Cyfroteka.pl

klikaj i czytaj online

Cyfro
Czytomierz
00510 009584 10438316 na godz. na dobę w sumie
Zarządzanie działalnością innowacyjną - ebook/pdf
Zarządzanie działalnością innowacyjną - ebook/pdf
Autor: Liczba stron: 478
Wydawca: Placet Język publikacji: polski
ISBN: 978-83-7488-055-8 Rok wydania:
Lektor:
Kategoria: ebooki >> ekonomia, biznes, finanse
Porównaj ceny (książka, ebook, audiobook).

Inspiracją do podjęcia prac nad wydaniem niniejszej książki było uruchomienie w Wyższej Szkole Menedżerskiej w Warszawie specjalności o nazwie „Zarządzanie innowacjami w gospodarce opartej na wiedzy”. Program realizowany był głównie przez autorów tej pracy. W trakcie jego realizacji zarówno studenci, jak i pracownicy dydaktyczni odczuwali wyraźny brak książki, która mogłaby pełnić rolę przewodnika merytorycznego, swoistego kompendium wiedzy. Biorąc to pod uwagę zespół podjął prace nad jej przygotowaniem.

Wiedza o innowacjach, którą przekazujemy w tej publikacji może być adaptowana w wielu dziedzinach działalności menedżerskiej. Treść książki prezentuje w szerszej perspektywie problematykę innowacji we współczesnym przedsiębiorstwie. Dostarczamy menedżerom instrumentów pomagających w tworzeniu strategii innowacji. Może też służyć studentom szkół wyższych, a również słuchaczom studiów podyplomowych.

Innowacja jest efektem całego procesu innowacyjnego, więc zarządzać należy całym procesem innowacyjnym. Tłem wszystkich rozważań dotyczących zarządzania działalnością innowacyjną na wszystkich poziomach jest gospodarka oparta na wiedzy. Współczesne zarządzanie działalnością innowacyjną na każdym z wymienionych szczebli będzie rozpatrywane w następujących perspektywach:

W niniejszej pracy prezentowane będą przede wszystkim ekonomiczne i społeczne aspekty zarządzania.

 

Książkę rozpoczynamy (rozdział 1) od rozważania na temat zrębów teorii innowacji. Wyjaśniamy pojęcie, rodzaje i źródła innowacji. W rozdziale zaproponowana została, szersza od dotychczasowych, definicja innowacji. Zawarliśmy tu koncepcję łańcucha wartości innowacji, który stał się nicią przewodnią dalszych rozdziałów, a także sposobu myślenia o całym procesie innowacyjnym.

Rozdział drugi poświęcony jest próbie wyjaśnienia pojęcia – potencjał działalności innowacyjnej. Jest to wysoce skomplikowane i wymaga dalszych prac zarówno teoretycznych, jak i szerszych badań empirycznych.

W następnej kolejności (rozdział trzeci) został zaproponowany megasystem działalności innowacyjnej, w którym wyraźnie wyróżniony jest system „nauki” i system „innowacji”. Uważamy, iż jest to właściwe podejście do tworzenia struktur organizacyjnych i instytucjonalnych, a także programów ramowych działalności w dziedzinie nauki i innowacji na poziomie globalnym, narodowym i regionalnym. W rozdziale zawarte jest także porównanie podejścia różnych państw do napędu innowacyjności gospodarki. Zwraca się uwagę na tworzenie na różnych szczeblach zarządzania struktur umożliwiających uczestnictwo w procesach innowacyjnych młodych ludzi. Podkreśla się rolę autorytetów naukowych w tworzeniu idei innowacyjnych.

Głównym celem zarządzania działalnością innowacyjną na poziomie regionalnym jest takie gospodarowanie zasobami regionu, aby uzyskać z nich maksymalne efekty, wyrażające się w ostatecznym rachunku w poprawie poziomu i jakości życia mieszkańców. Do celów zarządzania działalnością innowacyjną zaliczyć należy pobudzanie aktywności innowacyjnej mieszkańców i przedstawicieli władz regionalnych. Przykładem mogą być regionalne innowacyjne strategie rozwoju – ich tworzenie i realizacja. Tę problematykę zawiera rozdział czwarty. Poruszony jest w nim problem podejścia do budowy i wdrażania Regionalnego Systemu Innowacji.

Najszerzej potraktowany jest poziom poszczególnych organizacji (rozdział 5), albowiem w nich konkretnie przebiegają procesy innowacyjne, prowadzące do powstawania nowych wartości, pod postacią nowych produktów, procesów technologicznych, organizacyjnych, marketingowych, czy też nowych systemów zarządzania. Prezentowane jest podejście i istota firmy innowacyjnej, sposoby jej identyfikacji oraz elementy zarządzania nią. Są także akcentowane psychologiczne aspekty działalności innowacyjnej.

W rozdziale szóstym zwrócona została uwaga na sposób przygotowania strategii innowacji. Omówiono otoczenie innowacyjne oraz audyt technologiczny, a także niezbędną bazę informacyjną konieczną dla sporządzania strategii.

Pragniemy zwrócić uwagę na efektywn

Znajdź podobne książki Ostatnio czytane w tej kategorii

Darmowy fragment publikacji:

Zarządzanie działalnością innowacyjną Redakcja naukowa: Lidia Białoń Autorzy: Aftyka Waldemar Białoń Lidia Boguski Jan Czechowska-Świtaj Teresa Janczewska Danuta Marciniak Stanisław Sosnowska Alicja Stańkowski Klemens Stupałkowski Marek Werner Emilia pkt. 11.3 rozdział 1 (pkt. 1.1, 1.2, 1.3) pkt. 1.4 z D. Janczewską, rozdział 2, rozdział 5 (pkt. 5.1, 5.2, 5.3, 5.4), rozdział 6 (z D. Janczewską), rozdział 9 (z D. Janczewską) rozdział 4 pkt. 5.5 pkt. 1.4, rozdział 6, rozdział 9 (z L. Białoń) rozdział 7 rozdział 8 rozdział 3 rozdział 10 pkt. 11.1, 11.2 Redakcja naukowa: Lidia Białoń Redakcja: Leszek Plak Projekt okładki: Aleksandra Olszewska © Copyright by Wydawnictwo Placet, 2010 Wydanie (cid:72)(cid:69)(cid:82)(cid:82)(cid:78) Wydawca: Wydawnictwo PLACET ul. Mickiewicza 18a/1 01–517 Warszawa tel.: (0-22) 839-36-26 fax: (0-22) 839-67-61 redakcja@placet.pl Wszelkie prawa zastrzeżone. Publikacja ani jej części nie mogą być w żadnej formie i za pomocą jakichkolwiek środków technicznych reprodukowane bez zgody właściciela copyright. ISBN 978- 83-7488-(cid:19)(cid:24)(cid:24)(cid:16)(cid:27) Skład i łamanie: PLACET Druk i oprawa: (cid:72)(cid:69)(cid:82)(cid:82)(cid:78) Spis treści Wstęp....................................................................................................................... 7 ROZDZIAŁ 1. Zręby teorii innowacji ................................................................... 11 1.1. Pojęcie innowacji ........................................................................................................... 12 1.2. Proces innowacyjny ....................................................................................................... 27 1.3. Źródła innowacji ............................................................................................................ 35 1.4. Łańcuch tworzenia wartości innowacji ......................................................................... 49 ROZDZIAŁ 2. Potencjał działalności innowacyjnej ........................................... 61 2.1. Pojęcie potencjału działalności innowacyjnej ............................................................... 61 2.2. Elementy potencjału działalności innowacyjnej ........................................................... 70 2.3. Pomiar potencjału działalności innowacyjnej ............................................................... 83 ROZDZIAŁ 3. Systemy i makrosystemy innowacji opartej na wiedzy ............. 95 3.1. Wprowadzenie ............................................................................................................... 95 3.2. Makrosystem innowacji w UNESCO i UNIDO .......................................................... 102 3.3. Systemy i makrosystemy innowacji w USA ............................................................... 105 3.4. Systemy zarządzania wiedzą i innowacjami w Japonii ............................................... 107 3.5. System zarządzania wiedzą i innowacjami w Unii Europejskiej (UE) ....................... 110 3.6. Strategia Lizbońska UE ............................................................................................... 118 3.7. Narodowe systemy i makrosystemy innowacji opartej na wiedzy ............................. 121 3.8. Narodowy makrosystem innowacji opartej na wiedzy w Polsce ................................ 124 3.8.1. Strategia Rozwoju Kraju (SRK) ...................................................................... 126 3.8.2. Narodowe Strategiczne Ramy Odniesienia (NSRO) a Program Operacyjny Innowacyjna Gospodarka (PO IG) ................................................................. 127 3.8.3. Program Operacyjny Innowacyjna Gospodarka .............................................. 129 ROZDZIAŁ 4. Regionalne Systemy Innowacji .................................................. 137 4.1. Istota Regionalnego Systemu Innowacji i zasady jego budowy ................................. 137 4.2. Parki technologiczne i grona ....................................................................................... 148 4.3. Regionalne Systemy Innowacji a Regionalne Strategie Innowacji ............................. 152 4.4. Wdrażanie Regionalnych Systemów Innowacji .......................................................... 161 4.5. Doświadczenie polskich regionów w budowie Regionalnych Systemów Innowacji . 163 4.6. Podsumowanie ............................................................................................................. 165 ROZDZIAŁ 5. Firma innowacyjna ...................................................................... 169 5.1. Istota i cechy firmy innowacyjnej ............................................................................... 169 5.2. Aktywność innowacyjna firm ..................................................................................... 178 5.3. Mierniki aktywności innowacyjnej firm ..................................................................... 184 5.4. Elementy zarządzania działalnością innowacyjną ....................................................... 192 5.5. Psychologiczne aspekty działań innowacyjnych ............................................................. 217 ROZDZIAŁ 6. Strategie innowacji ..................................................................... 231 6.1. Strategie innowacji w ogólnych strategiach firmy ...................................................... 231 6.2. Diagnoza uwarunkowań działalności innowacyjnej firmy ......................................... 236 6.3. Audyt technologiczny .................................................................................................. 241 6.4. Rodzaje strategii innowacji ......................................................................................... 248 6.5. Możliwość zastosowania Strategicznej Karty Wyników (SKW) w sporządzaniu i realizacji strategii innowacji .......................................................... 257 6 Zarządzanie działalnością innowacyjną 6.6. Baza informacyjna dla strategii działalności innowacyjnej ........................................ 263 ROZDZIAŁ 7. Korzyści i koszty działalności innowacyjnej ............................ 275 7.1. Interpretacja korzyści i kosztów działalności innowacyjnej ....................................... 275 7.2. Problem efektywności działalności innowacyjnej .......................................................... 278 7.3. Metody szacowania kosztów i korzyści oraz efektywności działalności innowacyjnej ......................................................................................... 284 7.4. Wartość firmy a innowacje ......................................................................................... 291 7.5. Podsumowanie ........................................................................................................... 295 ROZDZIAŁ 8. Finansowanie projektów innowacji ........................................... 297 8.1. Wprowadzenie ............................................................................................................ 297 8.2. Projekt innowacji ........................................................................................................ 298 8.3. Potencjalne źródła finansowania projektów innowacji .............................................. 302 8.4. Uwarunkowania wyboru źródła finansowania projektu innowacji ............................ 305 8.5. Procedury przygotowania projektu innowacji do wystąpienia o uzyskanie środków finansowych na jego realizację .................................................................. 307 8.6. Propozycje rozwiązań finansowych dla wdrożeń projektów innowacji stanowiących rezultaty badań naukowych programu wieloletniego ......................... 311 8.7. Zakończenie ............................................................................................................... 318 ROZDZIAŁ 9. Marketingowe wsparcie procesów innowacyjnych ................ 321 9.1. Ogólna charakterystyka marketingowego wsparcia procesów innowacyjnych .......... 321 9.2. Rynek innowacji i jego uczestnicy ............................................................................. 326 9.3. Marketing w instytucjach generujących pomysły nowych rozwiązań innowacyjnych .......................................................................................................... 330 9.4. Marketing w jednostkach sfery nauki ......................................................................... 339 9.5. Marketingowy kontekst procesu innowacyjnego na poziomie przedsiębiorstw ........... 356 ROZDZIAŁ 10. Interakcje między wizerunkiem, tożsamością i reputacją firmy a działalnością innowacyjną ............................................................ 369 10.1. Wstęp ........................................................................................................................ 369 10.2. Tożsamość, wizerunek i reputacja w kontekście działalności innowacyjnej ............ 370 10.3. Innowacyjny wizerunek firmy w gospodarce opartej na wiedzy .............................. 380 10.4. Tożsamość i audyt tożsamości w kontekście działalności innowacyjnej ................. 383 10.5. Wizerunek w kontekście działalności innowacyjnej ................................................ 404 10.6. Reputacja w kontekście działalności innowacyjnej .................................................. 408 10.7. Zakończenie ............................................................................................................. 413 ROZDZIAŁ 11. Świadomość innowacyjna społeczeństwa ............................ 419 11.1. Drogi rozwoju świadomości innowacyjnej .............................................................. 419 11.2. Organizacje pozarządowe – innowacja społeczna powstała w wyniku zmiany świadomości społecznej w latach 1989–2008 ........................................................... 433 11.3. Podnoszenie innowacyjności gospodarki w programach wyborczych partii politycznych .............................................................................................................. 457 Uwagi końcowe ................................................................................................... 474 Wstęp Inspiracją do podjęcia prac nad wydaniem niniejszej książki było uruchomienie w Wyższej Szkole Menedżerskiej w Warszawie, na Wydziale Menedżerskim, na kierunku Zarządzanie specjalności o nazwie „Zarządzanie innowacjami w gospo- darce opartej na wiedzy”. Program tej specjalności realizowany był głównie przez autorów tej pracy. W trakcie jego realizacji zarówno studenci, jak i pracownicy dy- daktyczni odczuwali wyraźny brak książki, która mogłaby pełnić rolę przewodnika merytorycznego, swoistego kompendium wiedzy. Biorąc to pod uwagę zespół pod- jął prace nad jej przygotowaniem. Zawartość pracy w dużym stopniu odpowiada programowi nauczania tejże specjalności na poziomie licencjackim, a też magisterskim. Wiedza o innowacjach, którą przekazujemy w tej publikacji, może być adapto- wana w wielu dziedzinach działalności menedżerskiej. Treść książki prezentuje w szerszej perspektywie problematykę innowacji we współczesnym przedsiębior- stwie. Dostarczam menedżerom instrumentów pomagających w tworzeniu strategii innowacji. Może też służyć studentom szkół wyższych, a również słuchaczom stu- diów podyplomowych. Zarządzanie działalnością innowacyjną będziemy rozpatrywać na różnych poziomach, tj. na poziomie globalnym, międzynarodowym, narodowym, regional- nym oraz poszczególnych organizacji. Na każdym z nich występują określone podmioty dysponujące właściwymi instrumentami dla pobudzania działalności innowacyjnej. Organizacje te funkcjonują w określonym otoczeniu, które niewąt- pliwie wpływa na podejmowane przez nie decyzje – a jest ono coraz bardziej turbulentne i burzliwe. Na poziomie globalnym rozpatrywane są problemy dotyczące kwestii całego globu, np. zmiany klimatu, zbrojenia, czy też zmiany w procesach komunikacji mię- dzy ludźmi. Formułuje się tu zalecenia kierowane do układów narodowych dotyczące sposobów postępowania chroniących „życie” naszej planety. Zarządzanie innowa- cjami sprowadza się tu do ustanowienia pewnych programów kierunkowego działa- nia, które następnie wdrażane być mogą w poszczególnych państwach. Na poziomie międzynarodowym ustalane są polityki (strategie), których ce- lem jest rozwiązywania pewnych problemów zachowania zrównoważonego roz- woju, np. polityka energetyczna, a w jej ramach badania nad energią jądrową; 8 Zarządzanie działalnością innowacyjną polityka ta znajduje wyraz w realizacji wspólnych programów badawczych, czy też we wspólnych przedsięwzięciach innowacyjnych. Zarządzanie działalnością innowacyjną sprowadza się tu do uściślenia kierunkowych programów działa- nia ustalonych w wymiarze globalnym. Myślimy tu, m.in. o realizacji programów w ramach Unii Europejskiej. Problematyka zarządzania działalnością innowacyjną na poziomie narodowym sprowadza się do tworzenia narodowych polityk innowacyjnych i ich realizacji, a celem jest pobudzanie i wspieranie innowacyjności w regionach i przedsiębior- stwach, np. polityka proinnowacyjna państwa. Tytuł niniejszej pracy: „Zarządzanie działalnością innowacyjną”, jak sądzimy lepiej odpowiada rzeczywistej problematyce innowacyjnej, aniżeli tytuł „Zarządza- nie innowacjami”. Innowacja jest efektem całego procesu innowacyjnego, a zarzą- dzać należy całym procesem innowacyjnym. Tłem wszystkich rozważań związa- nych z zarządzaniem działalnością innowacyjną na wszystkich poziomach jest gospodarka oparta na wiedzy. Współczesne zarządzanie działalnością innowacyj- ną na każdym z wymienionych szczebli będzie rozpatrywane w następujących perspektywach:  globalizacji;  wiedzy i nauki jako czynnikach sprawczych wszelkich działań innowacyjnych;  ekologicznej, co oznacza, że wszelkie decyzje o wdrażaniu pomysłów innowa- cyjnych muszą być nakierowane na poszanowanie zasobów przyrody;  konkurencji – bowiem w takich warunkach ekonomicznych żyjemy. W niniejszej pracy prezentowane będą przede wszystkim ekonomiczne i spo- łeczne aspekty zarządzania. Książkę rozpoczynamy (rozdział 1) od rozważań na temat zrębów teorii inno- wacji. Wyjaśniamy pojęcie, rodzaje i źródła innowacji. W rozdziale zaproponowana została, szersza od dotychczasowych, definicja innowacji. Zawarliśmy tu koncepcję łańcucha wartości innowacji, który stał się nicią przewodnią dalszych rozdziałów, a także sposobu myślenia o całym procesie innowacyjnym. Rozdział drugi poświęcony jest próbie wyjaśnienia pojęcia – potencjał działal- ności innowacyjnej. Jest to wysoce skomplikowane zadanie i wymaga dalszych prac zarówno teoretycznych, jak i szerszych badań empirycznych. W następnej kolejności (rozdział trzeci) został zaproponowany megasystem działalności innowacyjnej, w którym wyraźnie wyróżniony jest system „nauki” i sys- tem „innowacji”. Uważamy, iż jest to właściwe podejście do tworzenia struktur or- ganizacyjnych i instytucjonalnych, a także programów ramowych działalności w dziedzinie nauki i innowacji na poziomie globalnym, narodowym i regionalnym. Wstęp 9 W rozdziale zawarte jest także porównanie podejścia różnych państw do napędu innowacyjności gospodarki. Zwraca się uwagę na tworzenie na różnych szczeblach zarządzania struktur umożliwiających uczestnictwo w procesach innowacyjnych młodych ludzi. Podkreśla się rolę autorytetów naukowych w tworzeniu idei innowa- cyjnych. Głównym celem zarządzania działalnością innowacyjną na poziomie regional- nym (rozdział czwarty) jest takie gospodarowanie zasobami regionu, aby uzyskać z nich maksymalne efekty, wyrażające się w ostatecznym rachunku w poprawie poziomu i jakości życia mieszkańców. Do celów zarządzania działalnością innowa- cyjną zaliczyć należy pobudzanie aktywności innowacyjnej mieszkańców i przed- stawicieli władz regionalnych. Przykładem mogą być regionalne innowacyjne stra- tegie rozwoju – ich tworzenie i realizacja. Tę problematykę zawiera rozdział czwar- ty. Poruszony jest w nim problem podejścia do budowy i wdrażania Regionalnego Systemu Innowacji. Najszerzej potraktowany jest poziom poszczególnych organizacji (rozdział pią- ty), albowiem w nich konkretnie przebiegają procesy innowacyjne, prowadzące do powstawania nowych wartości, pod postacią nowych produktów, procesów techno- logicznych, organizacyjnych, marketingowych, czy też nowych systemów zarzą- dzania. Prezentowane jest podejście i istota firmy innowacyjnej, sposoby jej identy- fikacji oraz elementy zarządzania nią. Są także akcentowane psychologiczne aspekty działalności innowacyjnej. W rozdziale szóstym zwrócona została uwaga na sposób przygotowania stra- tegii innowacji. Omówiono otoczenie innowacyjne oraz audyt technologiczny, a także niezbędną bazę informacyjną konieczną dla sporządzania strategii. Pragniemy zwrócić uwagę na efektywność działalności innowacyjnej, pono- szone koszty (rozdział siódmy) związane z tą działalnością – a nade wszystko korzyści, jakie ona przynosi. W ramach zarządzania działalnością innowacyjną obecna jest także sfera fi- nansowania projektów innowacyjnych (rozdział ósmy). Zasadnicze znaczenie dla intensywności innowacyjnej ma współpraca jednostek sfery nauki z praktyką go- spodarczą przy formułowaniu i realizacji przedsięwzięć innowacyjnych. Nie mógł zostać pominięty problem marketingowego wsparcia procesów inno- wacyjnych, który w dotychczasowej literaturze zajmuje skromne miejsce. Wyeks- ponowane zostało w książce marketingowe wsparcie jednostek sfery nauki (roz- dział dziewiąty). Prezentowany jest także w niniejszej pracy związek między działalnością in- nowacyjną a wizerunkiem firmy (rozdział dziesiąty). 10 Zarządzanie działalnością innowacyjną Aby działalność innowacyjna mogła się rozwijać i przynosić konkretne efekty – muszą nią być zainteresowani zarówno menedżerowie, pracownicy, jak i szeroko pojęta opinia społeczna. Grupy te muszą rozumieć, co to są innowacje i jak prze- biegałby rozwój gospodarczy z ich pominięciem. Stąd też w pracy poruszony został problem świadomości innowacyjnej, oraz jej kształtowanie, co doprowadzić może do powstania społeczeństwa innowacyjnego. Świadomość innowacyjną traktujemy w niniejszej pracy jako ważne uwarunkowanie udanych procesów innowacyjnych (rozdział jedenasty). Pragniemy też podkreślić, iż wiele problemów zarządzania działalnością inno- wacyjną pozostaje w sferze hipotez, które mamy nadzieję można będzie udowod- nić drogą uruchomienia badań nad tą problematyką – jest to zadanie przede wszystkim dla zespołów pracowników naukowych wyższych szkół menedżerskich. Również w gestii tych uczelni znajduje się problematyka kształtowania świadomo- ści innowacyjnej nie tylko pracowników i studentów tych uczelni, ale i upowszech- nienia idei innowacyjnych szerszemu kręgowi odbiorców. Czynić to można przez angażowanie się w badania naukowe, publikowanie wyników tych badań, naucza- nie studentów oraz przez bliższą współpracę z menedżerami zarządzającymi przedsiębiorstwami. Wyższe uczelnie muszą prowadzić intensywniejszy dialog z jednostkami życia gospodarczego (z praktyczną działalnością) na rzecz zdynamizowania działalności innowacyjnej, aby budowa gospodarki opartej na wiedzy nie była tylko hasłem. Na zakończenie pragnę w tym miejscu podziękować wszystkim autorom roz- działów niniejszej pracy za ich wkład w popularyzację wiedzy o zarządzaniu dzia- łalnością innowacyjną. Szczególne podziękowania składam dr Janowi Boguskie- mu, którego pomoc w przygotowaniu całego tekstu tej książki okazała się nieoce- niona. Podziękowania składam Mu również w imieniu całego zespołu autorskiego. Podziękowania kieruję do Wydawnictwa Placet i jego naczelnego redaktora, dzięki któremu praca została wydana w krótkim terminie. prof. zw. dr hab. Lidia Białoń Warszawa 10.11.2009 Rozdział 1 Zręby teorii innowacji Czy teoria innowacji jest potrzebna1. Bez wątpienia na takie pytanie należy od- powiedzieć twierdząco. Często powtarzamy tezę, iż najlepszym narzędziem, pod- powiedzią dla praktyki jest dobra teoria, ponieważ dzięki poznaniu sił i panowaniu nad nimi tworzenie innowacji staje się bardziej przewidywalne, zaś przewidywal- ność bierze się z dobrze opracowanej teorii, czyli zestawu twierdzeń, mówiących, co, czego i dlaczego jest przyczyną2. Teoria to spójny system rozumowań i twier- dzeń, wyjaśniających jakieś zjawiska i niekiedy również pozwalająca przewidywać jakieś zjawiska lub dostrzegać nowe możliwości3. Teoria to zintegrowane, usyste- matyzowane, według jednorodnej zasady (teoriotwórczej), zespoły praw w celu wyjaśnienia i ewentualnie przewidywania zjawisk4. Problemów czekających na wyjaśnienie i usystematyzowanie dotyczących szeroko pojętej działalności innowa- cyjnej jest wiele5. Niniejsza publikacja podejmuje próbę wyjaśnienia niektórych kwestii związanych z działalnością innowacyjną zaś w tym rozdziale podejmujemy próbę wyjaśnienia czym są innowacje, jakie ich rodzaje można wyróżnić, jakie są źródła innowacji oraz sądzimy, że dość istotny problem poruszony w rozdziale pierwszym to łańcuch tworzenia wartości innowacji. Czy te wyjaśnienia mogą stanowić część teorii innowacji – osądzi czytelnik. Autorzy mają tu wiele wątpliwości. Przedstawienie spójnego systemu twierdzeń wymaga ogromnych i wszechstronnych badań empirycznych. Trudno na dzień dzisiejszy powiedzieć jeżeli uruchomimy jakąś przyczynę to uzyskamy określony, pożądany skutek w działalności innowacyjnej. Ta trudność jednakże nie zwalnia uczonych od prób formułowania praw rządzących rozwojem działalnością innowa- cyjną. 1 C. M. Christensen, M. E. Raynor, Innowacje – napęd wzrostu, Wyd. Studio Emka 2008, s. 15. 2 Tamże, s. 28. 3 A. Noga, Teoria przedsiębiorstwa, Wyd. PWN, Warszawa 2008, s. 44. 4 S. Nowak, Metodologia badań społecznych, Wyd. PWN, Warszawa 1985, s. 396–397. 5 W. Świtalski, Innowacyjność i konkurencyjność, Wyd. UW, Warszawa 2005. Autor wylicza szereg pro- blemów, które wymagają teoretycznych uogólnień. 12 Zarządzanie działalnością innowacyjną 1.1. Pojęcie innowacji Innowacje to pojęcie, które weszło w powszechny obieg, używane jest w me- diach reklamujących różne produkty wprowadzane na rynek, jednakże wciąż brak jest ścisłych kryteriów wyjaśniających jego istotę. Pochodzi od łacińskiego słowa innovatio co oznacza odnowienie. Terminem „innowacja” można obejmować wszystko co nowe, tj. zmiany techniczne, technologiczne, organizacyjne, zmiany w systemach zarządzania, w komunikacji międzyludzkiej w świecie mediów, mody, a także w sposobach myślenia. Innowacje zmieniają istniejące stany rzeczy. Są przedmiotem zainteresowania wielu dyscyplin naukowych – nauk technicznych, ekonomicznych, społecznych, nauk o zarządzaniu. Idee innowacyjne powstają w umysłach pojedynczych ludzi, jak i całych zespołów. Wdrażane do praktyki stają się innowacjami. Wymagają ogromnej pracy, starannego przygotowania. Wywołują skutki nie do przecenienia we wszystkich dziedzinach życia. Są decydującym czynnikiem rozwoju zarówno pojedynczych firm, jak i całych gospodarek. Historia pokazuje, że następuje przyspieszenie wdrażania innowacji, czego wy- raźnym przykładem są tzw. „fale Schumpetera” (rys. 1.1). Z wykresu wynika, iż roz- piętość między przełomowymi odkryciami ulega skróceniu. Bardziej szczegółowe dane dotyczą cykli rozwojowych ważniejszych produktów – zawarte są w tabeli 1.1. Problematykę innowacji do rozważań ekonomicznych wprowadził (1911 r.) Jo- seph Schumpeter, uznając je, jako egzogeniczny czynnik wzrostu gospodarczego. Uważał, że innowacja nadaje zasobom nowe możliwości tworzenia bogactwa. Rysunek 1.1. Fale Schumpetera Źródło: A. Kukliński (red.), Gospodarka oparta na wiedzy: wyzwanie dla Polski XXI wieku, KBN, War- szawa 2001, s. 14. Zręby teorii innowacji 13 Tabela 1.1. Cykle rozwojowe ważniejszych produktów Produkt Długość pełnego cyklu (w latach) Lata Aparat fotograficzny 112 Lampa fluorescencyjna Telefon Kombajn do zbioru bawełny Radio Silnik elektryczny Kserografia Telewizja Produkcja nylonu Bomba atomowa Tranzystor Obwód scalony 79 56 53 35 14 13 12 11 6 5 3 1727–1839 – 1820–1876 – 1867–1902 – – 1922–1936 – 1939–1945 1948–1953 1958–1961 Źródło: I. Perlaki, Innowacje w organizacjach, PWE, Warszawa 1983, cyt. za: A. H. Jasiński, Przedsię- biorstwo innowacyjne na rynku, KIW 1992, s.16. Według J. Schumpetera innowację należy odnieść do pięciu przypadków:6 1. Wprowadzenia na rynek nowego produktu lub produktów o nowych wła- ściwościach; 2. Wprowadzenia nowej metody produkcji i nowego procesu technologicz- nego; 3. Otwarcia nowego rynku zbytu; 4. Zdobycia nowych źródeł organizacji jakiegoś przemysłu; 5. Wprowadzenia nowej organizacji jakiegoś przemysłu. 6 J. Schumpeter, Teoria wzrostu gospodarczego, PWN, Warszawa 1960, s. 64. 14 Zarządzanie działalnością innowacyjną Potwierdzenie tych pięciu przypadków jako innowacji łączył J. Schumpeter z pojęciem „twórczej destrukcji” prowadzącej do tworzenia nowych, bardziej efek- tywnych struktur. Innowacja jest różnie postrzegana przez autorów. W tabeli 1.2 zamieściliśmy kilka definicji innowacji. Z ich porównania wynika, że innowacja to wynik czegoś „nowego”, co powinno prowadzić do uzyskiwania korzyści zarówno firmom, jak i całej gospodarce. Tabela 1.2. Definicje innowacji według wybranych autorów Autorzy definicji według Definicja J. Schumpeter, Teoria wzrostu gospodarczego, PWN, Warszawa 1960, s. 64.  wprowadzenia na rynek nowego produktu lub produktów o nowych właściwościach;  wprowadzenia nowej metody produkcji i nowe- go procesu technologicznego;  otwarcia nowego rynku zbytu;  zdobycia nowych źródeł organizacji jakiegoś przemysłu;  wprowadzenia nowej organizacji jakiegoś przemysłu. J. A. Allen, Scientific innovation and Industrial Prosperity, Longman, London 1966, s. 7. Innowacją jest wprowadzenie do szerokiego użyt- ku nowych produktów, procesów lub sposobów postępowania. K. Kozioł, Determinanty działalno- innowacyjnej przedsiębiorstw, ści Wyd. Uniwersytet Szczeciński, Szczecin 2007, s.13. Innowacja polega na organizowaniu produkcji opartej na nowych pomysłach służących celom nowatorów lepiej niż stare. Występują w niej 2 etapy. Odkrycia nowej wiedzy, która spowoduje wzrost podaży dóbr i usług, jak również wdrożenie tej wiedzy do procesów produkcji. E. M. Rogers, Diffusion of innovation, Free Press, New York 2003, s. 12. Innowacja to idea lub obiekt, który jest postrzegany jako nowy przez osobę lub inną jednostkę przyjmującą. P. R. Whitfild, Innowacje w prze- myśle, Wyd. PWE, Warszawa 1979, s. 26. Ciąg skomplikowanych działań polegających na rozwiązywaniu problemów; w rezultacie powstaje kompleksowa i opracowana nowość. S. Kuznets, Six Lectures on Eco- nomic Growth, Chicago 1959, s. 30. Cyt. za: W. Janasz, Determi- nanty działalności innowacyjnej przedsiębiorstw, s. 13. Innowacje jako nowe zastosowanie starej lub no- wej wiedzy do procesów produkcji inicjującej za- stosowanie wynalazku. Zręby teorii innowacji 15 Ch. Freeman, The Economist of Innovation, F. Pinter, Industrial London 1982, s. 57. Innowacja stanowi pierwsze handlowe wprowa- dzenie (zastosowanie) nowego produktu, procesu, systemu lub urządzenia. Mansfield E, Industrial Research and Technological Innovation, W. W. Nor- ton, New York 1968, s. 83. Innowacja to pierwsze zastosowanie wynalazku. L. Pasieczny, J. Więckowski, Eko- nomika przedsiębiorstwa, Wyd. PWE, Warszawa 1981, s.136. Innowacja traktowana jest jako odkrycie będące wynikiem inwencji ludzi i powodujące postępowe zmiany w określonych stanach rzeczy. Ph. Kotler, Marketing: Analiza, uwarunkowania, wdrażanie, kontro- la, Wyd. Gebethner i S-ka, War- szawa 1994, s. 322. A. Sosnowska, (w:) Jak wdrażać innowacje technologiczne w firmie, Wyd. PARP 2005, s. 58. L. Białoń, Poziom techniczny a za- trudnienie w polskim przemyśle w układzie gałęziowym, WPW, War- szawa 1976. Pojęcie innowacji odnosi się do każdego dobra, które jest postrzegane jako nowe. Dla współczesnej firmy innowacje to: – wprowadzanie nowych produktów; – wdrażanie nowych technologii; – zmiany infrastruktury produkcyjnej i dystrybucyjnej; – działania do lepszego wykorzystania wiedzy i umiejętności pracowników; – rozwój sieci informacyjnych. Innowacja to wprowadzenie do produkcji nowych wyrobów, uruchomienie nowych procesów technolo- gicznych i systemów organizacyjnych w celu osią- gnięcia wyższej efektywności gospodarowania. L. Biernakowski, (w:) Innowacje w przemyśle obronnym, „Materiały i Studia” Nr 108, WAP Warszawa 1984. Innowacja jest to zmiana dotycząca środków produk- cji, przedmiotów, metod i warunków wytwarzania wprowadzona przez człowieka w celu uzyskania określonych korzyści ekonomicznych i społecznych. B. Fiedor, Teoria innowacji: krytycz- na analiza współczesnych koncepcji niemarksistowskich, Wyd. PWN, Warszawa 1979, s. 31. Z. Pietrasiński, Ogólne i psycholo- giczne zagadnienia innowacji, Wyd. PWN, Warszawa 1970, s. 9. Każda zmiana w danych właściwościach funkcji produkcji. Innowacje to zmiany celowo wprowadzone przez człowieka lub zaprojektowane przez układy cyber- netyczne, które polegają na zastępowaniu dotych- czasowych stanów rzeczy innymi ocenianymi do- datnio w świetle określonych kryteriów składają- cych się w sumie na postęp. 16 Zarządzanie działalnością innowacyjną P. F. Drucker, Innowacja i przed- i zasady, siębiorczość: praktyka Wyd. PWE, Warszawa 1992, s. 29. A. Pomykalski, Zarządzanie inno- wacjami, Wyd. PWN, Warszawa 2001, s.17. W. Spruch, Strategia postępu tech- nicznego: wstęp do teorii, Wyd. PWN, Warszawa 1973, s. 32. K. Menrad, Innovation in the food industry in Germany, Research Policy, Vol. 33/2004, s. 845–878, cyt. za M. Pietrasiński, Innowacje w sektorze spożywczym, „Roczniki Naukowe”, Tom VIII, Zeszyt 2. S. Marciniak, Innowacje i rozwój gospodarczy, Wyd. KNSA PW, Warszawa 2000, s. 11–118. A. Jasiński, Przedsiębiorstwo inno- wacyjne na rynku, KiW 1992, s. 8. The measurement of scientific and technological activities. Proposal Guidelines for collecting and inter- preting innovation data, Oslo Ma- nual, Third edition, 2005, s. 31. Innowacja jest szczególnym narzędziem przedsię- biorców, za pomocą którego zmiany prowadzą do podjęcia nowej działalności gospodarczej lub świad- czenia nowych usług. Jest specyficznym narzędziem przedsiębiorczości, działaniem, które nadaje zaso- bom nowe możliwości tworzenia bogactwa. Innowacja to proces obejmujący wszystkie działa- nia związane z kreowaniem pomysłu powstawa- niem wynalazku a następnie wdrażaniem nowego lub ulepszonego produktu, procesu organizacji usługi. Przyjmuje definicję sformułowaną przez Z. Pietra- sińskiego. Kompleksowe zjawisko obejmujące tworzenie wiedzy naukowej i technicznej, jej dyfuzję i tłuma- czenie na nowe lub zmodyfikowane produkty i usługi, a także nowe techniki produkcyjne i prze- twórcze. Innowacje to twórcze zmiany w systemie społecz- nym, strukturze gospodarczej, technice oraz przy- rodzie, a więc wszelkie rozwiązania problemów, które zmieniają dotychczasowy stan rzeczy, wpro- wadzają nowości i mają twórczy charakter. Autor przyjmuje definicję E. Mansfielda. Wg podręcznika Oslo Manual innowacja jest to wdro- żenie nowego lub ulepszonego produktu lub procesu, nowej metody marketingu lub nowej metody organi- zacji w praktyce biznesowej, miejscu pracy … (An innovation is the implementation of a new significantly improved product (good or service), or process, a New marketing methodology, or a new organiza- tional method in business practices, workplace orga- nization or external relations). Źródło: opracowanie własne na podstawie literatury. Zręby teorii innowacji 17 Można jeszcze wyróżnić pojęcie: innowacja wartości. Oznacza ono skupienie uwagi przedsiębiorstw nie na pokonaniu konkurencji, a na sprawieniu, by stawała się nieistotna. Rozumieć ją należy jako efekt zintegrowanej użyteczności, ceny i kosztów z pionierstwem rynkowym. Innowacja wartości oferuje klientom nowe produkty, których wytworzenie nie powoduje nagłego wzrostu kosztów oraz ceny7. Większość autorów definicji innowacji uważa, że polega ona na wytworzeniu i wprowadzeniu do sprzedaży produktu (a tym samym do praktyki gospodarczej), jak również zastosowania go do nowego procesu (otrzymanego w wyniku znanej wcześniejszej produkcji) dodając, iż przynosi ona na ogół różne korzyści. Podkre- śla się, iż innowacja to przede wszystkim zmiana. Sformułować należy więc pyta- nie, czy każda zmiana jest innowacją? Niewątpliwie każda innowacja jest zmianą8 lecz nie każda zmiana jest innowacją. W. Świtalski, z którym w pełni należy się zgodzić, tak oto przedstawia istotne cechy zmian, które warunkują potraktowanie jej jako innowacji: 9 a) innowacja jest efektem zmiany modyfikującej albo wprowadzającej zupeł- nie nowe elementy do sposobu lub wyniku funkcjonowania określonego podmiotu; b) zmiana, uważana przez dany podmiot za innowację, powinna być wpro- wadzona świadomie, celowo, a na trwałe; – bardziej efektywne funkcjonowanie podmiotu lub – podwyższenie użyteczności wyników funkcjonowania podmiotów; c) innowacja jest zmianą, która powoduje: d) bardziej efektywne funkcjonowanie podmiotu przejawia się w: – niższych kosztach okresowych, ponoszonych przez podmiot na jed- nostkę czasu i jego funkcjonowanie lub; – krótszym czasie reakcji podmiotu na odebrane bodźce; e) podwyższenie użyteczności wyników funkcjonowania (produktów mate- rialnych lub usług) podmiotu, może przejawiać się w: – wyższej użytkowej lub technicznej jakości wyniku, gdy koszt korzysta- nia z efektu nie uległ zwiększeniu; 7 Por. W. Ch. Kim.,R. Mauborgne, Strategie błękitnego 0ceanu, Wyd. MT Biznes 2005, s. 37. 8 Por. także E. Masłyk-Musiał, Organizacje w ruchu, Wyd. Oficyna Ekonomiczna, Kraków 2003, s. 29 i dalsze. 9 W. Świtalski, Innowacje i konkurencyjność, Wyd. WUW, Warszawa 2005, s. 68–69. 18 Zarządzanie działalnością innowacyjną – obniżonym koszcie korzystania z wyniku przy nie pogorszeniu jego ja- kości użytkowej i technicznej; – poprawionej w stosunku do stanu sprzed wprowadzenia zmiany relacji: jakość/koszt korzystania; f) zmiana powinna mieć zdolność do upowszechniania się wśród innych po- dobnych podmiotów, które dotychczas nie wprowadziły zmian o podobnej lub zbliżonej charakterystyce. Przytoczona argumentacja za traktowaniem zmiany jako innowacji sprowadza się głównie do eksponowania korzyści ekonomicznych dla przedsiębiorstwa. Istot- nym argumentem jest także podkreślenie, iż zmiana będąca innowacją musi być wprowadzona świadomie i celowo oraz posiadać charakter trwały, powodując mo- dyfikację lub zupełnie nowe elementy do sposobu funkcjonowania określonego podmiotu gospodarującego charakteryzując różnice między zmianą a innowacją. W. Świtalski zwraca głównie uwagę na efekty ekonomiczne. Pomija efekty spo- łeczne. Innowacje mogą odnosić się do regionów i struktur lokalnych powodując zmia- ny ich struktur społecznych i ekonomicznych. Innowacje odnoszą się także do tery- toriów poszczególnych państw i dotyczyć mogą systemów zarządzania, a szerzej systemów sprawowania władzy. P. Drucker wyraźnie zaznacza, iż menedżerowie powinni poszukiwać zmian – a reakcja na nie prowadzi do innowacji. Tak więc innowacje powodują zmiany, a także są reakcją na nie. W przytoczonych definicjach innowacji podkreśla się fakt wprowadzania zmian lub też, że zmiany te przynoszą efekty ekonomiczne, a w niektórych definicjach uwypukla się aspekt społeczny. W definicjach nie podkreśla się czy chodzi o innowacje na poziomie przedsiębiorstw, czy też na innych pozio- mach np. regionu, kraju. Trzeba też wyraźnie podkreślić, iż innowacje dotyczą różnych organizacji wytwarzających środki produkcji i artykuły bezpośredniej kon- sumpcji, jak również szerokiego zbioru organizacji usługowych (handel, banki, szkoły, szpitale, itp.), a także wszelkich organizacji pozarządowych. Sądzić należy, iż w wieku XXI pojęcie innowacji powinno zostać rozszerzone na efekty nie tylko w różnych dziedzinach aktywności ludzkiej, ale na efekty w po- staci zmian struktur gospodarczych i społecznych czy wreszcie poziomu i stylu życia społeczeństwa. Dotychczasowa analiza definicji innowacji doprowadziła mnie do zaproponowania szerszego jej ujęcia: Zręby teorii innowacji 19 Innowacja to wprowadzanie zmian do układów gospodarczych i spo- łecznych, których efektem jest wzrost użyteczności produktów/usług, procesów technologicznych oraz systemów zarządzania, poprawa ra- cjonalności gospodarowania, ochrona i poprawa środowiska przyrod- niczego, lepsza komunikacja międzyludzka oraz ostatecznie poprawa jakości życia zawodowego, jak i prywatnego społeczeństwa. Sformułowana definicja wykracza poza przedsiębiorstwo i obejmuje szeroką gamę efektów począwszy od poziomu firmy aż do poziomu makrospołecznego10. W sformułowanej definicji podkreślam wyraźnie, iż innowacje to wprowadzanie zmian do układów – gospodarczych i społecznych, których efektem jest:  wzrost użyteczności dóbr, usług – procesów technologicznych oraz systemów zarządzania;  poprawa racjonalności gospodarowania;  ochrona i poprawa środowiska przyrodniczego;   poprawa jakości życia zawodowego i prywatnego społeczeństwa. lepsza komunikacja międzyludzka; Układ społeczno-gospodarczy występuje na mikro-, mezo- i makropoziomie aż do poziomu globalnego11. Projektując idee innowacyjne na wymienionych poziomach warto mieć na uwadze efekty, jakie powinny być osiągnięte po ich urzeczywistnieniu. Pierwsza część definicji informuje, iż jest to wprowadzenie zmian do układów gospodarczych, przy czym mogą one obejmować poszczególne przedsiębiorstwa i ich części składowe, a także całe regiony (np. problem innowacyjnego zagospo- darowania przestrzeni), czy też całe państwa (np. budowa elektrowni jądrowej jako pierwszej w danym kraju). Druga część definicji innowacji informuje o efektach koniecznych do uzyskania po jej wdrożeniu, które to mogą wystąpić na poziomie produktu/usługi, procesów 10 Szerokie podejście do traktowania efektów innowacji można też znaleźć w pracy Green Paper on Innovation, Luxemburg 1996, s. 6. 11 Przykładem poziomu globalnego mogą być idee i podjęte kierunki działań w kwestiach klimatycznych, np. konferencje w Poznaniu, grudzień 2008. 20 Zarządzanie działalnością innowacyjną technologicznych i także systemów zarządzania. Efekty społeczne w najbardziej wyraźnej postaci ujawniają się w przypadku zmian systemów zarządzania. Trzecia część definicji uwypukla szerszy kontekst efektów innowacji, a więc poprawę efektywności gospodarowania i poprawę środowiska przyrodniczego, i ostatecznie poprawę poziomu i jakości życia zawodowego i prywatnego czy sze- rzej można powiedzieć, że innowacje determinują poziom cywilizacyjny i jego roz- wój. Należy domniemywać, iż coraz większego znaczenia nabierać będą innowa- cje społeczne. Innowacja, jak podkreśla P. F. Drucker12 jest owocem ciężkiej pracy a rzadziej przebłyskiem geniuszu, musi być prosta i jednoznaczna i zaczyna się od analizy źródeł nowych koncepcji. Typologia innowacji Definicja innowacji sugeruje, iż występuje znaczna ich różnorodność. Dla upo- rządkowania tej różnorodności wprowadzić należy ich klasyfikację, przyjmując różne kryteria Zależnie od potrzeb analizy. Kryteriami tymi mogą być: przedmiot, skala, stopień oryginalności, złożoności, sposób finansowania, stosunek do środo- wiska przyrodniczego. Charakterystykę rodzajów innowacji prezentuje tabela 1.3. Można też wprowadzić kryterium typologii innowacji, np. w dziedzinie aktywno- ści ludzkiej i wówczas można wyróżnić innowacje w przemyśle, budownictwie, rolnictwie, transporcie, gastronomii, handlu, służbie zdrowia, nauce i innych. We- dług tego kryterium wymienione w tabeli rodzaje innowacji wystąpić mogą we wspomnianych dziedzinach przy czym dostosowane będą do danej konkretnej dziedziny aktywności ludzkiej. W metodologii „Oslo Manual” wyróżnione są cztery rodzaje innowacji:  produktowe,  procesowe,  organizacyjne,  marketingowe. 12 P. F. Drucker, Dyscyplina w podejściu do innowacji, Harward Business Review, Polska, styczeń 2004. Zręby teorii innowacji 21 Tabela 1.3. Rodzaje innowacji i ich charakterystyka KRYTE- RIUM RODZAJE INNOWACJI Obiekt produktowe KRÓTKA CHARAKTERYSTYKA Całkowicie nowy produkt dotąd nieznany, produkt już znany ale o istotnie zmienionych właściwościach, produkt zmodernizowany. technologiczne Całkowita lub częściowa zmiana czynników i/lub właści- wości procesów wytwórczych i proporcji między nimi. organizacyjne Częściowa lub całkowita zmiana systemów organiza- cyjnych, np. Lean management, TQM, Reengi- neering. społeczne Dotyczą zmian systemów motywacyjnych, kultury organizacyjnej. marketingowe Dotyczą zmian koncepcji form i technik marketingo- wych. Skala zmian wielkie (przełomowe) średnie (przyrostowe) drobne (przyrostowe) kreatywne imitujące pozorne Stopień oryginal- ności zmian Zwane też epokowymi czy przełomowymi. Mają cha- rakter strategiczny. Są efektem prac badawczo- rozwojowych, mogą spowodować radykalną zmianę charakteru całych gałęzi gospodarki. Są to zmodernizowane produkty i technologie prowa- dzące do zmian charakteru przedsiębiorstw. Dotyczą poprawy jakości i funkcjonalności produktów, procesów technologicznych, mają istotne znaczenie w działalności bieżącej przedsiębiorstw, kształtują kulturę innowacyjną. Stanowią zupełnie nowe stany rzeczy lub procesów. Są na ogół wynikiem prac naukowo-badawczych. Mają podstawowe znaczenie dla rozwoju zarówno firm, jak i gałęzi gospodarki. Polegają na powielaniu bądź odtwarzaniu istniejących już wcześniej w innych organizacjach procesów i sposobów organizacji. Drobne zmiany są wyrazem marnotrawstwa, wprowa- dzają w błąd użytkowników sugerując ofertę nowości. Zmiany te nie są innowacjami. 22 Zarządzanie działalnością innowacyjną Stopień złożoności wiązane Innowacje wiązane wymuszają innowacje technolo- giczne, organizacyjne i produktowe nie tylko w miej- scu ich powstawania, ale w innych ogniwach gospo- darki, np. zmiana w układach scalonych wymusza istotne zmiany we wszystkich urządzeniach, w któ- rych układy te mają zastosowanie. izolowane Nie pociągają za sobą dodatkowych innowacji. Sposób finanso- wania inwestycyjne Finansowane z funduszy inwestycyjnych, dotyczą na ogół innowacji wielkich, średnich, produktowych i technologicznych. bezinwestycyjne Wydatki na innowacje wliczane są do kosztów- dotyczą drobnych zmian organizacyjnych. proekologiczne (ekoinnowacje) Stosunek do środowi- ska przy- rodniczego Prowadzą do oszczędności zużycia materiałów, po- prawiają stan powietrza, wody, ziemi i krajobrazu. Innowacje ekologiczne to także wprowadzanie na rynek produktów ekologicznych. obojętne Obojętne dla środowiska przyrodniczego i człowieka. naruszające równowagę ekologiczną Powodują negatywny wpływ na niektóre elementy środowiska przyrodniczego i człowieka. Uczestnicy procesu innowacji sprzężone Realizowane przez zespół na ogół interdyscyplinarny. niesprzężone Realizowane przez pojedyncze osoby. Źródło opracowanie własne. Pojęcie innowacji produktowych jest bardzo pojemne. Tabela 1.4. prezentuje rodzaje innowacji, niezmieniających istoty produktu. Można sądzić, iż jest ich naj- więcej. Prezentowane w tabeli 1.3 rodzaje innowacji są w praktyce trudne do rozgrani- czenia ponadto trzeba podkreślić fakt, iż ta sama innowacja może znaleźć się w różnych przedziałach klasyfikacyjnych, np. innowacja technologiczna może być przełomową, kreatywną, wiązaną i proekologiczną. Zręby teorii innowacji 23 Tabela 1.4. Efekty rynkowe niektórych rodzajów innowacji Rodzaje innowacji Istota innowacji Efekt na rynku 1 2 3 Polegające na modyfi- kacji zwiększenie lub zmniej- szenie dowolnej cechy Polegające na zmianie oferowanych wielkości Polegające na zmianie opakowania Polegające na zmianie wzornictwa Polegające na uzupeł- nieniach Polegające na ograni- czeniu wysiłku i nakła- dów ponoszonych przez klientów zmiany rozmiarów, czę- stotliwości, objętości lub liczby oferowanych pro- duktów zmiana opakowania zmiana wyglądu zew- nętrznego w celu dosto- sowana do różnych sty- lów życia wprowadzenie dodatko- wych składników pro- duktu albo dodatkowych usług modyfikacja wysiłku i nakładów ponoszonych przez klientów w proce- sie zakupu oraz ryzyka związanego z zakupem – zwiększenie rynku docelowego – lepsza obsługa określonych seg- mentów – zwiększenie rynku docelowego – zwiększenie okazji do konsumpcji – zwiększenie rynku docelowego – zwiększenie okazji do konsumpcji – zwiększenie rynku docelowego – zróżnicowanie według stylów życia – lepsza obsługa określonych seg- mentów lub nisz – zwiększenie gamy produktów – przekształcenie klientów potencjal- nych w klientów rzeczywistych – zdolność do osiągania maksy- malnej penetracji rynku przez da- ny produkt Źródło: opracowanie na podstawie Ph. Kotler, F. Trias de Bes, Marketing lateralny, Wyd. PWE, War- szawa 2005. Niekiedy trudno jest rozgraniczyć innowacje przełomowe od przyrostowych (zachowawczych). Innowacje przełomowe są następstwem przełomowych techno- logii. Tempo rozwoju technologicznego niemal zawsze przewyższa możliwość przyswojenia udoskonaleń przez poszczególne warstwy klientów13. O ile innowacje przełomowe oferują nowe wartości, nowe funkcje, zwykle wygodniejsze i tańsze produkty, które przyciągają mniej wymagających klientów, to innowacje zacho- wawcze zazwyczaj oferują wyższą jakość, aniżeli dotychczasowe produkty. Trzeba podkreślić, że nadmiar funkcji w produkcie zniechęca klienta do zakupu, albowiem 13 C. M. Christensen, M. E. Raynor, Innowacje – napęd wzrostu, Wyd. Emka, Warszawa 2008, s. 52. 24 Zarządzanie działalnością innowacyjną płacą oni za funkcje, których nie wykorzystują. Sumując można stwierdzić, że to co dla jednych firm jest innowacją przełomową dla innej może być zachowawczą. Przykładem może być Dell, który sprzedawał swoje komputery przez telefon, tak więc sprzedaż przez Internet nie jest przełomem a innowacją zachowawczą14. Firmie były znane procesy dzięki czemu mogła osiągnąć wyższy zysk. Ustalenie punktu wyjścia dla przełomowych innowacji oznacza powiązanie jej z potrzebą jaką przyszli klienci chcą zaspokoić. Kryterium wyróżnienia innowacji zachowawczych nie będzie istota produktu (procesu) czy usługi, a korzyści uzyskane przez klien- tów. Przedstawione uwagi nie podważają tezy, że innowacje to wdrożenie po raz pierwszy nowego pomysłu. Istotnym jednakże jest powód owego wdrożenia. Może to być brak lub nadwyżka jakości. C. Christiansen. M. Raynor zwracają uwagę, że zaskakująca liczba innowacji przełomowych ponosi porażkę, nie z powodu niedostatków technicznych, ale dla- tego, że rynek nie jest jeszcze gotowy na ich przyjęcie, a bardzo często przełomo- we umiejętności firmy stają się barierą jej dalszego rozwoju. Należy wszak pamiętać, że do uruchamiania i realizacji procesów innowacyj- nych potrzebne są zasoby15, informacje, procedury, relacje z dostawcami i klienta- mi, a także system wartości preferowany przez daną firmę, wyrażony głównie jej misją i wizją. W tabeli 1.4 umieszczone są informacje wyjaśniające istotę innowacji, a także efekty na rynku. Mogą one być wyższe w porównaniu z innowacjami przełomowy- mi, szczególnie w pierwszym okresie ich wdrażania. Na uwagę zasługuje kryterium: stosunek do środowiska przyrodniczego, zgod- nie z którym wyodrębnić można ekoinnowacje16. Każda z wymienionych rodzajów innowacji w tabeli 1.3 może być innowacją proekologiczną (ekoinnowacją). Uważamy jednakże, że ekoinnowacje zasługują na oddzielne potraktowanie przynajmniej z pięciu powodów: 1. zagrożenie środowiska i konieczność jego ochrony stało się problemem współczesnej cywilizacji; 14 Tamże, s. 211. 15 Tamże, s. 205. 16 W. Janasz, Innowacje i ich miejsce w tworzeniu wartości przedsiębiorstwa, [w:] Innowacje w działal- ności przedsiębiorstw w integracji z UE, Wyd. Difin, Warszawa, s.40 - zwrócił uwagę, iż kryterium eko- logiczne staje się coraz istotniejsze w wyróżnieniem innowacji. Zręby teorii innowacji 25 2. potrzebna jest większa wyrazistość projektowania przedsięwzięć prowa- dzących do ochrony środowiska, co związane jest ze wzrostem świadomo- ści ekologicznej i większej presji na powstawanie innowacji ekologicznej; 3. wobec pojawiających się coraz częściej norm regulujących poziom do- puszczalnych zanieczyszczeń środowiska, projektowanie ekoinnowacji posiada jasne punkty odniesienia w kwestii określania korzyści jakie spowoduje ich wdrożenia; 4. wobec postępującego zagrożenia środowiska przyrodniczego niektóre działania dla jego ochrony wymagają koordynacji działań na poziomie różnych układów gospodarczych (firma, region, kraj), co łączy się także z problemami finansowania tych przedsięwzięć; 5. postępujący wzrost znaczenia międzynarodowego ruchu proekologiczne- go wymaga widocznych reakcji i działań różnych podmiotów na polu wdrożenia innowacji. Ekoinnowacje należy rozpatrywać przynajmniej z trzech perspektyw:  poszczególnych organizacji i przedsiębiorstw sfery produkcyjnej, a także sfery usług;  układów przestrzennych (gmin, miast, województw, regionów różnej wielkości, aż po skalę globalną);  konsumentów (indywidualnych i instytucjonalnych). Ekoinnowacją może być produkt ekologiczny czy proces technologiczny, który podlega dalszej klasyfikacji. Ekoinnowacja to wdrożenie do szerokiego wykorzystania nowych produktów, technologii oraz urządzeń infrastruktury, których celem jest ochrona powietrza, wód, ziemi, krajobrazu, flory i fauny, a także człowieka przed negatywnym wpły- wem działalności ludzi. W efekcie ekoinnowacje powinny doprowadzić do zrówno- ważonego rozwoju. W literaturze poświeconej typologii innowacji prawie nie poświęca się uwagi innowacjom marketingowym, pomimo że zostały one wyróżnione w metodologii „Oslo Manual”17. Innowacje marketingowe można rozumieć jako:  modyfikację istniejących narzędzi marketingowych, np. sposób tworzenia marek;  wprowadzenie nowych narzędzi marketingowych, np. zastosowanie balonów na ogrzane powietrze do reklamy; 17 W Rocznikach Statystycznych Nauki i Techniki, w dziale dotyczącym struktury nakładów na działal- ność innowacyjną wyróżnione są nakłady na działalność marketingową. 26 Zarządzanie działalnością innowacyjną  wprowadzenie nowych koncepcji działalności marketingowej, np. marketing relacji;  wprowadzenie nowych technik rozwiązywania dotychczasowych problemów marketingu, np. CRM;  wprowadzenie działalności marketingowej do dziedzin, w których dotychczas była nieobecna, np. działalność innowacyjna;  zastosowanie Internetu w działalności marketingowej. Wymienione zmiany powinny przynieść wymierne efekty zarówno firmom, jak i użytkownikom. Wprowadzenie działalności marketingowej do dziedzin aktywności ludzkiej, w której była ona nieobecna zależy traktować jako innowację z obszaru zarządza- nia, jako innowację w pewnym sensie przełomową – społeczną. Wymienione do tej pory różne rodzaje innowacji występują we wszystkich dziedzinach aktywności ludzkiej, choć w każdej z nich odznaczają się specyfiką właściwą danej działalności. Autorzy analizujący problematykę innowacji najczę- ściej odnoszą ją do sektora przemysłu, co wynika prawdopodobnie z faktu, iż w kręgu ich zainteresowań były innowacje techniczne. Szerszych analiz innowa- cyjności nie doczekał się handel18. Są dziedziny, w których badania dotyczące innowacyjności dopiero się rozpoczęły. Do dziedzin tych należy prawie cała sfera usług. Wyjątek stanowią innowacje w bankowości. Warto podkreślić, iż GUS rozpoczął badania problematyki innowacji w sferze usług19, w tym w handlu i gastronomii, a wyniki tych badań prezentowane są w statystykach – Nauka i Technika. Ciekawe spostrzeżenia odnośnie do innowacji zostały przeanalizowane na przykładzie służby zdrowia20, gdzie wyeksponowane zostały innowacje organizacyjne, m.in. takie jak:   e-zdrowie;  komputeryzacja;  karta wyników. telemedyczne; 18 Jedyna książka na ten temat ukazała się w 1992 roku – por. J. Chwałek, Innowacje w handlu, PWE, Warszawa 1992. 19 Działalność innowacyjna przedsiębiorstw w sektorze usług w latach 1997–1999, Wyd. GUS, War- szawa 2001. 20 Szerzej na ten temat W. Szwech, Wpływ kapitału intelektualnego na innowacyjność w służbie zdro- wia, Praca magisterska obroniona w 2009 roku w WSM w Warszawie (promotor prof. L. Białoń). Zręby teorii innowacji 27 Rodzaje innowacji w różnych dziedzinach prezentuje też praca: „Aktywność innowacyjna organizacji”21, w której podjęte są tematy innowacji w banku, PKP, policji, rolnictwie. Brak jest opracowań problematyki innowacji w budownictwie. Prezentacja dorobku badawczego w poszczególnych dziedzinach aktywności ludzkiej pozwoliłaby na podjęcie próby stworzenia pełnej teorii innowacji, gdyż do dyspozycji byłby szerszy materiał empiryczny, aby go lepiej rozumieć, usystema- tyzować oraz podjąć próbę odpowiedzi na pytanie: co i dlaczego jest przyczyną występowania zjawiska innowacji w szerszym planie, a także jakie działania w jakich okolicznościach podjąć, aby aktywność innowacyjna przyniosła oczeki- wane rezultaty. Nie ulega jednak wątpliwości, iż warunki w jakich działa przed- siębiorstwo nieustannie podlegają zmianie, co stanowi oczywiste utrudnienia w formułowaniu prawidłowości kształtowania procesów innowacyjnych. Warto również zwrócić uwagę na innowacje społeczne, których znaczenie powin- no rosnąć we współczesnym społeczeństwie. Wiążą się one ze zmianą stylu życia. Kryteriów klasyfikacji może być znacznie więcej, a ich dobór zależy od celów analizy jakim ma służyć. 1.2. Proces innowacyjny Proces innowacyjny to kolejność następujących po sobie faz od powstania idei innowacyjnej do jej wdrożenia i komercjalizacji, a więc jest to zespół działań do- prowadzających do wdrożenia nowych rozwiązań w sferze technicznej, technolo- gicznej, organizacyjnej i społecznej. Każdy proces polega na przekształcaniu zasobów w produkty czy usługi. Problemem badawczym powinno być wyjaśnienie i opis prawidłowości rządzą- cych interakcjami w jego ramach, na które składają się koordynacja, komunika- cja, podejmowanie decyzji dzięki którym dokonują się transformacje zasobów w produkty. Cechą charakterystyczną współczesnych procesów innowacyjnych wynikają- cych z gospodarki opartej na wiedzy jest22: 21 L. Białoń, Aktywność innowacyjna organizacji, Wyd. WSM, Warszawa 2008. 22 L. Białoń, T. Obrębski, Elementy polityki przemysłowej, Wyd. PW, Warszawa 1993, s. 85–86. 28 Zarządzanie działalnością innowacyjną  połączenie pierwiastków intelektualnych z materialnymi przy rosnącym udziale tych pierwszych, a także coraz większym stopniu złożoności po- wiązań między nimi;  ryzyko i niepewność w trakcie realizacji procesu oraz uzyskanie pożąda- nych cech innowacji;  wiodący udział najlepszych w danym układzie ogniw potencjału kadrowe- go i rzeczowego sektora badawczo-rozwojowego w dokonywaniu zmian innowacyjnych;  coraz wyraźniejsza zależność między stopniem dojrzałości recesów in- nowacyjnych a dynamiką rozwoju sektora gospodarki i społeczeństwa, ewentualna niesprawność powoduje marnotrawstwo sił i środków, a tak- że jest hamulcem rozwoju. Proces innowacyjny przebiega według różnych modeli. Najstarszym, gdyż po- chodzącym z połowy lat 30. ubiegłego stulecia był model liniowy polegający na zało- żeniu, że wszelkie idee innowacyjne mają swoje źródło w sferze B+R, w nauce. Liniowy model procesu innowacyjnego Bp  PWR Bs S gdzie: Bp – badanie podstawowe, Bs – badanie stosowane, R – prace rozwojowe, W – wdrożenie, P – produkcja, S – sprzedaż. Model taki ma miejsce także obecnie w niektórych branżach, np. w przemyśle far- maceutycznym czy elektronice. Model liniowy może także eksponować źródła innowa- cji jakimi są potrzeby klientów, wówczas zapis tego modelu będzie następujący.  PWR Bp Bs S M gdzie: M – marketing. Zręby teorii innowacji 29 Model, którego źródłem jest B+R nazywany jest podażowym, zaś ten, który ma swe źródło w potrzebach klientów – popytowym. Różnice między popytową i podażową koncepcją procesu innowacyjnego pokazane są w tabeli 1.5. Tabela 1.5. Podażowa i popytowa koncepcja innowacji Elementy różnicujące koncepcję popytową i podażową Nowe rozwiązania tech- niczne Czas wdrażania nowego rozwiązania Znaczenie efektów ekono- micznych Stosowanie rachunku ekonomicznego Postęp techniczny Bodźce do twórczości technicznej Ukierunkowanie działalno- ści twórczej Udział twórców we wdro- żeniu Reprezentanci koncepcji Koncepcja Podażowa Popytowa tworzone głównie do opa- tentowania powolny tworzone głównie na wyraźne zapotrzebowanie przemysłu możliwie szybki dla celów ewidencyjnych i samego patentowania marginesowe podstawowe, rozstrzygające znaczenie pełne zrealizowany przypadkowo wynikający z określonych potrzeb silne, materialne twórczości dostosowana do popytu aktywny udział J. Schmookler: Patents In- vention and Economic Change, Cambridge 1972. spełnienie aspiracji twór- czych twórczość oderwana od popytu brak udziału J. A. Schumpeter: Busi- ness Cycles, A theoretical Historical and Statistical Analysis of Capitalist Process, New York, Lon- don 1939. Źródło: L. Białoń, T. Obrębski, Elementy polityki przemysłowej, Wyd. INES PW, Warszawa 1993. 30 Zarządzanie działalnością innowacyjną Okazuje się jednak, że nie wszystkie innowacje wymagają prac B+R. Stąd po- wstała idea modeli sprzężeniowych, np. Haeffnera (rys. 1.2) czy Kleina i Rosen- berga (rys. 1.3). Znajomość właściwości procesów innowacyjnych i ich realizacji według określonego modelu potrzebna jest kadrze kierowniczej ze względu na konieczność stworzenia struktur organizacyjnych warunkujących sprawny przebieg tych procesów. Rysunek 1.2. Badania naukowe i przemysłowa działalność rozwojowa Źródło: E. A. Haeffner, The Innovation Process, “Technology Review”, 1973, March/April, s. 20. Modele sprzężeniowe w tym model związanego ogniwa Kleina i Rosenberga zakładają, iż tym ogniwem jest bądź edukacja bądź różne systemy informacji, np. informacji patentowej. Jeżeli idea innowacyjna nie może być zrealizowana wła- snymi siłami firmy, wówczas należy korzystać z wymienionych ogniw lub też skie- rować zamówienie do sfery R+R, która mogłaby wykonać wymagane badania dla zrealizowania zaplanowanej idei innowacyjnej. Zręby teorii innowacji 31 C – centralny łańcuch innowacji; f– pętle zwrotne; F– informacja zwrotna szczególnej wagi; K  R – połączenia między wiedzą a badaniami i informacje zwrotne. Jeśli problem rozwiązano w punkcie K, połączenie 3 do R nie jest aktywowane, gdyż zwrotna informacja z badań (połączenie 4) jest problema- tyczne – linia przerwana; D – bezpośrednie połączenie miedzy badaniami w stadium opracowania rozwiązań i projektów; I – wsparcie badań naukowych za pomocą instrumentów, maszyn, narzędzi i procedur technologicznych; S – wsparcie badań przez dyscypliny nauki związane z obszarem produk- cji w celu uzyskania bezpośrednich informacji oraz przez obserwację zewnętrznych dzia
Pobierz darmowy fragment (pdf)

Gdzie kupić całą publikację:

Zarządzanie działalnością innowacyjną
Autor:

Opinie na temat publikacji:


Inne popularne pozycje z tej kategorii:


Czytaj również:


Prowadzisz stronę lub blog? Wstaw link do fragmentu tej książki i współpracuj z Cyfroteką: