na kolejną sprawę, z drugiej strony zaś nie może być nadmiernie przepełniony, gdyż wbrew zamierzeniom, przez pośpiech, zdenerwowanie sądu i uczest- ników postępowania, skutek może być odwrotny do zamierzonego. 25 Wprowadzenie Kodeks postępowania karnego przewiduje możliwość ograniczenia po- stępowania dowodowego do minimum, gdy oskarżony przyznaje się do winy i to przyznanie nie budzi wątpliwości (art. 388 k.p.k.) albo gdy nawet do winy nie przyznaje się, ale okoliczności czynu nie budzą wątpliwości, a oskarżony chce się poddać ukaraniu (art. 387 k.p.k.). W przypadkach wskazanych w ustawie istnieje możliwość odstąpienia od bezpośredniego przesłuchania na rozprawie świadków i biegłych (art. 392 i 393 k.p.k.). Obecnie obowiązujący Kodeks postępowania karnego znacznie rozszerzył możliwości rozpoznania sprawy podczas nieobecności oskarżonego, i to zarówno w postępowaniu uproszczonym, jak i zwyczajnym (art. 376, 378 i 479 k.p.k.). Jednakże korzystając z tych możliwości należy mieć wzgląd na dochodzenie prawdy oraz zasadę bezpośredniości. Wszelkie bowiem uproszczenia procedury powinny być wykorzystywane racjonalnie i do sę- dziego należy ocena, czy w okolicznościach sprawy można je stosować, czy też nie. Oszczędność czasu i nakładów pracy skłaniać może do wykorzy- stania dowodów zebranych w innych sprawach; zapobiega to wzywaniu tych samych osób oraz skraca czas postępowania. Podobny cel osiągnie się przy łącznym rozpoznawaniu spraw osób, w sto- sunku do których toczą się sprawy o kilka przestępstw w postępowaniach odrębnych lub w stosunku do podżegaczy, pomocników oraz innych osób, których przestępstwo pozostaje w ścisłym związku z przestępstwem sprawcy, a postępowanie przeciw nim toczy się jednocześnie. Natomiast wyłączenie i odrębne rozpoznanie sprawy poszczególnych osób lub o po- szczególne czyny powinno następować tylko w przypadkach szczególnie uzasadnionych. Krótkotrwałe, przemijające przeszkody (lekkie choroby, ustalenie miejsca pobytu itp. przyczyny) nie powinny uzasadniać decyzji o wyłączeniu (art. 33 i 34 k.p.k.). Należy pamiętać, że przy rozłącznym rozpoznawaniu spraw te same czynności trzeba będzie powtarzać, a szcze- gólnie wówczas, gdy strony o to wniosą. Kodeks postępowania karnego oraz Kodeks karny pozwalają na rozstrzy- gnięcie konfl iktu będącego przedmiotem rozpoznania w postępowaniu karnym zarówno w aspekcie prawa karnego, jak i w aspekcie prawa cy- wilnego (por. art. 46, 67 § 3, art. 72 § 2 k.k., art. 415 § 1 i 4 k.p.k.). Takie całościowe zażegnanie konfl iktu zapobiega wytaczaniu powództwa cy- wilnego o naprawienie szkody przed sądem cywilnym, a przez to odciąża 26 www.lexisnexis.pl 4. Sprawność postępowania karnego sąd od ponownego rozpoznawania sprawy dotyczącej tego samego zda- rzenia. Szczególnej troski wymagają sprawy, w których oskarżeni są tymczasowo aresztowani. W tego rodzaju sprawach niedopuszczalne są nieusprawie- dliwione opóźnienia w wyznaczaniu pierwszego i następnych terminów rozpraw, w sporządzaniu uzasadnień wyroków, w przedstawianiu spraw z apelacjami lub zażaleniami sądowi odwoławczemu, opóźnienia w zała- twianiu wniosków i zażaleń co do tymczasowego aresztowania. Kodeks postępowania karnego, mając właśnie na względzie szybkość po- stępowania w tej kategorii spraw, wprowadza wiele unormowań wymu- szających na organach procesowych sprawne działanie. Chodzi tutaj o sam fakt, że ten środek zapobiegawczy może stosować tylko sąd, oraz o ściśle okreś lone okresy, na które może być stosowany, i tryb jego przedłużania (art. 250, 251 § 2 i art. 263 k.p.k.). Należy zaniechać dość częstych przypadków odraczania wydania wy- roków. Wprawdzie jest to instytucja prawa procesowego, ale nie może być nadużywana i powinna być traktowana jako odstępstwo od zasady, że orzeczenie powinno być ogłoszone bezpośrednio po zakończeniu roz- prawy lub posiedzenia. Każde odroczenie wydania orzeczenia powoduje stratę czasu sądu i uczestników postępowania oraz zmniejsza walory wy- chowawcze orzeczenia. Istotne znaczenie dla sprawności postępowania ma należyte informowanie uczestników postępowania o ich prawach i obowiązkach. Sądy z urzędu powinny udzielać uczestnikom postępowania informacji (pouczeń) nie tylko w tych przypadkach, gdy ustawa taki obowiązek nakłada na sąd, ale także wtedy, gdy jest to potrzebne w celu uzyskania od uczestników postę- powania oświadczeń i dowodów koniecznych do należytego rozpoznania sprawy, jak również w celu korzystania ze swych uprawnień przez samych uczestników postępowania. Takie pouczenia powinny przyczyniać się do aktywnej roli uczestników postępowania w procesie, co pozwoli na elimi- nowanie niepotrzebnych czynności sądów. Mając na względzie rzeczywiste równouprawnienie uczestników postępo- wania, sądy powinny więc pouczać w tym zakresie osoby zwłaszcza nie- poradne, występujące bez pomocy adwokatów oraz w sprawach zawiłych i o szczególnej randze społecznej. Informacja (pouczenie) powinna odnosić 27 Wprowadzenie się tylko do czynności procesowych dokonywanych w toczącym się postę- powaniu. Nie może natomiast dotyczyć treści lub kierunku rozstrzygnięcia co do istoty sprawy, przewidywanej wykładni prawa materialnego, a także merytorycznego rozstrzygnięcia sprawy, gdyż wywołałoby to wrażenie o przesądzaniu z góry wyniku sprawy. Niepouczenie strony albo błędne pouczenie nie może wywoływać dla niej niekorzystnych skutków prawnych (por. uchwałę składu 7 sędziów SN z 19 marca 1970 r., VI KZP 1/70, OSNKW 1970, nr 4–5, poz. 34). Sygnalizowany wcześniej problem dyscypliny procesowej uczestników po- stępowania wymaga ze strony sądu konsekwencji w egzekwowaniu obo- wiązków spoczywających na stronach procesowych, ich przedstawicielach, a także na biegłych i świadkach. Poziom i sprawność postępowania zależą także od dyscypliny procesowej samych sądów. Sądy, stawiając wymagania uczestnikom postępowania, powinny jednocześnie ściśle przestrzegać terminów wyznaczonych rozpraw i posiedzeń, terminów poszczególnych czynności przeprowa- dzonych na tych posiedzeniach, zwłaszcza zaś wyznaczonych godzin przesłuchania świadków, biegłych i innych uczestników postępowania. Należy unikać wielokrotnego wzywania tych samych osób. Jeżeli za- chodzą przeszkody w rozpoczęciu przewodu sądowego i rokowania na przyszłość są niekorzystne, to na kolejny termin należy wezwać tylko osoby, bez których udziału postępowanie nie może się rozpocząć, a po- zostałe (np. świadków i biegłych) na kolejny termin, gdy już przewód są- dowy będzie otwarty. Należy zdawać sobie sprawę z tego, że kilkakrotne wzywanie np. świadków jest dla nich uciążliwością i przez tego rodzaju „puste” obecności kształtowany jest negatywny obraz sądów w społe- czeństwie. Poza wskazanymi już przesłankami decydujące znaczenie dla poziomu i sprawności postępowania karnego ma: 1) należyte przygotowanie posiedzenia sądowego, 2) przebieg postępowania dowodowego, 3) ugodowe załatwienie spraw. Ustawowy nakaz, aby rozstrzygnięcie każdej sprawy następowało, w miarę możliwości, w pierwszym terminie rozprawy lub posiedzenia, zobowiązuje do należytego przygotowania posiedzeń sądowych. 28 www.lexisnexis.pl 4. Sprawność postępowania karnego Przygotowanie sprawy do rozpoznania powinno obejmować w szczegól- ności: 1) badanie dopuszczalności drogi sądowej w postępowaniu karnym, właś ciwości sądu i trybu postępowania, 2) kontrolę formalną i merytoryczną aktu oskarżenia, 3) należyte przygotowanie sprawy pod względem dowodowym, 4) należyte rozplanowanie czynności, 5) wyznaczenie składu w sposób zapobiegający jego zmianom w toku po- stępowania. Problem przygotowania posiedzenia (rozprawy) sądowego będzie przed- miotem omówienia w pierwszym rozdziale niniejszej pracy i dlatego w tym miejscu nie ma uzasadnionej potrzeby jego rozwijania. Wydanie prawidłowego orzeczenia jest uzależnione, przede wszystkim, od wszechstronnego wyjaśnienia wszystkich okoliczności sprawy, zarówno jej strony przedmiotowej, jak i podmiotowej, w tym także w zakresie osobo- poznawczym. Należyte przygotowanie i przeprowadzenie postępowania dowodowego przyczynia się do trafnego rozstrzygnięcia sprawy, jak rów- nież do zaoszczędzenia czasu, obniżenia kosztów postępowania, a w razie zaskarżenia orzeczenia umożliwia sądowi odwoławczemu wydanie wy- roku co do istoty sprawy. Prawidłowość postępowania dowodowego w sprawach karnych zależy w szczególności od złożenia przez oskarżonego i jego obrońcę wniosków dowodowych w terminie 7 dni od wezwania przez sąd w chwili doręczenia aktu oskarżenia, co pozwoli na koncentrację materiału dowodowego już w pierwszym terminie rozprawy głównej. Każdy wniosek, a także posta- nowienie dowodowe powinny zawierać szczegółowe okreś lenie tezy dowo- dowej. Zasada, że postępowanie dowodowe powinno się toczyć bezpośrednio przed sądem orzekającym, nie wyłącza oparcia się na dowodach zawar- tych w aktach innej sprawy sądowej. Prawidłowe wykorzystanie dowodów zebranych w innej sprawie zapobiega ponownemu wzywaniu tych samych osób i skraca samo postępowanie. W postępowaniu karnym w celu prze- prowadzenia dowodu z akt innej sprawy (na wniosek lub z urzędu) należy wskazać karty akt uzasadniające tezę dowodową, po czym dowód ten wy- maga ujawnienia na rozprawie głównej (art. 391 § 1, art. 392 i art. 394 § 2 k.p.k.). 29 Wprowadzenie Nie należy uwzględnić wnoszonych wniosków dowodowych, a od przepro- wadzenia już dopuszczonych odstąpić, gdy zachodzą przesłanki okreś lone w art. 170 § 1 k.p.k., w tym także wtedy, gdy jest oczywiste, że wniosek dowodowy został zgłoszony jedynie w celu działania na zwłokę. Korzystając z pomocy biegłych, należy dokładnie oznaczyć ich zadania. Nie może wystarczyć tylko wskazanie tezy dowodowej. Konieczne jest okreś lenie w postanowieniu o dopuszczeniu dowodu z opinii biegłego przedmiotu i zakresu ekspertyzy, a w miarę potrzeby należy sformułować pytania szczegółowe. Gdy opinia biegłego jest niejasna lub zawiera w sobie sprzeczności, należy przede wszystkim żądać wyjaśnień od dopuszczonego już biegłego, a dopiero w dalszej kolejności podejmować decyzję o powo- łaniu innego biegłego. Nie należy powoływać biegłych w sprawach, do któ- rych rozstrzygnięcia nie są konieczne wiadomości specjalne, np. w więk- szości wypadków drogowych dla ustalenia naruszonych przepisów ruchu. Sprawności postępowania sprzyja ugodowe załatwienie spraw sądowych we wszystkich wypadkach, gdy tylko taką możliwość dopuszczają przepisy ustawy. Jest to najlepszy, ze społecznego punktu widzenia, sposób zała- twienia sprawy, gdyż prowadzi do wygaśnięcia konfl iktu i jednocześnie usuwa potrzebę prowadzenia postępowania dowodowego, wydania i uza- sadnienia wyroku oraz rozpoznania środków odwoławczych, a w konse- kwencji do zmniejszenia kosztów postępowania. We wszystkich sprawach z oskarżenia prywatnego Kodeks postępowania karnego nakazuje przeprowadzenie posiedzeń pojednawczych lub skiero- wanie sprawy do postępowania mediacyjnego (art. 489 k.p.k.). Pojedna- niom i ugodom w sprawach z oskarżenia prywatnego Kodeks postępowania karnego daje pierwszeństwo – również na rozprawie sądowej – przed roz- strzygnięciem w formie wyroku (art. 499 k.p.k.). Postępowanie mediacyjne w sprawach z oskarżenia publicznego zakoń- czone ugodą, poza innymi korzyściami, wpływa na przyspieszenie postę- powania, chociażby przez szersze możliwości w zakresie orzekania o wa- runkowym umorzeniu postępowania karnego czy poddania się karze przez oskarżonego, za zgodą pokrzywdzonego. Istotną rolę, jeśli chodzi o poziom orzecznictwa oraz sprawność postępo- wania, odgrywają sądy odwoławcze, które, ze względu na swoje usytu- owanie i spełnianą funkcję w zakresie nadzoru judykacyjnego, kształtują 30 www.lexisnexis.pl 4. Sprawność postępowania karnego orzecznictwo podle
Pobierz darmowy fragment (pdf)

Gdzie kupić całą publikację:

Zarys metodyki pracy sędziego w sprawach karnych
Autor:

Opinie na temat publikacji:


Inne popularne pozycje z tej kategorii:


Czytaj również:


Prowadzisz stronę lub blog? Wstaw link do fragmentu tej książki i współpracuj z Cyfroteką: