Cyfroteka.pl

klikaj i czytaj online

Cyfro
Czytomierz
00295 005670 15383645 na godz. na dobę w sumie
Zarząd majątkiem wspólnym małżonków - ebook/pdf
Zarząd majątkiem wspólnym małżonków - ebook/pdf
Autor: Liczba stron: 673
Wydawca: Wolters Kluwer Język publikacji: polski
ISBN: 978-83-264-5056-3 Data wydania:
Lektor:
Kategoria: ebooki >> prawo i podatki >> cywilne
Porównaj ceny (książka, ebook, audiobook).

Publikacja stanowi kompleksowe i najobszerniejsze w dotychczasowej literaturze opracowanie problematyki zarządu majątkiem wspólnym małżonków. Autor omawia zarówno samo pojecie zarządu, jak i poszczególne przepisy regulujące sposób jego wykonywania. Wiele opisanych w książce zagadnień dotąd nie doczekało się wyczerpującej analizy w literaturze, np. zasada samodzielnego zarządu częścią majątku wspólnego służącą do wykonywania zawodu lub prowadzenia działalności zarobkowej (art. 36 § 3 k.r.o.), czy zagadnienie skuteczności samodzielnie dokonanej przez małżonka czynności zarządu wobec drugiego małżonka.

Adresaci:
Książka adresowana jest przede wszystkim do prawników, którzy zawodowo zajmują się stosowaniem przepisów kodeksu rodzinnego i opiekuńczego, w tym do sędziów i notariuszy. Zainteresuje również teoretyków prawa, tym bardziej, że zaproponowana wykładnia pojęcia 'zarząd majątkiem wspólnym' jest całkowicie odmienna od dotychczas dominującej.


'(...) zagadnienie zarządu wspólnym majątkiem małżeńskim ma ogromna doniosłość praktyczna. Wspólność ustawowa jest wciąż dominującym liczebnie ustrojem majątkowym miedzy małżonkami. Wraz z rozwojem gospodarki rynkowej, wzrostem ilości transakcji dokonywanych przez osoby pozostające w takiej wspólności, wzrostem zamożności rodzin, a także konsumpcji finansowanej kredytem i zachodzącymi przemianami w sferze zatrudnienia, coraz większego znaczenia nabiera ściśle wyznaczenie zakresu majątku wspólnego, zasad podejmowania decyzji w sprawach tego majątku oraz odpowiedzialności za przedmioty wchodzące w jego skład'.

Prof. dr hab. Piotr Machnikowski



Znajdź podobne książki Ostatnio czytane w tej kategorii

Darmowy fragment publikacji:

ZARZĄD MAJĄTKIEM WSPÓLNYM MAŁŻONKÓW Krzysztof Gołębiowski Warszawa 2012 Stan prawny na 1 czerwca 2012 r. Recenzent Prof. dr hab. Piotr Machnikowski Wydawca Magdalena Stojek-Siwińska Redaktor prowadzący Adam Choiński Opracowanie redakcyjne JustLuk Łamanie Wolters Kluwer Polska Układ typografi czny Marta Baranowska © Copyright by Wolters Kluwer Polska Sp. z o.o., 2012 ISBN 978-83-264-3901-8 ISSN 1897-4392 Wydane przez: Wolters Kluwer Polska Sp. z o.o. Redakcja Książek 01-231 Warszawa, ul. Płocka 5a tel. 22 535 82 00, fax 22 535 81 35 e-mail: ksiazki@wolterskluwer.pl www.wolterskluwer.pl Księgarnia internetowa www.profi nfo.pl Spis treści Wykaz skrótów / 13 Rozdział I Ustrój wspólności ustawowej i majątek wspólny małżonków / 15 1. 2. Małżeński ustrój majątkowy / 15 Wspólność majątku małżonków / 21 2.1. 2.2. Uwagi terminologiczne / 21 Przepisy kodeksu rodzinnego i opiekuńczego o wspólności majątkowej małżeńskiej w systematyce prawa cywilnego / 24 2.2.1. Normy odnoszące się do poszczególnych praw podmiotowych lub ich typów / 25 Normy odnoszące się do całych kompleksów praw podmiotowych / 25 2.2.2. Majątek wspólny / 27 2.3.1. 2.3.2. Uwagi ogólne / 27 Majątek wspólny w ramach ustroju małżeńskiej wspólności ustawowej / 29 Podsumowanie / 52 2.3.3. Charakter prawny wspólności / 53 Stosunek podstawowy / 55 2.4.1. Niemożność żądania podziału majątku 2.4.2. wspólnego / 59 Niemożność rozporządzania udziałem w majątku wspólnym oraz zobowiązywania się do takiego rozporządzenia / 60 Niemożność żądania przez wierzyciela jednego z małżonków zaspokojenia z udziału, który w razie ustania wspólności przypadnie małżonkowi / 62 2.4.4. 2.3. 2.4. 2.4.3. 5 Spis treści 2.4.5. 2.5. 1. 2. Brak określenia wysokości udziału małżonka w majątku wspólnym / 63 Brak podmiotowości majątku wspólnego / 74 2.4.6. Nabycie prawa podmiotowego do majątku wspólnego / 79 Rozdział II Pojęcie zarządu majątkiem wspólnym małżonków / 85 Stan prawny / 85 Stanowisko doktryny i orzecznictwa / 88 2.1. 2.2. 2.3. Uwagi ogólne – krytyka dotychczasowego stanowiska / 88 Koncepcja zarządu S.K. Rzoncy / 91 Stanowisko nauki i orzecznictwa przed nowelizacją z 2004 r. / 93 Wpływ podziału na czynności pozostające w zakresie zwykłego zarządu oraz przekraczające ten zakres na wykładnię przepisów kodeksu rodzinnego i opiekuńczego w doktrynie i orzecznictwie / 98 Spór o kwalifikację zawarcia umowy poręczenia jako wykonywania zarządu majątkiem wspólnym / 104 Stanowisko nauki i orzecznictwa po nowelizacji z 2004 r. / 113 2.4. 2.5. 2.6. Kryteria formułowania definicji zarządu majątkiem wspólnym / 126 3.1. 3.2. Cel i podstawy rozważań / 126 Przepisy regulujące wyłącznie zarząd majątkiem wspólnym / 128 Sposób zaliczenia czynności do zarządu majątkiem wspólnym – założenia ogólne / 133 Koncepcja „zarządu” jako jednolitej instytucji prawa cywilnego / 139 „Definicja” zarządu zawarta w art. 36 § 2 zdanie drugie k.r.o. / 144 Treść, cel czy skutek czynności jako kryterium kwalifikujące / 153 Przedmiot zarządu / 159 Koncepcja „zarządu przedmiotem majątku wspólnego” / 160 3.8.1. Założenia koncepcji / 160 3.3. 3.4. 3.5. 3.6. 3.7. 3.8. 3. 6 Spis treści 3.8.2. 3.8.3. Ocena koncepcji przy uwzględnieniu argumentów jurydycznych / 164 Ocena koncepcji przy uwzględnieniu kryteriów celowościowych / 167 Podsumowanie / 176 3.8.4. Ratio legis regulacji zarządu majątkiem wspólnym / 177 Definicja zarządu – opisanie czynności zarządu czy podanie kryteriów ich wyróżnienia / 180 Koncepcja ujmowania zarządu za pomocą pojęć ekonomicznych (gospodarczych) / 193 3.11.1. 3.11.2. Założenia „gospodarczej definicji zarządu” / 193 Ocena koncepcji przy uwzględnieniu argumentów jurydycznych / 195 Ocena koncepcji przy uwzględnieniu kryteriów celowościowych / 202 3.11.3. 3.12.3. 3.12.4. Zagadnienie skuteczności wobec współmałżonka czynności zarządu majątkiem wspólnym podjętej przez jednego z małżonków / 212 3.12.1. 3.12.2. Wprowadzenie do zagadnienia / 212 Możliwe rozwiązania problemu i ich uzasadnienie w doktrynie / 216 Ocena przedstawionych rozwiązań / 238 Wykładnia art. 36 § 2 zdanie pierwsze k.r.o. Koncepcja „prawa do zarządu” / 246 Własne stanowisko / 256 3.12.5. Powstanie odpowiedzialności za zobowiązanie jako kryterium definiujące / 259 Zarząd majątkiem wspólnym a korzystanie z „rzeczy wchodzących w skład majątku wspólnego” / 261 Regulacja art. 37 k.r.o. a zakres zarządu majątkiem wspólnym / 273 Pojęcie „czynności zmierzających do zachowania majątku wspólnego” / 275 3.9. 3.10. 3.11. 3.12. 3.13. 3.14. 3.15. 3.16. 4. Definicja zarządu majątkiem wspólnym małżonków / 277 4.1. 4.2. Podsumowanie dotychczasowych rozważań / 277 Definicja zarządu / 279 7 Spis treści Rozdział III Zarządzanie majątkiem wspólnym / 288 1. 2. 3. 4. 5. 4.3. 4.4. Uwagi ogólne / 288 Samodzielny zarząd majątkiem wspólnym / 291 2.1. 2.2. Pojęcie samodzielnego zarządu majątkiem wspólnym / 291 Zakres skuteczności samodzielnych czynności zarządu / 303 Ogólne zasady zarządzania majątkiem wspólnym (art. 36 § 2 zdanie pierwsze k.r.o.) / 308 Zarząd przedmiotami majątkowymi służącymi małżonkowi do wykonywania zawodu lub prowadzenia działalności zarobkowej (art. 36 § 3 k.r.o.) / 312 4.1. 4.2. Uwagi ogólne / 312 Skutek zaliczenia czynności do zarządu przedmiotami majątkowymi służącymi małżonkowi do wykonywania zawodu lub prowadzenia działalności zarobkowej / 313 Wyróżnienie przedmiotów majątkowych służących małżonkowi do wykonywania zawodu lub prowadzenia działalności zarobkowej / 315 4.3.1. Kryterium „służenia” przedmiotu majątkowego do wykonywania zawodu lub prowadzenia działalności zarobkowej / 315 Zakres przedmiotów majątkowych objętych regulacją art. 36 § 3 k.r.o. / 331 Pojęcia wykonywania zawodu i działalności zarobkowej / 339 4.3.2. 4.3.3. Regulacja zdania drugiego art. 36 § 3 k.r.o. („zastępcze” wykonywanie zarządu przez drugiego małżonka) / 342 Próba oceny nowej regulacji / 345 4.5. Sprzeciw małżonka wobec czynności zarządu majątkiem wspólnym zamierzonej przez drugiego małżonka / 347 5.1. 5.2. 5.3. Uwagi ogólne / 347 Przedmiot sprzeciwu / 348 Podmiotowe przesłanki skuteczności sprzeciwu / 357 5.3.1. 5.3.2. 5.3.3. Uwagi ogólne / 357 Adresat sprzeciwu / 360 Przesłanki skuteczności sprzeciwu wobec osoby trzeciej / 370 Skutki sprzeciwu / 375 5.4. 8 6. 7. Spis treści 5.5. 5.6. 5.7. 5.8. Treść i forma sprzeciwu / 380 Charakter prawny sprzeciwu / 384 Wyłączenia dopuszczalności sprzeciwu / 389 Problem pozaustawowych wyłączeń dopuszczalności sprzeciwu / 396 Czynności zarządu wymagające dla swej ważności zgody drugiego małżonka (wyjątek od zasady samodzielnego zarządu) / 406 6.1. 6.2. 6.3. Katalog czynności wymagających zgody / 406 Ocena regulacji art. 37 § 1 k.r.o. / 423 Czynności zarządu majątkiem wspólnym wymienione w art. 37 § 1 k.r.o. / 435 Modyfikacja zasad wykonywania zarządu wynikająca z art. 37 § 1 k.r.o. / 440 6.4.1. 6.4.2. 6.4. Uwagi ogólne / 440 Zachowania drugiego małżonka istotne z punktu widzenia art. 37 k.r.o. / 443 Skutki wyrażenia zgody oraz potwierdzenia czynności prawnej / 446 Skutki dokonania czynności prawnej mimo braku wymaganej zgody / 448 Charakter prawny zgody oraz potwierdzenia / 454 Treść zgody oraz potwierdzenia / 465 6.4.3. 6.4.4. 6.4.5. 6.4.6. Obowiązki małżonka wpływające na wykonywanie zarządu majątkiem wspólnym / 472 7.1. 7.2. Uwagi ogólne / 472 Źródła obowiązków małżonków, związanych z majątkiem wspólnym / 475 7.2.1. Obowiązki wynikające z powszechnie obowiązujących przepisów prawa / 476 Obowiązki wynikające z zawartych przez małżonków umów / 478 Obowiązki wynikające z istnienia stosunku prawnego małżeństwa / 479 Obowiązki wynikające ze współuprawnienia małżonków / 483 Obowiązki wynikające z możliwości powstania współuprawnienia małżonków / 484 7.2.2. 7.2.3. 7.2.4. 7.2.5. 9 Obowiązki związane z wykonywaniem zarządu majątkiem wspólnym / 485 7.3.1. Zakres zachowań składających się na treść obowiązku współdziałania w zarządzie i warunki jego powstania / 485 Koncepcja „obowiązku zarządzania” / 494 Zakres czynności zarządu objętych obowiązkiem współdziałania / 506 Koncepcja obowiązku wykonywania zarządu w sposób zgodny z dobrem rodziny / 509 7.3.2. 7.3.3. 7.3.4. Podsumowanie / 517 7.4. Sądowa ingerencja w zarządzanie majątkiem wspólnym / 518 8.1. 8.2. Uwaga ogólna / 518 „Zastępcze” zezwolenie sądu na dokonanie czynności wymienionej w art. 37 § 1 k.r.o. / 518 8.2.1. Przesłanki wydania zezwolenia ustanowione w art. 39 zdanie pierwsze k.r.o. / 518 Przesłanka udzielenia zezwolenia / 529 Skutki udzielenia zezwolenia / 534 8.2.2. 8.2.3. Zezwolenie sądu w razie zgłoszenia sprzeciwu wobec zamierzonej czynności zarządu (art. 39 k.r.o. w zw. z art. 361 § 3 k.r.o.) / 536 Pozbawienie małżonka samodzielnego zarządu majątkiem wspólnym (art. 40 zdanie pierwsze k.r.o.) / 539 8.4.1. Przyczyny uzasadniające wydanie postanowienia z art. 40 k.r.o. / 539 Treść postanowienia sądu / 550 Skutki pozbawienia małżonka zarządu majątkiem wspólnym / 552 8.4.2. 8.4.3. Postanowienie, zgodnie z którym na dokonanie czynności wskazanych w art. 37 § 1 k.r.o. zamiast zgody małżonka będzie potrzebne zezwolenie sądu / 561 Ocena uregulowania sądowej ingerencji w wykonywanie zarządu majątkiem wspólnym / 564 Wzajemny stosunek poszczególnych przepisów regulujących wykonywanie zarządu / 573 9.1. Uwagi ogólne / 573 Spis treści 7.3. 8. 9. 10 8.3. 8.4. 8.5. 8.6. Spis treści 10. 9.2. 9.3. Sprzeciw wobec zamierzonej czynności zarządu (art. 361 k.r.o.) a odmowa zgody na dokonanie czynności (art. 37 k.r.o.) / 574 9.2.1. „Odmowa zgody” jako oświadczenie woli o doniosłości prawnej / 574 Stosunek sprzeciwu wobec zamierzonej czynności zarządu (art. 361 k.r.o.) do odmowy zgody na dokonanie czynności (art. 37 k.r.o.) / 580 9.2.2. Stosunek zasady z art. 36 § 3 zdanie pierwsze k.r.o. do regulacji art. 37 k.r.o. / 588 Ochrona dobrej wiary a zarząd majątkiem wspólnym / 603 10.1. 10.2. Uwagi ogólne / 603 Podstawy normatywne obowiązywania zasady nemo plus iuris i jej treść / 604 Charakterystyka art. 169 k.c. oraz rękojmi wiary publicznej ksiąg wieczystych / 610 Ochrona dobrej wiary a regulacja art. 36 § 2 zdanie pierwsze k.r.o. / 619 Ochrona dobrej wiary a przepisy ograniczające lub wyłączające zarząd małżonka / 626 10.5.1. 10.5.2. Uwagi ogólne / 626 Ochrona dobrej wiary w wypadku czynności z art. 37 § 1 k.r.o. Rola art. 38 k.r.o. / 629 Ochrona dobrej wiary a instytucja sprzeciwu z art. 361 k.r.o. / 640 Ochrona dobrej wiary w sytuacji wydania jednego z orzeczeń z art. 40 k.r.o. / 642 Ochrona dobrej wiary a regulacja art. 36 § 3 k.r.o. / 648 10.5.3. 10.5.4. 10.5.5. 10.3. 10.4. 10.5. 10.6. Podsumowanie / 652 Rozdział IV Próba oceny nowej regulacji zarządu majątkiem wspólnym małżonków / 658 Wykaz literatury / 665 11 Wykaz skrótów k.c. k.p.c. k.r. k.r.o. k.s.h. nowelizacja z 2004 r. u.k.w.h. Akty prawne ustawa z dnia 23 kwietnia 1964 r. – Kodeks cywilny (Dz. U. Nr 16, poz. 93 z późn. zm.) ustawa z dnia 17 listopada 1964 r. – Kodeks postę- powania cywilnego (Dz. U. Nr 43, poz. 296 z późn. zm.) ustawa z dnia 27 czerwca 1950 r. – Kodeks rodzin- ny (Dz. U. Nr 34, poz. 308 z późn. zm.) ustawa z dnia 25 lutego 1964 r. – Kodeks rodzinny i opiekuńczy (Dz. U. Nr 9, poz. 59 z późn. zm.) ustawa z dnia 15 września 2000 r. – Kodeks spółek handlowych (Dz. U. Nr 94, poz. 1037 z późn. zm.) ustawa z dnia 17 czerwca 2004 r. o zmianie ustawy – Kodeks rodzinny i opiekuńczy oraz niektórych innych ustaw (Dz. U. Nr 162, poz. 1691) ustawa z dnia 6 lipca 1982 r. o księgach wieczy- stych i hipotece (tekst jedn.: Dz. U. z 2001 r. Nr 124, poz. 1361 z późn. zm.) Czasopisma i oficjalne publikatory Dz. U. KPP M. Praw. NP Dziennik Ustaw Kwartalnik Prawa Prywatnego Monitor Prawniczy Nowe Prawo 13 Wykaz skrótów OSNC OSNCK OSP PiP PPH PPiA Pr. Bank. SC St. Praw. TPP Orzecznictwo Sądu Najwyższego. Izba Cywilna Orzecznictwo Sądu Najwyższego Izby Cywilnej i Izby Karnej Orzecznictwo Sądów Polskich Państwo i Prawo Przegląd Prawa Handlowego Przegląd Prawa i Administracji Prawo Bankowe Studia Cywilistyczne Studia Prawnicze Transformacje Prawa Prywatnego Inne SA SN sąd apelacyjny Sąd Najwyższy 14 Rozdział I Ustrój wspólności ustawowej i majątek wspólny małżonków 1. Małżeński ustrój majątkowy Podejmując próbę zdefiniowania małżeńskiego ustroju majątkowe- go, należy zwrócić uwagę na dwa możliwe rozumienia tego pojęcia: jako zespołu norm prawnych oraz jako treści stosunków prawnych pomiędzy konkretnymi podmiotami1. Drugie znaczenie omawianego terminu jest wtórne w stosunku do pierwszego, gdyż istniejące w danym mał- żeństwie stosunki majątkowe zawsze wynikają z regulacji ustawowej. Najistotniejsze jest więc ustalenie pierwszego ze wskazanych znaczeń. Na wstępie rozważań wypada jednak zwrócić uwagę na mający podstawowe znaczenie podział skutków zawarcia małżeństwa w sferze majątkowej. Systematyka przepisów ustawy z dnia 25 lutego 1964 r. – Kodeks rodzinny i opiekuńczy (Dz. U. Nr 9, poz. 59 z późn. zm.) wy- raźnie wskazuje, że część skutków, jakie wywiera zawarcie małżeństwa w sferze majątkowej, następuje niezależnie od ustroju majątkowego, w jakim pozostają małżonkowie (art. 23, 24, 27–30). Poza regulacją kodeksu rodzinnego i opiekuńczego znajdują się ponadto normy prawne, łączące istnienie pewnych skutków w sferze praw i obowiązków majątkowych małżonków z samym faktem związania stosunkiem prawnym małżeństwa, bez względu na istniejący między małżonkami 1 Można nawiązać do spotykanego w literaturze odróżnienia stosunku prawnego abstrakcyjnego i konkretnego, który akceptują w szczególności: S. Grzybowski (w:) System prawa cywilnego, t. 1, Część ogólna, red. S. Grzybowski, Ossolineum 1985, s. 178; A. Klein, Elementy zobowiązaniowego stosunku prawnego, Wrocław 2005, s. 23–27; A. Wolter, J. Ignatowicz, K. Stefaniuk, Prawo cywilne. Zarys części ogólnej, Warszawa 2002, s. 107. 15 Rozdział I. Ustrój wspólności ustawowej... ustrój majątkowy (w szczególności art. 6801 ustawy z dnia 23 kwietnia 1964 r. – Kodeks cywilny, Dz. U. Nr 16, poz. 93 z późn. zm.). W tym kontekście A. Dyoniak wspomina o „prawach nie objętych ustrojami majątkowymi”2, co jest o tyle nieścisłe, że do pojęcia ustroju majątko- wego małżeńskiego zalicza się również inne – poza samą przynależno- ścią praw podmiotowych do określonej masy majątkowej – skutki prawne. W literaturze podział ten jest wyraźnie akcentowany3. Na po- trzeby dalszych rozważań istotne jest zwrócenie uwagi na następujące kwestie. W każdym małżeństwie istnieje określony małżeński ustrój majątkowy. Ponadto niektóre normy prawne wyznaczają prawa i obo- wiązki małżonków oraz treść odpowiednich stosunków prawnych ze względu na istniejący między nimi ustrój majątkowy, inne – niezależnie od tej okoliczności. Rozróżnienie dwóch rodzajów norm nie powinno być trudne. W odniesieniu do kodeksu rodzinnego i opiekuńczego należy wziąć pod uwagę systematykę tego aktu prawnego. Przepisy wyznaczające skutki zależne od małżeńskiego ustroju majątkowego znajdują się w dziale III tytułu I kodeksu rodzinnego i opiekuńczego. Pozostałe przepisy prawne, również spoza kodeksu rodzinnego i opiekuńczego, wyznaczają majątkowe skutki zawarcia oraz istnienia małżeństwa nie- zależne od istniejącego między małżonkami ustroju majątkowego, chyba że wyraźnie odnoszą się do pojęcia małżeńskiego ustroju mająt- kowego. Rozróżnienie dwóch wymienionych grup przepisów prawnych ma istotne znaczenie dla ich wykładni, zwłaszcza funkcjonalnej. Funkcje i cele małżeństwa w ogólności są odmienne od funkcji i celów poszczególnych małżeńskich ustrojów majątkowych. Nie chodzi tu o ich sprzeczność czy wzajemne wykluczanie się, lecz odmienny przedmiot regulacji. Przykładowo obowiązek przyczyniania się do za- spokajania potrzeb rodziny (art. 27 k.r.o.) ma na celu realizację podsta- 2 A. Dyoniak, Ustawowy ustrój majątkowy małżeński, Ossolineum 1985, s. 176. 3 Przykładowo zob. J. Strzebinczyk, Prawo rodzinne, Kraków 2010. Autor odrębnie omawia „majątkowe obowiązki i prawa niezależne od istniejącego między małżonkami ustroju” oraz „relacje między małżonkami zależne od istniejącego między nimi ustroju majątkowego”. M. Nazar nazywa ten zespół norm „ustrojem podstawowym” – określenie to należy uznać za nietrafne o tyle, że sugeruje istnienie dwóch rodzajów ustrojów mająt- kowych małżeńskich w jednym małżeństwie; nie ma ono też podstaw normatywnych. Zob. J. Ignatowicz, M. Nazar, Prawo rodzinne, Warszawa 2006, s. 127. W tej kwestii por. również T. Sokołowski, Struktura wspólnej sytuacji prawnomajątkowej małżonków, Rejent 1995, nr 2. 16 1. Małżeński ustrój majątkowy wowych obowiązków małżonków względem siebie i ich równoupraw- nienie; samodzielny zarząd przedmiotami służącymi małżonkowi do wykonywania zawodu lub prowadzenia działalności zarobkowej (art. 36 § 3 k.r.o.) ma ułatwić prowadzenie tej działalności. W literaturze można spotkać różne definicje małżeńskiego ustroju majątkowego. Według jednej z nich ustrój majątkowy określa „sytuację prawną małżonka względem majątku współmałżonka”4, zgodnie z in- nym jest to „zespół norm prawnych wyznaczających zakres (skład) majątków małżonków, zasady korzystania z nich i zarządzania nimi”5. Z kolei A. Dyoniak definiuje ustrój majątkowy jako: „zespół norm re- gulujących stosunki, w jakich pozostają z sobą małżonkowie ze względu na majątek, z wyłączeniem tych stosunków majątkowych, które istnieją między małżonkami z samej racji zawarcia związku małżeńskiego”. Autor ten, wymieniając normy prawne składające się na regulację ustroju majątkowego małżeńskiego wskazuje „kwestie powstania i ustania tego ustroju, składników majątków w ramach danego ustroju, zarządu majątkiem, a także podziału majątku małżonków w przypadku ustania danego ustroju majątkowego”6. Zdaniem J. Ignatowicza mał- żeńskim ustrojem majątkowym przyjęło się nazywać „ogół uregulowań prawnych określających sytuację prawną małżonków względem ich mienia wniesionego do małżeństwa i nabytego w czasie trwania mał- żeństwa”7. Przytoczone określenia różnią się od siebie stopniem ogólności, jednak występuje pomiędzy nimi podstawowa różnica w postaci braku zgody co do kwestii, czy pojęcie to obejmuje również problem odpowie- dzialności małżonków za zobowiązania. W szczególności A. Dyoniak uważa, że ta część regulacji ustawowej nie wchodzi w zakres pojęcia ustrojów majątkowych8. Jako argument przytacza tezę, iż mimo faktu 4 J. Winiarz, J. Gajda, Prawo rodzinne, Warszawa 2001, s. 96. 5 M. Nazar (w:) J. Ignatowicz, M. Nazar, Prawo rodzinne, s. 126. Dalej autor stwierdza jednak, że małżeński ustrój majątkowy „kształtuje zasady zaspokojenia wierzy- cieli z majątku wspólnego”. W nowszej wypowiedzi autor wprost stwierdził, że choć kwestia ta normowana jest łącznie z problematyką ustrojową, to „odpowiedzialność za zobowiązania nie wchodzi w zakres prawnej instytucji ustroju majątkowego”. Por. M. Nazar (w:) System prawa prywatnego, t. 11, Prawo rodzinne i opiekuńcze, red. T. Smyczyński, Warszawa 2009, s. 234–235. 6 A. Dyoniak, Ustawowy ustrój..., s. 14. 7 J. Ignatowicz, Prawo rodzinne, Warszawa 2000, s. 144. 8 Jego stanowisko akceptuje T. Sokołowski; por. tenże, Struktura..., s. 34. 17 Rozdział I. Ustrój wspólności ustawowej... ścisłego związania odpowiedzialności z ustrojem majątkowym, w jakim pozostają małżonkowie, jest ona czymś wtórnym w stosunku do ustroju majątkowego. Następnie stwierdza, że ustrój wspólności mająt- kowej ma na celu ochronę interesów małżonków i dobro rodziny, na- tomiast instytucja odpowiedzialności za zobowiązania służy ochronie interesów wierzycieli. Zdaniem powołanego autora włączenie odpowie- dzialności w zakres ustroju majątkowego powodowałoby jego niespój- ność aksjologiczną. Przedstawienie własnego stanowiska wypada rozpocząć od stwierdzenia, że omawiane pojęcie nie jest, przynajmniej wprost, zdefi- niowane ustawowo. Jednakże mimo braku definicji legalnej zwrot „małżeński ustrój majątkowy” występuje stosunkowo często w przepi- sach kodeksu rodzinnego i opiekuńczego. W szczególności dział III tytułu I kodeksu rodzinnego i opiekuńczego nosi tytuł „Małżeńskie ustroje majątkowe”, a znajdujące się w tym dziale rozdziały normują kolejno „ustawowy”, „umowne” oraz „przymusowy” ustroje małżeńskie. Przed nowelizacją dokonaną w 2004 r.9 dział III tytułu I kodeksu ro- dzinnego i opiekuńczego nosił tytuł „Stosunki majątkowe między małżonkami”10 i być może z tego faktu wynikały wspomniane rozbież- ności w literaturze. W obecnym stanie prawnym należy przyjąć, że ca- łość przepisów prawnych znajdujących się w dziale III tytułu I kodeksu rodzinnego i opiekuńczego reguluje małżeńskie ustroje majątkowe. Przepisy te normują w szczególności: 1) zdarzenia prawne powodujące powstanie określonego typu małżeń- skiego ustroju majątkowego (art. 31 § 1, art. 47, art. 52–54 k.r.o.); 2) skład majątków w danym ustroju (art. 31–34, art. 48–49, art. 51, art. 512 k.r.o.); 3) skutki powstania wspólności majątkowej, w tym zarząd majątkiem wspólnym (art. 341–40, art. 48 k.r.o.); 9 Ustawa z dnia 17 czerwca 2004 r. o zmianie ustawy – Kodeks rodzinny i opiekuńczy oraz niektórych innych ustaw (Dz. U. Nr 162, poz. 1691). 10 Już w literaturze powstałej na tle dawnego stanu prawnego zwracano uwagę na nieścisłość tego określenia. Istniejące pomiędzy małżonkami stosunki majątkowe regu- lowane są bowiem również przez inne przepisy prawa rodzinnego, a w zasadzie całego prawa cywilnego, J.S. Piątowski (w:) System prawa rodzinnego i opiekuńczego, red. J.S. Piątowski, Ossolineum 1985, s. 290. Podobnie zob. J. Winiarz, J. Gajda, Prawo rodzinne, s. 97. 18 1. Małżeński ustrój majątkowy 4) stosunki małżonków z osobami trzecimi ze względu na istniejący między nimi ustrój majątkowy, w tym odpowiedzialność za zobo- wiązania majątkiem wspólnym (art. 41–42, art. 471, art. 50 k.r.o.); 5) skutki ustania danego ustroju majątkowego (art. 43–46, art. 501, art. 513–515 k.r.o.). Przytoczone wyliczenie ma charakter opisowy, a przedstawiony podział regulacji prawnej nie jest rozłączny. Część wskazanych regulacji można bowiem zaliczyć do co najmniej dwóch grup. Dla przykładu, treść stosunków małżonków z osobami trzecimi to jeden ze skutków powstania wspólności majątkowej. Dokonana klasyfikacja ma jednak na celu wskazanie obszarów regulacji prawnej, które bez wątpienia należą do pojęcia ustroju majątkowego małżeńskiego. W kontekście przytoczonych wcześniej poglądów nauki prawa ro- dzinnego za kontrowersyjne może być uznane jedynie zaliczenie do materii ustrojów majątkowych małżeńskich zagadnienia odpowiedzial- ności małżonków za zobowiązania; w szczególności regulacji zawartej w art. 41–42 k.r.o., odnoszącej się do ustroju wspólności ustawowej małżeńskiej11. Należy opowiedzieć się zdecydowanie za włączeniem tej materii do pojęcia majątkowego ustroju małżeńskiego. Podstawowe znaczenie ma fakt uregulowania omawianego problemu przez przepisy działu III tytułu I kodeksu rodzinnego i opiekuńczego, zatytułowanego „Małżeńskie ustroje majątkowe”. Niezależnie od tej okoliczności, nawet w dawnym stanie prawnym, a więc w sytuacji gdy odpowiedni tytuł nie zawierał wprost zwrotu „małżeński ustrój majątkowy”, argumentacja stanowiska przeciwnego nie była przekonująca. W szczególności za nietrafny należy uznać argument odwołujący się do funkcji przepisów o małżeńskim ustroju majątkowym, wskazujący, że jedynie normy prawne mające służyć ochronie interesów małżonków oraz dobra ro- dziny trzeba zaliczyć do regulujących ten ustrój. Pomijając mogące się pojawić wątpliwości co do funkcji, jakie ma spełniać ustrój wspólności ustawowej oraz pozostałe ustroje, godzi się zauważyć, że do analizowanej instytucji zalicza się powszechnie wszelkie przepisy dotyczące ustrojów umownych, w szczególności art. 471 k.r.o. normujący skuteczność in- tercyzy wobec osób trzecich. Trudno przyjąć, aby regulacja ta wprowa- 11 Przepisy te mają zastosowanie również do ustroju wspólności umownej – art. 48 oraz art. 50 k.r.o., a także art. 471 k.r.o. 19 Rozdział I. Ustrój wspólności ustawowej... dzona została w interesie małżonków czy rodziny; przeciwnie – z całą pewnością służy ona ochronie obrotu, a więc również wierzycieli. Przykład ten wskazuje, że nie wszystkie przepisy prawne zaliczane niewątpliwie do regulacji małżeńskich ustrojów majątkowych mają na celu ochronę samych małżonków oraz ich rodziny. Nie można przy tym zgodzić się z tezą, że o zaliczeniu określonych przepisów prawnych do instytucji ustroju ma decydować ich funkcja. Koncepcja ta pozbawiona jest podstaw normatywnych. Również twierdzenie o potencjalnej sprzeczności aksjologicznej wewnątrz regu- lacji małżeńskiego ustroju majątkowego wydaje się nietrafne. Wiele instytucji prawnych spełnia bowiem różne funkcje, starając się godzić sprzeczne interesy różnych podmiotów, na przykład właściciela i osoby działającej w dobrej wierze – art. 169 k.c., czy wierzyciela i nabywcy prawa od niewypłacalnego dłużnika – art. 527 i n. k.c. Tendencja usta- wodawcy do uwzględnienia interesów różnych podmiotów wcale nie przesądza o sprzeczności aksjologicznej podanych tytułem przykładu instytucji prawnych. Stanowi właśnie ich istotną wartość. Podobnie jest w wypadku ustrojów małżeńskich majątkowych, których regulacja – zwłaszcza w zakresie odpowiedzialności małżonków za zobowiązania oraz zarządu majątkiem wspólnym – uwzględnia zarówno interesy osób trzecich, jak i samych małżonków12. Reasumując, należy podkreślić ponownie, że przepisy o małżeńskich ustrojach majątkowych regulują tylko część stosunków majątkowych między samymi małżonkami oraz między małżonkami a osobami trzecimi. Przepisy te odnoszą się do wskazanych wcześniej kwestii związanych z majątkami małżonków. Można zaryzykować stwierdzenie, że najważniejszym celem norm prawnych wchodzących w skład regu- lacji ustroju majątkowego jest określenie skutków zawarcia małżeństwa13 w zakresie przysługiwania małżonkom majątku. Chodzi zatem o prze- sądzenie, czy i ewentualnie które z praw majątkowych przysługujących małżonkom przed zawarciem małżeństwa i nabywanych przez nich później wchodzą w skład majątku wspólnego14. Dalsza regulacja 12 Podkreśla to J. Strzebinczyk, Prawo rodzinne, s. 126. 13 Lub zawarcia umowy majątkowej małżeńskiej w trakcie trwania małżeństwa. 14 Wyjątkiem jest w pewnym zakresie ustrój rozdzielności majątkowej z wyrówna- niem dorobków, w którym regulacja skupia się głównie na kwestii skutków ustania tego ustroju; wypada jednak zauważyć, że również ten skutek jest następstwem zasady wyra- żonej w art. 512 k.r.o., stanowiącej o niepowstawaniu majątku wspólnego. 20 2. Wspólność majątku małżonków (w szczególności zarządu majątkiem, odpowiedzialności za zobowiąza- nia) jest tylko konsekwencją (w większości wypadków niemal konieczną) przyjęcia w ramach danego ustroju określonego rozwiązania. Innymi słowy, norma prawna należy do regulacji ustroju majątkowego małżeń- skiego dlatego, że reguluje zagadnienie będące skutkiem przysługiwania małżonkom majątku wspólnego bądź właśnie rozdzielenia ich majątków w trakcie trwania małżeństwa. Przykładowo istnienie majątku wspól- nego w ustroju wspólności ustawowej powoduje konieczność uregulo- wania kwestii możliwości zaspokojenia się z majątku wspólnego przez wierzyciela jednego z małżonków. Poczyniona uwaga ma również znaczenie dla wykładni przepisów kodeksu rodzinnego i opiekuńczego. W szczególności, wykonywanie zarządu majątkiem wspólnym odnosi się wyłącznie do praw majątkowych wchodzących w skład tego mająt- ku15. 2. Wspólność majątku małżonków 2.1. Uwagi terminologiczne Praca poświęcona jest zarządowi majątkiem wspólnym, który ist- nieje w wypadku ustroju wspólności ustawowej oraz wspólności umownej (rozszerzonej bądź ograniczonej – stosownie do regulacji art. 47 § 1 k.r.o.). Dla dokonania analizy instytucji zarządu majątkiem wspólnym konieczne jest wskazanie podstawowych cech majątku wspólnego małżonków istniejącego w ramach każdego z tych ustrojów. Cechy te są wspólne ustrojowi ustawowemu oraz ustrojom umownym, co wynika z odesłania zawartego w art. 48 k.r.o. Pozwala to się skupić wyłącznie na regulacji zawartej w rozdziale I działu III tytułu I kodeksu rodzinnego i opiekuńczego. Rozważania wypada rozpocząć od dokonania istotnego rozróżnie- nia dwóch pojęć: małżeńskiej wspólności ustawowej oraz majątku wspólnego. Pierwsze oznacza małżeński ustrój majątkowy w jednym ze znaczeń podanych w poprzednim punkcie (a więc jako zespół norm prawnych lub treść stosunków prawnych wyznaczonych tymi normami prawnymi, istniejących pomiędzy określonymi osobami), drugie nato- 15 Choć stwierdzenie to obecnie może wydawać się oczywistością, w dalszej części publikacji wypadnie do niego powrócić, wskazując na jego znaczenie. 21 Rozdział I. Ustrój wspólności ustawowej... miast – zespół „przedmiotów majątkowych” przysługujących wspólnie małżonkom16. Treść art. 31 § 1 k.r.o. może w tym zakresie wprowadzać pewną niejasność. Zgodnie z tym przepisem „wspólność ustawowa” (jako ustrój majątkowy małżeński) obejmuje „przedmioty majątkowe nabyte w czasie jej trwania przez oboje małżonków lub przez jednego z nich (majątek wspólny)”, a więc „wspólność” obejmuje „majątek wspólny”. Artykuł 31 § 1 k.r.o. zawiera jednocześnie definicję majątku wspólnego, która przesądza, że majątek ten stanowią „przedmioty majątkowe nabyte w czasie jej trwania przez oboje małżonków lub przez jednego z nich”17. Z użycia zwrotu „obejmuje” może płynąć suge- stia, iż „wspólność majątkowa” jest tożsama z majątkiem wspólnym18. Interpretację taką należy jednak odrzucić przede wszystkim ze względu na brak powodów, dla których ustawodawca miałby w jednym przepisie oddzielnie definiować dwa różnie brzmiące pojęcia, którym należałoby przypisać dokładnie takie samo znaczenie. Zwrot „obejmuje” nie może być wykładany dosłownie. Należy natomiast przyjąć, że oznacza on, iż w ustroju wspólności majątkowej małżeńskiej powstaje i istnieje „ma- jątek wspólny”, a regulacja ustroju małżeńskiej wspólności majątkowej ma za przedmiot („obejmuje”) przede wszystkim majątek wspólny. Wykładnia ta znajduje potwierdzenie również w treści innych przepisów kodeksu rodzinnego i opiekuńczego, wyraźnie odróżniających pojęcia „wspólności ustawowej” i „majątku wspólnego”. W szczególności wskazać należy art. 46 k.r.o., który stanowi o „ustaniu wspólności ustawowej” przy dalszym istnieniu „majątku wspólnego”19. Bez wątpie- 16 Na rozróżnienie to zwraca uwagę w szczególności J. Ignatowicz; zob. tenże, Prawo rodzinne, s. 147. 17 W dawnym brzmieniu obecna regulacja art. 31 k.r.o. znajdowała się w przepisach art. 31 oraz art. 32 k.r.o.; art. 31 k.r.o. stanowił, że wspólność ustawowa obejmuje dorobek, natomiast definicję dorobku, tożsamą z obecną definicją majątku wspólnego, zawierał art. 32 § 1 k.r.o. 18 Tak – w odniesieniu do dawnego stanu prawnego – M. Sychowicz (w:) Kodeks rodzinny i opiekuńczy. Komentarz, red. K. Piasecki, Warszawa 2006, s. 151, który stwierdza, że: „wspólność ustawowa określona była jako majątek obejmujący dorobek małżonków (art. 31)”. Należy przy tym pamiętać, że „dorobek” oznaczał po prostu ma- jątek wspólny małżonków; tak w szczególności: A. Dyoniak, Ustawowy ustrój..., s. 50. Odmiennie, choć nieprzekonywająco, J.S. Piątowski, który uważał, że „dorobek” to nazwa zbiorcza obejmująca wszystkie przedmioty nabyte w trakcie trwania wspólności ustawo- wej; zob. tenże (w:) System prawa rodzinnego..., red. J.S. Piątowski, s. 342. 19 Oczywiście poddanego już regulacji przepisów o wspólności majątku spadkowego i dziale spadku. 22 2. Wspólność majątku małżonków nia „wspólność ustawowa” oznacza w tym wypadku małżeński ustrój majątkowy. Przepisy kodeksu rodzinnego i opiekuńczego o ustawowym ustroju majątkowym posługują się przeważnie konsekwentnie (z wyjąt- kiem art. 34 k.r.o.) pojęciem „wspólność ustawowa” dla określenia ustroju majątkowego. W języku prawniczym bardzo silna jest natomiast tendencja do używania terminu „wspólność” w innym jeszcze znaczeniu. Wspomina się mianowicie o „wspólności majątku” czy o „charakterze wspólności majątku”. W tym wypadku omawiany zwrot oznacza „wspólne przysługiwanie praw”, a więc przypisywane mu znaczenie jest podobne do terminu „współwłasność”20, która według art. 195 k.c. polega na tym, że własność tej samej rzeczy przysługuje niepodzielnie kilku osobom. Przykładowo J. Strzebinczyk stwierdza, że dla istnienia i funkcjonowania małżeńskiej wspólności majątku „niezbędne jest ist- nienie dwóch podstawowych więzi: małżeństwa (stosunek osobisty) oraz przyjętego umownie przez samych małżonków lub narzuconego przez prawotwórcę ustroju wspólności”21. Równie wyraźnie przeciwsta- wia sobie pojęcia ustroju majątkowego i wspólności majątku M. Nazar, który uważa, że wspólność łączna majątku wspólnego małżonków wy- nika ze stosunku wspólności majątkowej powstającego z mocy ustawy albo umowy majątkowej małżeńskiej22. W języku prawniczym dochodzi często do używania wskazanych pojęć wymiennie. Można wręcz stwierdzić, że zwrot „wspólność mał- żeńska” jest najczęściej stosowany dla określenia majątku wspólnego małżonków23. Podsumowując poczynione uwagi terminologiczne, można przyjąć, że w przepisach kodeksu rodzinnego i opiekuńczego o ustawowym ustroju majątkowym termin „wspólność” oznacza ustrój majątkowy małżeński i nie odnosi się bezpośrednio do majątku wspólnego małżon- 20 Z kolei T. Mróz wskazuje, że termin „wspólnośc ustawowa” jest używany dla nazwania majątku wspólnego; zob. tenże, Zgoda małżonka na dokonanie czynności prawnej w ustroju majątkowej wspólności ustawowej, Warszawa 2011, s. 118. 21 J. Strzebinczyk, Prawo rodzinne, s. 123. 22 M. Nazar (w:) J. Ignatowicz, M. Nazar, Prawo rodzinne, s. 132; podobnie E. Skowrońska-Bocian, Małżeńskie ustroje majątkowe, Warszawa 2008, s. 28. 23 Stwierdza się, że określone prawo „należy do wspólności małżeńskiej”, że „wspólność obejmuje pewne prawa”, że małżonek „nabywa określone prawo do wspól- ności”. 23 Rozdział I. Ustrój wspólności ustawowej... ków24. Konieczna jest natomiast każdorazowa ocena, w jakim sensie użyto zwrotu „wspólność” w wypowiedziach doktryny i orzecznictwa. Może on bowiem występować w trzech znaczeniach: jako określenie ustroju majątkowego, samego majątku, a także „wspólnego przysługi- wania praw małżonkom”25. Na trzecie z podanych znaczeń wskazywać może zwłaszcza odniesienie pojęcia „wspólności” do „majątku” (np. „wspólność majątku”, „charakter wspólności majątku”). 2.2. Przepisy kodeksu rodzinnego i opiekuńczego o wspólności majątkowej małżeńskiej w systematyce prawa cywilnego Podstawowym skutkiem obowiązywania ustroju wspólności mająt- kowej jest powstanie trzech mas majątkowych: majątku wspólnego oraz majątków osobistych każdego z małżonków26. Z oczywistych względów regulacja ustawowa skupia się na majątku wspólnym. Fakt wspólnego przysługiwania praw więcej niż jednemu podmiotowi zawsze stwarza problemy dotyczące ich wykonywania, odpowiedzialności z tych praw, rozporządzania nimi czy wreszcie ich podziału. W polskim prawie cywilnym brak jest ogólnej regulacji wypadków, w których pewne prawa majątkowe lub całe ich zespoły przysługują wspólnie kilku podmiotom. Sytuacja taka, którą można na potrzeby tej części publikacji określić jako „współuprawnienie”27, podlega zasadniczo regulacji przez dwa rodzaje norm prawnych: 24 Z zastrzeżeniem niekonsekwentnie posługującego się tym pojęciem art. 34 k.r.o. 25 Podobnie zob. J.S. Piątowski (w:) System prawa rodzinnego..., red. J.S. Piątowski, s. 329; autor ten stwierdza, że „pojęcie wspólności mieści w sobie dwa odcienie znaczenia”, wskazując na małżeński ustrój majątkowy lub „szczególny charakter uprawnień małżon- ków do przedmiotów majątkowych objętych tą wspólnością”. 26 Szerzej na temat prawnej natury wyodrębnienia poszczególnych mas w majątkach małżonków na tle ogólnych zasad prawa cywilnego: M. Nazar (w:) System prawa prywat- nego..., t. 11, red. T. Smyczyński, s. 253–256. Autor proponuje posługiwanie się terminem „majątek ogólny” na określenie ogółu praw podmiotu prawa cywilnego. 27 Chodzi o przypadek wielości podmiotów po stronie uprawnionej w stosunku prawnym. Co do odróżnienia pojęcia strony i podmiotu stosunku prawnego oraz wyli- czenia sytuacji wielopodmiotowości jednej ze stron stosunku prawnego. Por. A. Wolter, J. Ignatowicz, K. Stefaniuk, Prawo cywilne..., s. 111; S. Grzybowski (w:) System prawa cywilnego..., t. 1, red. S. Grzybowski, s. 184–185. 24 2. Wspólność majątku małżonków 1) normy odnoszące się do poszczególnych praw podmiotowych lub ich typów (np. wierzytelności); 2) normy odnoszące się do całych kompleksów praw podmiotowych. Obu grupom norm wypada poświęcić odrębne uwagi. 2.2.1. Normy odnoszące się do poszczególnych praw podmiotowych lub ich typów Ustawodawca przesądza przede wszystkim treść poszczególnych praw podmiotowych i ich charakter, natomiast sytuacja wspólnego przysługiwania danego prawa kilku osobom pozostaje najczęściej poza zakresem regulacji lub ma ona jedynie szczątkowy charakter (tytułem przykładu można wskazać część przepisów tytułu II księgi trzeciej ko- deksu cywilnego czy art. 184 ustawy z dnia 15 września 2000 r. – Kodeks spółek handlowych, Dz. U. Nr 94, poz. 1037 z późn. zm.). Wyjątek w tym zakresie stanowi współwłasność (a więc wspólne przysługiwanie prawa własności kilku osobom), szczegółowo uregulowana w przepisach art. 195–221 k.c. Przepisy te nie odnoszą się w zasadzie do samej treści wspólnego prawa podmiotowego, a rozwiązują wspomniane problemy wynikające z wielości jego podmiotów. Ze względu na kompleksowość regulacji instytucji współwłasności i brak takiej regulacji w stosunku do innych praw podmiotowych podejmowane są próby odpowiedniego stosowania przepisów art. 195–221 k.c. do innych niż współwłasność stosunków prawnych. Również ustawodawca odsyła czasem do przepi- sów o współwłasności, nakazując ich stosowanie do niektórych wypad- ków wielości podmiotów uprawnionych (w szczególności w art. 46 k.r.o., art. 1035 k.c. oraz art. 875 § 1 k.c., art. 9 ust. 5 ustawy z dnia 4 lutego 1994 r. o prawie autorskim i prawach pokrewnych, tekst jedn.: Dz. U. z 2006 r. Nr 90, poz. 631 z późn. zm.). 2.2.2. Normy odnoszące się do całych kompleksów praw podmiotowych W przeciwieństwie do regulacji przypadku wspólnego przysługiwa- nia kilku podmiotom poszczególnych typów praw podmiotowych, w prawie cywilnym zdarzają się sytuacje unormowania wspólnego 25 Rozdział I. Ustrój wspólności ustawowej... przysługiwania całych mas majątkowych. W szczególności chodzi tu o wspólność majątku wspólników spółki cywilnej (art. 860–875 k.c.), wspólność spadku (art. 1035–1046 k.c.) oraz wspólność majątku mał- żonków w ramach ustroju małżeńskiej wspólności majątkowej. Charak- terystyczną cechą przywołanych regulacji prawnych jest możliwość przysługiwania w ich ramach kilku podmiotom większej liczby różno- rodnych majątkowych praw podmiotowych i poddania – co do zasady – wszystkich tych praw jednemu reżimowi prawnemu, na przykład w zakresie zarządzania nimi. Właśnie w wypadku tych instytucji prawnych szczególnie zasadne jest używanie określenia „wspólność praw”28, które, choć zbliżone do „współwłasności”, wyraźnie wskazuje na odrębność obu instytucji. Współwłasność to wspólne przysługiwanie kilku osobom prawa własności, a więc prawa rzeczowego, którego treść określają przepisy art. 140 i n. k.c.; wspólność, jak już wspomniano, to wspólne przysługiwanie większej ilości różnorodnych praw podmioto- wych. Jak wynika z poczynionych uwag, współuprawnienie może wynikać z różnych źródeł i być poddane różnym reżimom prawnym. Przykła- dowo wierzytelność może być prawem wspólnym dwóm podmiotom ze względu na istniejący pomiędzy nimi stosunek spółki cywilnej albo wspólne dokonanie czynności prawnej, z której ta wierzytelność wynika. Te proste przykłady nie sprawiają raczej trudności przy rozstrzyganiu problemów praktycznych. Trudności mogą jednak się pojawić w sytu- acji, gdy współuprawnienie wynika z istnienia między współuprawnio- nymi pewnego typu wspólności, a jednocześnie istnieją normy prawne regulujące wspólne przysługiwanie danego typu prawa podmiotowego. Powstaje wtedy zagadnienie rozstrzygnięcia kolizji norm prawnych lub dopuszczalności stosowania do praw „objętych wspólnością” przepisów niedotyczących danego rodzaju wspólności. Jako przykład można wskazać spory toczone w orzecznictwie i doktrynie w odniesieniu do wierzytelności wchodzącej w skład spadku i możliwości zastosowania do niej przepisów o wielości wierzycieli w sytuacji podzielności świad- czenia29. Nie da się rozstrzygnąć w sposób ogólny wskazanej kolizji 28 A. Cisek (w:) Kodeks cywilny. Komentarz, red. E. Gniewek, Warszawa 2008, s. 338; E. Gniewek, Kodeks cywilny. Księga druga. Własność i inne prawa rzeczowe. Komentarz, Kraków 2001, s. 357. 29 Obszerne zestawienie poglądów doktryny i orzecznictwa w tej kwestii przedstawia M. Kłos; zob. tenże, Wspólność majątku spadkowego, Warszawa 2004, s. 54–65. 26 2. Wspólność majątku małżonków między przepisami regulującymi – z zasady kompleksowo – dany typ wspólności z normami prawnymi odnoszącymi się do poszczególnych praw podmiotowych lub ich typów. Wynika to przede wszystkim z braku jakichkolwiek ogólnych przepisów dotyczących wspólności majątku w prawie cywilnym. Każdą tego rodzaju kolizję czy wątpliwości należy rozstrzygać odrębnie dla konkretnego przypadku. 2.3. Majątek wspólny 2.3.1. Uwagi ogólne Dotychczasowe ustalenia pozwalają na przedstawienie cech charak- terystycznych majątku wspólnego małżonków. Rozważania należy rozpocząć od wyjaśnienia znaczenia pojęcia „majątek” w prawie cywil- nym. Określenie to występuje w przepisach prawnych należących do różnych części prawa cywilnego. Tytułem przykładu można wskazać majątek wspólny małżonków (art. 31 § 1 k.r.o.), wspólny majątek wspólników spółki cywilnej (art. 863 § 1 k.c.), majątek dłużnika w art. 532 k.c. Przepisy prawne nie zawierają uniwersalnej definicji majątku. Kodeks cywilny w art. 44 stanowi natomiast, że: „Mieniem jest własność i inne prawa majątkowe”. W doktrynie powszechnie przyjmuje się istnienie ścisłego związku pomiędzy pojęciami „majątku” oraz „mienia”, w szczególności obejmo- wanie nimi zbioru praw podmiotowych o charakterze majątkowym30. Można spotkać poglądy utożsamiające oba terminy31, jednak obecnie dominujące jest stanowisko akcentujące różnice. W szczególności M. Bednarek podkreśla, że mienie to „ogół majątkowych praw podmio- towych, majątek zaś oznacza co do zasady ogół praw majątkowych (aktywów) przysługujących danemu podmiotowi”32. Odróżnienie „mienia” od „majątku” przy użyciu kryterium przypisania zbioru praw konkretnemu podmiotowi (majątek) lub braku takiego powiązania 30 A. Dyoniak, Pojęcie majątku w prawie cywilnym, PiP 1985, z. 11–12, s. 119; Z. Radwański, Prawo cywilne – część ogólna, Warszawa 2005, s. 141. 31 Tak: A. Wolter, Prawo cywilne. Zarys części ogólnej, Warszawa 1967, s. 216. 32 M. Bednarek, Mienie. Komentarz do art. 44–553 kodeksu cywilnego, Kraków 1997, s. 30. 27 Rozdział I. Ustrój wspólności ustawowej... (mienie) akceptują też inni autorzy33. Zwracając uwagę, iż termin „majątek” zawsze występuje w powiązaniu z oznaczonym podmiotem, M. Bednarek opowiada się za dopuszczalnością używania także zwrotu „mienie” dla określenia ogółu praw majątkowych przysługujących konkretnemu podmiotowi34. Proponuje się też inne kryterium odróżnienia omawianych pojęć, w postaci obejmowania przez mienie wyłącznie aktywów35. Do wskaza- nia tej właśnie cechy jako wystarczającej do rozróżnienia mienia od majątku ogranicza się S. Rudnicki. Autor stwierdza: „Mienie określone zostało przez jego desygnaty, którymi są własność i inne prawa mająt- kowe. Jest to więc pojęcie zbiorcze, które jednak nie jest tożsame z po- jęciem majątku, gdyż ten stanowi określoną masę składającą się nie tylko z majątkowych aktywów, ale i z pasywów (majątek w znaczeniu szerszym) w przeciwieństwie do masy majątkowej obejmującej same aktywa (majątek w znaczeniu węższym). Ponieważ pojęcie majątku nigdzie nie jest ustawowo zdefiniowane, a w doktrynie nie jest jednolicie rozumiane, przeto znaczenie, w jakim zostało ono użyte, wymaga z re- guły ustalenia w drodze odpowiedniej wykładni. Natomiast pojęcie mienia odnosi się tylko do praw majątkowych jako aktywów”36. Akceptując dominujące stanowisko polskiej nauki w odniesieniu do cech charakterystycznych majątku i mienia, należy wskazać na kwestię o znaczeniu podstawowym. Ogólna definicja mienia z art. 44 k.c. znajdzie zastosowanie we wszystkich tych wypadkach, gdy przepisy szczególne nie definiują tego określenia odmiennie. Natomiast wobec braku definicji majątku w przepisach części ogólnej prawa cywilnego37 znaczenie tego terminu należy ustalać odrębnie dla każdego przepisu prawnego, w którym ono się pojawia38. W tym kontekście nie wydaje 33 Tak w szczególności por. A. Dyoniak, Pojęcie majątku..., s. 119; S. Grzybowski (w:) System prawa cywilnego..., t. 1, red. S. Grzybowski, s. 462; w zasadzie również Z. Radwański, Prawo cywilne..., s. 141. 34 M. Bednarek, Mienie..., s. 30. 35 Z. Radwański wskazuje tę cechę mienia jako jedną z dwóch odróżniających je od majątku; tenże, Prawo cywilne..., s. 141. Tak również: M. Bednarek, Mienie..., s. 30. 36 S. Rudnicki (w:) S. Dmowski, S. Rudnicki, Komentarz do kodeksu cywilnego. Księga pierwsza. Część ogólna, Warszawa 2009, s. 181. 37 Na co zwracają uwagę B. Ziemianin i Z. Kuniewicz, podkreślając doktrynalny charakter definicji majątku. Zob. ciż, Prawo cywilne. Część ogólna, Poznań 2007, s. 154. 38 Tak: M. Bednarek, Mienie..., s. 31; M. Nazar (w:) System prawa prywatnego..., t. 11, red. T. Smyczyński, s. 260–261; Z. Radwański, Prawo cywilne..., s. 139. Natomiast 28 2. Wspólność majątku małżonków się możliwe rozstrzyganie sporu o „węższe” lub „szersze” rozumienie „majątku” w całym prawie cywilnym, a więc rozstrzyganie kwestii ob- jęcia nim także pasywów (długów). Ustalenie, iż jedno z tych znaczeń stanowi regułę, z pewnością ułatwiłoby stosowanie prawa w spornych przypadkach, jednak nie ma podstaw normatywnych do przyjęcia ta- kiego stanowiska. 2.3.2. Majątek wspólny w ramach ustroju małżeńskiej wspólności ustawowej 2.3.2.1. Uwagi ogólne Określając istotę majątku wspólnego małżonków w ramach ustroju wspólności ustawowej należy się skupić na regulacji kodeksu rodzinnego i opiekuńczego, do pozostałych przepisów prawnych sięgając jedynie posiłkowo. Podstawowe znaczenie ma treść art. 31 § 1 zdanie pierwsze in fine k.r.o., zgodnie z którym majątek wspólny to: „Przedmioty majątkowe nabyte w czasie jej [wspólności ustawowej] trwania przez oboje małżon- ków lub przez jednego z nich”. Przepis ten jest powtórzeniem treści art. 32 § 1 k.r.o. sprzed nowelizacji z 2004 r. definiującego dawniej „dorobek małżonków”39. Zakres majątku wspólnego wyznacza ponadto, w sensie negatywnym, przepis art. 33 k.r.o. zawierający wyliczenie składników majątku osobistego40. Do majątku wspólnego wchodzą więc „przedmioty majątkowe” nabyte w trakcie trwania ustroju wspólności przez oboje małżonków lub jednego z nich. Przez przedmiot stosunku prawnego (a wobec tego i prawa podmiotowego) w prawie cywilnym rozumie się najczęściej A. Dyoniak uważa, że regułą jest wąskie rozumienie majątku, a dla stanowiącego wyjątek przyjęcia jego szerokiego rozumienia konieczne jest istnienie wyraźnego przepisu. Zob. tenże, Pojęcie majątku..., s. 123. 39 Nowelizacja dokonała porządkujących zmian w zakresie terminologii, wprowa- dzając jednolite pojęcie „majątku wspólnego” w miejsce „dorobku”, występującego dotąd w niektórych przepisach na określenie majątku wspólnego (por. jednak przypis 16). W obecnym stanie prawnym „dorobek” oznacza wzrost wartości majątku każdego z małżonków po zawarciu umowy majątkowej małżeńskiej (art. 513 § 1 k.r.o.) i ma ścisły związek z umownym ustrojem rozdzielności majątkowej z wyrównaniem dorobków. 40 Należy uwzględnić również regulację art. 34 k.r.o., która stanowi modyfikację reguły z art. 33 pkt 2 k.r.o. 29 Rozdział I. Ustrój wspólności ustawowej... dozwolone, nakazane lub zakazane zachowanie jego stron; zachowanie to dotyczy nieraz określonych obiektów materialnych i niematerialnych, dlatego w pewnym uproszczeniu nazywa się te obiekty „przedmiotami stosunku cywilnoprawnego” czy „przedmiotami prawa podmiotowe- go”41. Uznanie tak ujętych „przedmiotów” za składniki majątku wspólnego powodowałoby bardzo poważne trudności w wykładni przepisów o ustawowym ustroju majątkowym. Dla określenia składu i natury majątku wspólnego najważniejsze jest zatem dokonanie wy- kładni zwrotu „przedmiot majątkowy” użytego w przepisach kodeksu rodzinnego i opiekuńczego. Wydaje się zasadne zwrócenie w związku z tym uwagi na następujące okoliczności: 1) zawarte w art. 31 § 2, art. 33 oraz art. 34 k.r.o. przykładowe wska- zanie „przedmiotów majątkowych”; 2) użycie w stosunku do nich zwrotu „nabycie”; 3) treść pozostałych przepisów prawnych odnoszących się do majątku wspólnego; 4) ogólne cechy przypisywane majątkowi w prawie cywilnym. Każdą ze wskazanych okoliczności należy omówić oddzielnie. Ad 1. Przepisy art. 31 § 2 oraz art. 33 k.r.o. zawierają wyliczenie składników majątku wspólnego oraz majątków osobistych małżonków42. Wobec ścisłego powiązania majątku wspólnego i majątków osobistych, zwłaszcza przyjęcia w art. 31 § 1 zdanie drugie k.r.o. zasady, zgodnie z którą „przedmioty majątkowe” nienależące do majątku wspólnego wchodzą do majątku osobistego każdego z małżonków, oraz wobec posłużenia się na określenie składników obu majątków tym samym zwrotem, należy przyjąć, że ma on w obu wypadkach takie samo zna- 41 Por. E. Gniewek, Prawo rzeczowe, Warszawa 2008, s. 3; A. Wolter, J. Ignatowicz, K. Stefaniuk, Prawo cywilne..., s. 232. Podobnie Z. Radwański, Prawo cywilne..., s. 116. 42 W wypadku majątku wspólnego jest to wyliczenie przykładowe, na co wskazuje użycie zwrotu „w szczególności” oraz treść art. 31 § 1 zdanie pierwsze k.r.o., natomiast katalog składników majątku osobistego ma zgodnie z przynajmniej pozornie jednolitym stanowiskiem doktryny charakter zamknięty; tak w szczególności zob. J. Ignatowicz, Prawo rodzinne, s. 151; J. Strzebinczyk, Prawo rodzinne, s. 124. Odmiennie por. J.S. Pią- towski (w:) System prawa rodzinnego..., red. J.S. Piątowski, s. 357–358; autor ten uważa, że poza przypadkami wymienionymi w art. 33 k.r.o. do majątku wspólnego nie wchodzą także prawa, które małżonek nabył „na cudzy rachunek”; a contrario, do majątku wspólnego wchodzą tylko prawa nabyte „dla siebie”. 30 2. Wspólność majątku małżonków czenie43. Dla sprecyzowania tego znaczenia można odwołać się zatem również do treści norm prawnych odnoszących się do majątku osobi- stego. Składniki wymienione w art. 31 § 2 k.r.o. oraz w art. 33 pkt 3, 5, 7 i 9 k.r.o. niewątpliwie stanowią prawa podmiotowe. W pozostałych przepisach ustawa posługuje się pojęciem „przedmiot” lub „przedmiot majątkowy”. Również w tych wypadkach należy jednak przyjąć, że chodzi o prawa majątkowe. W szczególności z tytułu odszkodowania za uszkodzenie ciała lub wywołanie rozstroju zdrowia albo z tytułu za- dośćuczynienia za doznaną krzywdę (art. 33 pkt 6 k.r.o.) poszkodowany otrzymuje bądź określoną sumę pieniężną (a więc najczęściej własność pieniędzy lub – w razie dokonania zapłaty na rachunek bankowy mał- żonka – wierzytelność w stosunku do banku o wypłatę takiej sumy) bądź też wierzytelność o zapłatę renty44. To samo dotyczy wymienionych w pkt 8 art. 33 k.r.o. przedmiotów uzyskanych z tytułu nagrody za osobiste osiągnięcia. Z kolei treść pkt 1 oraz 10 art. 33 k.r.o. nie jest przydatna do dokonania wykładni pojęcia „przedmiotów majątkowych” ze względu na fakt dosłownego posłużenia się tym pojęciem przez wskazane przepisy oraz brak doprecyzowania w nich charakteru przedmiotów majątkowych. Wszystkie powołane przykłady wskazują, iż w skład majątku wspólnego oraz majątków osobistych wchodzą prawa majątkowe, a nie przedmioty tych praw45. Jedynie redakcja pkt 4 analizowanego przepisu oraz art. 34 k.r.o. może sugerować, że odnoszą się one do przedmiotu rozumianego ściśle, w szczególności jako rzecz (przedmiot materialny). Jednak również w tym wypadku chodzi o prawo podmiotowe, ściślej prawo własności. Ustawodawca posłużył się takim samym uproszcze- niem terminologicznym, jakie znalazło się w treści art. 140 k.c. Przepis ten stanowi, że właściciel może rozporządzać „rzeczą”, choć nie ma wątpliwości, iż jego uprawnienie dotyczy dokonywania rozporządzeń prawem podmiotowym46. Użycie pojęcia „przedmiotu służącego do osobistego użytku” uzasadnione jest przede wszystkim kryterium wy- różnienia tego składnika majątku osobistego, jakim jest sposób korzy- 43 Podobnie T. Sokołowski, Struktura..., s. 31–33. 44 Co zresztą potwierdza dalsza część przepisu art. 33 pkt 6 k.r.o. 45 Tak również, przykładowo, J. Ignatowicz, Prawo rodzinne..., s. 149; M. Nazar (w:) J. Ignatowicz, M. Nazar, Prawo rodzinne, s. 137. 46 E. Gniewek, Prawo rzeczowe..., s. 60. 31 Rozdział I. Ustrój wspólności ustawowej... stania z przedmiotu prawa własności, co zmusiło ustawodawcę do po- łożenia nacisku właśnie na ten przedmiot. Ad 2. Zgodnie z treścią art. 31 § 1 k.r.o., majątek wspólny tworzą przedmioty majątkowe „nabyte” w czasie trwania wspólności majątko- wej przez oboje małżonków lub jednego z nich. Zwrot „nabycie” jest zazwyczaj używany w odniesieniu do praw podmiotowych oraz posia- dania47, co sugeruje przyjęcie również takiego znaczenia dla terminu „przedmioty majątkowe”. Ad 3. Pozostałe przepisy kodeksu rodzinnego i opiekuńczego doty- czące majątku wspólnego – poza precyzującymi jego skład – wskazują, że przedmioty majątkowe należy rozumieć jako prawa podmiotowe. Chodzi w szczególności o przepisy dotyczące odpowiedzialności z ma- jątku wspólnego za zobowiązania jednego z małżonków (niemożliwe jest ponoszenie odpowiedzialności z długów), udziałów w majątku po ustaniu wspólności czy jego podziału. Ad 4. Jak już wspomniano, w doktrynie przeważa ujęcie majątku jako zbioru praw podmiotowych. Do majątku zalicza się ponadto przeważnie posiadanie rzeczy, rzadziej natomiast zobowiązania danego podmiotu. Z przytoczonych względów należy zgodzić się z jednolicie niemal reprezentowanym w doktrynie poglądem, iż przedmiotami majątkowy- mi w rozumieniu przepisów kodeksu rodzinnego i opiekuńczego o wspólności ustawowej małżeńskiej są przede wszystkim prawa pod- miotowe48. Do rozważenia pozostaje problem możliwości zaliczenia do „przedmiotów majątkowych” wierzytelności, zobowiązań (długów) oraz posiadania rzeczy. 47 W odniesieniu do posiadania ustawodawca posługuje się jedynie terminem „przeniesienie posiadania”. W doktrynie jednak używa się zwrotu „nabycie posiadania”; tak przykładowo: E. Gniewek, Prawo rzeczowe..., s. 273; J. Ignatowicz, K. Stefaniuk, Prawo rzeczowe, Warszawa 2006, s. 331. 48 A. Dyoniak, Ustawowy ustrój..., s. 50; J.S. Piątowski (w:) System prawa rodzinne- go..., red. J.S. Piątowski, s. 344. M. Nazar (w:) System prawa prywatnego..., t. 11, red. T. Smyczyński, s. 260–261. T. Sokołowski uważał jednak na tle dawnego stanu prawnego, iż w odniesieniu do majątku wspólnego małżonków „w uzasadnionych przypadkach uwzględniać należy także szersze znaczenie” majątku. Zob. T. Sokołowski, Struktura..., s. 33. 32 2. Wspólność majątku małżonków 2.3.2.2. Przynależność wierzytelności do majątku wspólnego Włączenie do składników majątku wspólnego wierzytelności może budzić pewne wątpliwości z uwagi na ich względny charakter. W związku z tym S.K. Rzonca opowiedział się za jedynie „wewnętrz- nym” skutkiem wejścia wierzytelności do majątku wspólnego. Miałby on polegać na tym, że: „Małżonek osoby, która nabyła wierzytelność, nie może uzyskać wobec jej kontrahenta żadnych uprawnień wierzycie- la”; uzyskałby on tylko uprawnienia wobec współmałżonka. Autor nie określił wprost treści tych uprawnień, wspominając o pewnych ograni- czeniach małżonka-wierzyciela w decydowaniu o losach wierzytelno- ści49. Trudno jednak zgodzić się z wnioskami autora. Po uwzględnieniu jego propozycji wierzytelność wobec osoby trzeciej wcale nie weszłaby do majątku wspólnego; wierzycielem pozostałby nadal wyłącznie jeden z małżonków. Drugi małżonek uzyskałby natomiast inną, nową wierzy- telność w stosunku do współmałżonka (wierzyciela osoby trzeciej). Treść tej „wtórnej wierzytelności” niezwykle trudno byłoby ustalić, przede wszystkim dlatego, że nie wspomina o niej ustawodawca. Trzeba zatem przyjąć, że wierzytelność wchodzi do majątku wspólnego ze wszystkimi tego skutkami50. Przepisy kodeksu rodzinnego i opiekuńczego są w tym zakresie jednoznaczne i nie czynią rozróżnień na kategorie przedmiotów majątkowych. Oboje małżonkowie stają się wierzycielami bez względu na sposób, w jaki doszło do wejścia wierzy- telności do majątku wspólnego (w szczególności nawet jeśli zdarzeniem tym było powstanie wierzytelności na skutek zawarcia umowy tylko przez jednego z małżonków). Problem ten poruszył – zajmując zbliżone do przedstawionego stanowisko – Sąd Najwyższy w uzasadnieniu postanowienia z dnia 9 września 1999 r., II CKN 460/98, OSNC 2000, nr 3, poz. 55, stwier- dzając na wstępie rozważań, że „nie może budzić wątpliwości, że wie- rzytelność może stanowić składnik majątku wspólnego zarówno w sy- tuacji, gdy wynika ze stosunku prawnego, którego stroną są oboje 49 S.K. Rzonca, Wierzytelność jako przedmiot wspólności ustawowej, SC 1976, t. XXVII, s. 151–155. 50 Koncepcję tę szeroko i całkowicie przekonująco uzasadnił ostatnio M. Nazar.: zob. tenże (w:) System prawa prywatnego..., t. 11, red. T. Smyczyński, s. 272–277. Podob- nie: M. Śladkowski, Prawo do lokalu mieszkalnego jako przedmiot stosunków majątkowych pomiędzy małżonkami, Warszawa 2008, s. 35–36. Odmiennie, zgodnie z tezami S.K. Rzoncy, zob. A. Dyoniak, Ustawowy ustrój..., s. 84–87. 33 Rozdział I. Ustrój wspólności ustawowej... małżonkowie, jak i wówczas, gdy stroną jest wyłącznie jeden z nich”. Następnie wskazał, iż „objęcie wierzytelności nabytej przez jednego z małżonków wspólnością majątkową (...) powoduje powstanie zagad- nienia, czy wierzycielem pozostaje jeden z małżonków, czy też oboje małżonkowie stają się współwierzycielami”. Sąd Najwyższy przedstawił trzy stanowiska występujące w tym zakresie w doktrynie: „zgodnie z pierwszym, małżonek nie będący stroną stosunku prawnego, z którego wynika wierzytelność, staje się z mocy prawa stroną zawartej umowy (współwierzycielem). U podstaw tego stanowiska leży założenie, że między małżonkami istnieje w tym zakresie przedstawicielstwo ustawo- we. Zgodnie z drugim poglądem, objęcie wierzytelności wspólnością nie odnosi skutku wobec osób trzecich, a jedynie między małżonkami (skutek wewnętrzny). Trzecie z prezentowanych stanowisk stanowi, że małżonek nie staje się współwierzycielem, a więc stroną stosunku prawnego powstałego pomiędzy drugim z małżonków a osobą trzecią. Wejście wierzytelności do majątku wspólnego zgodnie z art. 32 k.r.o. oznacza natomiast, że staje się on osobą współuprawnioną”. W ocenie Sądu Najwyższego trafne jest stanowisko trzecie, „gdyż pozostaje ono w zgodzie zarówno z obowiązującymi przepisami, jak i istotą wspólności majątkowej małżeńskiej”. Jako konsekwencje jego przyjęcia wskazano m.in., że „ocena dopuszczalności dokonywania określonych czynności w stosunku do tej wierzytelności, takich jak np. zwolnienie dłużnika z długu przez jednego ze współmałżonków, musi być dokonywana według przepisów kodeksu rodzinnego i opiekuńczego (art. 36–40), a nie według kodeksu cywilnego”. W odniesieniu do rozpoznawanej przez Sąd Najwyższy sprawy miało to oznaczać, że: „ewentualna wierzytelność nabyta przez męża powódki weszłaby do majątku wspólnego zgodnie z art. 32 § 1 k.r.o. Powódka, jako osoba współuprawniona, byłaby legitymowana do do- chodzenia roszczenia wynikającego z umowy zlecenia zawartej przez jej męża, gdyż dochodzenie wierzytelności jest czynnością zwykłego zarządu majątkiem wspólnym i może być dokonana samodzielnie przez każdego z małżonków”. Akceptując wnioski płynące z rozważań uzasadnienia przywołanego orzeczenia, należy zwrócić uwagę na to, iż trudno dostrzec eksponowaną przez Sąd Najwyższy różnicę pomiędzy statusem strony stosunku prawnego czy współwierzyciela (której ma nie posiadać małżonek), a stanowiskiem „osoby współuprawnionej” (które jest przypisywane małżonkowi). Jeśli małżonek, niebędący np. stroną umowy, której za
Pobierz darmowy fragment (pdf)

Gdzie kupić całą publikację:

Zarząd majątkiem wspólnym małżonków
Autor:

Opinie na temat publikacji:


Inne popularne pozycje z tej kategorii:


Czytaj również:


Prowadzisz stronę lub blog? Wstaw link do fragmentu tej książki i współpracuj z Cyfroteką: