Cyfroteka.pl

klikaj i czytaj online

Cyfro
Czytomierz
00180 003932 15209772 na godz. na dobę w sumie
Zarząd majątkiem wspólnym małżonków - ebook/pdf
Zarząd majątkiem wspólnym małżonków - ebook/pdf
Autor: Liczba stron: 366
Wydawca: Lexis Nexis Język publikacji: polski
ISBN: 978-83-7806-431-2 Data wydania:
Lektor:
Kategoria: ebooki >> prawo i podatki >> cywilne
Porównaj ceny (książka, ebook (-8%), audiobook).
Zarząd majątkiem wspólnym małżonków to publikacja, w której wnikliwie i kompleksowo przedstawiono zagadnienia dotyczące majątków małżonków objętych ustrojem majątkowym, który jest uregulowany przez przepisy Kodeksu rodzinnego i opiekuńczego. Omówiono m.in. pojęcie zarządu majątkiem wspólnym małżonków, regulację zarządu w świetle przepisów Kodeksu rodzinnego i opiekuńczego, materialnoprawne i procesowe czynności zarządu, nabywanie nieruchomości przez jednego z małżonków, czynności zarządu dokonane na szkodę wierzycieli jednego z małżonków, sprawy dotyczące zarządu majątkiem wspólnym. W opracowaniu zaprezentowano również zagadnienia związane z zarządem majątkami osobistymi małżonków.
W publikacji dokonano wykładni przepisów dotyczących zarządu majątkiem wspólnym, która budzi wiele wątpliwości zarówno w teorii, jak i w praktyce. W szerokim zakresie wykorzystano także literaturę i orzecznictwo sądowe.
Książka jest przeznaczona dla notariuszy, adwokatów, radców prawnych oraz sędziów. Mogą do niej sięgnąć sami małżonkowie, np. prowadzący przedsiębiorstwo, a także aplikanci i studenci prawa.
Dr hab. Grzegorz Jędrejek – adiunkt w Katedrze Postępowania Cywilnego UKSW oraz w I Katedrze Prawa Cywilnego KUL. Autor około dwustu opracowań z zakresu prawa cywilnego, postępowania cywilnego, historii prawa.
Znajdź podobne książki Ostatnio czytane w tej kategorii

Darmowy fragment publikacji:

Zarząd majątkiem wspólnym małżonków Grzegorz Jędrejek Wydanie 1 Warszawa 2012 Redaktor prowadzący: Katarzyna Gierłowska Opracowanie redakcyjne: Iwona Długoszewska Redakcja techniczna: Krzysztof Koziarek Projekt okładki i stron tytułowych: Agnieszka Tchórznicka © Copyright by LexisNexis Polska Sp. z o.o. 2012 Wszelkie prawa zastrzeżone. Żadna część tej książki nie może być powielana ani rozpowszechniana za pomocą urządzeń elektronicznych, mechanicznych, kopiujących, nagrywających i innych – bez pisemnej zgody Autora i wydawcy. ISBN 978-83-7806-431-2 LexisNexis Polska Sp. z o.o. Ochota Office Park 1, Al. Jerozolimskie 181, 02-222 Warszawa tel. 22 572 95 00, faks 22 572 95 68 Infolinia: 22 572 99 99 Redakcja: tel. 22 572 83 26, 22 572 83 28, 22 572 83 11, faks 22 572 83 92 www.lexisnexis.pl, e-mail: biuro@lexisnexis.pl Spis treści Wykaz skrótów . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . Wstęp . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . małżonków. . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . ROZDZIAŁ 1. Przedmiot oraz pojęcie zarządu majątkiem wspólnym 1.1. Składniki materialne i niematerialne majątku wspólnego jako przedmiot zarządu (czynności zarządu sensu stricto) . . . . . . 1.2. Czynności zarządu majątkiem wspólnym w znaczeniu szerokim (czynności zarządu sensu largo) . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 1.3. Pojęcie zarządu majątkiem wspólnym małżonków . . . . . . . . . . 1.4. Czynności zarządu w znaczeniu funkcjonalnym . . . . . . . . . . . 1.5. Zarząd majątkiem wspólnym małżonków a zdolność do czynności prawnych . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 1.6. Prawo do samodzielnego zarządu majątkiem wspólnym . . . . . . . 1.7. Czynności materialnoprawne zarządu majątkiem wspólnym małżonków a inne czynności dokonywane przez małżonków . . . . 1.7.1. Zarząd majątkiem wspólnym a czynności prawne między małżonkami . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 1.7.2. Czynności zarządu majątkiem wspólnym a czynności na wypadek śmierci . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 1.7.3. Zarząd majątkami małżonków a pełnomocnictwo materialnoprawne oraz pełnomocnictwo procesowe . . . . . 1.7.4. Czynności zarządu a czynności rodzinnoprawne . . . . . . . 1.7.5. Czynności zarządu a umowy dotyczące świadczeń alimentacyjnych . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . ROZDZIAŁ 2. Zarząd majątkiem wspólnym w świetle przepisów Kodeksu rodzinnego i opiekuńczego . . . . . . . . . . . 2.1. Charakter przepisów regulujących zarząd majątkiem wspólnym . . 2.2. Zarząd majątkiem wspólnym przed 17 czerwca 2004 r. . . . . . . . 9 11 17 17 28 46 52 56 59 68 68 75 77 79 82 84 84 87 5 Spis treści 2.3. Zarząd majątkiem wspólnym po nowelizacji Kodeksu rodzinnego 92 i opiekuńczego z 17 czerwca 2004 r. . . . . . . . . . . . . . . . . . . 2.4. Obowiązek udzielania informacji o zarządzie majątkiem wspólnym 97 2.5. Czynności, do których dokonania potrzebna jest zgoda małżonka . 100 2.5.1. Wprowadzenie do Kodeksu rodzinnego i opiekuńczego katalogu czynności wymagających zgody małżonka . . . . . 100 2.5.2. Zakres przedmiotowy katalogu z art. 37 § 1 k.r.o. . . . . . . 103 2.5.3. Skutki braku zgody małżonka . . . . . . . . . . . . . . . . . . 104 2.5.4. Status małżonka wyrażającego zgodę . . . . . . . . . . . . . 105 2.5.5. Charakter prawny zgody na dokonanie czynności wymienionej w art. 37 § 1 k.r.o. . . . . . . . . . . . . . . . . . 108 2.5.6. Poszczególne czynności, do których dokonania potrzebna jest zgoda małżonka . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 122 2.5.7. Ocena wprowadzonych zmian . . . . . . . . . . . . . . . . . . 131 2.5.8. Ustalenie nieważności czynności prawnej z powodu naruszenia art. 37 k.r.o. . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 136 2.6. Sprzeciw małżonka wobec czynności zarządu, która ma być podjęta przez drugiego małżonka . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 138 ROZDZIAŁ 3. Zagadnienia szczegółowe związane z zarządem majątkiem wspólnym . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 148 3.1. Zarządzanie przedsiębiorstwem wchodzącym w skład majątku wspólnego . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 148 3.2. Spółka cywilna z udziałem małżonków . . . . . . . . . . . . . . . 153 3.3. Prowadzenie rachunku bankowego . . . . . . . . . . . . . . . . . . 159 3.4. Nabycie rzeczy przez jednego z małżonków . . . . . . . . . . . . . 163 3.5. Nabycie rzeczy za środki pochodzące częściowo z majątku wspólnego, a częściowo z majątku osobistego . . . . . . . . . . . . 167 3.6. Zbycie rzeczy ruchomej w trakcie trwania wspólności przez jednego z małżonków . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 170 3.7. Rękojmia wiary publicznej ksiąg wieczystych . . . . . . . . . . . . 172 3.8. Czynności dokonywane przez małżonka pozostającego w konkubinacie . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 174 176 3.9. Odpowiedzialność odszkodowawcza między małżonkami . . . . . 3.10. Współposiadanie rzeczy wchodzących w skład majątku wspólnego . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 183 3.11. Wzajemna reprezentacja małżonków na podstawie art. 29 k.r.o. . 184 3.12. Obowiązki notariusza . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 191 3.13. Nabycie i zbycie przedmiotów majątkowych po ustaniu wspólności majątkowej . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 194 3.14. Zgoda małżonka na zaciągnięcie zobowiązania (art. 41 § 1 k.r.o.) . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 197 6 Spis treści 3.15. Wady oświadczenia woli a czynności zarządu majątkiem wspólnym . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 199 ROZDZIAŁ 4. Zarząd majątkami osobistymi małżonków . . . . . . . 202 4.1. Zarząd majątkami osobistymi w ustroju wspólności majątkowej . . 202 4.2. Zarząd w przypadku ustroju rozdzielności majątkowej . . . . . . . 204 4.3. Zarząd w przypadku ustroju rozdzielności majątkowej z wyrównaniem dorobków . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 208 ROZDZIAŁ 5. Sprawy dotyczące zarządu majątkiem wspólnym małżonków. . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 211 5.1. Rozstrzygnięcie o nieważności czynności zarządu orzeczeniem wstępnym . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 211 5.2. Sprawy rozpoznawane w procesie . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 213 5.3. Sprawy rozpoznawane w postępowaniu nieprocesowym . . . . . . 220 5.3.1. Uwagi dotyczące postępowania nieprocesowego . . . . . . . 220 5.3.2. Przebieg postępowania . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 223 5.3.3. Poszczególne rodzaje spraw . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 228 5.3.3.1. Zezwolenie na dokonanie czynności . . . . . . . . . 228 5.3.3.2. Pozbawienie małżonka samodzielnego zarządu majątkiem wspólnym . . . . . . . . . . . . . . . . . . 237 5.3.3.3. Zastępcze zezwolenie sądu . . . . . . . . . . . . . . . 250 5.3.3.4. Rozstrzyganie o istotnych sprawach rodziny . . . . . 252 5.4. Sprawy, w których rozstrzygnięcie o ważności czynności zarządu majątkiem wspólnym stanowią kwestię wpadkową . . . . . . . . . . 254 5.4.1. Powództwo z art. 10 u.k.w.h. . . . . . . . . . . . . . . . . . . 254 5.4.2. Sprawa o podział majątku wspólnego małżonków . . . . . . 261 5.4.3. Powództwa przeciwegzekucyjne . . . . . . . . . . . . . . . . 269 5.5. Polubowne rozstrzyganie sporów dotyczących zarządu majątkami małżonków . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 270 ROZDZIAŁ 6. Czynności procesowe małżonków pozostających we wspólności majątkowej . . . . . . . . . . . . . . . . . 277 6.1. Czynności procesowe a czynności materialnoprawne . . . . . . . . 277 6.2. Czynności procesowe dotyczące majątku wspólnego; problem legitymacji procesowej oraz współuczestnictwa procesowego . . . 282 6.3. Zbycie przedmiotów w trakcie postępowania cywilnego . . . . . . . 285 6.3.1. Zbycie w trakcie procesu . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 285 6.3.2. Zbycie w trakcie postępowania egzekucyjnego . . . . . . . . 288 6.4. Zarząd nieruchomością zajętą w trakcie postępowania egzekucyjnego . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 291 6.5. Nabycie nieruchomości w toku licytacji publicznej . . . . . . . . . . 292 7 Spis treści ROZDZIAŁ 7. Czynności zarządu dokonane na szkodę wierzycieli jednego z małżonków . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 294 7.1. Rodzaje czynności, które mogą zostać dokonane z pokrzywdzeniem wierzycieli jednego z małżonków . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 294 7.2. Czynności materialnoprawne dokonane na szkodę wierzycieli 300 jednego z małżonków . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 7.2.1. Przykłady czynności dokonanych na szkodę wierzyciela . . . 300 7.2.1.1. Zbycie przedmiotów majątkowych należących do majątku wspólnego przez małżonka dłużnika . . 300 7.2.1.2. Intercyzy oraz czynności prawne przesuwające składniki między majątkami małżonków . . . . . . . 302 7.2.1.3. Umowny podział majątku wspólnego . . . . . . . . . 306 7.2.1.4. Umowa spółki cywilnej między małżonkami . . . . 309 7.2.2. Środki prawne przysługujące wierzycielowi . . . . . . . . . . 310 7.2.2.1. Powództwo o ustalenie nieistnienia stosunku prawnego, którego źródłem jest umowa naruszająca art. 37 k.r.o. . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 310 7.2.2.2. Powództwo o ustalenie nieważności umowy z innej przyczyny dotyczącej zarządu majątkiem wspólnym niż naruszenie art. 37 i 361 k.r.o. . . . . . . . . . . . 313 7.2.2.3. Actio Pauliana . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 314 7.2.2.4. Powództwo z art. 59 k.c. . . . . . . . . . . . . . . . . 328 7.3. Czynności procesowe dokonane na szkodę wierzycieli jednego z małżonków . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 329 7.3.1. Katalog czynności . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 329 7.3.1.1. Sądowy podział majątku wspólnego . . . . . . . . . 329 7.3.1.2. Ugoda sądowa . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 338 7.3.1.3. Cofnięcie pozwu oraz uznanie powództwa . . . . . . 339 7.4. Ochrona wierzyciela w postępowaniu rozpoznawczym . . . . . . . 342 7.5. Sytuacja prawna wierzyciela w trakcie postępowania egzekucyjnego  . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 345 Zakończenie . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 347 Bibliografia . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 355 Orzecznictwo . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 361 Wykaz skrótów Źródła prawa: BGB k.c. k.p.c. k.r. k.r.o. k.s.h. – Bürgerliches Gesetzbuch – ustawa z 23 kwietnia 1964 r. – Kodeks cywilny (Dz.U. Nr 16, poz. 93 ze zm.) – ustawa z 17 listopada 1964 r. – Kodeks postępowania cywilnego (Dz.U. Nr 43, poz. 296 ze zm.) – ustawa z 27 czerwca 1950 r. – Kodeks rodzinny (Dz.U. Nr 34, poz. 308 ze zm.) – ustawa z 25 lutego 1964 r. – Kodeks rodzinny i opiekuńczy (Dz.U. Nr 9, poz. 59 ze zm.) – ustawa z 15 września 2000 r. – Kodeks spółek handlowych (Dz.U. Nr 94, poz. 1037 ze zm.) Konstytucja RP – Konstytucja Rzeczypospolitej Polskiej z 2 kwietnia 1997 r. (Dz.U. Nr 78, poz. 483 ze zm.) pr.bank. – ustawa z 29 sierpnia 1997 r. – Prawo bankowe (tekst jedn. Dz.U. z 2002 r. Nr 72, poz. 665 ze zm.) pr.not. – ustawa z 14 lutego 1991 r. – Prawo o notariacie (tekst jedn. Dz.U. z 2008 r. Nr 189, poz. 1158 ze zm.) pr.rzecz. – dekret z 11 października 1946 r. – Prawo rzeczowe (Dz.U. Nr 57, poz. 319 ze zm.) u.k.w.h. – ustawa z 6 lipca 1982 r. o księgach wieczystych i hipotece (tekst jedn. Dz.U. z 2001 r. Nr 124, poz. 1361 ze zm.) u.w.l. – ustawa z 24 czerwca 1994 r. o własności lokali (tekst jedn. Dz.U. z 2000 r. Nr 80, poz. 903 ze zm.) Organy orzekające: NSA SA SN TK WSA – Naczelny Sąd Administracyjny – Sąd Apelacyjny – Sąd Najwyższy – Trybunał Konstytucyjny – wojewódzki sąd administracyjny 9 Wykaz skrótów Czasopisma, publikatory i inne: KPP Lex LexPolonica MoP NP OSNC OSNCK OSNCP – Kwartalnik Prawa Prywatnego” – system informacji prawnej Wolters Kluwer Polska – Serwis Prawniczy LexisNexis Polska Sp. z o.o. – „Monitor Prawniczy” – „Nowe Prawo” – Orzecznictwo Sądu Najwyższego. Izba Cywilna – „Orzecznictwo Sądu Najwyższego. Izba Cywilna i Izba Karna” – Orzecznictwo Sądu Najwyższego Izby Cywilnej, Pracy i Ubezpie- OSP OSPiKA Pal. PB PiP PPC PPE PPH Pr.Sp. PS Rej. RNP KUL RPEiS SIS SP ZP UKSW czeń Społecznych – „Orzecznictwo Sądów Polskich” – „Orzecznictwo Sądów Polskich i Komisji Arbitrażowych” – „Palestra” – „Prawo Bankowe” – „Państwo i Prawo” – „Polski Proces Cywilny” – „Przegląd Prawa Egzekucyjnego” – „Przegląd Prawa Handlowego” – „Prawo Spółek” – „Przegląd Sądowy” – „Rejent” – „Roczniki Nauk Prawnych Katolickiego Uniwersytetu Lubelskiego” – „Ruch Prawniczy, Ekonomiczny i Socjologiczny” – „Studia Iuridica Silesiana” – „Studia Prawnicze” – „Zeszyty Prawnicze Uniwersytetu Kardynała Stefana Wyszyńskiego” Wstęp Celem pracy jest przedstawienie problematyki zarządu majątkiem wspólnym małżonków. Poruszone zostały również zagadnienia zwią- zane z zarządem majątkami osobistymi małżonków. W opracowaniu chodzi o majątki małżonków objęte ustrojem majątkowym, który uregulowany jest przez przepisy Kodeksu rodzinnego i opiekuńczego. W stosunkach majątkowych małżonków mogą występować majątki mieszczące się poza ustrojem majątkowym, jeżeli np. małżonkowie zawarli umowę spółki cywilnej. Stosunki majątkowe mieszczące się poza ustrojem regulowane są, co do zasady, przez przepisy dotyczące wszystkich uczestników obrotu cywilnoprawnego. Największe trudności sprawia, co jest oczywiste, problematyka zarzą- du majątkiem wspólnym, tak w ustroju ustawowym, jak i w ustroju wspólności umownej, do której mają odpowiednie zastosowanie prze- pisy Kodeksu rodzinnego i opiekuńczego regulujące ustrój wspólności ustawowej (art. 48 k.r.o.)1. Z kolei uwagi dotyczące zarządu majątków małżonków w ustroju umownej rozdzielności majątkowej będą miały zastosowanie do ustroju przymusowego, jaki stanowi ustrój rozdziel- ności majątkowej (zob. np. art. 52 i n. k.r.o.). Uwagi dotyczące zarządu majątkami osobistymi będą także odnosiły się do zarządu tymi mająt- kami, jeżeli małżonkowie pozostają w ustroju wspólności majątkowej. W doktrynie, jak i w orzecznictwie, omawiane zagadnienie spotkało się z dużym zainteresowaniem. W szczególności należy wskazać na monografię S.K. Rzoncy2. Publikacje, jak i orzecznictwo dotyczą jednak 1 W przypadku zarządu majątkiem wspólnym są to art.: 341, 35, 36, 361, 37 k.r.o. 2 S.K. Rzonca, Pojęcie zarządu majątkiem wspólnym małżonków, Warszawa 1982. 11 Wstęp w większości stanu prawnego obowiązującego przed wejściem w życie nowelizacji Kodeksu rodzinnego i opiekuńczego z 17 czerwca 2004 r.3, tj. przed 20 stycznia 2005 r. Trudności sprawiało zwłaszcza odróżnie- nie czynności zwykłego zarządu od czynności przekraczających ten zakres. Opracowanie składa się z siedmiu rozdziałów. W pierwszym z nich przedstawiono pojęcie zarządu majątkami małżonków. Wyróżniono pojęcie zarządu w znaczeniu funkcjonalnym oraz przedmiotowym. Omówiono również prawo do zarządu, które stanowi element ustro- jowego stosunku majątkowego małżonków. Przepisy regulujące zarząd majątkiem wspólnym małżonków mają zastosowanie do wszystkich czynności zarządu majątkiem wspólnym, co oznacza, że obejmują również czynności, których przedmiot nie wchodzi w skład majątku wspólnego. Przykładowo, uznano, iż de lege lata do czynności zarzą- du majątkiem wspólnym należy zaliczyć zaciąganie zobowiązań oraz nabywanie rzeczy do majątku wspólnego. W opracowaniu przyjęto, że poza przepisami Kodeksu rodzinnego i opiekuńczego nie może istnieć regulacja dotycząca zarządu majątkiem wspólnym. Nie mogą jedne czynności, dotyczące majątku wspólnego, być kwalifikowane jako czyn- ności zarządu majątkiem wspólnym, a drugie pozostawać poza tym zakresem. Odpowiedź pozytywna na powyższą wątpliwość, przyjęta przez znaczną część przedstawicieli doktryny, oparta na wykładni gra- matycznej art. 36 § 2 zd. 2 k.r.o., prowadzi do konieczności znalezienia podstawy prawnej dla czynności, które nie dotyczą przedmiotów znaj- dujących się w majątku wspólnym. W konsekwencji należałoby uznać konieczność reprezentacji łącznej dla czynności prowadzących do na- bycia danej rzeczy do majątku wspólnego. Skoro nie jest to czynność zarządu majątkiem wspólnym, to konsekwentnie należałoby uznać, że nie ma do niej zastosowania zasada samodzielnego zarządu wyrażona w art. 36 § 2 k.r.o. Rozwiązanie powyższe jest oczywiście nie do przyjęcia. Problem wy- nika z faktu, iż postulat dookreślenia czynności zarządu majątkiem wspólnym, który zgłaszany był przez wielu przedstawicieli doktryny, 3 Dz.U. Nr 162, poz. 1691. 12 Wstęp został zrealizowany poprzez wprowadzenie w art. 37 § 1 k.r.o. zam- kniętego katalogu czynności przekraczających zakres zwykłego za- rządu. Niepotrzebne było wprowadzenie przepisu, zgodnie z którym wykonywanie zarządu obejmuje przedmioty znajdujące się w majątku wspólnym. Ponadto trudno jest uznać, iż pozbawienie zarządu mająt- kiem wspólnym na podstawie art. 40 k.r.o. dotyczy jedynie czynności, których przedmiotem są składniki majątku wspólnego. Przyjęcie, za- proponowanej w  uzasadnieniu projektu nowelizacji Kodeksu rodzin- nego i opiekuńczego z 17 czerwca 2004 r., koncepcji wąskiej definicji czynności zarządu oznaczałoby, iż małżonek pozbawiony zarządu może samodzielnie, bez żadnych ograniczeń, nabywać dane składni- ki do majątku wspólnego, czy też zaciągać zobowiązania. Wykładnia funkcjonalna dokonana w rozdziale pierwszym wskazuje, że w przepi- sie art. 36 § 2 zd. 2 k.r.o. chodzi o zarządzenie majątkiem wspólnym, a nie o wprowadzenie zawężającej definicji czynności zarządu tym majątkiem. W opracowaniu przyjęto pogląd, zgodnie z którym moż- na wyróżnić zarząd sensu stricto, który obejmuje czynności dotyczące przedmiotów wchodzących w skład majątku wspólnego, oraz zarząd sensu largo, obejmujący wszystkie czynności, które pozostają w związ- ku z majątkiem wspólnym małżonków. Drugi rozdział zawiera rozważania dotyczące regulacji majątkiem wspólnym małżonków. Przedstawiono przepisy obowiązujące przed oraz po nowelizacji Kodeksu rodzinnego i opiekuńczego z 17 czerw- ca 2004 r. Nowe przepisy mogą budzić wątpliwości co do przyjętych rozwiązań, w tym zwłaszcza zbyt wąskiego katalogu czynności, do któ- rych dokonania potrzebna jest zgoda małżonka, jak i co do wykładni, np. przepisów dotyczących sprzeciwu wobec zamierzonej czynności jednego z małżonków. Generalna, pozytywna ocena wprowadzonych zmian nie oznacza, że nowelizacja Kodeksu rodzinnego i opiekuńczego nie budzi zastrzeżeń co do szczegółowych regulacji. Rozdział trzeci przedstawia wybrane problemy związane z zarządem majątkiem wspólnym, dotyczące w szczególności nabycia i zbycia składników majątku wspólnego. Przedmiotem rozważań jest m.in. problematyka dotycząca nabywania nieruchomości przez małżonków, 13 Wstęp z których jedno jest cudzoziemcem, oraz odpowiedzialności odszko- dowawczej, która jest skutkiem wyzbywania się składników majątku wspólnego przez jednego z małżonków. Rozdział czwarty obejmuje zagadnienia z zakresu zarządu majątkami osobistymi małżonków. Rozważania dotyczą ustroju rozdzielności ma- jątkowej oraz rozdzielności z wyrównaniem dorobków. Mają jednak także zastosowanie do majątków osobistych małżonków, które wystę- pują w ustroju wspólności majątkowej, tak ustawowej, jak i umownej. Podkreślono konieczność zmiany przepisów regulujących ustrój roz- dzielności z wyrównaniem dorobków poprzez ograniczenie możliwości swobodnego dysponowania przez każdego z małżonków niektórymi składnikami swojego majątku osobistego. Rozdział piąty przedstawia problematykę z zakresu postępowania cy- wilnego. Omówiono sprawy, rozpoznawane tak w trybie procesowym jak i nieprocesowym, które dotyczą zarządu majątkiem wspólnym. Można wyróżnić sprawy, których przedmiotem jest zarząd, jak np. sprawa o pozbawienie jednego z małżonków prawa do samodzielnego zarządu majątkiem wspólnym, oraz sprawy, w których rozstrzygnięcie co do ważności umowy mieszczącej się w ramach zarządu majątkiem wspólnym będzie stanowiło kwestię wpadkową. Zwrócono uwagę na celowość wykorzystania polubownych sposobów rozwiązywania sporów w przypadku konfliktu małżonków na tle zarządu majątkiem wspólnym. Skierowanie sprawy na drogę sądową, ze względu na sto- sunek małżeństwa, powinno zostać potraktowane jako ostateczność, kiedy to wszystkie próby pozasądowego zakończenia sporu okazały się bezskuteczne. Rozdział szósty dotyczy problematyki czynności procesowych, które wchodzą w zakres pojęcia „zarząd majątkiem wspólnym”. Przedstawio- no zagadnienia, które budzą wątpliwości w doktrynie, jak i w orzecz- nictwie, związane w szczególności z pojęciem legitymacji procesowej oraz współuczestnictwa procesowego, w sprawach, które dotyczą ma- jątku wspólnego. W ostatnim, siódmym, rozdziale poddano analizie czynności, tak ma- terialnoprawne, jak i procesowe, jakie mogą zostać dokonane przez 14 Wstęp jednego lub też oboje małżonków z pokrzywdzeniem wierzycieli. Za- prezentowane zagadnienia w sposób oczywisty mają duże znaczenie praktyczne. Trudności wynikają z ograniczonych możliwości inge- rowania osób trzecich w ustrojowe stosunki majątkowe małżonków, a przede wszystkim ze skreślenia art. 44 k.r.o., którego przywrócenie rozwiązałoby wiele problemów dotyczących odpowiedzialności mająt- kiem wspólnym za długi jednego z małżonków. W pracy omówiono zagadnienia zarówno materialnoprawne, jak i  formalnoprawne dotyczące zarządu majątkami małżonków. Należy podkreślić, że problemy dotyczące zarządu między samymi małżon- kami wskazują na trudności w wykonywaniu przez małżonków obo- wiązku wzajemnego współdziałania, który obejmuje również stosunki majątkowe. W przypadku czynności z osobami trzecimi najczęściej z roszczeniem lub też z zarzutem procesowym będzie występował mał- żonek strony czynności materialnoprawnej. Kwestie dotyczące zarządu często jako wpadkowe będą pojawiały się w postępowaniach między małżonkami czy też byłymi małżonkami. Przykładowo, przyjmuje się, że podziałem majątku wspólnego małżonków objęte są jedynie te składniki, które były objęte wspólnością majątkową w chwili jej ustania oraz pozostają w majątku wspólnym w chwili podziału4. Sąd w spra- wie o podział może zatem ustalić nieważność czynności, która została dokonana przez jednego z małżonków, prowadzącej do uszczuplenia majątku wspólnego. Konsekwencją przyjętego stanowiska, zgodnie z którym do czynności zarządu majątkiem wspólnym zalicza się również czynności proceso- we, jest konieczność ich omówienia, co wiąże się z odpowiedzią na pytanie, czy przepisy Kodeksu rodzinnego i opiekuńczego regulujące zarząd majątkami małżonków, a zwłaszcza majątkiem wspólnym, mogą zostać zastosowane do czynności procesowych. Przedstawianie instytucji materialnoprawnych bez uwzględniania aspektów procesowych należy uznać za niepełne. Z drugiej strony, 4 Zob. szerzej A. Zieliński, Postępowanie o podział majątku wspólnego po ustaniu wspólności majątkowej małżeńskiej, Warszawa 1992, s. 43 i n. Tam też literatura i orzecznictwo doty- czące przedmiotowego zagadnienia. 15 Wstęp przepisy postępowania cywilnego służą nie tylko ochronie praw pod- miotowych, które stanowią treść stosunków cywilnoprawnych, ale ich wykładnia wymaga często uwzględniania przepisów materialnopraw- nych. O wzajemnym przenikaniu się norm materialnoprawnych oraz procesowych świadczy, zauważane przez doktrynę, zjawisko umiesz- czania przepisów procesowych wśród przepisów materialnoprawnych, i odwrotnie5. 5 Por. np. A. Zieliński, Postępowanie cywilne. Kompendium, Warszawa 2010, s. 6. 16 Rozdział 1 Przedmiot oraz pojęcie zarządu majątkiem wspólnym małżonków 1.1. Składniki materialne i niematerialne majątku wspólnego jako przedmiot zarządu (czynności zarządu sensu stricto) W pierwszej kolejności należy odpowiedzieć na pytanie, co jest przed- miotem zarządu. Brzmienie przepisów Kodeksu rodzinnego i opiekuń- czego regulujących zarząd majątkiem wspólnym wskazuje, że jest to majątek wspólny. Ustawodawca posługuje się zwrotem „zarząd ma- jątkiem wspólnym małżonków” (art. 36–361 k.r.o.). Należy uznać, że z jednej strony powyższy termin jest użytecznym skrótem myślowym, albowiem pozwala na uniknięcie sformułowania „zarząd przedmiotami majątkowymi wchodzącymi w skład majątku wspólnego”, przy czym powstałyby wątpliwości co do rozumienia tego pojęcia. Z drugiej jed- nak strony można wyróżnić abstrakcyjny stosunek prawny, stanowiący ustrojowy stosunek majątkowy małżonków, którego przedmiotem są właśnie majątki małżonków1. W pierwszym przypadku chodzi o zarzą- dzanie majątkiem wspólnym, a w drugim o zarząd majątkiem wspól- nym, który stanowi przedmiot abstrakcyjnego stosunku prawnego, tj. ustrojowego stosunku majątkowego małżonków. Wykonywanie zarządu, czyli dokonanie poszczególnej czynności, może prowadzić do powstania stosunku prawnego z osobą trzecią. Powstaje 1 Zob. szerzej G. Jędrejek, Intercyzy. Pojęcie. Treść. Dochodzenie roszczeń, Warszawa 2011, s. 24 i n. 17 1. Przedmiot oraz pojęcie zarządu majątkiem wspólnym małżonków pytanie, czy przedmiotem zarządu może być majątek wspólny wystę- pujący w ustroju majątkowym. Majątek taki nie może zostać np. zbyty, czy też w drodze intercyzy przeniesiony do majątku osobistego, czy ma- jątków osobistych małżonków2. Wspólność łączna sprawia, że dopiero z chwilą ustania wspólności, a tym samym przekształcenia wspólności łącznej w ułamkową, możliwe jest zniesienie wspólnoś ci3. W przy- padku umownego podziału majątku wspólnego po ustaniu wspólności dochodzi do podziału poszczególnych składników majątku wspólnego przy zastosowaniu sposobów zniesienia współwłasności ułamkowej4. Podobnie w przypadku intercyzy nie można mówić, że przedmiotem umowy są majątki małżonków. W razie rozszerzenia lub też ogranicze- nia wspólności zmienia się skład majątku wspólnego i majątku osobis- tego małżonka (lub majątków osobistych małżonków). W  przypadku zawarcia umowy wprowadzającej rozdzielność majątkową dotych- czasowy majątek wspólny objęty wspólnością łączną przekształca się w  majątek objęty wspólnością ułamkową, a w skład majątków osobi- stych małżonków wejdą udziały we wspólności ułamkowej. Majątek wspólny nie może zostać objęty sukcesją uniwersalną, jak i  syngularną. Powyższe stwierdzenie jest skutkiem ścisłego związku ustrojowego stosunku majątkowego małżonków z małżeństwem, które stanowi stosunek osobisty. Majątki małżonków stanowią przedmiot ustrojowego stosunku majątkowego małżonków. Czynności, w tym w szczególności czynności prawne, mogą natomiast dotyczyć majątku wspólnego w ten sposób, że określone prawa wejdą dopiero do mająt- ku, czy też skutkiem czynności będzie powstanie odpowiedzialności majątkiem wspólnym. W opracowaniu przyjęto pogląd, że czynnoś- 2 Sformułowanie S.K. Rzoncy, który wyrażenie zarząd majątkiem wspólnym rozumie w ten sposób, że zarząd odnosi się do majątku wspólnego, należy rozumieć, że istnieje związek między stanem majątku wspólnego a czynnością zarządu. Zob. S.K. Rzonca, Poję­ cie zarządu majątkiem wspólnym małżonków, Warszawa 1982, s. 21. 3 Zgodnie z art. 35 k.r.o.: „W czasie trwania wspólności ustawowej żaden z małżonków nie może żądać podziału majątku wspólnego. Nie może również rozporządzać ani zobowią- zywać się do rozporządzania udziałem, który w razie ustania wspólności przypadnie mu w majątku wspólnym lub w poszczególnych przedmiotach należących do tego majątku”. 4 Co do sposobów zniesienia współwłasności zob. szerzej E. Gniewek, w: System Prawa Prywatnego, t. 3, Prawo rzeczowe, red. T. Dybowski, Warszawa 2003, s. 463 i n. 18 1.1. Składniki materialne i niematerialne majątku wspólnego jako przedmiot zarządu... ci takie stanowią również czynności zarządu majątkiem wspólnym, a  w  konsekwencji znajdą do nich zastosowanie przepisy Kodeksu rodzinnego i opiekuńczego regulujące zarząd majątkiem wspólnym. Przykładowo, małżonek będzie mógł się sprzeciwić poręczeniu, które zamierza udzielić drugi małżonek (zob. art. 361 k.r.o.). Małżonkowie mogą zatem dokonywać czynności, które dotyczą ma- jątku wspólnego, jak np. zaciągnięcie zobowiązania, za które będzie ponoszona odpowiedzialność majątkiem wspólnym. W pracy przyjęto celowość wyróżnienia zarządu w znaczeniu szerokim, obejmującym zarówno czynności dotyczące bezpośrednio składników majątku wspólnego, jak i czynności dotyczące samego majątku wspólnego, oraz czynności w znaczeniu wąskim, obejmujące wyłącznie składniki majątku wspólnego. W pierwszej kolejności celowym zabiegiem jest przedstawienie czyn- ności zarządu dotyczących przedmiotów wchodzących w skład mająt- ku wspólnego (czynności zarządu sensu stricto). Przedmiotem zarządu w znaczeniu wąskim są zatem składniki wcho- dzące w skład majątku wspólnego małżonków, czyli aktywa, w tym przede wszystkim prawa majątkowe stanowiące składniki majątku wspólnego małżonków5. W takim znaczeniu pojęciem „zarząd mająt- kiem wspólnym” posługuje się ustawodawca w art. 36 § 2 zd. 2 k.r.o., zgodnie z którym: „Wykonywanie zarządu obejmuje czynności, które dotyczą przedmiotów majątkowych należących do majątku wspólnego, w tym czynności zmierzające do zachowania tego majątku”. Nie ma naturalnie przeszkód, ażeby przedmiot objęty zarządem wcho- dził w skład różnych majątków małżonków. Przedmiotem zarządu nie- koniecznie musi być jeden przedmiot majątkowy. Zarząd może bowiem dotyczyć przedsiębiorstwa w znaczeniu przedmiotowym, o którym mowa w art. 551 k.c., czy też gospodarstwa rolnego (art. 553 k.c.). 5 Za stanowiskiem, zgodnie z którym majątek wspólny oraz osobisty stanowią zespoły, czy też kompleksy, praw majątkowych, przemawia przede wszystkim brzmienie art. 31 k.r.o. oraz art. 33 k.r.o., zbliżone do brzmienia art. 551 k.c., zawierającego definicję przedsię- biorstwa w znaczeniu przedmiotowym. 19
Pobierz darmowy fragment (pdf)

Gdzie kupić całą publikację:

Zarząd majątkiem wspólnym małżonków
Autor:

Opinie na temat publikacji:


Inne popularne pozycje z tej kategorii:


Czytaj również:


Prowadzisz stronę lub blog? Wstaw link do fragmentu tej książki i współpracuj z Cyfroteką: