Cyfroteka.pl

klikaj i czytaj online

Cyfro
Czytomierz
00314 005642 13261165 na godz. na dobę w sumie
Zarządzający portem lotniczym jako podmiot prawa. Wybrane zagadnienia - ebook/pdf
Zarządzający portem lotniczym jako podmiot prawa. Wybrane zagadnienia - ebook/pdf
Autor: Liczba stron: 327
Wydawca: C. H. Beck Język publikacji: polski
ISBN: 978-83-255-8537-2 Data wydania:
Lektor:
Kategoria: ebooki >> prawo i podatki
Porównaj ceny (książka, ebook, audiobook).

Książka stanowi pierwsze polskie monograficzne opracowanie odnoszące się do kwestii zarządzającego portem lotniczym w zakresie prawa publicznego i prywatnego. Porusza ono kwestie teoretyczne oraz praktyczne, łącznie z wnioskami w zakresie optymalnych regulacji prawnych w obszarze odpowiedzialności cywilnej zarządzającego.

Znajdź podobne książki Ostatnio czytane w tej kategorii

Darmowy fragment publikacji:

Rozdział I. Wprowadzenie. Zagadnienia ogólne § 1. Tło historycznego rozwoju prawa lotniczego Historia lotnictwa rozpoczyna się w 1903 r. Bracia Orvill i Wilbur Wright po raz pierwszy w historii wzbili się w powietrze w maszynie napędzanej silnikiem spalinowym. Już w 1905 r. bracia O. i W. Wright konstruowali samolot, który był zdolny do przemieszczania się na większe odległości, a jego start, lot i lądo- wanie mogły być w pełni kontrolowane przez człowieka. Jednakże czynnikiem determinującym rozwój lotnictwa cywilnego była zarówno I, jak i II wojna światowa1. W tym czasie powstawały pierwsze przedsiębiorstwa uruchamia- jące regularną produkcję samolotów2 oraz pierwsze linie lotnicze. W 1919 r. powstały holenderskie linie lotnicze KLM3, które są najstarszą linią lotniczą nieprzerwanie wykonującą loty od momentu powstania4. W 1923 r. powstał rosyjski przewoźnik Aeroflot5. Kolejne były założone także w 1923 r. Czech Airlines6 i Finnair7. W 1929 r. powstały Polskie Linie Lotnicze LOT spółka 1 W okresie I wojny światowej brytyjskie, francuskie, rosyjskie i niemieckie laboratoria pra- cowały nad wykorzystaniem potencjału bojowego samolotów; w 1918 r. amerykańska marynarka wojenna podpisała z Boeing Airplane Co. kontrakt o wartości $116,000 na zakup 50 samolotów HS-2Ls; zob. www.boeing.com/history, dostęp 11.2.2016 r.; zob. J. Piekałkiewicz, Wojna w powie- trzu 1939–1945, Warszawa 2001. 2 W 1916 r. William Boeing zakupił Pacific Aero Products Co., aby w 1917 r. zmienić jego na- zwę na Boeing Airplane Co.; zob. www.boeing.com/history, dostęp 11.2.2016 r.; Europa odpowie- działa na rozwój Boeinga dopiero w 1967 r., kiedy ministrowie Francji, Niemiec i Wielkiej Brytanii podpisali porozumienie w sprawie wspólnego rozwoju i produkcji airbus; zob. www.airbus.com, dostęp 11.2.2016 r. 3 KLM – Koninklijke Luchtvaart Maatschappij – Królewskie Towarzystwo Lotnicze, od 2004 r. wchodzą w skład Air France- KLM; zob. www.klm.com, dostęp 11.2.2016 r. 4 Zob. www.skyscanner.pl/linia-lotnicza/linia-lotnicza-klm-kl.html, dostęp 11.2.2016 r. 5 Zob. www.aeroflot.ru/cms/en/about/history, dostęp 11.2.2016 r. 6 Zob. www.czechairlines.com/en/portal/quicklinks/about-us/history.html, dostęp 11.2.2016 r. 7 Zob. www.finnairgroup.com/group/group_14_1.html, dostęp 11.2.2016 r. 1 Rozdział I. Wprowadzenie. Zagadnienia ogólne z o.o.8. W Ameryce do 1930 r. działało 82 niewielkich przewoźników, z po- łączenia których powstała American Airlines9. W tym czasie w Wielkiej Bry- tanii lotnictwo także przeżywało rozkwit. Rząd brytyjski, doceniając znacze- nie lotnictwa w kontaktach z terytoriami zamorskimi, w 1924 r. przeznaczył 1 mln funtów w formie dotacji dla Imperial Airways na rozwój połączeń z In- diami, Ameryką Południową i Australią10. W okresie międzywojennym wzrost zainteresowania przewozami lotniczymi był znaczny, co pokazują statystyki ruchu na przykładzie Imperial Airways. Linie te w latach 1930/31 przewiozły 718 pasażerów, podczas gdy w latach 1937/38 już 9661 pasażerów11. W Stanach Zjednoczonych rynek ten rozwijał się znacznie szybciej. Przewozy lotnicze wy- korzystywane w latach 20. przez klasę wyższą i przedsiębiorców, w latach 30. przeżywały rozkwit i liczba pasażerów z 474.000 w 1932 r. wzrosła do 1.176.858 w 1938 r. To zainteresowanie przewozami lotniczymi wymusiło konieczność zwiększenia i udoskonalania produkcji samolotów. Już w 1944 r. amerykań- skie fabryki samolotów wyprodukowały dla lotnictwa cywilnego i wojskowego 96.318 samolotów12. Wzrost ruchu pasażerskiego, rozwijająca się produkcja samolotów, które stawały się coraz większe, cięższe i szybsze implikowała konieczność dostoso- wywania lotnisk do potrzeb operacji lotniczych. Początkowo lotniska stano- wiły otwartą, trawiastą przestrzeń, która pozwalała pilotom startować w do- wolnym kierunku z wiatrem i lądować pod wiatr. Wraz z pojawieniem się ciężkich samolotów powierzchnia lądowania musiała być utwardzana13, a prze- pływ pasażerów, bagażu, towarów i poczty organizowany w sposób zapienia- jący sprawne i szybkie operacje. Wraz z osiągnięciami lotnictwa wzrosło także zainteresowanie zagadnie- niami formalnoprawnymi, których wypracowanie było niezbędne w dalszym rozwoju komunikacji lotniczej. Potrzeba stworzenia regulacji na szczeblu mię- dzynarodowym wynikała także z międzynarodowego charakteru lotnictwa. 8 Zob. http://corporate.lot.com/pl/pl/historia, dostęp 11.2.2016 r. 9 Zob. www.aa.com/i18n/aboutUs/corporateInformation/facts/history.jsp, dostęp 11.2.2016 r. 10 Zob. www.britishairways.com/en-gb/information/about-ba/history-and-heritage/explore- our-past, dostęp 11.2.2016 r. 11 Zob. G. Pirie, Annual Reports of Imperial Airways Directors 1931–1938, University of the Western Cape, Passenger traffic in the 1930s on British imperial air routes, refinement and revision, The Journal of Transport History 2004, Nr 25/I. 12 Zob. R.D. Launius, J.R. Daly Bednarek (red.), Reconsidering a Century of Flight, University 13 Zob. Merriam-Webster’s Collegiate Encyklopedia, Merriam-Webster Inc, Encyclopaedia of North Carolina Press 2003. Britannica Inc, 2000, s. 28. 2 § 1. Tło historycznego rozwoju prawa lotniczego Lotnictwo, wykorzystując przestrzeń międzynarodową, jest instrumentem po- nadnarodowym i ponadkontynentalnym. Stworzenie międzynarodowych ram prawnych dla jego funkcjonowania było więc niezbędne z uwagi na pewność obrotu14 i bezpieczeństwo operacyjne. Przewozy lotnicze, ale także funkcjono- wanie portów lotniczych wymagało ze względów bezpieczeństwa ujednolice- nia norm prawnych, w szczególności w zakresie norm technicznych, znaków lotniczych, organizacji ruchu lotniczego, które w zakresie lotnisk dotyczyły przed wszystkim oznakowania lotniska, zapewnienia niezakłóconych startów oraz lądowań, a także opłat za te usługi. Konwencja paryska była pierwszym międzynarodowym aktem prawnym regulującym przedmiotowe kwestie. Rozumiejąc znaczenie lotnictwa, które okazało się podczas I wojny światowej skutecznym środkiem łączności i groźną bronią, w 1917 r., po przystąpieniu Stanów Zjednoczonych (USA) do wojny, powołany został Międzysojuszniczy Komitet Lotnictwa. Składał się on z przed- stawicieli USA, Wielkiej Brytanii, Francji i Włoch. Na tle przygotowywania po- wojennych traktatów pokojowych, utworzona została Komisja Aeronautyczna Konferencji Pokojowej w Paryżu, której podstawą był Komitet. W jej skład powołano także przedstawicieli Japonii i pięciu przedstawicieli pozostałych państw sojuszniczych, a także zaproszono do współpracy ekspertów z dzie- dziny lotnictwa i prawa lotniczego. W 1919 r. z inicjatywy rządu francuskiego zorganizowano w Paryżu międzynarodową konferencję, której przedmiotem miało być opracowanie konwencji regulującej żeglugę powietrzną15. W wy- niku prac Komisji, projekt został przedłożony Radzie Najwyższej Konferencji Pokojowej i w dniu 13.10.1919 r. podpisany przez delegatów poszczególnych państw. Konwencja urządzająca żeglugę powietrzną z 1919 r.16 – Konwencja pa- ryska – była pierwszą konwencję lotniczą o zasięgu międzynarodowym. Inte- gralną część Konwencji stanowiło 5 technicznych załączników17. 14 Zob. A. Konert, Odpowiedzialność cywilna przewoźnika lotniczego, Warszawa 2010. 15 Zob. M. Polkowska, Międzynarodowe konwencje i umowy lotnicze oraz ich stosowanie – zarys problematyki, Akademia Obrony Narodowej, AON 5652/04, Warszawa 2004, s. 7. 16 Konwencja urządzająca żeglugę powietrzną podpisana w Paryżu 13.10.1919 r., Dz.U. z 1929 r. Nr 6, poz. 54. 17 Załącznik A „Znaki na statkach powietrznych”, Załącznik B „Świadectwo sprawności tech- nicznej”, Załącznik C „Księgi pokładowe”, Załącznik D „Przepisy o światłach i sygnałach, regula- min lotu”, Załącznik E „Minimum warunków otrzymania świadectwa uzdolnienia pilota lub na- wigatora”, Załącznik F „Międzynarodowe mapy i znaki lotnicze”, Załącznik G „Zbieranie i udzie- lanie informacyj meteorologicznych”, Załącznik H „Cło”. 3 Rozdział I. Wprowadzenie. Zagadnienia ogólne W Konwencji po raz pierwszy w sposób jednoznaczny sformułowano obo- wiązującą do dziś w lotniczym prawie międzynarodowym zasadę całkowitej suwerenności państwa nad przestrzenią powietrzną ponad jego terytorium (art. 1). Na mocy Konwencji ustanowiona została stała komisja międzynaro- dowa pod nazwą Międzynarodowa Komisja Żeglugi Powietrznej (fr. CINA, Commission Internationale de la Navigation Aérienne), pozostającą pod władzą Ligi Narodów (art. 34). Komisja miała spełniać funkcje normotwórcze poprzez przyznanie jej uprawnień w zakresie modyfikacji załączników i dodawania do nich nowych przepisów stosownie do rozwoju żeglugi powietrznej, ale także funkcję jurysdykcyjną w drodze rozstrzygania sporów w kwestiach ich inter- pretacji18. W zakresie lotnisk Konwencja (ani załączniki) nie określiła szczegółowych wymagań technicznych dotyczących ich konstrukcji, ani szczegółowych prze- pisów bezpieczeństwa. Wskazała natomiast cechy, które powinno posiadać lot- nisko, a także określiła procedury związane z operacjami lotniczymi w porcie lotniczym, nakładając na personel lotniska określone obowiązki19. Konwencja wprowadziła zasadę jednolitych opłat za postój i lądowanie dla samolotów kra- jowych i zagranicznych (art. 25). Artykuł 26 stanowił o przedmiotach zabro- nionych do przewozu, będąc tym samym pierwszą międzynarodową regulacją w zakresie security. Konwencja zobowiązała państwa do sporządzenia wykazu portów lotniczych, na których mogą lądować statki obce (art. 15). Wraz z dynamicznym rozwojem lotnictwa cywilnego postanowienia Kon- wencji paryskiej wymagały rewizji i wypracowania rozwiązań prawnych odpo- wiadających nowej rzeczywistości. W 1944 r. Konwencja paryska została za- stąpiona Konwencją o Międzynarodowym Lotnictwie Cywilnym, ustanawia- jącą Organizację Międzynarodowego Lotnictwa Cywilnego, tzw. Konwencją chicagowską20. 18 Zob. M. Polkowska, Międzynarodowe konwencje, s. 10. 19 Załącznik D „Przepisy o światłach i sygnałach, regulamin lotu” w rozdziale II opisuje pro- cedury lądowania i startu nakładając na personel lotniska obowiązek sygnalizowania określonych zdarzeń znakami świetlnymi, a także wskazując, że pozwolenie na lądowanie „powinno być dane (...) z ziemi” (pkt 14). Rozdział V „Prawidła lotu ponad lotniskami lub w pobliżu lotnisk” określa także procedury związane z ruchem na lotnisku i w pobliżu lotniska, w tym procedurę startu i lą- dowania w aspekcie poruszania się samolotów po lotnisku. W pkt 44 stanowi, że „...każde lotnisko dzieli się na trzy strefy. Prawą przeznacza się do odlotu, a lewą – do lądowania. Między nimi leży strefa wolna”. 20 Konwencja o międzynarodowym lotnictwie cywilnym, podpisana w Chicago dnia 7.12.1944 r. – Konwencja chicagowska, Dz.U. z 1959 r. Nr 35, poz. 212 ze zm. 4 § 2. Zarządzanie lotniskami. Reżim prawny § 2. Zarządzanie lotniskami. Reżim prawny Zarówno kwestie operacyjne, infrastruktura lotniskowa oraz zarządzanie lotniskami – jako lotniskowa działalność gospodarcza – podlegają regulacjom prawa lotniczego, które składa się z elementów wchodzących w zakres różnych tradycyjnie wyróżnianych gałęzi prawa międzynarodowego i wewnętrznego, w tym gospodarczego, cywilnego, karnego czy administracyjnego21. Zarządza- jący portem lotniczym – jako podmiot prowadzący działalność gospodarczą – podlega przepisom prawa gospodarczego, jednakże jego status, zadania, struk- turę, prawa i obowiązki determinują przede wszystkim przepisy prawa lotni- czego. Prawo lotnicze jest podstawową dziedziną prawa regulującą kwestie za- rządzania lotniskami. Można wyróżnić trzy reżimy prawne regulujące kwestie zarządzania lotni- skami: – reżim prawa międzynarodowego, obejmujący międzynarodowe kon- wencje lotnicze i system chicagowski; – reżim europejski, który jest pierwszym systemem prawa regulującym w skali wielonarodowej działalność gospodarczą w dziedzinie usług lot- niczych, normującym zagadnienia m.in. nie uregulowane w ramach sys- temu chicagowskiego; – reżim krajowy, w którym podstawowym aktem prawa krajowego łączą- cym system prawa międzynarodowego, europejskiego i krajowego w ob- szarze lotnictwa cywilnego jest ustawa z 3.7.2002 r. – Prawo lotnicze (PrLot)22; kwestie zakładania i zarządzania lotniskami cywilnymi podle- gają bezpośrednio jej przepisom oraz licznym rozporządzeniom wyko- nawczym do tej ustawy. W ramach każdego z trzech reżimów prawnych, a w szczególności w syste- mie prawa europejskiego i krajowego można wyróżnić regulacje prawne sta- nowiące w przedmiocie zarządzania portami lotniczymi w aspekcie uwarun- kowań sektorowych i uwarunkowań prawa gospodarczego. Uwarunkowania sektorowe wynikają z przepisów prawa lotniczego, które określa nie tylko za- kres obowiązków podmiotów zarządzających lotniskami, ale także warunki, ja- kie podmioty muszą spełnić, aby móc wykonywać przedmiotową działalność. Prawo gospodarcze określa uwarunkowania prowadzenia działalności gospo- 21 Zob. M. Żylicz, Prawo lotnicze międzynarodowe, europejskie i krajowe, Warszawa 2002, s. 21. 22 Ustawa z 3.7.2002 r. – Prawo lotnicze, t.j. Dz.U. z 2016 r. poz. 605 ze zm. 5 Rozdział I. Wprowadzenie. Zagadnienia ogólne darczej w wymiarze nie operacyjnym, ale ekonomicznym, koncentrując się m.in. na kwestiach ochrony konkurencji, w tym pomocy publicznej. Należy podkreślić, że nie sposób jednoznacznie wydzielić dwóch płaszczyzn, tj. praw- nogospodarczej i prawa lotniczego, w ramach których funkcjonuje zarządza- jący portem lotniczym. Wiele regulacji prawa lotniczego ma bowiem charakter ekonomiczny i gospodarczy, jak kwestie opłat lotniskowych. I. System Chicagowski W 1944 r. z inicjatywy Stanów Zjednoczonych odbyła się w Chicago Mię- dzynarodowa Konferencja Lotnictwa Cywilnego23. Wynikiem prac przedsta- wicieli 52 państw, 7.12.1944 r. sporządzony został Akt Końcowy Konferencji zawierający uchwały i zalecenia, a także załączone teksty umów międzynaro- dowych, w tym Konwencję o Międzynarodowym Lotnictwie Cywilnym, usta- nawiającą Organizację Międzynarodowego Lotnictwa Cywilnego (ang. ICAO – International Civil Aviation Organization) oraz projekty aneksów technicz- nych. Konwencja chicagowska stała się podstawowym systemem prawa trakta- towego w zakresie publicznoprawnych zagadnień międzynarodowej żeglugi powietrznej24. Wraz z załącznikami o charakterze technicznym zastąpiła Kon- wencję paryską z 1919 r.25 Na bazie Konwencji powstał system chicagowski, kreujący i promujący bezpieczny i sprawny transport lotniczy o zasięgu świa- towym. System ten obejmuje zarówno regulacje prawne dotyczące międzyna- rodowego lotnictwa cywilnego zawarte w Konwencji chicagowskiej, jak i re- gulacje powstałe na jej bazie, oraz związane z działalnością ICAO. Konwencja chicagowska wprowadziła nowe i potwierdziła dotychczasowe podstawowe zasady dotyczące lotnictwa cywilnego26. W zakresie lotnisk Kon- wencja zawiera szerszą regulację niż Konwencja paryska, natomiast szczegó- łowe postanowienia dotyczące kwestii operacyjnych, w tym wymagań i obo- 23 Zob. M. Polkowska, Międzynarodowe konwencje, s. 18. 24 M. Żylicz, Prawo lotnicze międzynarodowe, s. 47. 25 Konwencja chicagowska zastąpiła Konwencję Paryską z 1919 r., Konwencję Madrycką (Iberoamerykańską) z 1926 r. oraz Konwencję Hawańską (Panamerykańską) z 1928 r.; M. Żylicz, Prawo lotnicze międzynarodowe, s. 47. 26 M.in. zasadę całkowitej i wyłącznej suwerenności państw w przestrzeni powietrznej nad ich terytorium, zakaz użycia lotnictwa cywilnego w celach niezgodnych z Konwencją, zasadę przyna- leżności państwowej statków powietrznych, konieczność stosowania się przez statek powietrzny do reguł ruchu lotniczego obwiązujących na danym obszarze i stosowania się do poleceń organów innego państwa, zakaz dyskryminacji obcych statków powietrznych. 6 § 2. Zarządzanie lotniskami. Reżim prawny wiązków nałożonych na zarządzających portami lotniczymi, znalazły się w za- łącznikach technicznych. II. Organizacja Międzynarodowego Lotnictwa Cywilnego (ICAO) Na mocy Konwencji chicagowskiej została ustanowiona ICAO27. Celem i przedmiotem działalności ICAO jest rozwijanie zasad i techniki międzynaro- dowej żeglugi powietrznej oraz popieranie planowania i rozwoju międzynaro- dowego przewozu lotniczego w taki sposób, aby zapewnić bezpieczny i prawi- dłowy rozwój międzynarodowego lotnictwa cywilnego na całym świecie, także poprzez popieranie rozwoju „dróg lotniczych, portów lotniczych i udogodnień dla żeglugi powietrznej” (art. 44 lit. c). W aktywności ICAO należy upatrywać ciągłej wartości postanowień Kon- wencji, która powstała w odmiennej rzeczywistości politycznej i gospodarczej, a jej postanowienia zachowują aktualność do dnia dzisiejszego. ICAO opraco- wuje zasady międzynarodowej żeglugi powietrznej, spełnia zadania w zakresie techniki i bezpieczeństwa żeglugi powietrznej, wspiera rozwój międzynarodo- wego transportu lotniczego. W dziedzinie prawa lotniczego ICAO opracowuje liczne konwencje, z których największy sukces osiągnęły lotnicze konwencje prawa karnego. Jedynie zagadnienia ekonomiczne pozostały poza zakresem regulacji ICAO, odnośnie których Organizacja wydała szereg zaleceń, materia- łów pomocniczych i instruktażowych, nie mających jednak mocy wiążącej28. III. Załączniki do Konwencji chicagowskiej Instrumentem służącym do dostosowywania Konwencji do zmieniającej się rzeczywistości są międzynarodowe normy (ang. standards) oraz zalecone metody postępowania (ang. recommended practices), które zgodnie z art. 37 Konwencji chicagowskiej odnoszą się do statków powietrznych, personelu, dróg lotniczych i służb pomocniczych oraz do wszelkich innych zagadnień związanych z bezpieczeństwem, regularnością i sprawnością żeglugi powietrz- 27 PICAO, po ratyfikowaniu Konwencji przez 26 państw, została przekształcona w ICAO, D. W. Freer, The PICAO years – 1945 to 1947. ICAO Bulletin, 41(10), 1986, 36–39, www.icao.int, dostęp 11.2.2016 r. 28 Zob. M. Żylicz, Prawo lotnicze międzynarodowe, s. 59 i n.; M. Polkowska, Międzynarodowe konwencje, s. 21; M. Żylicz, Prawo międzynarodowego transportu lotniczego, Warszawa 1995, s. 63 i n. 7 Rozdział I. Wprowadzenie. Zagadnienia ogólne nej. Normy i zalecenia zawarte są w załącznikach do Konwencji chicagowskiej. Charakter prawny załączników budzi jednak wątpliwości. Nie mają one cha- rakteru obligatoryjnego. Na podstawie art. 38 Konwencji chicagowskiej pań- stwo może jednostronnie odstąpić od ich stosowania w pełnym zakresie lub częściowo, stosując procedurę odchylenia od międzynarodowych norm i za- sad postępowania. Taka sytuacja nie ma jednak wpływu na ich moc wiążącą w stosunku do pozostałych państw29. Obecnie30 obowiązuje 19 załączników technicznych31, z których w szcze- gólności Załącznik Nr 9 „Ułatwienia”, Załącznik Nr 11 – „Służby ruchu lotni- czego”, Załącznik Nr 14 „Lotniska”, Załącznik Nr 17 „Ochrona Międzynaro- dowego Lotnictwa Cywilnego przed aktami bezprawnej ingerencji” i Załącz- nik Nr 19 – „Zarządzanie bezpieczeństwem” dotyczą funkcjonowania portów lotniczych, a tym samym określają zadania zarządzających nimi. Dla realizacji norm i zalecanych metod postępowania (ang. SARPs – Stan- dards and recommended practices) zawartych w załącznikach do Konwencji chicagowskiej ICAO wydała szereg podręczników (ang. manuals) zawierają- cych szczegółowe wytyczne techniczne oraz wskazówki interpretacyjne w za- kresie spraw objętych poszczególnymi załącznikami. IV. System europejski Zagadnienia związane z transportem, jego strukturą, bezpieczeństwem i komfortem, zajmowały zawsze bardzo ważne miejsce w polityce i prawo- dawstwie Wspólnot Europejskich. Traktat Rzymski z 25.3.1957 r. o ustano- wieniu Europejskiej Wspólnoty Gospodarczej (EWG) stał się podstawą do 29 Zob. M. Polkowska, Międzynarodowe konwencje, s. 22, szerzej zob. Z. Galicki, Charakter prawny międzynarodowych wzorów i zalecanych metod CIAO (praca doktorska), Warszawa 1971. 30 Stan na dzień 25.7.2016 r. 31 Załącznik Nr 1 – „Licencjonowanie personelu”; załącznik Nr 2 – „Przepisy ruchu lotni- czego”; załącznik Nr 3 – „Służba Meteorologiczna dla Międzynarodowej Żeglugi Powietrznej”; załącznik Nr 4 – „Mapy lotnicze”; załącznik Nr 5 – „Jednostki miar do wykorzystywania podczas operacji powietrznych i naziemnych”; załącznik Nr 6 – „Eksploatacja statków powietrznych”; za- łącznik Nr 7 – „Znaki przynależności państwowej i znaki rejestracyjne statków powietrznych”; załącznik Nr 8 – „Zdatność do lotu statków powietrznych”; załącznik Nr 9 – „Ułatwienia”; załącz- nik Nr 10 – „Łączność lotnicza”; załącznik Nr 11 – „Służby ruchu lotniczego”; załącznik Nr 12 – „Poszukiwanie i ratownictwo”; załącznik Nr 13 – „Badanie wypadków i incydentów lotniczych”; załącznik Nr 14 – „Lotniska”; załącznik Nr 15 – „Służby informacji lotniczej”; załącznik Nr 16 – „Ochrona środowiska”; załącznik Nr 17 – „Ochrona Międzynarodowego Lotnictwa Cywilnego przed aktami bezprawnej ingerencji”; załącznik Nr 18 – „Bezpieczny transport materiałów nie- bezpiecznych drogą lotniczą”, Załącznik Nr 19 – „Zarządzanie bezpieczeństwem”. 8 § 2. Zarządzanie lotniskami. Reżim prawny rozwinięcia najsilniejszej struktury regionalnej w dziedzinie transportu lot- niczego we Wspólnocie Europejskiej (WE). Traktat ten stanowi, że działal- ność WE obejmuje m.in. zniesienie między państwami członkowskimi prze- szkód w swobodnym przepływie towarów, osób, usług i kapitału. Zabezpie- czenie tego przepływu w zakresie osób i towarów wymagało zapewnienia odpowiednio przystosowanych środków transportu, jednak ogromne różnice interesów państw członkowskich spowodowały, że wspólna polityka transpor- towa stała się możliwą dopiero w świetle zawarcia Jednolitego Aktu Europej- skiego w 1986 r. oraz perspektywy zniesienia granic wewnątrz WE. Trans- port potraktowany został jako rzeczywisty element polityki integracyjnej we- wnątrz Wspólnoty32. Stopniowo rozwinęła się wspólna polityka transportowa dla transportu w ogóle, następnie dla samego transportu lotniczego wraz ze szczegółowym ustawodawstwem pochodnym stanowiącym uzupełnienie prawa traktatowego i wydawanym na podstawie Traktatu. Zasady określone na gruncie Traktatu mają zastosowanie do funkcjonowania ogólnie rozumia- nego transportu, w tym transportu lotniczego33. Przepisy szczególne dotyczące Transportu zawarte są w Tytule VI Transport (art. 90–100; dawny Tytuł V, art. 70–80)34. Wraz z orzeczeniami Europejskiego Trybunału Sprawiedliwości (ETS), którego rola w kształtowaniu polityki transportowej jest nie do przecenienia, dorobek Wspólnoty (acquis communautaire) w zakresie prawa lotniczego obej- muje rozporządzenia i dyrektywy wydane na podstawie odpowiednich dele- gacji, a także wiele innych decyzji i aktów wydanych przez Radę czy Komisję Europejską (KE)35. Tym samym transport lotniczy jest dziedziną, w której naj- bardziej realizowana jest polityka WE, a sam proces liberalizacji oraz integracji usług świadczonych w jego ramach został zakończony. Unijna polityka transportowa realizowana jest poprzez stanowione na pod- stawie Traktatu prawo pochodne, które przez długi okres czasu nie odnosiło się do zagadnień technicznych czy dotyczących bezpieczeństwa lotnictwa cy- 32 Zob. K. Myszona, Status prawny przewoźnika lotniczego w świetle prawa Wspólnoty Eu- ropejskiej, Warszawa, 2002. 33 Zob. R. Rodière, Droit de Transport, aneks do Tomu II, Paris 1960, s. 197–215. 34 Numeracja postanowień Traktatu uwzględnia zmiany wprowadzone późniejszymi aktami; numeracja podana jest w oparciu o Tabele Ekwiwalencyjne wskazujące nową numerację w Trakta- cie o funkcjonowaniu Unii Europejskiej i dotychczasową numerację w Traktacie ustanawiającym Wspólnotę Europejską, Wersje skonsolidowane Traktatu o Unii Europejskiej i Traktatu o funk- cjonowaniu Unii Europejskiej, Dz.Urz. UE C Nr 326 z 2012 r., s. 1. 35 Zob. M. Żylicz, Prawo lotnicze międzynarodowe, s. 118. 9 Rozdział I. Wprowadzenie. Zagadnienia ogólne wilnego (ang. security i safety), koncentrując się na zagadnieniach ekonomicz- nych. Te pierwsze pozostawały w sferze działalności Eurocontrol36 i JAA (ang. Joint Aviation Authorities)37. Stopniowo jednak UE rozszerzyła swoją działal- ność legislacyjną także na kwestie techniczne i operacyjne, czego wyrazistym przykładem jest szereg powstałych po 11.9.2001 r. aktów prawnych regulują- cych sferę security. W relacji do aspektów działalności lotniczej takich jak żegluga powietrzna, statki powietrzne, rynek lotniczy, bezpieczeństwo lotnicze czy ochrona lotnic- twa przed aktami bezprawnej ingerencji, poddanych szerokiej regulacji przez prawo unijne, kwestie dotyczące zakładania i eksploatacji lotnisk cywilnych nie były przez długi czas przedmiotem szczegółowych regulacji prawa euro- pejskiego38. Z uwagi na gwałtowny rozwój ruchu lotniczego, problemy z przepusto- wością przestrzeni powietrznej i lotnisk, sytuacja w zakresie unormowania na gruncie europejskim działalności dotyczącej zakładania i eksploatacji lot- nisk użytku publicznego uległa zdynamizowaniu. Istotnym dokumentem jest Komunikat KE „Plan działania w zakresie przepustowości, efektywności i bez- pieczeństwa portów lotniczych w Europie”39. Dokument ten zawiera sze- reg rozwiązań mających na celu utrzymanie efektywnego transportu lotni- czego. W dokumencie KE potwierdziła także, że „Porty lotnicze pozostają 36 Eurocontrol – Europejska Organizacja ds. Bezpieczeństwa Żeglugi Powietrznej; międzyrzą- dowa organizacja powstała w 1960 r. na mocy Konwencji Brukselskiej; zajmuje się przede wszyst- kim zagadnieniami związanymi z zarządzaniem ruchem lotniczym w zakresie jego bezpieczeństwa oraz usprawnień w warunkach zwiększającego się zagęszczenia; M. Żylicz, Prawo lotnicze między- narodowe, s. 112; zob. www.eurocontrol.int, dostęp 22.2.2016 r. 37 Zob. M. Żylicz, Prawo lotnicze międzynarodowe, s. 117 i n.; JAA – Joint Aviation Authori- ties – Zrzeszenie Władz Lotniczych, powstało w 1979 r.; zakończyło działalność 30.6.2009 r.; zaj- mowało się ustalaniem i wdrażaniem wspólnych standardów i procedur w zakresie dopuszczania statków powietrznych do lotu, ich obsługi technicznej i eksploatacji, zgodnie z ustalonymi wyma- ganiami (ang. Joint Aviation Requirements – JARs); zob. www.ulc.gov.pl, dostęp 22.2.2016 r. 38 Poza nielicznymi wyjątkami, w tym przepisami traktatowymi dotyczącymi transeuro- pejskiej sieci transportowej, a także m.in. rozporządzeniem WE Nr 2236/95 ustanawiającym ogólne zasady przyznawania pomocy finansowej Wspólnoty w zakresie sieci transeuropejskich, Dz.Urz. UE L Nr 228 z 1995 r., s. 1, Dyrektywą Rady Nr 92/14/EWG z 2.3.1992 r. w sprawie limi- tów operacyjnych statków powietrznych objętych częścią II rozdział 2 t. 1 załącznika 16 do Kon- wencji o międzynarodowym lotnictwie cywilnym, wydanie 2 (1988), Dz.Urz. UE L 374 z 2006 r., s. 1−4. tzw. hałasową. 39 Komunikat KE „Plan działania w zakresie przepustowości, efektywności i bezpieczeń- stwa portów lotniczych w Europie”, KOM(2006) 819 wersja ostateczna, Bruksela, 24.1.2007 r.; www.eur-lex.europa.eu, dostęp 11.2.2016 r. 10 § 2. Zarządzanie lotniskami. Reżim prawny najmniej uregulowanym elementem łańcucha lotniczego”40. Komisja zapowie- działa także, że przyjmie wniosek legislacyjny rozszerzający rolę EASA (ang. European Aviation Safety Agency)41 na kwestie bezpieczeństwa w portach lot- niczych celem zapewnienia jednolitego poziomu bezpieczeństwa. Wynikiem tego wniosku było przyjęcie Rozporządzenia PE i Rady (WE) Nr 1108/2009 z 21.10.2009 r. zmieniającego rozporządzenie (WE) Nr 216/2008 w zakresie lotnisk, zarządzania ruchem lotniczym i służb żeglugi powietrznej oraz uchy- lające dyrektywę 2006/23/WE42. Rozporządzenie ustanawia – obok wymagań ICAO – europejskie wymagania w tym obszarze oraz poddaje działalność lot- niskową nadzorowi i kontroli ze strony EASA43. Ważną rolę we wspólnotowym systemie prawnym spełniają polityki, stra- tegie i inne dokumenty programowe, których celem jest wyznaczanie kierun- ków rozwoju UE w poszczególnych dziedzinach oraz harmonizowanie polityk, strategii i działań państw członkowskich w sprawach objętych jej właściwością lub będących przedmiotem jej zainteresowania. Strategiczne cele UE w obszarze transportu to niezmiennie od lat bezpie- czeństwo transportowe, zrównoważony transport oraz zintegrowany system transportowy UE skupiający poszczególne środki transportu oraz regiony44. Zintegrowanie europejskiego systemu transportowego mają zapewnić sieci transeuropejskie (ang. TEN-T, The Trans-European Transport Networks), łą- czenie różnych form transportu, wspólna przestrzeń powietrzna oraz euro- pejski system nawigacyjny, wspólne autostrady i inne elementy infrastruk- tury. Najistotniejszą podstawą prawną realizacji strategicznych celów w zakre- sie portów lotniczych stanowi Tytuł XVI (dawny Tytuł XV) Traktatu „Sieci transeuropejskie”45. TEN-T stanowi element Pan-Europejskiej Sieci Transpor- 40 Ibidem, s. 9. 41 EASA – ang. European Aviation Safety Agency – Europejska Agencja Bezpieczeństwa Lot- niczego; promuje najwyższe wspólne normy bezpieczeństwa i ochrony środowiska w lotnictwie cywilnym, także poprzez opracowywanie projektów aktów prawnych; zob. www.easa.europa.eu, dostęp 11.2.2016 r. 42 Rozporządzenie PE i Rady (WE) Nr 1108/2009 z 21.10.2009 r. zmieniającego rozporządze- nie (WE) Nr 216/2008 w zakresie lotnisk, zarządzania ruchem lotniczym i służb żeglugi powietrz- nej oraz uchylające dyrektywę 2006/23/WE, Dz.Urz. UE L Nr 309 z 2009 r., s. 51–70. 43 Szerzej zob. Rozdział III. 44 Rezolucja PE z 6.7.2010 r. w sprawie zrównoważonej przyszłości transportu; P7 TA(2010)0260; www.europarl.europ.eu, dostęp 11.2.2016 r. 45 Inne istotne akty prawne, które określiły strategiczne cele w zakresie portów lotniczych to m.in.: Biała księga KE „Europejska Polityka Transportowa do roku 2010 – czas na zmiany”, COM(2001) 370 wersja ostateczna Bruksela, 12.9.2001 r.; Komunikat Komisji – Zrównoważona przyszłość transportu: w kierunku zintegrowanego, zaawansowanego technologicznie i przyja- 11 Rozdział I. Wprowadzenie. Zagadnienia ogólne towej. Zgodnie z art. 170 (dawny art. 154) Traktatu ustanowienie i rozwój sieci transeuropejskich w infrastrukturach transportu, telekomunikacji i energetyki ma się przyczynić do wzmocnienia spójności gospodarczej, społecznej i tery- torialnej UE oraz utworzenia i rozwoju rynku wewnętrznego. Priorytety UE odnoszące się do lotnisk to niezmiennie zintegrowanie trans- portu kolejowego i lotniczego, w szczególności poprzez połączenie linii kolejo- wych z lotniskami, optymalizacja przepustowości i wydajności infrastruktury oraz promocja intermodalności i bezpieczeństwa, budowa terminali intermo- dalnych i rozwój dostępu do nich, bezpieczeństwo i ochrona środowiska, po- prawa jakości usług. Transeuropejska sieć lotnicza obejmuje porty lotnicze zlokalizowane na te- rytorium Wspólnoty, otwarte dla lotów handlowych i spełniające kryteria punktów połączeń międzynarodowych, wspólnotowych i regionalnych46. W grudniu 2015 r. KE opublikowała47 „Europejską strategię w dziedzinie lotnictwa”, określającą priorytety na kolejne lata, w tym m.in. zdobycie przez UE pozycji lidera w dziedzinie lotnictwa międzynarodowego, walka z ograni- czeniami przepustowości na ziemi i w powietrzu, a także utrzymanie wysokich znego użytkownikowi systemu, COM(2009) 279 wersja ostateczna, Bruksela, dnia 17.6.2009 r.; Decyzja Nr 1692/96 PE i Rady z 23.7.1996 r. w sprawie wspólnotowych wytycznych dotyczących rozwoju transeuropejskiej sieci transportowej zmieniona decyzją Nr 1346/2001/WE z 22.5.2001 r. oraz decyzją Nr 884/2004/WE z 29.4.2004 r., kolejno Dz.Urz. UE L 228 z 1996 r., s. 1, Dz.Urz. UE L 185 z 2001 r., s. 1, Dz.Urz. L 167 z 2004 r., s. 1; rozporządzenie WE Nr 2236/95 ustanawia- jące ogólne zasady przyznawania pomocy finansowej Wspólnoty w zakresie sieci transeuropej- skich, Dz.Urz. UE L 228 z 1995 r., s. 1, zmienione rozporządzeniem (WE) Nr 1159/2005 PE i Rady, Dz.Urz. UE L 191 z 2005 r., s. 16); Komunikat KE „Wytyczne wspólnotowe dotyczące finansowania portów lotniczych oraz pomocy państwa na rozpoczęcie działalności dla przed- siębiorstw lotniczych oferujących przeloty z regionalnych portów lotniczych”, Dz.Urz. UE C 312 z 2005 r., s. 1–14, obecnie obowiązują Wytyczne z 2014 r., zob. Komunikat Komisji „Wy- tyczne dotyczące pomocy państwa na rzecz portów lotniczych i przedsiębiorstw lotniczych”, Dz.Urz. UE C 99 z 2014 r., s. 3; rezolucja PE z 11.10.2007 r. w sprawie przepustowości por- tów lotniczych i obsługi naziemnej: w kierunku bardziej skutecznej polityki, 2007/2092(INI), 2007/2092(INI), tekst przyjęty P6 TA(2007)0433 www.europarl.europa.eu/sides/getDoc.do?ty- pe=TA reference=P6-TA-2007-0433 language=PL, dostęp 12.2.2016 r. 46 Zgodnie ze sprawozdaniem KE z 20.1.2009 r. z wdrażania wytycznych dotyczących sieci TEN-T w latach 2004−2005 (COM(2009)5) w 2005 r. na sieć portów lotniczych TEN-T składało się 407 portów lotniczych, w tym 71 międzynarodowych portów lotniczych, 77 portów wspólno- towych i 259 portów regionalnych. Obecnie uczestniczą w sieci TEN-T następujące polskie porty lotnicze: Warszawa, Gdańsk, Szczecin, Poznań, Katowice, Kraków, Rzeszów i Wrocław. 47 Komunikat Prasowy, Komisja przedstawia nową europejską strategię w dziedzinie lot- nictwa, Bruksela, 7.12.2015 r., www.europa.eu/rapid/press-release IP-15-6144 pl.htm, dostęp 12.2.2016 r. 12 § 2. Zarządzanie lotniskami. Reżim prawny unijnych standardów w zakresie ochrony, bezpieczeństwa, środowiska, kwe- stii społecznych i praw pasażerów48. Strategia odnosi się także bezpośrednio do portów lotniczych, w szczególności w zakresie walki z kryzysem przepu- stowości oraz zwiększenia efektywności usług świadczonych w portach lotni- czych. W strategii podkreśla się, że: „Dostępność wysoce wydajnych, konku- rencyjnych usług portów lotniczych, w tym pasów startowych, terminali pa- sażerskich i obsługi naziemnej, ma kluczowe znaczenie dla konkurencyjności unijnego sektora lotnictwa oraz jakości obsługi pasażerów”49. Powyższe pokazuje, że UE postrzega lotniska użytku publicznego jako ele- ment europejskiego systemu transportowego, czynnik sprzyjający rozwojowi transportu powietrznego, a ujednolicenie wewnątrz UE wymagań w zakresie infrastruktury lotniskowej wpłynie niewątpliwie pozytywnie na bezpieczne, stabilne i wydajne funkcjonowanie lotnisk europejskich. V. Prawo krajowe Zakładanie, eksploatacja i rozwój lotnisk użytku publicznego uwarunko- wane są nie tylko regulacjami prawnymi wynikającymi z szeroko rozumianego prawa międzynarodowego i europejskiego, ale przede wszystkim przepisami prawa krajowego. Kwestia integracji Polski z UE wymaga osobnego omówienia50. Bez za- głębiania się w szczegółowe zagadnienia, podpisanie 16.12.1991 r. w Brukseli Układu Europejskiego o stowarzyszeniu Polski ze Wspólnotami Europejskimi, otwierając przed Polską szansę wejścia do UE, zapoczątkowało nowy etap w ustawodawstwie polskim. Polska zobowiązała się podjąć wszelkie niezbędne działania w celu zbliżenia oraz zapewnienia zgodności przyszłego prawa z pra- wem UE. W nowej ustawie lotniczej z 3.7.2002 r.51, która uchyliła ustawę z 31.5.1962 r. – Prawo lotnicze52, powtarzając tylko te zasady prawa wspólno- towego, które można stosować erga omnes, a nie jedynie w stosunkach z UE, 48 Komunikat Komisji do Parlamentu Europejskiego, Rady, Europejskiego Komitetu Ekonomiczno-Społecznego i Komitetu Regionów, Europejska strategia w dziedzinie lotnic- twa, COM(2015) 598 final, Bruksela, 7.12.2015 r., www.ec.europa.eu/transport/modes/air/ news/2015-12-07-aviation-strategy en.htm, dostęp 12.2.2016 r. 49 Ibidem, s. 8. 50 Zob. szerzej: H. Goik, A. Kolarski, Prawo transportowe, Biała Księga, Polska–Unia Euro- pejska: opracowania i analizy. Prawo, z. 21, Komitet Integracji Europejskiej, Warszawa 1995. 51 Ustawa z 3.7.2002 r. – Prawo lotnicze, Dz.U. Nr 130, poz. 1112. 52 Ustawa z 31.5.1962 r. – Prawo lotnicze, Dz.U. Nr 32, poz. 153. 13 Rozdział I. Wprowadzenie. Zagadnienia ogólne przewidziano wiele delegacji ustawowych niezbędnych do wdrożenia dyrek- tyw unijnych, które wymagają wydania odpowiednich przepisów, a także, je- śli zachodziłaby potrzeba wydania przepisów wykonawczych w przypadku rozporządzeń, które, pomimo że obowiązują bezpośrednio z pierwszeństwem przed prawem krajowym, mogą wymagać wydania takich przepisów53. Zarządzanie lotniskami jako działalność gospodarcza podlega w prawie polskim przepisom ustawy z 2.7.2004 r. o swobodzie działalności gospodarczej (SwobDziałGospU)54. Zgodnie z ogólną zasadą wyrażoną w SwobDziałGospU działalność ta jest wolna dla każdego na równych prawach z zachowaniem wa- runków określonych przepisami prawa. Podstawowym aktem prawa krajowego łączącym system prawa między- narodowego, europejskiego i krajowego w obszarze lotnictwa cywilnego jest PrLot, której przepisy mają za zadanie nie tylko wykonanie lub implementa- cję przepisów międzynarodowych i europejskich, ale także określenie wyma- gań w obszarach nie uregulowanych tymi przepisami oraz określenie wyma- gań krajowych wynikających z krajowej polityki i strategii w obszarze lotnic- twa cywilnego. Prawo lotnicze, zgodnie z Konstytucją Rzeczpospolitej Polskiej55, przyznaje prymat wiążącym Rzeczpospolitą Polską (RP) ratyfikowanym umowom mię- dzynarodowym (art. 3 ust. 1 PrLot). Podobnie wiążące uchwały organizacji międzynarodowych, ustanowione na podstawie ratyfikowanych umów mię- dzynarodowych, w tym przyjęte przez ICAO załączniki do Konwencji chica- gowskiej oraz ich zmiany, ogłaszane są bez zbędnej zwłoki wraz z oświadcze- niami rządowymi dotyczącymi ich obowiązywania (art. 3 ust. 2 PrLot). Dyspo- zycja tego przepisu obejmuje także rozporządzenia i dyrektywy unijne. Ustawa przyznała także ministrowi właściwemu ds. transportu (MT) upoważnienie do wprowadzenia w drodze rozporządzenia, wymagań międzynarodowych o cha- rakterze specjalistycznym, w tym dotyczących bezpieczeństwa lotnictwa, bu- dowy i eksploatacji statków powietrznych oraz urządzeń infrastruktury na- ziemnej, ustanawianych w szczególności przez ICAO, Europejską Konferen- cję Lotnictwa Cywilnego (ang. ECAC, European Civil Aviation Conference56), w tym JAA, EUROCONTROL, EASA. 53 Zob. M. Żylicz, Prawo lotnicze międzynarodowe, s. 166–169. 54 Ustawa z 2.7.2004 r. o swobodzie działalności gospodarczej, t.j. Dz.U. z 2015 r. poz. 584 55 Konstytucja Rzeczpospolitej Polskiej z 2.4.1997 r., Dz.U. Nr 78, poz. 483. 56 ECAC – ang. European Civil Aviation Conference – Europejska Konferencja Lotnictwa Cy- wilnego; powstała w 1954 r.; promuje ciągły rozwój bezpiecznego, efektywnego i zrównoważo- ze zm. 14
Pobierz darmowy fragment (pdf)

Gdzie kupić całą publikację:

Zarządzający portem lotniczym jako podmiot prawa. Wybrane zagadnienia
Autor:

Opinie na temat publikacji:


Inne popularne pozycje z tej kategorii:


Czytaj również:


Prowadzisz stronę lub blog? Wstaw link do fragmentu tej książki i współpracuj z Cyfroteką: