Cyfroteka.pl

klikaj i czytaj online

Cyfro
Czytomierz
00880 010750 7482501 na godz. na dobę w sumie
Zarys prawa podatkowego - wybrane zagadnienia - ebook/pdf
Zarys prawa podatkowego - wybrane zagadnienia - ebook/pdf
Autor: , Liczba stron: 122
Wydawca: C. H. Beck Język publikacji: polski
ISBN: 978-83-7483-688-3 Data wydania:
Lektor:
Kategoria: ebooki >> prawo i podatki
Porównaj ceny (książka, ebook, audiobook).

Książka stanowi omówienie najważniejszych zagadnień prawa podatkowego, dokonane w przystępny i skondensowany sposób. Jest to doskonały materiał do nauki i powtórki przez egzaminem, ale także cenne źródło wiedzy dla wszystkich, którzy chcieli by przyswoić najistotniejsze segmenty prawa podatkowego.
W publikacji omówione zostały następujące zagadnienia:

Dodatkowo książka wzbogacona została testem sprawdzającym, powstałym w oparciu o doświadczenia dydaktyczne Autorów.


Znajdź podobne książki

Darmowy fragment publikacji:

Biblioteka edukacji prawniczej Zarys prawa podatkowego wybrane zagadnienia Polecamy nasze publikacje: W. Dmoch, T. Szymura PODATEK DOCHODOWY OD OSÓB FIZYCZNYCH 2007, wyd. 3 Podatkowe Komentarze Praktyczne H. Dzwonkowski (red.) PRAWO PODATKOWE Zarys Prawa H. Dzwonkowski ORDYNACJA PODATKOWA. KOMENTARZ Podatkowe Komentarze Becka J. Martini, Ł. Karpiesiuk VAT W ORZECZNICTWIE EUROPEJSKIEGO TRYBUNAŁU SPRAWIEDLIWOŚCI Podatkowe Komentarze Praktyczne J. Marciniuk (red.) PODATEK DOCHODOWY OD OSÓB PRAWNYCH 2007, wyd. 7 Podatkowe Komentarze Becka R. Mastalski PRAWO PODATKOWE Studia Prawnicze ORDYNACJA PODATKOWA, wyd. 14 Twoje Prawo www.edukacjaprawnicza.pl www.sklep.beck.pl Biblioteka edukacji prawniczej ZARYS PRAWA PODATKOWEGO wybrane zagadnienia Anna Partyka-Szewczyk Piotr Zapadka Zarys prawa podatkowego wybrane zagadnienia Redakcja: Anna Bergiel © Wydawnictwo C. H. Beck 2007 Wydawnictwo C. H. Beck, Sp. z o.o. ul. Gen. Zajączka 9, 01-518 Warszawa Skład i łamanie: Robert Janusz Druk i oprawa: P.W.P. Interdruk, Warszawa ISBN 978-83-7483-688-3 Spis treści Przedmowa Ordynacja podatkowa jako fundament prawa podatkowego Charakterystyka podatków dochodowych w polskim systemie prawnym Podatek od towarów i usług – wybrane aspekty Podatki obrotowe – istota i rodzaje Harmonizacja podatków pośrednich – wybrane orzecznictwo ETS Charakterystyka podatków majątkowych i lokalnych w polskim systemie podatkowym TEST – 100 pytań z prawa podatkowego! Odpowiedzi do testu spis treści VII 1 14 27 46 62 78 97 110 V Zarys prawa podatkowego Biblioteka EP Zarys prawa podat.V V Biblioteka EP Zarys prawa podat.V V 2007-06-22 13:13:04 2007-06-22 13:13:04 VI Biblioteka edukacji prawniczej Biblioteka EP Zarys prawa podat.VI VI Biblioteka EP Zarys prawa podat.VI VI 2007-06-22 13:13:06 2007-06-22 13:13:06 przedmowa Drodzy Czytelnicy! Oddajemy w Wasze ręce zarys wykładu prawa podatkowego, w którym postanowiliśmy skon- centrować się na wybranych zagadnieniach tego bardzo interesującego i niezmiernie dla nas wszystkich ważnego przedmiotu. Prawo podatkowe jest taką gałęzią prawa finansów publicznych, o którym zwykło się mawiać, że jest bardzo autonomiczne, tak z punktu widzenia specyficznych konstrukcji prawnych, odrębnej siatki pojęciowej i definicji legalnych, jak również coraz dynamiczniej rozwijającego się dorobku naukowego. Ponadto prawo podatkowe stanowi zespół bardzo skomplikowa- nych norm prawnych, które bardzo często przybierają formę tzw. norm parametrycznych, czyli norm technicznych, a nawet wzorów i wskaźników matematycznych, co bez wątpienia stanowi o sile występującego w prawie finansowym trendu zwanego ekonomizacją prawa, a polegającego na poszukiwaniu rozwiązań o charakterze normatywnym dla funkcjonujących pojęć lub zjawisk ekonomicznych oraz finansowych. Dodatkowo warty wskazania jest czynnik częstych zmian prawa podatkowego, które ze swojej istoty jest odzwierciedleniem relacji państwo – obywatel, poprzez swoistą emanację aktualnych koncepcji gospodarczych, społecznych oraz politycznych, które przybierają formę konkretnych rozwiązań prawnopodatkowych. Jest to zatem taka gałąź prawa, która w spo- sób niezwykle dynamiczny odzwierciedla wszelkie zmiany w zewnętrznym i wewnętrznym otoczeniu gospodarczym i społecznym danego państwa oraz jego aktualną politykę. Tym samym o prawie podatkowym należy myśleć przede wszystkim w kontekście roli, jaką odgry- wa państwo w określonym (wybranym przez obywateli) modelu polityczno-gospodarczym, a także w kontekście użyteczności (łac. utilitas) tego prawa w realizacji wytyczonych przez państwo funkcji i działań. Z drugiej jednak strony, na prawo podatkowe należy patrzeć także z punktu widzenia codzien- nego funkcjonowania obywateli i firm, dokonujących czynności prawnych, prowadzących działalność gospodarczą, uzyskujących przysporzenia majątkowe czy też posiadających tytuły prawne do rzeczy ruchomych lub nieruchomości, co niezmiennie budzi zainteresowanie pań- stwa z punktu widzenia prowadzonej polityki podatkowej oraz funkcji fiskalnej. Innymi słowy, prawo podatkowe towarzyszy nam w codziennym życiu, gdyż większość dokonywanych przez nas czynności – które wywołują określone skutki prawne – posiada również swoją swoistą „drugą stronę podatkową”. Zarys prawa podatkowego VII Biblioteka EP Zarys prawa podat.VII VII Biblioteka EP Zarys prawa podat.VII VII 2007-06-22 13:13:06 2007-06-22 13:13:06 przedmowa Wziąwszy powyższe pod uwagę, dobre rozumienie przedmiotu prawo podatkowe jest nie- zmiernie interesujące tak z punktu widzenia relacji państwo – obywatel, jak również z punktu widzenia poprawnego i efektywnego finansowo dokonywania przez nas codziennych czyn- ności – rodzących skutki prawnopodatkowe. Aby przybliżyć materię prawa podatkowego, Autorzy niniejszego opracowania zdecydowali się zebrać kluczowe informacje dotyczące przedmiotowej tematyki, kierując się przede wszystkim doświadczeniami dydaktycznymi zdobytymi podczas pracy w Katedrze Prawa Finansowego i Ekonomii Wydziału Prawa i Administracji Uniwersytetu Kardynała Stefana Wyszyńskiego w Warszawie. Praca i dobry kontakt ze studentami tego wydziału pozwoliły Autorom wyselekcjonować te zagadnienia, które stanowią o istocie prawa podatkowego, a tym samym pozwalają na jego dobre zrozumienie. Żyjemy w czasach, w których umiejętność dokonywania trafnych syntez jest nieocenioną wartością, zatem niniejsza publikacja jest propozycją kompleksowego, acz syntetycznego spojrzenia na przedmiot prawa podatkowego – przy pełnym zrozumieniu dla jego rozciągłości, a tym samym potrzeby dokonywania niezbędnej selekcji. Mamy nadzieję, że publikacja ta pozwoli na uchwycenie istoty tego przedmiotu, a także zro zumienie celowości (łac. ratio) przyjętych przez ustawodawcę rozwiązań prawnych, a tym samym będzie stanowiła chętnie używany przez studentów podręcznik do nauki prawa podatkowego. Anna Partyka-Szewczyk, dr Piotr Zapadka Warszawa, czerwiec 2007 r. VIII Biblioteka edukacji prawniczej Biblioteka EP Zarys prawa podat.VIII VIII Biblioteka EP Zarys prawa podat.VIII VIII 2007-06-22 13:13:06 2007-06-22 13:13:06 Ordynacja podatkowa jako fundament prawa podatkowego Prawo podatkowe od wielu już lat podlega silnej autonomizacji wobec dziedziny, z której pierwotnie się wywodzi, czyli prawa finansów pub- licznych. Przejawia się to istnieniem bardzo specyficznych instytucji praw nych, właściwych dla danej dziedziny prawa definicji legalnych, pojęć, specyficznego reżimu aktów prawnych (ustaw podatkowych) oraz oczywiś cie bardzo szerokiego kręgu adresatów regulacji prawno-podat- kowych. Każda dziedzina prawa potrzebuje sui generis funda mentu, czyli regulacji prawnej, pełniącej rolę zbioru podstawowych mechaniz- mów, zasad i pojęć. Dla prawa podatkowego takim aktem praw nym jest Ordynacja podatkowa. Uwagi wstępne Ustawa z 29.8.1997 r. – Ordynacja podatkowa1 zawiera (w ramach jednego aktu prawnego) normy zarówno materialnoprawne, jak i formalnoprawne, co wyraża się we współwystępowaniu tak regulacji dotyczących powstania, wygaśnięcia i odpowiedzialności za zobowiązania podat- kowe, jak i przepisów procedury podatkowej. Zamysłem ustawodawcy było zatem stworzenie takiej regulacji prawnej, która zawierałaby wspólne dla wszystkich typów podatków mechanizmy i pojęcia prawne oraz zasady procedury podatkowej. Jeśli zatem ustawy podatkowe o charakterze lex specialis wobec Ordynacji podatkowej, takie jak ustawa o podatku dochodowym od osób fizycznych (PIT) czy też ustawa o podatku od towa rów i usług (VAT), zawierają w swojej treści pojęcie na przykład „podatnika”, to dzięki normom zawartym w Ordynacji wiadomo, jak dla potrzeb tychże ustaw i całego reżimu prawa podatkowego zdefiniowany jest „podatnik”. Podobnie rzecz ma się w stosunku do innych zdefiniowanych w OrdPU pojęć i mechanizmów, ze szczególnym uwzględnieniem mechanizmu przekształcania się abstrakcyjnego „obowiązku podatkowego” w skonkretyzowane „zobowiązanie podatkowe”. Także mechanizmy i podstawowe zasady uregulowanej w Ordyna cji procedury podatkowej są w pewnym sensie wspólne dla toczonych przed organami podatkowymi postępowań, dotyczących wszystkich rodzajów podatków. Można zatem uznać, że dla dobre go zrozumienia prawa podatkowego niezbędne jest przede wszystkim bardzo staranne opanowanie przepisów Ordynacji podatkowej, a dopiero w dalszej kolejności analiza poszczególnych ustaw prawnopo- datkowych, regulujących poszczególne rodzaje podatków. Omawiane współwystępowanie regulacji tak materialno-, jak i formalnoprawnych potwierdza także art.1 OrdPU. 1 T. jedn.: Dz.U. z 2005 r. Nr 8, poz. 60 ze zm.; dalej jako: OrdPU. Zarys prawa podatkowego 1 Biblioteka EP Zarys prawa podat.1 1 Biblioteka EP Zarys prawa podat.1 1 2007-06-22 13:13:06 2007-06-22 13:13:06 ordynacja podatkowa Art. 1. OrdPU: Ustawa normuje: 1) zobowiązania podatkowe; 2) informacje podatkowe; 3) postępowanie podatkowe, kontrolę podatkową i czynności sprawdzające; 4) tajemnicę skarbową. Choć postępowanie podatkowe można zaliczyć do postępowań administracyjnych, z uwagi na fakt, że toczy się ono przed organem szeroko rozumianej administracji publicznej (w tym wypadku jest to „organ podatkowy”), zaś jego mechanizmy przypominają postępowanie administracyjne, to jednak zgodnie z art. 3 § 1 pkt 2 KPA przepisów Kodeksu postępowania administracyjnego nie stosuje się do spraw uregulowanych w OrdPU, z wyjątkiem przepisów Działów IV (Udział prokuratora) i VIII (Skargi i wnioski). W pozostałych kwestiach stosuje się przepisy postępowania podat kowego określone w OrdPU, co czyni omawiane regulacje Ordynacji jeszcze bardziej autonomicznymi, także w tym zakresie. Warto również wskazać na zakres przedmiotowy omawianej ustawy. Zgodnie z art. 2 OrdPU, przepisy ustawy stosuje się do: 1) podatków, opłat oraz niepodatkowych należności budżetu państwa oraz budżetów jednostek samorządu terytorialnego, do których ustalania lub określania uprawnione są organy podatkowe; 2) opłaty skarbowej oraz opłat, o których mowa w przepisach o podatkach i opłatach lokalnych; 3) spraw z zakresu prawa podatkowego innych niż wymienione w pkt 1, należących do właś- ciwości organów podatkowych. Przypomnienia wymaga, że podstawową różnicą pomiędzy wymienionymi powyżej rodzajami danin publicznych, jak „podatek” i „opłata”, jest ekwiwalentność danego świadczenia. Podatki są nieekwiwalentne, gdyż płacąc je, podatnicy nie mogą domagać się spełnienia od państwa jakichś konkretnie zdefiniowanych świadczeń. Tymczasem opłaty wnoszone do urzędów administracji publicznej są z reguły związane z dokonywanymi przez te urzędy konkretnymi czynnościami urzędowymi (np. wydawaniem zaświadczeń), stanowiącymi swoisty ekwiwalent polegający na uzyskaniu przez podatnika jakiegoś konkretnego „świadczenia urzędniczego”. Analiza podstawowych pojęć 1. Podatek Art. 6. OrdPU: Podatkiem jest publicznoprawne, nieodpłatne, przymusowe oraz bezzwrotne świadczenie pieniężne na rzecz Skarbu Państwa, województwa, powiatu lub gminy, wynikające z ustawy podatkowej. Na podstawie powyższej definicji możemy wyróżnić następujące cechy podatku: V nieodpłatność – brak jest świadczenia wzajemnego ze strony podmiotu publicznoprawnego dla podmiotu zobowiązanego do zapłaty podatku; dokonanie zapłaty podatku nie jest pod- stawą do żądania przez podatnika wypełnienia konkretnego świadczenia przez państwo; V przymusowość – cecha ta wynika z uprawnień państwa o charakterze władczym, obejmują- cych stanowienie podatków, określenie ich wysokości; państwo dysponuje także określonymi instrumentami prawnymi pozwalającymi na realizację należnego mu świadczenia pieniężnego (tu: podatku); instrumenty te obejmują zarówno środki egzekucyjne, jak i środki represyjne w postaci sankcji karnych czy swoistych sankcji podatkowych; 2 Biblioteka edukacji prawniczej Biblioteka EP Zarys prawa podat.2 2 Biblioteka EP Zarys prawa podat.2 2 2007-06-22 13:13:06 2007-06-22 13:13:06 ordynacja podatkowa V bezzwrotność – jest to ostateczne (definitywne) przekazanie środków pieniężnych przez podmiot zobowiązany na rzecz podmiotu publicznoprawnego (państwa, jednostki samorządu terytorialnego); cecha ta pozwala na rozróżnienie podatku od innych świadczeń publicz- noprawnych, które mają inne cechy podatku, ale są świadczeniami zwrotnymi (np. emisja skarbowych papierów wartościowych); V pieniężny charakter – jest to wyłącznie świadczenie o charakte rze pieniężnym, ponieważ w systemie gospodarki towarowo-pieniężnej pieniądz jest najdogodniejszą formą realizacji dochodów związków publicznoprawnych2; wreszcie V publicznoprawny charakter – cecha ta wynika z wymienionych powyżej cech, które ostatecz- nie eliminują możliwość uznania tego świadczenia za prywatnoprawne, oparte na stosunku zobowiązaniowym wynikającym z woli stron. W rozumieniu OrdPU, przez podatki rozumie się również: V zaliczki na podatki, V raty podatków, jeżeli przepisy prawa podatkowego przewidują płatność podatku w ratach, V opłaty oraz niepodatkowe należności budżetowe (art. 3 pkt 3 OrdPU). 2. Podatnik Z definicji zawartej w art. 7 OrdPU wynika, że podatnikiem jest podmiot, na którym ciąży obowiązek podatkowy. Co do zasady, w polskim systemie podatkowym, podmioty te to w zasadzie podatnicy indywidualni, np. osoba fizyczna czy spółka z o.o. Podatnik grupo- wy jest wyjątkiem i jego ustanowienie ma charakter dobrowolny (np. podatkowa grupa ka pi tałowa). Funkcjonowanie danego podmiotu jako podatnika jest stanem obiektywnym, wynikającym z przepisów ustawy. Podmiot funkcjonuje jako podatnik nawet wtedy, gdy niekoniecznie wiąże się to ze zobowiązaniem podatkowym, np. dana osoba nie przekroczyła progu kwotowego powodującego obowiązek zapłacenia podatku. Należy zaznaczyć, że Ordynacja dopuszcza ponadto możliwość ustanawiania przez poszcze- gólne ustawy podatkowe podatnikami innych podmiotów niż wymienione w art. 7 § 1 OrdPU, co ma miejsce w przypadku ustawy o VAT. 3. Płatnik i inkasent Instytucje płatnika i inkasenta niewątpliwie wpływają na usprawnienie poboru podatku. Płatnik jest podmiotem zobowiązanym do: V obliczenia podatku (zaliczki, przedpłaty, raty), który jest należny od podatnika, lub stwierdze- nia, że zobowiązanie podatkowe nie powstało; V pobrania obliczonej kwoty podatku; V wpłacenia tej kwoty w obowiązującym terminie organowi podatkowemu. Należy zaznaczyć, że status płatnika podmiot uzyskuje wyłącznie na podstawie przepisów prawa podatkowego, przy czym podmiot ten nie może zrezygnować ze swych obowiązków, ani też nikt (co do zasady) nie może go od nich zwolnić. Płatnik i inkasent nie są stroną stosunku prawnopodatkowego, a jedynie realizują obowiązki, jakie zostały im powierzone w interesie związku publicznoprawnego3. 2 L. Etel [w:] Finanse publiczne i prawo finansowe, pod red. E. Ruśkowskiego, War szawa 2000, s. 12. 3 M. Bogucka [w:] Ordynacja podatkowa. Komentarz, pod red. H. Dzwon kowskie go, Warszawa 2006, s. 83. Zarys prawa podatkowego 3 Biblioteka EP Zarys prawa podat.3 3 Biblioteka EP Zarys prawa podat.3 3 2007-06-22 13:13:06 2007-06-22 13:13:06 ordynacja podatkowa Inkasent jest podmiotem prawa podatkowego zobowiązanym do dokonania dwóch czynności: V poboru podatku od podatnika, V zapłaty podatku organowi podatkowemu. UWAGA! Inkasent nie ma prawa do ustalania wielkości zobowiązania podatkowego – tak jak płatnik. Obowiązek obliczenia podatku w tym przypadku spoczywa na podatniku lub organie podat- kowym. Instytucja inkasenta służy ułatwieniu dokonywania wpłat kwot podatku, jak i obniżeniu kosz- tów poboru podatku, dlatego też funkcja ta najczęściej jest powierzana osobom, które mają łatwy i bezpośredni kontakt z podatnikami, np. sołtysom. Obowiązki inkasenckie mogą być nałożone na dany podmiot albo w drodze ustawy, albo na podstawie aktów prawa miejscowego (np. uchwały rady gminy). Nie jest dopuszczalne ustale- nie tych obowiązków w ramach umowy. Płatnikom i inkasentom przysługuje zryczałtowane wynagrodzenie z tytułu terminowego wpłacania podatków pobranych na rzecz budżetu państwa, natomiast w przypadku podatków lokalnych – wynagrodzenie ustalają organy stanowiące jednostek samorządu terytorialnego. Instytucja płatnika występuje w wielu podatkach, przy czym najczęściej w przypadku podat- ków dochodowych: V w podatku dochodowym od osób fizycznych płatnikiem są np.: – zakłady pracy z tytułu zaliczek na podatek dochodowy od osób uzyskujących z tych zakła- dów przychody ze stosunku pracy, – organy rentowe od wypłacanych emerytur i rent; V w podatku dochodowym od osób prawnych płatnikiem jest np.: – spółka z o.o. dokonująca wypłaty dywidend. Instytucja inkasenta występuje obecnie przy poborze podatków lokalnych, np. w: – podatku od posiadania psów, – podatku leśnym, – podatku rolnym. 4. Organy podatkowe W przepisach Ordynacji podatkowej nie znajdziemy definicji organów podatkowych przez wska- zanie ich istotnych cech, ale przez ich wyliczenie, jak to ma miejsce w przypadku art. 13 OrdPU. a) rodzaje organów podatkowych – wykres 1, b) właściwość instancyjna organów podatkowych. Właściwość instancyjna (funkcjonalna) organu określa, który z organów w danym pionie ma kompetencje do rozstrzygnięcia sprawy w danej instancji, a który do jej weryfikacji4. 5. Obowiązek podatkowy i zobowiązanie podatkowe Art. 4. OrdPU: Obowiązkiem podatkowym jest wynikająca z ustaw podatkowych nieskonkretyzowana powinność przymusowego świadczenia pieniężnego w związku z zaistnieniem zdarzenia określonego w tych ustawach. 4 M. Karlikowska [w:] Ordynacja podatkowa. Komentarz, pod red. H. Dzwonkow skie go, Warszawa 2006, s. 116. 4 Biblioteka edukacji prawniczej Biblioteka EP Zarys prawa podat.4 4 Biblioteka EP Zarys prawa podat.4 4 2007-06-22 13:13:06 2007-06-22 13:13:06 ordynacja podatkowa Wykres 1. Rodzaje organów podatkowych państwowe samorządowe naczelnicy urzędów skarbowych naczelnicy urzędów celnych Minister Finansów – w szczególnych przypadkach samorządowe kolegia odwoławcze dyrektorzy izb celnych dyrektorzy izb skarbowych marszałek województwa, starosta wójt, burmistrz, prezydent miasta organy podatkowe I instancji WŁAŚCIWOŚĆ INSTANCYJNA ORGANÓW PODATKOWYCH państwowe samorządowe Minister Finansów naczelnicy urzędów skarbowych i celnych wójt, burmistrz, prezydent miasta, mar szałek województwa oraz starosta sprawy polegające na weryfikacji prawomocnych decyzji w nadzwyczajnych pozainstancyjnych trybach – gdy MF działa z urzędu, np. wznowienie postępowania II instancji dyrektorzy izb skarbowych i celnych samorządowe kolegia odwoławcze w powyższych sprawach jako organ odwoławczy Art. 5. OrdPU: Zobowiązaniem podatkowym jest wynikające z obowiązku podatkowego zobowiązanie podat- nika do zapłacenia na rzecz Skarbu Państwa, województwa, powiatu albo gminy podatku w wysokości, w terminie oraz w miejscu określonych w przepisach prawa podatkowego. Obowiązek podatkowy a zobowiązanie podatkowe 1. Obowiązek a zobowiązanie – różnice Jak wynika z powyższej tabeli porównawczej, dla powstania zobowiązania podatkowego niezbędne jest wcześniejsze ustalenie obowiązku podatkowego, czyli zobowiaznie podatkowe nie wystapi, jeżeli wcześniej nie zostanie ustalony obowiazek podatkowy. Należy podkreślić, że nie zawsze wystąpienie obowiązku podatkowego będzie równoznaczne z powstaniem zobowiązania podatkowego, np. gdy podatnik osiągnie dochód nieprzekraczają- cy kwoty wolnej od opodatkowania. 2. Przekształcenie obowiązku podatkowego w zobowiązanie podatkowe W polskim systemie podatkowym funkcjonują dwie podstawowe metody przekształcenia obowiązku podatkowego w zobowiązanie podatkowe: V z mocy prawa (ex lege), V poprzez wymiar podatku (zob. art. 21 § 1 OrdPU) – wykres 2. Zarys prawa podatkowego 5 Biblioteka EP Zarys prawa podat.5 5 Biblioteka EP Zarys prawa podat.5 5 2007-06-22 13:13:07 2007-06-22 13:13:07 ordynacja podatkowa Powstanie zobowiązania podatkowego ex lege łączy się z obowiązkiem podatnika obliczenia należnego podatku (samowymiar podatku) i przeważnie łączy się z obowiązkiem złożenia deklaracji, przy czym zgodnie z art. 21 § 2 OrdPU podatek wykazany w deklaracji jest podat- kiem do zapłaty (co do zasady). obowiązek podatkowy5 zobowiązanie podatkowe sposób powstania sposób istnienia obowiązków i uprawnień forma powinności charakter powstania termin powstania Wykres 2. samoistnie, jest nieskonkretyzowaną powinnością przymusowego świadczenia pieniężnego → następuje zdarzenie prawne, z którym prawo wiąże obowiązek podatkowy nieskonkretyzowany z mocy prawa (ex lege) lub wymierzane przez organ podatkowy skonkretyzowany nie ma żadnej formy ma formę deklaracji albo decyzji wywołuje powinność wymiaru, ale nie jest związany z wymagalnością zobowiązania obiektywny konkretyzacja zobowiązania powoduje, że uprawnienia i obowiązki są wymagalne subiektywny – związany z samowymiarem lub decyzją wymiarową I obowiązek podatkowy → zobowiązanie podatkowe II Powstanie zobowiązania podatkowego z mocy prawa (ex lege) zobowiązanie ustala podatnik w drodze tzw. samoobliczenia podatku chyba że podatnik, mimo ciążącego na nim obowiązku, nie zapłacił w całości lub w części podatku, nie złożył deklaracji albo wysokość zobowiązania podatkowego jest inna niż wykazana w deklaracji wydaje decyzję (deklaratoryjną), w której określa wysokość zobowiązania podatkowego organ podatkowy tak powstają zobowiązania np. w podatkach dochodowych czy podatku VAT 5 Sporządzono na podstawie: H. Dzwonkowski, op. cit. w drodze wymiaru podatku przez organ podatkowy organy podatkowe określają w decyzji treść zobowiązania podatkowego decyzja ma charakter konstytutywny tak powstają zobowiązania np. w podatku rolnym czy podatku od spadków i darowizn 6 Biblioteka edukacji prawniczej Biblioteka EP Zarys prawa podat.6 6 Biblioteka EP Zarys prawa podat.6 6 2007-06-22 13:13:07 2007-06-22 13:13:07 ordynacja podatkowa Sposoby wygaśnięcia zobowiązań podatkowych Stosunek zobowiązaniowy w prawie podatkowym wygasa głównie przez spełnienie świadcze- nia; cel tego stosunku zostaje zrealizowany, więc zanika więź łącząca wierzyciela i dłużnika6. Na gruncie OrdPU (art. 59) możemy rozróżnić następujące sposoby wygaśnięcia zobowiązań: a) efektywne (następuje zakończenie stosunku prawnego i zobo wiązanie zostaje wykonane): V zapłata, V potrącenie, V zaliczenie nadpłaty lub zwrotu podatku, V pobranie podatku przez płatnika lub inkasenta, V przeniesienie własności rzeczy lub praw majątkowych w zamian za zaległości podatkowe, V przejęcie własności nieruchomości lub prawa majątkowego w postępowaniu egzekucyjnym; b) nieefektywne (zobowiązanie zostaje wykonane, ale cel nie zostaje osiągnięty – zobowiązanie pozostaje niewykonane): V zaniechanie poboru podatku, V umorzenie zaległości, V przedawnienie. Poniżej przedstawiamy omówienie wybranych sposobów wygaś nięcia zobowiązania podat- kowego. 1. Zapłata podatku Zapłata podatku następuje w drodze wpłacenia przez podatnika lub też płatnika czy inkasenta należności podatkowej na rachunek właściwego organu podatkowego. Zgodnie z art. 60 OrdPU, za termin dokonania zapłaty podatku uważa się: V przy zapłacie gotówką – dzień wpłacenia kwoty podatku w kasie albo dzień pobrania podat- ku przez płatnika lub inkasenta; V w obrocie bezgotówkowym – dzień obciążenia rachunku podatnika (płatnika, inkasenta). Zawsze w formie polecenia przelewu zapłaty podatków dokonują podatnicy, którzy prowadzą działalność gospodarczą i są obowiązani do prowadzenia księgi rachunkowej lub podatkowej księgi przychodów i rozchodów – niezależnie, czy dany podatek ma związek, czy nie z prowa- dzoną działalnością – czyli zarówno CIT, jak i podatek od nieruchomości. Podstawowym warunkiem prawidłowego wykonania zobowią zania podatkowego jest to, aby zostało ono wykonane we właściwym czasie – jeżeli nie zostanie ono wykonane w określonym terminie, oznacza to, że nie zostało spełnione lub że spełniono je nienależycie7. Z chwilą nadejścia terminu realizacji świadczenia staje się ono wymagalne, czyli wierzyciel (Skarb Państwa) ma prawo do żądania jego realizacji od dłużnika (podatnika, płatnika czy inkasenta). Terminy wymagalności świadczenia podatkowego: V jeżeli zobowiązanie podatkowe powstaje na mocy decyzji konstytutywnej organu podatkowego – 14 dni od doręczenia decyzji ustalającej wysokość zobowiązania podatkowego (art. 47 § 1 OrdPU); V jeżeli zobowiązanie powstaje na zasadzie samowymiaru podatnika – ostatni dzień, w którym wpłata powinna nastąpić (art. 47 § 3 OrdPU); V jeżeli wpłaty dokonuje płatnik – ostatni dzień, w którym wpłata powinna nastąpić (art. 47 § 4 OrdPU); 6 Zob. R. Mastalski, Prawo podatkowe, Warszawa 2004, s. 197. 7 R. Mastalski, op. cit., s. 200. Zarys prawa podatkowego 7 Biblioteka EP Zarys prawa podat.7 7 Biblioteka EP Zarys prawa podat.7 7 2007-06-22 13:13:07 2007-06-22 13:13:07 ordynacja podatkowa V jeżeli wpłaty dokonuje inkasent – dzień następujący po ostatnim dniu, w którym wpłata powin- na nastąpić (art. 47 § 4a OrdPU). Jeśli podatnik (płatnik, inkasent, następca prawny, osoba trzecia) jest dłużnikiem w kilku sto- sunkach zobowiązaniowych, to od jego dyspozycji zależy, którego zobowiązania podatkowego dana wpłata dotyczy8. Jeśli jednak nie dokona wskazania, dana wpłata jest zaliczana (co do zasady) na poczet zobowiązań o najwcześniejszych terminach płatności (art. 62 § 1 OrdPU). Organ podatkowy może odroczyć termin płatności podatku (art. 48 OrdPU) – co następuje na wniosek podatnika, w przy padkach uzasadnionych ważnym interesem podatnika lub inte- resem publicznym (np. ochrona miejsc pracy). Odroczenie terminu polega na przesunięciu w czasie końcowej daty wymagalności zobowiązania podatkowego. Nieterminowe wykonanie zobowiązania powoduje powstanie zaległości podatkowej (art. 51 OrdPU), którą jest co do zasady9: V podatek niezapłacony w terminie płatności, V niezapłacona w terminie płatności zaliczka na podatek lub rata podatku. Jeżeli powstanie zaległość podatkowa, podatnik (płatnik, inkasent) jest zobowiązany do uisz- czenia należnych odsetek, które pełnią rolę akcesoryjną (uboczną) w stosunku do zobowiąza- nia głównego – czyli warunkiem powstania roszczenia o odsetki jest istnienie zobowiązania głównego. Ich naliczanie następuje automatycznie – po stwierdzeniu zaległości podatkowej. Co do zasady, odsetki za zwłokę naliczane są od dnia następującego po dniu upływu terminu płatności podatku lub terminu, w którym płatnik lub inkasent był obowiązany dokonać wpłaty podatku na rachunek organu podatkowego (art. 53 § 4 OrdPU). W przypadku odsetek od niezapłaconych zaliczek – organ podatkowy wydaje decyzję, w której określa wysokość odsetek za zwłokę (art. 53a OrdPU). Powstanie zaległości podatkowej, poza obowiązkiem zapłaty odsetek za zwłokę, może także spowodować wszczęcie przez organ podatkowy postępowania egzekucyjnego. Wysokość zaległości podatkowej jest określana w drodze decyzji wydawanej przez organ podatkowy (art. 21 § 3 OrdPU). Dlatego też należy stwierdzić, że zaległość podatkowa nie jest samoistną należnością podatkową, a stanowi jedynie niezrealizowane (w całości lub części) zobowiązanie podatkowe10. 2. Potrącenie (kompensata) Niezbędnymi przesłankami do zastosowania potrącenia w przypadku wierzytelności podatnika wobec Skarbu Państwa są: V wzajemność wierzytelności – podatki stanowiące dochód budżetu państwa winny być potrą- cane z wierzytelności wobec Skarbu Państwa, podatki stanowiące dochód jednostek samorzą- du terytorialnego – z wierzytelności tych jednostek, V bezsporność wierzytelności – musi ona wynikać z prawomocnego orzeczenia sądu lub orga- nu administracji albo nie jest ona kwestionowana przez dłużnika, V wymagalność wierzytelności – upłynął dla niej termin zapłaty i można go dochodzić na dro- dze prawnej. Potrącenia wierzytelności podatnika wobec Skarbu Państwa muszą pochodzić z określonych tytułów prawnych, które zostały wymienione w art. 64 § 1 pkt 1–6 oraz art. 65 § 1 OrdPU. Potrącenie może być dokonane na wniosek podatnika lub z urzędu. 8 Stosuje się odpowiednio do wpłat dokonywanych przez płatników, inkasentów, następców prawnych oraz osoby trzecie. 9 Zob. art. 52 OrdPU. 10 R. Mastalski, op. cit., s. 206. 8 Biblioteka edukacji prawniczej Biblioteka EP Zarys prawa podat.8 8 Biblioteka EP Zarys prawa podat.8 8 2007-06-22 13:13:07 2007-06-22 13:13:07 ordynacja podatkowa W przypadku potrącenia na wniosek podatnika: jest to czynność jednostronna podatnika, jed- nakże podlegająca kontroli organu podatkowego, który wydaje postanowienie w sprawie potrącenia. Jeżeli organ podatkowy stwierdzi niedopuszczalność potrącenia – wydaje decyzję o odmowie potrącenia. W sytuacji potrącenia z urzędu następuje wydanie postanowienia organu podatkowego, na które podatnikowi służy zażalenie. Wygaśnięcie zobowiązania w drodze potrącenia następuje: V na wniosek podatnika – z dniem złożenia wniosku (o ile nie zostanie on zakwestionowany przez organ podatkowy), V z urzędu – w dacie wydania postanowienia o potrąceniu. 3. Przedawnienie Przedawnienie zobowiązania podatkowego oznacza, że wierzyciel podatkowy po upływie danego terminu przedawnienia nie może dochodzić od dłużnika zachowania wynikającego z treści zobowiązania. rodzaj przedaw- nienia przedawnienie prawa wymiaru przez wydanie decyzji (art. 68 § 1 OrdPU) termin przedaw- nienia zobowiązanie podatkowe nie powstaje, jeżeli decyzja ustalająca zobowiązanie została doręczona po upływie 3 lat przedawnienie prawa wymiaru dodatkowego zobowiązania podatkowego w podatku od towarów i usług (art. 68 § 3 OrdPU) dodatkowe zobowiązanie podatkowe nie powstaje, jeżeli decyzja ustalająca to zobowiązanie została doręczona po upływie 5 lat, licząc od końca roku kalendarzowego, w którym powstał obowiązek podatkowy przedawnienie prawa wymiaru zobowiązań wymierzanych obligatoryjnie w podatkach: rolnym, leśnym, od nieruchomości osób fizycznych, w podatku od spadków i darowizn (art. 68 § 2 OrdPU) jeżeli podatnik nie złożył deklaracji w terminie (przedaw nienie pierwotne wymiaru) lub w złożonej deklaracji nie ujawnił wszystkich danych niezbędnych do ustalenia wysokości zobowiązania podatkowego (przedawnienie wtórne wymiaru), zobowiązanie podatkowe nie powstaje, pod warunkiem że decyzja ustalająca została doręczona po upływie 5 lat, licząc od końca roku kalendarzowego, w którym powstał obowiązek podatkowy przedawnienie prawa wymiaru zobowiązania z tytułu dochodu nieujawnionego (art. 68 § 4 OrdPU) przedawnienie wykonania zobowiązania oraz prawa do korekty deklaracji decyzją wymiarową (art. 70 § 1 OrdPU) zobowiązanie podatkowe przedawnia się z upływem 5 lat, licząc od końca roku kalendarzowego, w którym upłynął termin płatności podatku11 zobowiązanie nie powstaje, jeżeli decyzja ustalająca to zobowiązanie została doręczona po upływie 5 lat, licząc od końca roku, w którym upłynął termin do złożenia zeznania rocznego dla podatników podatku dochodowego od osób fizycznych, za rok podatkowy, którego dotyczy decyzja Odpowiedzialność za zobowiązania podatkowe Odpowiedzialność za zobowiązania podatkowe ponoszą: V podatnik, V płatnik, 11 Nie ulegają przedawnieniu zobowiązania podatkowe zabezpieczone hipoteką lub zasta wem skarbowym, jednakże po upływie terminu przedawnienia zobowiązania te mogą być egzekwowane tylko z przedmiotu hipoteki lub zastawu. Zarys prawa podatkowego 9 Biblioteka EP Zarys prawa podat.9 9 Biblioteka EP Zarys prawa podat.9 9 2007-06-22 13:13:07 2007-06-22 13:13:07 ordynacja podatkowa V inkasent, V następcy prawni, V osoby trzecie – w przypadkach określonych w OrdPU. Odpowiedzialność podatkowa ma charakter: V majątkowy, V osobisty, V nieograniczony (z wyjątkiem odpowiedzialności osób trzecich), co oznacza, że wierzyciel podatkowy ma prawo do zaspokojenia swojego roszczenia z całego majątku dłużnika, istniejącego w momencie realizacji tejże odpowiedzialności. Odpowiedzialność podatkowa związana jest również z problematyką odpowiedzialności soli- darnej. Ordynacja podatkowa przyjmuje, że do odpowiedzial ności solidarnej za zobowiązania podatkowe stosuje się przepisy Kodeksu cywilnego dla zobowiązań cywilnoprawnych (art. 91 OrdPU). Tak więc zobowiązanie solidarne będzie miało miejsce, gdy ustawa podat- kowa nałoży obowiązek podatkowy na co najmniej dwa podmioty12. Taka sytuacja występuje m.in. w przypadku obowiązku podatkowego w podatku od czynności cywilnoprawnych – zobowiązane są obie strony stosunku cywilnoprawnego, np. umowy sprzedaży. 1. Odpowiedzialność podatnika Zgodnie z art. 26 OrdPU, podatnik odpowiada za swoje zobowiązania całym majątkiem (odpowiedzialność nieograni czona). Jeżeli podatnik (płatnik, inkasent) pozostaje w związku małżeńskim i istnieje małżeńska wspól- ność majątkowa – odpowiedzialność obejmuje majątek odrębny podatnika oraz majątek wspól- ny podatnika i jego małżonka. W przypadku, gdy: V zawarto umowę o ograniczeniu lub wyłączeniu ustawowej wspólności majątkowej, V zniesiono wspólność majątkową prawomocnym orzeczeniem sądu, V nastąpiło ustanie wspólności majątkowej w przypadku ubezwłasnowolnienia małżonka, V uprawomocniło się orzeczenie sądu o separacji, ich skutki prawne nie odnoszą się do zobowiązań podatkowych powstałych przed dniem ograni- czenia, zniesienia, wyłączenia lub ustania wspólności majątkowej. Należy także pamiętać, że jeżeli małżonkowie są wspólnie opodatkowani na podstawie odręb- nych przepisów, to ponoszą solidarną odpowiedzialność za zobowiązania podatkowe oraz solidarna jest ich wierzytelność o zwrot nadpłaty podatku (art. 91 § 4 OrdPU). 2. Odpowiedzialność płatnika lub inkasenta Płatnik odpowiada za podatek niepobrany lub podatek po brany a niewpłacony, a inkasent za podatek pobrany, a niewpłacony. Jest to odpowiedzialność nieograniczona (całym majątkiem). Jeśli organ podatkowy w toku postępowania podatkowego stwierdzi, że płatnik lub inkasent nie dopełnił ww. obowiązków, to wydaje decyzję o odpowiedzialności podatkowej płatnika lub inkasenta, gdzie określa wysokość należności z tytułu niepobranego lub pobranego a niewpła- conego podatku. 12 R. Mastalski, op. cit., s. 239. 10 Biblioteka edukacji prawniczej Biblioteka EP Zarys prawa podat.10 10 Biblioteka EP Zarys prawa podat.10 10 2007-06-22 13:13:07 2007-06-22 13:13:07 ordynacja podatkowa 3. Odpowiedzialność następców prawnych za zobowią zania podatkowe (zasa- da sukcesji uni wersalnej) Przepisy OrdPU dotyczące odpowiedzialności następców prawnych są regulacjami o charakte- rze lex generalis wobec unormowań zawartych w szczegółowych ustawach podatkowych. Można wyróżnić następujące kategorie następców prawnych: V osoby prawne powstałe w wyniku łączenia się i przejęcia innych podmiotów, V osoby prawne powstałe w wyniku przekształcenia, V zakłady komunalne powstałe w wyniku połączenia lub przekształcenia V co do zasady, wstępują we wszelkie przewidziane w przepisach prawa podatkowego prawa i obowiązki każdej z łączących się osób lub spółek albo też przekształcanej osoby lub spółki (zakładu komunalnego), V spadkobiercy i obowiązki spadkodawcy. V co do zasady, przejmują przewidziane w przepisach prawa podatkowego majątkowe prawa Odpowiedzialność spadkobierców za zobowiązania podatkowe następuje w drodze decyzji konstytutywnej wydanej przez organ podatkowy właściwy ze względu na miejsce zamieszka- nia spadkodawcy. 4. Odpowiedzialność podatkowa osób trzecich W przypadkach wymienionych w OrdPU, odpowiedzialność za zobowiązania podatkowe pono- szą również osoby trzecie. I choć nie są one związane ze zobowiązaniem podatkowym, to decyzją organu podatkowego mogą ponosić odpowiedzialność osobistą za zobowiązania podatkowe. Ogólne zasady odpowiedzialności osób trzecich za zobowiązania podatkowe: V odpowiadają całym swym majątkiem za zaległości podatkowe podatnika (następcy praw- nego podatnika); V jest to odpowiedzialność solidarna; V decyzję (konstytutywną) o odpowiedzialności osób trzecich wydaje organ podatkowy, przy czym postępowanie nie może być wszczęte przed: V upływem terminu płatności ustalonego zobowiązania, V dniem doręczenia decyzji: – określającej wysokość zobowiązania podatkowego, – o odpowiedzialności podatkowej płatnika lub inkasenta, – w sprawie zwrotu zaliczki naliczonego podatku od towarów i usług, – określającej wysokość należnych odsetek za zwłokę, – dniem wszczęcia postępowania egzekucyjnego; V nie można wydać decyzji o odpowiedzialności podatkowej osoby trzeciej, jeżeli od końca roku kalendarzowego, w którym powstała zaległość podatkowa, upłynęło 5 lat; V przedawnienie zobowiązania wynikającego z decyzji następuje po upływie 3 lat od końca roku kalendarzowego, w którym została doręczona decyzja o odpowiedzialności podatkowej osoby trzeciej. Odpowiedzialność za zobowiązania podatkowe na wyżej wymie nionych zasadach mogą ponosić następujące podmioty: V rozwiedziony małżonek podatnika; V członek rodziny podatnika; V nabywca przedsiębiorstwa, jego części lub składników ma jątku – jeżeli ich wartość jednost- kowa w dniu zbycia wynosi co najmniej 15 000 zł; V dzierżawca nieruchomości oraz jej użytkownik; Zarys prawa podatkowego 11 Biblioteka EP Zarys prawa podat.11 11 Biblioteka EP Zarys prawa podat.11 11 2007-06-22 13:13:07 2007-06-22 13:13:07
Pobierz darmowy fragment (pdf)

Gdzie kupić całą publikację:

Zarys prawa podatkowego - wybrane zagadnienia
Autor:
,

Opinie na temat publikacji:


Inne popularne pozycje z tej kategorii:


Czytaj również:


Prowadzisz stronę lub blog? Wstaw link do fragmentu tej książki i współpracuj z Cyfroteką: